Περί Θείας Λειτουργίας

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

You will remember that our subject was the eighth article of the Creed, and specifically the part that says: “And in the Holy Spirit, the Lord, the Giver of Life, who proceeds from the Father, who together with the Father and the Son is worshiped and glorified, who spoke through the prophets.”

We spoke about many matters concerning the Holy Spirit.

We also spoke about the titles given to the Holy Spirit: Holy Spirit, Lord, and Giver of Life.

There are, of course, people who do not acknowledge the Holy Spirit as God. As we have said before, these are the so-called Jehovah’s Witnesses. Yet the Holy Spirit has many names.

And those of you who have the book I wrote, the Handbook of Orthodoxy, will have found, in the section on the Holy Spirit, more than two hundred passages which demonstrate with the utmost clarity that the Holy Spirit is God and that He has many attributes and many names.

For example, He is called the Holy Spirit, the Spirit of God, the Creating Spirit, the ever-present Spirit, the all-wise Spirit, the almighty Spirit, the Paraclete of Truth, the Teacher, the Spirit of God, and the Spirit of Jesus.

He is a person: the Spirit who gives new birth, who gives life, who sanctifies; the Spirit who dwells with the faithful; the Spirit who guides the preachers of the divine Word (Logos); the Spirit of the Lord, and so forth. And yet there are people who say that He is merely the breath of God, interpreting the word from the dictionary: “Spirit means breath, breeze, a puff of air.” Do you now understand how far we are from the truth, and how necessary it was for this Council to complete the teaching concerning the Holy Spirit as well?

Regarding this, they say the following.

Basil the Great says, for example, “Nothing created fills the whole inhabited world.” If the Spirit were a creature and not God, He could not be everywhere present and filling all things. Omnipresence is an attribute of God alone.

Even the angels and the evil spirits are confined to place and time. That is, at any given moment, if they are here, they are not there; and if they are there, they are not here. This omnipresence belongs only to the Holy Spirit, only to the Godhead.

If the Holy Spirit were not God and there were some place where the Spirit was absent, there would be no life there. For it is the Holy Spirit who sustains life throughout the earth: in us, in nature, in the animals, and throughout the universe.

This is the divine uncreated energy of the Holy Spirit. If He were not the Spirit who is everywhere present and fills all things, then wherever He was absent there would have to be death, not life. It is the Holy Spirit who sustains and preserves all things.

As Basil the Great says, nothing created fills the whole inhabited world or holds all things together. Even each of the spiritual powers is confined within definite limits, for these attributes belong to the Godhead alone.

Thus, as I told you, the other spiritual and noetic beings—the angels—do not possess this attribute of omnipresence, because they are creatures.

Consequently, the Holy Spirit is not a creature. He is everywhere present, as we confess in that beautiful prayer, “O Heavenly King, who art everywhere present and fillest all things.” He is the Treasury of Good Things and the Giver of Life. None of these attributes can belong to a creature.

God alone can possess them, and the Holy Spirit is God. From ancient times, people have waged war in an attempt to separate the Holy Spirit from the Godhead, just as they tried to separate the Son from the Father. As they refused to acknowledge that the Son is God, so too they refused to acknowledge that the Holy Spirit is God.

They arranged the three, so to speak, vertically: the Father, the Son, and the Holy Spirit—first the Father, then the Son, and after Him the Holy Spirit. This way of arranging them is deceptive.

Orthodoxy does not arrange the Persons vertically. It places them in a circle.

They are equal in power and in essence: the Father, the Son, and the Holy Spirit—one power, one essence. But these people arrange them vertically, with one coming first, another coming after, and the third following behind.

Orthodoxy, for example, said, “Glory to the Father, and to the Son, and to the Holy Spirit.” But they altered it and said, “Glory to the Father, through the Son, in the Holy Spirit.”

These things are not new; they did not begin yesterday. The devil has always existed, seeking to sow his seed in the field of truth. For you know that the devil sows in the field of truth; that is where his weeds most often spring up. He has always done so.

That is why all these things took place. That is why the Fathers defined the dogmas, assembled in council, and prayed. That is why they composed creeds and Canons of ecclesiastical law, even imposing excommunication and its penalties—all, of course, for the good of the human person.

For excommunication is not intended to crush a person, but to save him.

Many people make a great show of speaking in the name of love, yet they disregard these strict measures, which the Holy Spirit has established for the salvation of man. Paul excommunicated the incestuous man of Corinth, but he saved him.

If only they would excommunicate us today as well; many would have been saved. But because everything is forgiven and overlooked, we shall go to perdition. For if the blind lead the blind, both will fall into a pit.

So this is no laughing matter, nothing superficial or passing; it is serious. The subject of the Holy Spirit has many dimensions. Many people sometimes ask about what is called blasphemy against the Holy Spirit.

Some ask, “What is blasphemy against the Holy Spirit, and why is it not forgiven?”

Christ our Lord once said, as we read in Matthew, chapter twelve, from verse thirty-one onward: “Therefore I say to you, every sin and blasphemy will be forgiven men, but blasphemy against the Spirit will not be forgiven men. Anyone who speaks a word against the Son of Man, it will be forgiven him; but whoever speaks against the Holy Spirit, it will not be forgiven him, either in this age or in the age to come.”

If He were merely a breeze or a breath, blasphemy against Him would not carry such consequences. Since I have touched upon this, and since it concerns the divine uncreated energies of the Holy Spirit, let me explain the matter to you, so that you too may pass it on to others who are troubled by it. To understand it, one must read further...

Christ our Lord said this because, when He cast demons out of someone, the Pharisees said, “He casts out demons by Beelzebul, the ruler of the demons.”

What were they doing here? When Christ cast out the demons, did He cast them out by the power of the chief devil, or by the power of the Holy Spirit?

To blaspheme means to harm the good name of the Holy Spirit—that is, of God, who acted and cast out the demons.

The same thing happened once when I was speaking with them in Kalogreza until three in the morning. I had gone to confront one of them, but eighteen appeared, arriving one after another. When our discussion came to miracles, one of them said to me, “Stop, sir. These things are plainly done by Satan. We do not accept them.”

I stood up, faced him with solemn attention as though at prayer, greeted him, and said, “A pleasure to meet you.” He thanked me, but I said, “Not you—the one you carry within you. For he is the same one who said then that Christ casts out demons by the ruler Beelzebul. I am not pleased to meet you. I am greeting the other one, the tenant inside you—the one we know so well.”

“I grieve for you, because you are merely an instrument. At this moment you have been deceived.”

Christ tells us, “If you blaspheme Me, the Son of Man, and say, ‘He is not God,’ I can understand that. You see Me as a man; you see Me weep, speak, and sleep. How could you imagine that I am also God? I forgive you.”

“But when you see a devil coming out and say that the devil is casting him out, I do not forgive you.” That is precisely why He told them, “No one divides his own kingdom. If the devil casts out devils, then his kingdom has fallen apart. No one destroys his own household.”

So, after reasoning with them, He also told them what the outcome would be for them in the age to come. Even today, people see unmistakable miracles, yet who remains reasonable? A man says, “No, impossible. It is not true,” and rejects it, even though the evidence is tangible.

You see it with your own eyes: a man begins to walk, he is healed, and still someone rejects it. This is blasphemy against the Holy Spirit. Such people are capable of distorting the divine uncreated energies of the Holy Spirit manifested here.

This is plainly the work of Satan, who will not come to his senses either here or there. That is why Christ says that it will not be forgiven in this age—not because it cannot be forgiven if a person asks forgiveness.

There is no unforgivable sin except the sin of which one does not repent and which one does not confess, according to Saint Nikodemos the Hagiorite and Saint John Chrysostom. That is the sin which remains unforgiven: the sin of which we do not repent and which we do not confess. That sin remains. Nothing can save it, even if you could count all the good works in the world to your credit.

No one will cleanse this sin for you unto ages of ages. You yourself must repent of it and confess it. But because Satan does not ask forgiveness, does not acknowledge his sin, and remains Satan, this is precisely why, He says, you are saved neither here nor there. After death, others may offer two memorial services, a Paraklesis, or other prayers—so many things that can help people in the intermediate state between death and the Second Coming.

Yet not even there will you be saved. And this is not—I say and repeat—because there are sins that cannot be forgiven in this world, but because the person does not ask for forgiveness. A woman once told me about taking her brother to Saint Gerasimos.

The man was possessed by unclean spirits.

The poor woman did everything she could. She pleaded with him and gently encouraged him to say, “Holy God.” And the possessed man would repeat it: “Holy God,” she said, and he said, “Holy God.” “Holy Mighty,” and he repeated, “Holy Mighty.” “Holy Immortal,” and he repeated, “Holy Immortal.” But when she said, “Have mercy on us,” he refused. He would not say, “Have mercy on us.”

I acknowledge God the Father. I acknowledge Christ, through whom all things were made. I acknowledge the Holy Spirit, who preserves all things and gives life to all things—but I will not say, “Have mercy.”

Do you understand? That is what remains. A man who has the plain evidence before his eyes and still has the power to say, “It is not so,” is already acting like Satan. For only Satan can oppose the truth in this way. Everyone else, at the very least, leaves room for doubt.

“I want more proof. I want to see it again. Like Thomas, for example, I ask for something more; I want to touch it.” That I can understand—you are human. But when you deliver the verdict, “It is not so,” even though it plainly is so, that means you are possessed by another spirit: one that neither asks forgiveness here nor has created the conditions for salvation there.

Blasphemy is when a man rejects miracles that are plainly before his eyes. Such a man is under the influence of Satan. He receives no mercy here, because he does not ask for it, nor there, because he has closed himself off in this way.

This, then, is something a person must understand, so that he does not rush to judgment. For in matters of the Christian faith, we demand a solution that satisfies our reasoning.

As I said one evening—and these are not my own words, but those of a brother—we should not rationalize, but theologize. Do not try to resolve things by your own reasoning. When God says that something is so, do not say otherwise: “I know better.” God says it is so. How, then, can I devise some way to alter it by my own reasoning?

Yet reason may climb a little higher and end up in Tartarus. Man is called to believe, and faith presupposes humility and a good, upright disposition. It means having all your faculties intact and yet regarding yourself as a fool. “Blessed are the poor in spirit.” Who does that mean—the insane? No. It means those who have all their faculties and still say that they know nothing. We, on the other hand, know everything—especially religion, which we know inside out!

On every other subject we have no opinion. But when religion comes up, we present ourselves as theologians, because we have an uncle who is the foremost theologian among the evil spirits! We must therefore, I say, hold the right belief. This omnipresence of the Holy Spirit proves His divinity: it proves that He is God.

And in this understanding we worship God: one essence, one power; three Persons—Father, Son, and Holy Spirit—one essence and one power. Yet we say, “Have mercy on us,” in the singular, not “Have mercy on us” in the plural.

You, O Triune God, have mercy on us. David has a beautiful passage in Psalm 138, where he says: “Where shall I go from Your Spirit? And where shall I flee from Your presence?” Where can I go and hide? In these words he acknowledges the omnipresence of the Holy Spirit.

“If I ascend into heaven, You are there; if I descend into Hades, You are there before me once again. If I should take up my wings at dawn And pitch camp at the furthest part of the sea, even there Your hand shall guide me, and Your right hand shall hold me.”

Where can I flee? Shall I go down into the depths, rise into the air, or descend into Hades? You are present everywhere. This omnipresence should fill a person with the fear of God, because many of us act without considering this omnipresence of the Holy Spirit.

To meet with people.

You may hide from everyone else, but you cannot hide from that Eye which sees all things. He is everywhere present and fills all things. It may be dark; it may be a wilderness; you may be anywhere at all—God is there before you.

Joseph the All-Comely gave us a beautiful lesson when Potiphar’s wife, that corrupt woman, assaulted him. Among other things, he said to her, “How can I do this before my God?” Never mind the Lord, someone might say; never mind everyone else. I will shut them outside and seize the opportunity.

But how can I do it before my God? If a person possessed even a little fear of God and had the grace of the Holy Spirit upon him, he could avoid many sins, if not all of them. But because we are impious, shutting God inside rooms and confining Him to particular places, we sin without shame. Both in the past and in our own day, we commit sins so terrible that not even our angel can bear to look upon them.

There are sins people commit from which their guardian angel turns his head. He recoils and cannot look at them. If you wish, read the Epistle to the Romans, chapters one and two, with its whole chain of twenty-four sins—sins which are especially prevalent today and have even been legalized abroad.

They have even been legalized abroad. And yet these sins are committed before God, before the Holy Spirit. The divinity of the Holy Spirit is also demonstrated in the account of Ananias and Sapphira, in the fifth chapter of the Acts of the Apostles.

As husband and wife, they wanted to do what the first Christians were doing: to sell their possessions and give the proceeds to the Apostles, who would administer them for those in need and for the Churches then suffering persecution.

Yet even within this good deed, the devil planted himself. Although they had agreed to sell the field for a certain amount—one hundred thousand drachmas, let us say—they conspired together to declare a smaller amount to the Apostles.

So Ananias went and said, “Here is the full amount from the sale of my field, my property.” Peter asked him, “Is this what you sold it for? Why has Satan put it into your heart to steal what was already your own and to lie to the Holy Spirit—to God?”

Was the field not yours? Who called upon you to sell it? Did anyone tell you to sell it? If you wanted to give only a portion, why did you not sell only a portion, so that you would not also become a liar?

It says this explicitly of the Holy Spirit. Ananias fell down dead, and they buried him. A little later, in came Sapphira, Ananias’s wife. When she was asked, “Tell me, did you sell the field for this amount?” she repeated exactly what her husband had said. Then Peter told her, “Behold, the feet of those who carried out your dead husband are at the door.”

And the Holy Spirit struck her down as well, and they buried her. “You have blasphemed,” he says, “not against me, not against men, but against God, against the Holy Spirit.” Yet those who study the Scriptures are so blind that they do not see that Scripture itself says, “against God, against the Holy Spirit.”

Consequently, the other expressions and titles used of the Holy Spirit cannot bear the interpretation they give them. And do you understand what it means to blaspheme against Him by saying, “You are not God”? This is a very serious matter.

This is no laughing matter. Who has the power to sanctify water and preserve it incorrupt for all time? Does anyone else possess that power? Satan has a correct understanding of the power of the grace of the Holy Spirit. He has confessed it many times, even in our own day. How greatly he fears when—blessed be God—a priest invokes the grace of the Holy Spirit and commands him to depart! How violently he is shaken!

And yet we have not grasped it. This grace of the Holy Spirit—the Holy Spirit Himself—is God. He has, of course, what we might call various branches: gifts and ministries.

You see Him manifested in different ways, and this is where some people stumble.

The Holy Spirit is revealed through particular gifts. In the twelfth chapter—forgive me, let me give you the reference—in the First Epistle to the Corinthians, chapter twelve, the Apostle speaks about the gifts and ministries of the Holy Spirit.

Although He is one and the same Spirit, I read from 1 Corinthians 12:4: “There are diversities of gifts, but the same Spirit; there are diversities of ministries, but the same Lord; and there are diversities of operations, but it is the same God who works all things in all.” Spirit, Lord, God.

Three hypostases of the Triune God. Yet the Spirit is manifested in many forms, through many gifts and many ministries.

He is manifested as the Spirit of wisdom, the Spirit of understanding, the Spirit of counsel, the Spirit of strength, the Spirit of knowledge, the Spirit of piety, and the Spirit of the fear of God. I have just listed seven gifts, all of which serve the illumination and salvation of the human race.

For the whole divine economy of the Godhead in three hypostases was intended to bring humanity to the knowledge of God. It has no other purpose; it is not merely theoretical. Its purpose is to bring man to the knowledge of God and to help him understand that he is a human being with a God-given destiny.

He must understand how God made him, what he has fallen into, how he has treated his Creator, and what now awaits him from Him. The Spirit of wisdom enables him to distinguish between the wisdom of this world and the wisdom of God. The wisdom of this world is foolishness. When you become wise according to God and receive a gift of the Holy Spirit, then through the Spirit of wisdom you will immediately discern how trivial are the things that people in this world regard as great.

You will see that they are trivial, and you will immediately distinguish between the wisdom of this world and the wisdom of God.

The Spirit of understanding marks a person who possesses true discernment. We often call someone prudent when he conforms himself to the will of God. This is a gift. Not everyone can attain it by himself; he must ask that it be given to him.

By himself, man can do nothing. He can offer his zeal and his good intention, and say, “Take charge of me.” From that point onward, the mighty work of the grace of the Holy Spirit takes over, guiding and forming each person.

You see, many people conduct their lives foolishly in this world, without sound judgment or understanding. But there is a particular grace for this: “Give me the Spirit of understanding.” The Apostle Paul, for example, speaks about the virtues. He speaks about love, freedom, faith, hope, and many other things. Yet no one can rightly administer these great gifts of the Holy Spirit for his own edification and that of others unless another special grace is added to them: the gift of discernment.

Discernment is necessary even in love, which is the crown and queen of the virtues. Even love requires discernment. You love someone and care deeply for him, but he has a weakness.

What will you do, then? Will you indulge him because you love him, or will you disappoint him because you truly love him? You must exercise discernment here. You must not indulge him, give in to him, or help him in that weakness. You must resist him.

Worldly love does not say this, but divine love does. Discernment is therefore needed. Which of the two kinds of love will you exercise—carnal and worldly love, or divine love? Worldly love serves the flesh, the ego, and self-interest.

Divine love serves the soul. I would rather that he stop speaking to me. I will not help you do this—not because I do not love you, but because I do. Yet where can such discernment be found?

A child asks for money. His father loves him dearly and is deeply concerned for him, yet he does not give it to him because he has discernment. The child will feel hurt and upset, but it is better for him to be upset. The point is that the father possesses this discernment. This is why a person must ask God. But what should he ask for? He should ask with a childlike heart: “Lord, You know what I need and what I lack. Give it to me.” Let us not ask for things we do not need, for they will not be given to us. Let us ask for what we truly need, for the essentials: that I may live in such a way as to attain that life, and that I may not cause Your blood, which was shed for me as well, to have been shed in vain.

Nothing else concerns me. What concerns me is that I be saved. You find the way; order all things for my salvation. These, then, are particular gifts. Many people lack this understanding.

We see young people who are sensible and elders who are foolish. I have not yet cited what the Wisdom literature says about these things.

The Wisdom of Sirach. You may see a young person who is sensible and wise, and an elder who is foolish. Such an elder ought to be ashamed; he should not even be called an elder. Yet one possesses the grace of understanding, while the other has not yet acquired it and it has not yet been given to him, because he does not labor at these things or create the conditions necessary to receive it. Then there is the Spirit of counsel. Counsel—what does that mean? A council such as this gathering here? No. It means the will.

It is a great thing for a person to possess this spirit of resolve, this spirit of counsel. Resolve concerning what? His salvation. I want to be saved, and I persist in seeking salvation despite every adversity that the devil will bring upon me in this world. He will certainly bring them; I believe it and I expect it.

But I want to be saved. I remember reading the following. Someone came forward and said—perhaps the reference is found in John Chrysostom—“Even if I deny You, know that I want to be saved.”

In other words: “I do not know what desperate condition I may find myself in, so that I might even deny You to save my life. But I beg You, know that I want to be saved. When that happens to me, I will be spiritually ill.

And You must help me.” This is a prayer offered in advance, a prayer made by those who understand, in preparation for an evil hour, for a difficult hour.

It is offered beforehand: “I want to be saved, though I do not know what I may do. I may utter terrible words and act in ways that grieve grace and drive it away. I may even blaspheme Your name. Yet I still want to be saved.” Know that such persistence in a person who truly wills salvation conquers Christ.

And Christ is not conquered by our courage or by our holiness. He is conquered by our love. This steadfast will for salvation, this burning desire to be saved, moves Him and conquers Him. This is precisely why, in Luke, He tells the parable of the unjust judge, who did not wish to grant justice to the poor widow. Yet in the end he did so, because she went to him every day, pleading and saying, “Give me justice.” Although he neither feared God nor respected man, because she came every day, persisted, and kept asking, he finally granted her justice.

Your Father, He says, is not an unjust judge. He is righteous, and He also desires your salvation. If your own “I will” meets His “I will,” will you not be saved? Will He not save you? But we do not truly want to be saved.

Today I was speaking with a brother who had visited a home. While he was there with the lady of the house, another woman arrived as well—I do not know whether she was married or unmarried—and a discussion about religious matters began.

And she said, “Oh, this Christianity, with all its ‘do nots’! If only those ‘do nots’ did not exist, I would be the best Christian.” Do you understand? Those “do nots”! We want Christianity on our own terms.

We want nothing to be forbidden. But if nothing were forbidden, if no boundaries were set, we would become worse than pigs—worse than pigs. These boundaries, these “do nots” and “thou shalt nots,” have been established for my own good.

They are stakes set up for our protection, just as “the angel of the Lord encamps around those who fear Him.” Angels surround a person and guard him. So it is with the stakes formed by God’s commandments: do not steal, do not commit adultery, do not engage in fornication, do not bear false witness, do not kill your child or prevent it from coming into the world. All these “do nots” are safeguards for the human soul.

But because a person does not want these “do nots,” he says they should be taken out of the way. If they are removed—if the protective stakes are pulled out—the wolf will devour you. He stands ready, roaring, because it is along these paths that he enters and takes possession.

David, too, removed the barrier against adultery and murder. And what did he do? He removed the pane from the window, and look what followed. In only a few moments he became a criminal, because Satan slipped into his heart, conceived lawlessness there, and made him both a deliberate adulterer and a murderer.

A king—a prophet-king, both prophet and sovereign—a great personage, not some ordinary man, some rustic or ignorant person who knew no better. He was an example to others. And yet what did he do? Did he gouge out his eyes? No. He did not close his eyes; he kept them lowered and guarded them very carefully. We are not meant to tear out our eyes; we need our eyes.

You need strength in order to defend yourself. When the Seventy returned with joy, saying, “Lord, even the demons are subject to us in Your name,” Christ told them, “I saw Satan fall like lightning from heaven,” as we read in the tenth chapter of Luke. Then, acknowledging the existence of evil spirits, He said to them, “Behold, I give you authority to tread upon serpents and scorpions, and over all the power of the enemy.” And in the parable of the prodigal son, besides the robe, the father also gave him shoes, because they signify strength and power.

A person cannot by himself overcome Satan’s thorns and devices or deflect his arrows. Alone, he is powerless. Strength and power are a particular grace that must be given to him so that he may resist.

Those who once lived lives of sin, of the flesh, and of the world, but whom God was pleased to bring back, can tell us today from their own experience: “Yes, Panagopoulos, you are right. What I could not do before, I can do now.”

And of course I cannot do it by myself; I can do it in Christ. He has given me the strength. Some say, “It was impossible for me to fast,” or, “It was impossible for me to exercise self-control, to give up gambling, to leave that man or that woman,” and so on. And then you see a woman who was once a common prostitute speaking to you today about virginity. How did this happen?

How does a blasphemer now have the strength to weep and lament? How does he now have the strength to bite his tongue, when yesterday he could not? This strength is a special grace given to those who desire it. It is given to all the prodigals who return and say, “I have sinned.”

It is given just as it was given to the prodigal son, and as it was given in the other passage I mentioned: “I give you authority.” This is precisely why our Church, when She baptizes a person and receives him so that he may be numbered among the Saints, made capable of sanctification and counted among the lesser saints, then anoints even his feet. She anoints him and gives him strength—the grace of the Holy Spirit—to tread upon serpents and scorpions.

He is not speaking about reptiles that you can kill with a stone. He means the cunning devices of Satan, the flesh, and the world. God gives a person strength and arms him so that he can overcome them. If anyone reads about the temptations of the Lord in the fourth chapter of Matthew or the fourth chapter of Luke—how, after His Baptism, He went out to undergo this trial—and then reads the vivid homily and exposition given by John Chrysostom, he will understand exactly what I am saying at this moment.

Then he will understand and will ask, “Give me strength and power.” Not power to prevail over my enemy—to put out his eye, evict him, humiliate him, pin him against the wall, or give him the answer he deserves. Not that kind of power, but power against your own evil self. For although we act like brave men in every other matter, before ourselves we are utterly enslaved and pitiful. We have achieved no victory at all, and we have no mastery over ourselves.

And if we have not conquered ourselves—this beast within us—what power do we really possess? Is it power because I had another man imprisoned, evicted him, humiliated him, or crushed him? That is nothing. The Christian’s true strength is to prevail over his passions: over his anger, his tongue, his eyes, and all these evils.

Can you bind these things and keep them under control? Then you possess strength. Otherwise, you have nothing. And this strength is the special grace that comes from the Holy Spirit.

The spirit of knowledge—knowledge. What are you meant to know? That the French say “merci” for “thank you,” and the English say “pardon” for “forgive me”? Is that what knowledge means?

First of all, you must know yourself. Who has truly come to know himself—what a beast he is, or rather, what a whole menagerie of beasts! For man is not merely a beast; often he is a menagerie. A single beast is simply one beast. The fox is cunning.

The pig is unrestrained and ruled by its lack of self-control. The lion is fierce, and another animal has some other trait. But man can be a pig, a fox, a lion, and everything else besides. What does he not contain? What role is he incapable of playing?

He assumes whatever role suits his self-interest, his weakness, or his ego. What can he not become at any given moment? How can one describe a woman who kills her own child?

And does so with premeditation. What beast does such a thing? And afterward, what role will she play to conceal it? See how she becomes a cunning fox and pretends to know nothing. She will slip away secretly. How many things she becomes! How many roles she can play within a matter of seconds!

Is it not therefore essential that I should know myself? I must know myself. That is why the ancients placed such emphasis on the words, “Know yourself.” Sadly, this is what most of us have failed to do. We have not come to know ourselves: how evil we are, how many weaknesses we have, how easily we fall, and how difficult it is for us to rise again.

Nor have we understood how strangely the grace of God acts and works within us. A person does not need to know a great many things, but the right things. For what is good is not found merely in abundance.

I have learned many things—but what comes of it? They are straw; they are worthless currency. If you have not learned the right things, you have learned nothing. Mere information takes you no further.

What matters is whether you have been brought to life by that knowledge, whether you have grasped the work Christ accomplished in the world—or, to put it better, the work God accomplished through Christ in the world for your sake. This remains unknown to many people who have celebrated Christmas many times.

They will celebrate Christmas again this year, but will they ever learn what it truly is? They have never humbled themselves and asked God to reveal it to them. “Why should I learn?” they say. Yet the human desire to learn is connected with curiosity.

It is an inclination in man given by God. But with divine help, man is called to govern his curiosity and direct it toward what is good, not what is evil. Someone may be curious like a foolish little child who plays with a hand grenade; a moment later it explodes and tears him into a million pieces.

That is not good curiosity. God has given us curiosity, but it must be directed toward discovering our purpose on earth. If you have not discovered that, you have failed. You may succeed in many other things. Many people may applaud you.

Your name may appear in many magazines and newspaper columns. The world may call you blessed, while your final journey is not blessed at all. At your funeral, the chanters and the priest may sing, “Blessed is the way,” but the path you actually followed will have been a path of wickedness.

Because you did not come to know. Knowledge can also do harm if it is not handled carefully. As Paul says, “Knowledge puffs up.” It creates egotism in a person and makes him despise others. But someone who truly possesses right knowledge, with humility and the gift of understanding, never uses his knowledge to despise another person.

Instead, he takes care to instruct the other person and to bear with him.

The other day I was traveling to the provinces to give a talk. The bus terminals have now been moved, so we have to go to Aigaleo to catch a coach. One man, evidently from the provinces, had a large suitcase. It was midday, and the city bus was very crowded.

A young lady spoke to him very harshly. She explained to him at length that this was no time to bring a suitcase onto a bus. She also told him that she had lived in Athens for many years, whereas he plainly knew nothing about Athens.

And she said one thing after another to him. Did that knowledge benefit her?

Did that knowledge do her any honor?

Why? The poor man had been trying to find a taxi, but he could not find one at that hour. I too had been looking; it was impossible to find a taxi then. And secondly, who had asked whether he could afford to pay three hundred drachmas for the journey? You see a person in need today, and instead of helping him, you add to his burden.

What good is your knowledge of Athens, that celebrated city? What use is any of it, when you have not yet even become truly human? You cannot show understanding for another person’s weakness and need. Where is all your knowledge? What have you understood? What have you learned?

And then there is the empty-headedness of some others—young men and women, and their parents—who, before they have even learned what Greece is or mastered their own language, go abroad to teach others. And the mere fact that someone has gone abroad is considered a great achievement.

My dear fellow, first learn Greek and learn about Greece, and then go abroad. But who, of course, condescends to learn what Greece truly is, what the Greek language is, and what the wisdom of Greece is? Then we shall see whether he ever goes abroad.

If someone goes abroad, he may return with some technical skill, but he will not bring back Wisdom. Skill always stands beneath Wisdom; Wisdom is always above it. This is absent from mere learning, and yet such learning is regarded as something great. The little child is not taught Greek, the Gospel, or the Lord’s Prayer, but has a mademoiselle beside him to teach him French. Let him learn it, of course, at least a little. But this is regarded as something superior. It is a tragedy. True knowledge—the knowledge that saves the human person—is absent; and this spirit of knowledge is a particular grace.

There is something the Christian seeks and needs in order to become complete: a spirit of piety. And this too is lacking. Instead, the spirit of impiety prevails and abounds, along with mockery and sarcasm. If you make the sign of the Cross, if you say that you are fasting, if you remind someone that today is Wednesday or Friday, if a mother says she wants to have children—whatever you may say, impiety and indifference have flooded everything.

They have, in a way, stifled it to the point of paralysis, creating a painful situation for many who wish to struggle spiritually. If they do struggle, of course, their reward will be great. This piety must be instilled from the cradle, because a person enters life like a clean sheet of blotting paper, and it must be written upon accordingly. Satan must not be given time to write his own impieties and filth upon it. Let piety be written there first, so that he will have to labor to erase the piety before he can write impiety in its place.

We fail to pay attention to this as well, and piety is not being preached. Yet piety is certainly not found only in words; it must be revealed in power. Others must be able to see each person’s piety, and they will see it in deeds, not in theory.

The world has had its fill of words. It is waiting to see whether what you preach is also present in your own life—whether you yourself put it into practice. Thank you very much.

I think I went to buy a chocolate bar and a newspaper. Why are you not following? He was about thirty-five years old. From his whole appearance, I thought he looked like a plainclothes police officer. I said to myself, “He must remind me of someone; perhaps he is someone I know,” and so forth.

When I boarded the coach, my seat was number eighteen. To my surprise, I noticed someone sitting up front beside the driver. He was one of the passengers. We stopped at Xylokastro. This shows how people seek to see piety in practice, so that our words may have credibility.

The coach stopped at Xylokastro. Everyone behaved as though it were an ordinary day: they went into the refreshment stand, some buying their souvlaki and others choosing various things to eat.

It is only a two-hour journey, Athens to Patras. You are neither sick nor a traveler on a long journey. Just two hours—and yet there is such impiety. I went inside, bought some water, drank it, and came back out. That man followed behind me and came inside as well. I took my water and left. I know how these things work. Although I am diabetic and could have eaten something—perhaps bought a cheese pie—

I had a blessing from my spiritual father, but I did not buy anything. “Who knows,” I thought, “who may be here whom I might cause to stumble?” I had brought two bananas with me. So I went outside and walked some distance along the railway line behind the station.

I wanted to clear my head a little. The man followed in my footsteps. After I had walked sixty or seventy paces and turned back, I came face-to-face with him.

“You are very clever, Mr. Panagopoulos,” he said, addressing me by name. “How did you discern my cleverness?” I asked him. “I have been watching you since Athens. I wanted to see what you would do, and I thought I might catch you out. But I did not; you escaped me.” “You mean you did not find me behaving cunningly?” I asked. “No,” he replied, “I found you behaving piously.” That is exactly what he said.

“I was anxious to see what you would buy,” he told me, “but you had foreseen this. I see that you brought bananas with you and bought nothing.” Do you understand? Now imagine if I had eaten, although I did have some justification. But it is as Paul says: “I will never again eat meat, lest I cause my brother to stumble.”

Does the other person know what I am doing or what is happening to me? No, he does not. But this man wanted to see something of my piety, something in my life and in my actions. Fine words are easy to say. People say, “He is paid to say these things.”

“If I were paid, I would say them too.” Everyone has his own explanation. But the other person is waiting to see evidence of your piety. He watches your conduct and your family life; he counts how many children you have; he notices how you dress, how your wife dresses, where you go, where you stand, and what you read.

He is waiting to see your piety. Unfortunately, this piety is absent from most homes, because it is absent from the people who make up those homes. This piety is not there. A person must therefore proclaim piety both in word and in deed, so that others may also be strengthened.

And the last of these gifts—since time is passing—is the spirit of the fear of God.

The fear of God stands in contrast to fearlessness. I fear God; I take God into account; I reckon with God; I reverence God.

“And let the wife fear her husband”—that is, let her respect her husband and take him seriously. “The fear of God is the beginning of wisdom.” Who takes God seriously? Who believes that everything depends upon God and upon whether God wills it? If God had not willed it, I would not be speaking here at this hour. Today I would be in the First Cemetery of Athens, or somewhere else. For at an entirely unexpected moment, there was a collision with a taxi at the intersection of Herodou Attikou Street and Vasilissis Sofias Avenue, and I did not reach home until three in the afternoon.

There can be such a collision that no one could possibly imagine it or expect it at all. Who could have imagined that a taxi would come at such tremendous speed? The driver was a young man, and when he crashed into us, he was thrown thirty or forty meters away.

How I was spared in such a moment—God alone knows. The fear of God must always be present. You do not know whether you will live to see the morning or whether you will live to see the evening. If I reckon things rightly, I say to God: “If I live, if I exist, if I breathe, if I understand, if I see, if I hear, if I have people around me—if, if, if—it is all because of You.”

Everything depends upon Him and must be reckoned in relation to Him. We must not say, “It is all because of me. I am worthy of this and that. I am young; I can do things; I can build and accomplish.” Such things are foolishness.

If someone reads it, he will be able to point this out to his children...

This is what Solomon asked for in his sleep, when God visited him and said, “What do you want Me to give you?” Solomon asked Him, “Give me wisdom.” And God gave him power, wealth, and all the other gifts as well.

But what Solomon himself asked for was wisdom: “Grant me the wisdom to understand You, something that comes from You. Grant me the fear of You, as my father David possessed it. Only then will I be able to stand; only then will I be able to carry on.” Let us stop here and continue with the rest next time.

Θα ενθυμείσθε ότι το θέμα μας ήταν από το 8ο άρθρον της Πίστεως και συγκεκριμένως από το μέρος εκείνου που λέγει: «Καὶ εἰς τὸ Πνεῦμα τὸ Ἅγιον, τὸ Κύριον, τὸ ζωοποιόν, τὸ ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐκπορευόμενον, τὸ σὺν Πατρὶ καὶ Υἱῷ συμπροσκυνούμενον καὶ συνδοξαζόμενον, τὸ λαλῆσαν διὰ τῶν προφητῶν».

Μιλήσαμε για πολλές περιπτώσεις που έχουν σχέση με το Πνεύμα το Άγιον.

Επίσης, με τους χαρακτηρισμούς του Πνεύματος του Αγίου ως Πνεύμα Άγιον, ως Κύριον, ως Ζωοποιόν.

Υπάρχουν βέβαια και οι άνθρωποι οι οποίοι το Πνεύμα το Άγιο δεν το παραδέχονται ως Θεόν, όπως έχουμε πει κι άλλοτε, που αυτοί είναι οι μάρτυρες οι λεγόμενοι του Ιεχωβά. Πάντως, υπάρχουν πολλές ονομασίες για το Πνεύμα το Άγιον.

Και όσοι τυχόν έχετε αυτό το βιβλίο που έχω γράψει, «Εγκόλπιον της Ορθοδοξίας», εκεί, στη στήλη του Πνεύματος του Αγίου, θα έχετε βρει άνω από 200 χωρία, τα οποία αποδεικνύουν καθαρότατα ότι το Πνεύμα το Άγιον είναι Θεός και έχει πολλές ιδιότητες και πολλές ονομασίες.

Παραδείγματι, λέγεται Άγιο Πνεύμα, λέγεται Πνεύμα Θεού, λέγεται Πνεύμα Δημιουργόν, λέγεται Πνεύμα Παρόν, λέγεται Πνεύμα Πάνσοφον, λέγεται Πνεύμα Παντοδύναμον, λέγεται Παράκλητος της Αληθείας, λέγεται Διδάσκαλος, λέγεται Πνεύμα Θεού, λέγεται Πνεύμα Ιησού.

Είναι προσωπικότης, Πνεύμα που αναγεννά, που ζωοποιεί, που αγιάζει, Πνεύμα που διαμένει με τους πιστούς, Πνεύμα που οδηγεί τους κήρυκες του Θείου Λόγου, Πνεύμα Κυρίου και ούτω καθεξής. Και εντούτοις υπάρχουν άνθρωποι οι οποίοι λέγουν ότι αυτό είναι απλώς η πνοή του Θεού και το ερμηνεύουν με το λεξικό: «Πνεύμα, πνοή, αύρα», λέει, «φύσημα». Καταλαβαίνετε τώρα πόσο απέχουμε της πραγματικότητας και πόσο ήτο ανάγκη η σύνοδος αυτή να συμπληρώσει και για το Πνεύμα το Άγιο;

Αναφορικώς με αυτό λέγουν το εξής.

Βέγας Βασίλειος Φερυπίν, ουδέν κτιστόν πληρεί την οικουμένη μου. Αν είναι το κτίσμα και ουχί Θεός, δεν θα είναι το πανταχού παρών και τα πάντα πληρών. Η απανταχού παρουσία είναι μία ιδιότης μόνον του Θεού.

Και αυτοί οι άγγελοι και τα πονηρά πνεύματα είναι εν τόπω και χρόνω. Δηλαδή, κάθε στιγμή είναι εδώ, δεν είναι εκεί. Και κάθε στιγμή είναι εκεί, δεν είναι εκεί ούτε εδώ. Αυτή η απανταχού παρουσία είναι μόνο του Πνεύματος του Αγίου, μόνο της Θεότητος.

Εάν κάπου, όταν το Πνεύμα δεν είναι ο Θεός και δεν θα υπήρχε κάπου το Πνεύμα, δεν θα υπήρχε ζωή. Διότι το Πνεύμα το Άγιο είναι αυτό που συντηρεί τη ζωή εις την υδρόγειο, είτε σε εμάς, είτε στη φύση, είτε στα ζώα, είτε στο σύμπαν.

Αυτή είναι η ενέργεια του Πνεύματος του Αγίου και, αν δεν ήταν Πνεύμα πανταχού παρόν και τα πάντα πληρούν, εκεί που δεν ήταν θα έπρεπε να υπάρχει θάνατος και ουχί ζωή. Αυτό που συντηρεί τα πάντα και διατηρεί τα πάντα είναι το Πνεύμα το Άγιον.

Πώς λέγει λοιπόν ο Μέγας Βασίλειος που δεν κτιστών πληρεί την οικουμένη ή συνέχει τα πάντα και εν πάση την χάνει, αλλά και των νοερών δυνάμεων πέρασε στην και ορισμένη ποσότης, μον γαρ τ' αυτά της Θεότητος ίδια.

Και στα πνεύματα δηλαδή τα άλλα, όπως σας είπα, τα νοερά, δηλαδή τους αγγέλους, και σε αυτά δεν υπάρχει αυτή η ιδιότητα της απανταχού παρουσίας, αν είναι κτίσμα.

Κατά συνέπεια, δεν είναι κτίσμα· είναι πανταχού παρόν, όπως δογματίζουμε εμείς την ωραία προσευχή αυτή του Βασιλέφου Ράνια και τα πάντα πληρώνουν. Είναι Θησαυρός Αγαθών, Ζωής Χορηγός· όλες αυτές οι ιδιότητες δεν μπορεί να υπάρχουν σε κτίσμα.

Μόνο ο Θεός μπορεί να τις έχει και είναι Θεός. Έγινε πόλεμος από πολύ παλιά να ξεχωρίσουν το Πνεύμα το Άγιον. Όπως και να ξεχωρίσουν και τον Υιόν από τον Πατέρα. Και να μην παραδέχονται ότι ο Υιός είναι Θεός, έτσι και το Πνεύμα το Άγιον να μην είναι Θεός.

Και τα έβαζαν κατά κάποιον τρόπον καθέτως. Έβαζαν τον Πατέρα, τον Υιόν και το Πνεύμα το Άγιο. Πρώτα τον Πατέρα, κατόπιν τον Υιόν και έπειτα το Πνεύμα το Άγιο. Αυτό είναι πονηρό να τοποθετείς.

Η Ορθοδοξία δεν τα τοποθετεί καθέτως τα πρόσωπα. Τα τοποθετεί κυκλικώς.

Είναι ομοιόμορφα σε δύναμη, σε ουσία. Πατήρ, Υιός και Άγιο Πνεύμα. Μία δύναμη, μία ουσία. Αυτοί βάζουν καθέτως. Άλλο προηγείται, άλλο έπεται και άλλο ακολουθεί.

Έλεγε, παραδείγματι, η Ορθοδοξία «Δόξα Πατρὶ καὶ Υἱῷ καὶ Ἁγίῳ Πνεύματι». Αυτοί τροποποιούσαν και έλεγαν «Δόξα Πατρί δι’ Υιού εν Αγίω Πνεύματι».

Δεν είναι τωρινά, δεν είναι χτεσινά. Α, πάντοτε υπήρξε ο διάβολος, ο οποίος ήθελε να σπείρει στο χωράφι της αληθίας. Γιατί, ξέρετε, ο διάβολος σπείρει στο χωράφι της αληθίας. Εκεί ως επί το πλήστο φυτρόνικο Πάντοτε υπήρξε.

Γι’ αυτό έγιναν αυτά που έγιναν. Γι’ αυτό εδογμάτισαν, γι’ αυτό συνήλθον, γι’ αυτό προσευχήθησαν. Γι’ αυτό έκαμαν σύμβολα, κανόνες, με αφορισμούς, με ποινή αφορισμού, για το συμφέρον βέβαια του ανθρώπου.

Διότι ο αφορισμός δεν έχει σκοπόν την εξουθένωση του ανθρώπου, αλλά τη σωτηρία του.

Γιατί πολλοί δείχνουν κοπτόμενοι εν ονόματι της αγάπης, αδιαφορούν για τα αυστηρά αυτά μέτρα, τα οποία έχει το Πνεύμα το Άγιο θεσπίσει για να σώζει τον άνθρωπο. Παύλος αφόρισε τον αιμομίχτη της Κορίνθου, αλλά τον έσωσε.

Μακάρι να μας αφόριζαν και εμάς σήμερα, πολλούς θα είχαν σώσει. Αλλά, διότι όλα μας τα συγχωρούν, θα πάμε εις απώλειαν. Καθώς τυφλός δε τυφλόν εάν οδηγή, αμφότεροι εις βόθυνον πεσούνται.

Δεν είναι λοιπόν γεγονός αστείον, έτσι επιπόλαιον και παροδικής, είναι σοβαρόν. Έχει πολλές πλευρές η υπόθεση του Πνεύματος του Αγίου. Είναι πολλοί οι οποίοι ρωτούν ενίοτε αναφορικώς με εκείνο που λέγεται βλασφημία εναντίον του Αγίου Πνεύματος.

Λένε ορισμένοι: «Τι είναι, λέει, η βλασφημία εναντίον του Αγίου Πνεύματος και γιατί, λέει, δεν συγχωρείται;»

Είπε ο Χριστός μας κάποτε, όπως διαβάζουμε στο Ματθαίο, εάν έχετε υπόψη σας, στο 12ο, από στίχο 31 και κατωτέρω: «Δια τούτο λέγω υμίν, πάσα αμαρτία και βλασφημία αφεθήσεται τοις ανθρώποις, η δε του πνεύματος βλασφημία ουκ αφεθήσεται τοις ανθρώποις· και ος εάν είπη λόγον κατά του υιού του ανθρώπου, αφεθήσεται αυτώ· ος δ’ αν είπη κατά του πνεύματος του αγίου, ουκ αφεθήσεται αυτώ ούτε εν τω νυν αιώνι ούτε εν τω μέλλοντι».

Λέγουν οι άβρα οι πνοοί, δεν θα είχε τέτοιες κυρώσεις η βλασφημία εναντίον. Μια και το έθιξα και είναι μέσα στις ενέργειες του Πνεύματος του Αγίου, να σας έλεγα την ερμηνεία αυτού του θέματος, να το μεταδώσετε και εσείς σε άλλους που σοκάρονται. Θα πρέπει κανείς, για να καταλάβει, να διαβάσει πιο

Αυτό το είπε ο Χριστός μας. Ο Χριστός μας είπε αυτό το πράγμα, διότι όταν αυτός εξέβαλε δαιμόνια από κάποιον, οι Φαρισαίοι είπαν ότι «εν τω άρχοντι του Βεελζεβούλ εκβάλλει τα δαιμόνια».

Τι έκαναν τώρα εδώ; Όταν ο Χριστός εξέβαλε τα δαιμόνια, με τη δύναμη του Αρχιδιαβόλου εξέβαλε τα δαιμόνια ή τη δύναμη του Πνεύματος του Αγίου;

Βλασφημώ πάει να πει βλάπτω την φήμη, την καλήν, του Πνεύματος του Αγίου, του Θεού δηλαδή, που ενήργησε και εξέβαλε τα δαιμόνια.

Το ίδιο. Κάποτε μιλούσα μαζί τους στην Καλογρέζα μέχρι τις 3 η ώρα το πρωί. Πήγα να αντιμετωπίσω ένα και βρέθηκαν 18, ένας-ένας που ήρχετο. Και όταν φτάσαμε στα θαύματα, στην ομιλία επάνω, μου λέει: «Σταματάτε, κύριε», μου λέει. «Αυτά τα κάνει», μου λέει, «καθαρά ο σατανάς. Αυτά δεν τα παραδεχόμεθα εμείς».

Και σηκώθηκα και τον χαιρέτησα σε στάση προσευχής, προσοχής, και του λέω: «Χαίρω πολύ». Μου λέει ευχαριστώ μου λέει, του λέω όχι εσύ, αυτόν που φέρεις μέσα σου Διότι αυτός είναι ο ίδιος, αυτός που είπε τότε ότι εν το άρχον του δεζεβούλ εκβάλλει τα δαιμόνια ο Χριστός «Δεν χαίρω», του λέω, «για σένα. Χαίρω για τον άλλον που είναι μέσα νοικάρης, για τον λεγάμενο χαίρω».

«Για σένα λυπούμαι, διότι είσαι όργανο. Αυτή την ώρα έχεις γελαστεί».

Αυτός μας σήκωσε, λέει. «Το να πείτε για μένα βλασφημία, τον Υιόν του Ανθρώπου, να πείτε “δεν είμαι Θεός”, να πείτε, να πείτε, το καταλαβαίνω». «Με βλέπετε άνθρωπο, με βλέπετε να κλαίω, με βλέπετε να ομιλώ, να κοιμάμαι. Πού να φανταστείτε ότι είμαι και Θεός; Σας συγχωρώ».

«Αλλά όταν βλέπεις διάβολο να εξέρχεται, δεν σε συγχωρώ, και λες ότι τον βγάζει ο διάβολος». Γι’ αυτό και ακριβώς τους είπε: «Κανένας δεν διαιρεί τη βασιλεία του. Αν ο διάβολος βγάζει διαβόλους, Άρα λέει η βασιλεία χάλασε Κανένας δεν χαλάει τα του οίκου του».

Όσο τους μίλησε, λοιπόν, λογικά, τους είπε και το αποτέλεσμα που θα έχουν αύριο. Γιατί βλέπετε σήμερα θαύματα καθαρά. Ποιος στέκεται με τη λογική Και σου λέει όχι Αδύνατο. Δεν είναι Το απορρίπτει. Είναι χειροπιαστό.

Το βλέπεις. Περπατάει ο άλλος, γίνεται καλά, το απορρίπτει. Αυτή είναι η βλασφημία εναντίον του Αγίου Πνεύματος. Και έχουν τη δύναμη να διαστρέψουν τις ενέργειες του Πνεύματος του Αγίου εδώ.

Είναι καθαρά σατανάς, ο οποίος δεν βάζει μυαλό ούτε εδώ ούτε εκεί. Γι' αυτό λέει ούτε εδώ εις τον αιώνα, όχι ότι δεν συγχωρείται εάν ζητήσει συγγνώμη.

Δεν υπάρχει ασυγχώρητος αμαρτία, ει μη η αμετανόητος, ει μη η ανεξομολόγητος, κατά τον Άγιο Νικόδημον τον Αγιορείτην και κατά τον Άγιο Ιωάννη Χρυσόστομο. Αμαρτία ασυγχώρητος μένει. Η αμαρτία για την οποία δεν μετανοούμε και δεν την εξομολογούμεθα. Αυτή μένει. Δεν πρόκειται να τη σώσει τίποτα. Όλα τα έργα του κόσμου να τα πάρεις στο ενεργητικό σου.

Ευαγγελία των Αιώνων, δεν πρόκειται να την καθαρίσει κανένας την αμαρτία αυτή. Θα μετανοήσεις γι' αυτή και θα εξομολογηθείς. Διότι όμως ο σατανάς δεν ζητάει συγγνώμη, δεν το παραδέχεται και μένει σατανάς, γι' αυτό ακριβώς ούτε εδώ σώζεσαι, λέει, ούτε εκεί. Έπειτα οι άλλοι, αν θελήσουν να κάνουν κάτι, δυο μνημόσυνα, μια παράκληση, μια αυτή, τόσα πράγματα που μπορούν να βοηθήσουν τους ανθρώπους κατά τη μέση κατάσταση, από θανάτου μέχρι Δευτέρας Παρουσίας.

Ούτε εκεί πρόκειται να σωθείς. Και τούτο, όχι, λέγω και επαναλαμβάνω, διότι υπάρχουν αμαρτίες που δεν συγχωρούνται εν τω κόσμω τούτω, αλλά διότι δεν τη ζητάει τη συγχώρηση ο άνθρωπος. Μου έλεγε μια ψυχή που πήγε έναν αδελφό της στον Άγιο Γεράσιμο.

Είτο ο άνθρωπος υπό την κατοχή πνευμάτων ακαθάρτων.

Η καημένη έκανε ό,τι μπορούσε, ό,τι εγώ να μπορούσε. Τον παρακαλούσε, λοιπόν, και τον πήγαινε με ήπιον τρόπο να πει κι αυτός το «Ἅγιος ὁ Θεός». Και το έλεγε το «Ἅγιος ὁ Θεός» ο δαιμονισμένος. Άγιος ο Θεός, έλεγε κι αυτός Άγιος ο Θεός Άγιος ισχυρός, Άγιος ισχυρός Άγιος αθάνατος, Άγιος αθάνατος «Ἐλέησον ἡμᾶς»; Όχι το «ἐλέησον ἡμᾶς».

Παραδέχουμε το Θεό Πατέρα Παραδέχουμε το Χριστό Διού τα πάντα γέννητο Παραδέχομαι το Πνεύμα το Άγιο που διατηρεί τα πάντα και ζωοποιεί τα πάντα, αλλά «ἐλέησον» δεν το λέω.

Καταλάβατε; Αυτό, λοιπόν, μένει. Ο άνθρωπος που έχει τα οφθαλμοφανή πράγματα, τη δύναμη να πει «δεν είναι έτσι», είναι σατανάς από τώρα. Γιατί μόνο αυτός μπορεί να αντιστρατευτεί. Όλοι οι άλλοι αφήνουν επιφυλάξεις, στο κάτω-κάτω της γραφής.

Θέλω πλείονες αποδείξεις, ξέρω γω, να ξαναδώ, ξέρω γω, ζητώ, σαν τον Θωμά, επί παραδείγματι, κάτι παραπάνω, να ψηλαφίσω. Το καταλαβαίνω, άνθρωπος είσαι. Αλλά όταν βγάζεις απόφαση «δεν είναι έτσι», εφόσον είναι έτσι, πάει να πει ότι διακατέχεσαι από άλλο πνεύμα, το οποίο ούτε εδώ ζητάει συγγνώμη ούτε εκεί δημιούργησε προϋποθέσεις για σωτηρία.

Στη βλασφημία, σε οφθαλμοφανή θαύματα, να υπάρχει άνθρωπος να τα απορρίπτει. Αυτός, λοιπόν, ο άνθρωπος είναι υπό την επήρεια του σατανά. Και δεν ελεείται ούτε εδώ, γιατί δεν ζητάει, ούτε εκεί, γιατί έτσι έκλεισε τον εαυτόν του.

Λοιπόν, κάτι που θα πρέπει ο άνθρωπος να το ξέρει και να μην σπεύδει εύκολα. Διότι εμείς ζητάμε στα χριστιανικά πράγματα λογική λύση.

Όπως είπα ένα βράδυ, και δεν είναι δικά μου λόγια, είναι ενός αδελφού, να μη ορθολογούνε, αλλά να θεολογούνε. Μη δίνεις λύση με τη λογική σου. Όταν ο Θεός λέει έτσι, μην πεις εσύ αλλιώς, «ξέρω εγώ». Ο Θεός λέει έτσι. Πώς εγώ θα βρω έναν τρόπο να τροποποιήσω με τη λογική μου;

Να ανεβεί λίγο παραπάνω και βρεθεί και στα Τάρταρα. Ο άνθρωπος καλείται να πιστέψει και η πίστη προϋποθέτει ταπείνωση, προαίρεση καλή, αγαθή, ταπείνωση, να τα έχω τετρακόσια και να φέρομαι κουτός. Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι. Ποιοι, οι τρελοί; Όχι, αυτοί που τα έχουν τετρακόσια και λέγουν ότι δεν ξέρουν τίποτα, γιατί εμείς τα ξέρουμε όλα και μάλιστα τα θρησκευτικά απ' έξω.

Τόσο για όλα τα άλλα δεν έχουμε γνώμη. Για το θέμα των θρησκευτικών παρουσιαζόμαστε θεολόγοι. Γιατί έχουμε μπάρμπα από τον πρώτο θεολόγο των πονηρών. Θα πρέπει λοιπόν, λέγω, να έχουμε ορθή γνώμη. Η πανταχού λοιπόν αυτή παρουσία του Πνεύματος του Αγίου αποδεικνύει τη θεότητά του, ότι είναι Θεός.

Και κατ' αυτήν την έννοια εμείς προσκυνούμε τον Θεό. Μία ουσία, μία δύναμη. Τρία πρόσωπα, μία υπόσταση σώμα. Τρία πρόσωπα, μία ουσία, μία δύναμις, Πατήρ, Υιός και Πνεύμα Άγιον. Ελέησον εμάς όμως, όχι ελεήστε μας, ελέησον.

Σύ Θεέ τριάδικε, ελέησέ μας Έχει ο Δαβίδ ένα ωραίο στον 138ο ψαλμό του, που λέγει το εξής: Ποῦ πορευθῶ ἀπὸ τοῦ πνεύματός σου καὶ ἀπὸ τοῦ προσώπου σου ποῦ φύγω; Πού να πάω να κρυφτώ; Δηλαδή, με αυτό αναγνωρίζει πανταχού παρουσία του Πνεύματος του Αγίου.

Εάν αναβώ εις τον Ουρανόν, σή εκεί η Εάν κατέβω εις τον Άδη, πάρη, μπροστά μου πάλι Ἐὰν ἀναλάβοιμι τὰς πτέρυγάς μου κατ᾿ ὄρθρον καὶ κατασκηνώσω εἰς τὰ ἔσχατα τῆς θαλάσσης, καὶ γὰρ ἐκεῖ ἡ χείρ σου ὁδηγήσει με καὶ καθέξει με ἡ δεξιά σου.

Πού να φύγω; Να πάω στο βυθό, να πάω στον αέρα, να πάω στον Άδη; Είσαι πανταχού παρών. Αυτή λοιπόν η πανταχού παρουσία θα πρέπει τον άνθρωπο να τον φοβίζει, να τον φοβίζει, διότι πολλοί από μας, χωρίς να σκεφτούν αυτή την πανταχού παρουσία του Πνεύματος του Αγίου...

Να συναντηθούν με ανθρώπους.

Από όλους μπορεί να κρυφτείς, από τον οφθαλμόν Αυτόν που τα πάνθ' ορά δεν μπορείς να κρυφτείς. Ο Πανταχού παρών και τα πάντα πληρών, ας είναι σκοτάδι, ας είναι ερημιά, δεν ξέρω πού θα είσαι. Είναι ο Θεός μπροστά.

Ωραίο μάθημα έδωσε ο Ιωσήφ ο Πάγκαλος, όταν του επετέθη η κυρία Πετεφρή, αυτή η διεφθαρμένη. Και της είπε, εκτός των άλλων, «Και πώς ποιήσω τούτο ενώπιον του Θεού μου;» Άσ' τον Κύριο, άσ' τους άλλους, αυτούς τους κλείνω έξω και βρίσκω την ευκαιρία.

Αλλά ενώπιον του Θεού μου, πώς θα το κάνω; Και αν ο άνθρωπος είχε μικρόν φόβο Θεού, Χάριτος Πνεύματος Αγίου επάνω, πολλές αμαρτίες, αν όχι όλες, θα μπορούσε να τις αποφύγει. Αλλά διότι είμεθα ασεβείς και κλείνουμε τον Θεό εις δωμάτια και τον περιορίζουμε εις χώρους, γι' αυτό ακριβώς έτσι ασυστόλως αμαρτάνουμε και διαπράττουμε, μάλιστα και παλιά και τώρα στα σήμερα μας, αμαρτίες που δεν μπορεί να τις δει ούτε ο άγγελός μας.

Υπάρχουν αμαρτίες που κάνουν οι άνθρωποι, που ο άγγελος φύλαξ γυρίζει την κεφαλή του. Αποστρέφεται, δεν μπορεί να τις δει. Διαβάστε, αν θέλετε, στην προς Ρωμαίους επιστολή, στο πρώτο και στο δεύτερο κεφάλαιο, την αρμαθιά των 24 αμαρτημάτων, η οποία κατεξοχήν σήμερα και έχει και νομοποιηθεί ακόμη στο εξωτερικό.

Έχει και νομοποιηθεί ακόμη στο εξωτερικό. Και εντούτοις οι αμαρτίες αυτές γίνονται ενώπιον του Θεού, ενώπιον του Πνεύματος. Η θεότης ακόμη του Πνεύματος του Αγίου αποδεικνύεται στον Ανανία και στη Σαπφείρα, στας Πράξεις Αποστόλων, στο πέμπτο κεφάλαιο.

Εκεί που ηθέλησε, σαν ανδρόγυνο, να ενεργήσει όπως ενεργούσαν οι πρώτοι χριστιανοί, να πωλήσουν τα υπάρχοντά τους και να τα δώσουν στους Αποστόλους να τα διαχειριστούν υπέρ των εχόντων ανάγκην και των διωκομένων Εκκλησιών τότε.

Εντούτοις, μέσα σ' αυτή την καλή τους πράξη, ο διάβολος εφυτεύθη. Και εφόσον συνεφώνησαν το χωράφι να το πουλήσουν για την άλφα αξία, 100.000 δραχμές, φερ' ειπείν, συνεννοήθησαν μεταξύ των να δηλώσουν στους Αποστόλους ολιγότερον.

Και πηγαίνει ο Ανανίας και λέγει: «Ιδού, ορίστε το προϊόν εκ της πωλήσεως του χωραφιού μου, του κτήματός μου». Και του λέγει ο Πέτρος: «Τόσο, λέει, το πούλησες; Γιατί ο σατανάς σου έβαλε στην καρδία να κλέψεις τα δικά σου και να βλασφημήσεις, λέει, το Πνεύμα το Άγιον, τον Θεόν;»

Δεν ήταν δικό σου το χωράφι; Ποιος σε κάλεσε να το πουλήσεις; Σου είπε κανείς να το πουλήσεις; Εφόσον ήθελες να δώσεις μέρος, γιατί δεν επωλούσες μέρος, για να μην είσαι και ψεύτης;

Του Πνεύματος του Αγίου, έτσι χαρακτηριστικώς γράφει, και τον εφόνευσε και έπεσε νεκρός και τον εταφίασαν. Σε λίγο να σου η κυρία Σαμφίρα του Ανανίου, πόσο λέει το πουλήστε το χωράφι, θεονοημένη εκεί, είπε ακριβώς όσο είχε πει και ο σύζυγος. «Ιδού, λέει, οι πόδες αυτών που μετέφεραν τον άντρα τον νεκρό σου».

ο Βασιλισμός του Ιδού και τον σκοτώνει και αυτή, το Πνεύμα το Άγιον και την θάπω. Βλασφημήσατε, λέει, και όχι σε εμένα, όχι σε ανθρώπους, αλλά εις Θεόν, εις το Πνεύμα το Άγιο. Τόσο τυφλοί είναι οι σπουδαστές των Γραφών, που δεν βλέπουν ότι η Γραφή τους λέγει «εις τον Θεόν, εις το Πνεύμα το Άγιο».

Και, κατά συνέπεια, άλλες τέτοιες εκφράσεις και χαρακτηρισμοί γύρω από το Πνεύμα το Άγιο δεν έχουν την ερμηνεία την οποίαν δίδουν. Και ξέρετε τι είναι να βλάσεις μισθό που να του λες δεν είσαι Θεός. Μεγάλη υπόθεση αυτή.

Δεν είναι επέξεγέλαση. Ποιος έχει την δύναμη να αγιάσει το ύδωρ και να μένει στην αιωνιότητα άσηπτον; Έχει κανένας την δύναμη αυτήν; Ορθή γνώμη περί της δυνάμεως της χάριτος του Πνεύματος του Αγίου έχει ο Σατανάς, ο οποίος πολλάκις έχει ομολογήσει και σήμερα ακόμη τόσο φοβάται, όταν βάλει, ευλογητός ο Θεός, τον ιερέα, όταν επικαλεστεί την χάρη του Πνεύματος του Αγίου και διατάξει την έξωσή του, τόσο ταράσσεται.

Και εντούτοις δεν το έχουμε συλλάβει. Η χάρη, λοιπόν, αυτή του Πνεύματος του Αγίου, αυτό το Πνεύμα το Άγιον, είναι Θεός. Έχει βέβαια διαφόρους, όπως θα λέγαμε, διακλαδώσεις, χαρίσματα, διακονήματα.

Βλέπετε, σε διάφορες εκδηλώσεις του, από εκεί σκοντάφτουν ορισμένοι.

Αναφορικώς με το Πνεύμα το Άγιο παρουσιάζεται με ορισμένα χαρίσματα. Στο 12ο κεφάλαιο —συγγνώμη, να σας βάλω μια αφετηρία— στην πρώτη προς Κορινθίους, στο 12ο, αναφέρει εκεί περί χαρισμάτων, περί διακονιών γύρω από το Πνεύμα το Άγιο.

Παρότι είναι εν και το αυτό Πνεύμα, διαβάζω Α΄ Κορινθίους, ιώτα βήτα, τέσσερα: Διαιρέσεις δε χαρισμάτων εισή, διαιρέσεις χαρισμάτων εισή, το δε πνεύμα το αυτό και διαιρέσεις διακονιών εισίν, και ο αυτός Κύριος· και διαιρέσεις ενεργημάτων εισίν, ο δε αυτός εστίν Θεός, ο ενεργών τα πάντα εν πάσιν». Πνεύμα, Κύριος, Θεός.

Της υπόσχεσης του Θεού του, του Γραφικού του. Παρουσιάζεται όμως με πολλές διαιρέσεις, με πολλά χαρίσματα, με πολλά διακονήματα.

Παρουσιάζεται ως Πνεύμα Σοφίας, ως Πνεύμα Συνέσεως, ως Πνεύμα Βουλής, ως Πνεύμα Ισχύος, ως Πνεύμα Γνώσεως, ως Πνεύμα Ευσεβίας, ως Πνεύμα Φόβου Θεού. Επτά χαρίσματα αμέσως σας απαρίθμησα, τα οποία έχουν σχέση με την διαφώτιση και τη σωτηρία του ανθρωπίνου γένους.

Διότι όλη η οικονομία της Τρισυποστάτου Θεότητος ήτο να φέρει θεογνωσίαν των ανθρώπων. Δεν έχει άλλον σκοπόν, δεν έχει θεωρητικόν σκοπόν. Να τον φέρει εις θεογνωσία, να τον φέρει να καταλάβει ότι είναι άνθρωπος με προορισμό.

Πώς τον έφτιαξε, πώς κατήντησε, πώς κατήντησε τον Δημιουργό του και τι περιμένει πλέον από Αυτόν. Πνεύμα Σοφίας διαστέλλει μεταξύ σοφίας του κόσμου τούτου και σοφίας εκείνης. Η σοφία του κόσμου τούτου είναι μωρία. Όταν γίνεις σοφός κατά Θεόν και λάβεις χάρισμα Πνεύματος Αγίου, με το πνεύμα της σοφίας θα διακρίνεις αμέσως ότι είναι αστεία αυτά τα οποία συζητεί ο άνθρωπος εδώ εις τον κόσμο για μεγάλα.

Θα τα δει ότι είναι αστεία και κάνει διαστολήν αμέσως μεταξύ της σοφίας του κόσμου τούτου και της σοφίας του Θεού.

Πνεύμα συνέσεως, σύνεσης, χαρακτηρίζει τον άνθρωπο που δείχνει κατανόηση. Είναι συνετός άνθρωπος αυτός, λέμε πολλάκις, ο οποίος συμμορφώνεται με το θέλημα του Θεού. Είναι χάρισμα, δεν μπορεί ο καθένας να το επιτύχει, πρέπει να το ζητήσει να του δοθεί.

Μόνος του δεν μπορεί να κάνει τίποτα. Έναν ζήλο θα βάλει, μια προαίρεση θα βάλει και θα πει «ανάλαβέ με» και από εκεί και κάτω θα αναλάβει το συνεργείο το μεγάλο αυτό της χάριτος του Πνεύματος του Αγίου, το οποίο θα οδηγήσει και θα καταρτίσει κάθε άνθρωπο.

Βλέπετε, πολλοί πολιτεύονται ασύνετα εις τον κόσμο τούτον, όχι μυαλωμένα, όχι με σύνεση. Υπάρχει ειδική χάρις: δώσ' μου πνεύμα συνέσεως. Λέγει, παραδείγματι, ο Απόστολος Παύλος για αρετάς, ομιλεί για αγάπη, ομιλεί για ελευθερία, ομιλεί για πολλά πράγματα, για πίστη, για ελπίδα. Εντούτοις όμως αυτά τα χοντρικά, όπως θα λέγαμε, χαρίσματα του Πνεύματος του Αγίου, δεν θα μπορέσει κανείς να τα διαχειριστεί καλά και επ' ωφελεία ατομική του και των άλλων, εάν δεν του προσθεθεί μια άλλη ειδική χάρη, η οποία λέγεται διάκρισις.

Χρειάζεται διάκριση και σε αυτή την αγάπη ακόμα, η οποία είναι η κορωνίς, είναι η βασίλισσα των αρετών. Και εντούτοις χρειάζεται διάκριση. Αγαπάς έναν, ε, και κόπτεσαι γι' αυτόν, μα αυτός έχει μία αδυναμία.

Τι θα γίνει τώρα, θα του κάνεις την καρδιά διότι τον αγαπάς ή θα του χαλάει στην καρδιά διότι πραγματικά τον αγαπάς Πρέπει να κάνεις διάκριση εδώ. Δεν πρέπει να του κάνεις το χατίρι, δεν πρέπει να ενδώσεις, δεν πρέπει να τον βοηθήσεις, πρέπει να αντισταθείς.

Η αγάπη όμως δεν λέει αυτό, η κατά κόσμον αγάπη, αλλά η θεϊκή αγάπη λέει αυτό. Εδώ χρειάζεται λοιπόν διάκριση. Ποια αγάπη από τις δύο θα χρησιμοποιήσεις, τη σαρκική, την κοσμική ή τη θεϊκή; Η κοσμική αγάπη έχει σχέση με την εξυπηρέτηση της σαρκός, του εγώ, του συμφέροντος.

Η θεϊκή αγάπη έχει σχέση με την εξυπηρέτηση της ψυχής. Προτιμώ να μην πει καλημέρα. Δεν σε βοηθάω σε αυτό το πράγμα. Και όχι διότι δεν σε αγαπώ, διότι σε αγαπώ. Αλλά πού η διάκριση αυτή;

Ζητάει το παιδί χρήματα. Το αγαπά ο πατέρας και κόπτεται. Δεν του δίδει όμως, γιατί κάνει διάκριση. Θα πονέσει, θα στενοχωρηθεί. Προτιμότερο να στενοχωρηθεί. Έχει τη διάκριση αυτή, αυτό είναι το θέμα. Γι' αυτό θα πρέπει ο άνθρωπος να ζητάει από τον Θεό. Τι να ζητάει άραγε, θα πει κανείς; Να ζητάει κατά τρόπον παιδικόν: «Κύριε, εσύ γνωρίζεις τι χρειάζεται, τι λείπει. Δώσε μου». Μην ζητάμε πράγματα τα οποία δεν μας χρειάζονται, διότι δεν δίνονται. Πράγματα που μας χρειάζονται, τα απαραίτητα. Να μπορέσω να πολιτευτώ για να κερδίσω τη ζωή εκείνη, να μην γίνω αιτία και επί ματαίω πάει το αίμα σου, το οποίο εχύθηκε και για μένα.

Όλα τα άλλα δεν με ενδιαφέρουν εμένα. Να σωθώ με ενδιαφέρει. Βρες εσύ έναν τρόπο, οικονόμησε. Είναι λοιπόν ειδικά χαρίσματα. Αυτή η σύνεση λείπει από πολλούς.

Βλέπουμε νέους συνετούς και γέροντας άφρονας. Δεν έχω επικαλεστεί τι λέει η Σοφία για αυτά τα πράγματα.

Η Σοφία Σειράχ. Βλέπεις νέον συνετόν, μυαλωμένον, και γέροντα άφρονα. Να ντρέπεσαι, δεν πρέπει να λέγεσαι καν γέροντας. Κι εντούτοις, ο ένας έχει τη χάρη της συνέσεως, ο άλλος δεν την εκέρδισε ακόμα, δεν του δόθηκε ακόμα, διότι δεν εργάζεται επάνω σε αυτά, να δημιουργήσει προϋποθέσεις για να του δοθεί. Πνεύμα βουλής. Βουλής. Τι πάει να πει βουλή; Αυτή εδώ; Όχι. Θέλησις.

Μεγάλο πράγμα να έχει ο άνθρωπος το πνεύμα αυτό της θελήσεως, της βουλής. Ποιας θελήσεως; Αναφορικώς με τη σωτηρία του. Θέλω να σωθώ και επιμένω να σωθώ, εναντίον όλων των αντιξοοτήτων που θα μου δημιουργήσει ο διάβολος εις τον κόσμο τούτον, που θα μου δημιουργήσει οπωσδήποτε, και το πιστεύω και το περιμένω.

Αλλά εγώ θέλω να σωθώ. Θυμούμε, διάβαζα το εξής, ένας προσήλθετο και έλεγε, μάλιστα πιθανόν η αφορμή να είναι στο Θείο Χρυσόστονο, ο οποίος λέει: «Και αν σε αρνηθώ, γνώριζε ότι θέλω να σωθώ».

Δεν ξέρω, δηλαδή, σε ποια δύσκολη κατάσταση θα έρθω, που μπορεί να σε αρνηθώ ακόμη και με τη ζωή μου. Αλλά θα σε παρακαλώ, γνώριζε ότι θέλω να σωθώ. Δηλαδή, τότε που θα μου συμβαίνει αυτό, εγώ θα είμαι άρρωστος.

Και εσύ να με βοηθήσεις. Δηλαδή, μια προσευχή προκαταβολική. Μια προσευχή που γίνεται από εκείνους που καταλαβαίνουν. Για μια ώρα άσχημη, για μια ώρα δύσκολη.

Προκαταβολικώς. Θέλω, δεν ξέρω τι θα κάνω. Μπορώ να πω και λόγια άσχημα και να ενεργήσω που θα λυπηθώ την χάρη μου και αν την εκδιώξω. Μπορεί να γίνω εκεί ένα βλασσινί το όνομά σου. Εγώ όμως θέλω. Αυτή η επιμονή στον άνθρωπο που θέλει, να ξέρει ότι νικά τον Χριστό.

Και ο Χριστός δεν νικάται από την παλικαριά μας ούτε από την αγιότητά μας. Νικάται από την αγάπη μας. Η επιμονή της θελήσεως αυτής προς τη σωτηρία, ο διακαής πόθος να σωθώ, τον κάμπτει, τον νικά. Γι' αυτό και ακριβώς, όταν λέγει στον Λουκά την παραβολή του αδίκου κριτού, που δεν ήθελε να δώσει το δίκαιο στη χηρούλα, το έδωσε, λέει, εν τέλει, διότι πήγαινε καθημερινώς και του εξητούσε και του έλεγε: «Δώσ' μου το δίκιο», παρότι αυτός Θεόν δεν είναι φοβητό για άνθρωπον ούτε ντρέπετο Εν τούτοις όμως, διότι επήγαινε καθημερινώς και επέμενε και εζητούσε, της έδωσε το δίκαιο.

Ο Πατέρας σας, λέει, που δεν είναι άδικος κριτής, που είναι δίκαιος και θέλει κι αυτός τη σωτηρία σας. Αν συναντηθεί με το θέλω το δικό σου το θέλω το δικό του, δεν θα σωθείς και δεν θα σε σώσει; Αλλά εμείς δεν θέλουμε να σωθούμε.

Μιλούσα με έναν αδελφό σήμερα, ο οποίος είχε επισκεφτεί ένα σπίτι και εκεί, την ώρα της κυρίας του σπιτιού, πήγε και μια άλλη. Δεν ξέρω, κυρία ή δεσποινίς. Και έγινε μια συζήτηση γύρω από τα θρησκευτικά.

Και λέγει αυτή: αχ λέει «και αυτός ο Χριστιανισμός με τα “μη”, αυτά τα μη Να μην υπήρχαν αυτά τα “μη”, θα ήμουν οι καλύτεροι χριστιανοί καταλάβατε αυτά τα μη Θέλουμε με τον τρόπο μας εμείς τον Χριστιανισμό.

Θέλουμε να μην απαγορεύεται τίποτα. Αν δεν απαγορεύεται τίποτα και αν δεν βάλει φράγματα, είμαστε χειρότεροι από τους χοίρους, χειρότεροι από τους χοίρους. Αυτά τα φράγματα που έχει βάλει, τα “μη” και τα “ου”, είναι για το συμφέρον μου.

Είναι η πάσαλη ασφαλείας όπως άγγελοι κύκλος στρατοπεδεύουση της φοβουμένης αυτών. Υπάρχουν άγγελοι και τον φυλάνε τον άνθρωπο γύρω γύρω. Έτσι είναι και οι πάσσαλοι αυτοί των εντολών. Λοιπόν, μη κλέψεις, μη νυχεύσεις, μη πορνεύσεις, μη ψευδομαρτυρήσεις, μη φωνεύσεις το παιδί σου ή του απαγορεύσεις να έρθει στον κόσμο, μή τα μή τα μή, είναι η ασφάλεια της ψυχής του ανθρώπου.

Και διότι δεν τα θέλει αυτά τα “μη”, να βγούνε, λέει, από τη μέση. Αν βγούνε αυτά τα “μη”, βγουν οι πάσσαλοι, σ’ έφαγε ο λύκος, ο οποίος είναι έτοιμος, ωρυόμενος, γιατί από αυτά τα μονοπάτια εισέρχεται και καταλαμβάνει.

Έβγαλε και ο Δαβήτα Λοιωμή της Μηχείας και του φόνου. Τι έκανε! Έβγαλε το τζάμι από το παράθυρο και είδε τι επέτυχε. Έγινε κλιματία με σε λίγα λεπτά, διότι σύλφε ο Σατανάσης στην καρδία του, συνέλαβε τας ανομίας και τον έκανε εκ προμελέτης και μοιχό και φονιά.

Άνακτα, έναν προφήτη άνακτα, προφήτης και άναξ, μεγάλο πρόσωπο, όχι ένας τυχαίος, ένας αγροίκος, ένας αδαής, που τέλος πάντων δεν ξέρει και περισσότερα. Αυτός ήτανε ένα παράδειγμα και στους άλλους, και εντούτοις, τι έκανε; Έβγαλε τους οφθαλμούς του; Όχι. Δεν έκλεισε τα μάτια του· τα έβαλε τόσο κάτω, τα κάλυψε τόσο, να τα προσέχει. Δεν είναι λοιπόν να τα βγάλουμε τα μάτια· χρειάζονται τα μάτια.

να αμυνθείς. Όταν επέστρεψαν οι εβδομηκοντα μετα χαρας λεγοντες· κυριε, και τα δαιμονια υποτασσεται ημιν εν τω ονοματι σου, και ο Χριστός μας τους είπε ότι εθεώρητο σατανά όσα στραπίνε από το ουρανού πεσώντα, που διαβάζουμε στο Λουκά, στο δέκατο κεφάλαιο, Στη συνέχεια τους λέγει, αναγνωρίζοντας την ύπαρξη των πονηρών πνευμάτων: Οι δούλοι οι γάρ δίδομοι εξουσίαν του πατήν επί όφεων και σκορπίων και επί πάσης δυνάμειος του εχθρού Του δε ασώτου υιού, του έδωσε εκτός της στολής και υποδήματα, γιατί είναι η ισχύς, η δύναμη.

Δεν μπορεί ο άνθρωπος τα αγκάθια του σατανά, τα τεχνάσματά του να αντιπαρέλθει, τα βέλη του να τα εξοστρακίσει. Είναι αδύνατον μόνος. Είναι ειδική χάρις, ισχύς, δύναμις, που θέλει να μπορέσει να αντισταθεί.

Όσοι δε έζησαν τη ζωή των αμαρτωλών, της σαρκός και του κόσμου, και ο Θεός ευδόκησε και επέστρεψαν, θα μπορούν σήμερα από ατομικών πειραματισμών να μας πούνε: «Ναι, έχεις δίκιο, Παναγόπουλε. Αυτό που δεν το μπορούσα πρώτα, το μπορώ τώρα».

Και ασφαλώς δεν το μπορώ μόνος μου ή μόνη μου, το μπορώ εν Χριστώ. Μου έδωσε τη δύναμη. «Ήταν αδύνατο εγώ να νηστέψω», λέγουν άλλοι, ή το αδύνατο εγώ να κρατευτώ, ή το αδύνατο εγώ να κόψω το χαρτί, τον άντρα, τη γυναίκα κ.λπ.». Και να βλέπεις μια κοινή πόρνη να σου μιλάει περί παρθενίας σήμερα. Πώς έγινε αυτό το πράγμα;

Πώς έχει τη δύναμη ένας βλάσφημος και να κλαίει και να οδύρεται; Πώς έχει τη δύναμη και δαγκώνει τη γλώσσα σήμερα, που χθες δεν το μπορούσε; Αυτή η ισχύς είναι ειδική χάρη που δίδεται εις τους θέλοντας, που δίδεται σε όλους τους ασώτους που θα επιστρέψουν και θα πούνε «ήμαρτον».

Δίδεται όπως εδώθηκε τότε εις τον άσωτον και στην άλλη περίπτωση που τους έδωσε, που σας είπα: «Σας δίνω εξουσία». Γι’ αυτό και ακριβώς η Εκκλησία μας, όταν βαφτίζει τον άνθρωπο, που τον δέχεται το πρώτο να τον κάνει μεταξύ των Αγίων, δεκτικών αγιασμού και μεταξύ των μικρών Αγίων, στη δυσάλης του μοιρώνει τους πόδας, του μοιρώνει, του δίνει δύναμη, χάρη, πνεύματος Αγίου, του πατείνε ποιόφαιρον και σκορπίον.

Δεν λέει για τα ερπετά, παίρνεις μια πέτρα και θα σκοτώνεις εκείνο. Είναι οι πονηριές του σατανά, της σαρκός και του κόσμου, που δίνει δύναμη, εξοπλίζει δηλαδή τον άνθρωπο για να μπορέσει να νικήσει. Αν διαβάσει δε κανείς τους πειρασμούς του Κυρίου, στο τέταρτο του Ματθαίου ή στο τέταρτο του Λουκά, μετά το βάπτισμά του, που εξήλθε να δώσει τις εξετάσεις, και διαβάσει τη γλαφυρωτάτη εκείνη ομιλία και ανάπτυξη που κάνει ο Θείος Χρυσόστομος, θα καταλάβει ακριβώς αυτά τα οποία λέγω αυτή την ώρα.

Τότε θα καταλάβει και θα ζητάει: «Δώσε μου δύναμη, ισχύν». Όχι ισχύν να ισχύσω κατά τον εχθρόν μου, του βγάλω το μάτι, του κάνω έξωση, τον εξευτελίσω, τον κολλήσω στον τοίχο, να του δώσω την απάντηση, Όχι τέτοια· ισχύν κατά του κακού εαυτού σου, διότι, ενώ εμείς είμαστε παλικαράδες για όλα τα θέματα, είμαστε πολλοί δουλοί και πολλοί αστείοι εναντίον του εαυτού μας Ουδεμίαν νίκην έχουμε καταφέρει και ουδεμίαν ισχύν έχουμε επί του εαυτού μας.

Και εφόσον τον εαυτό μας, αυτό το θηρίο, δεν το νικήσαμε, ποια η ισχύς μας; Διότι έκλεισα τον άλλον στην φυλακή ή τον έξωσα ή τον εξευτέλισα ή τον εξουθένωσα; Αυτό δεν είναι τίποτα. Η ισχύς η πραγματική του χριστιανού είναι να κατισχύσει κατά των παθών του, κατά της οργής, κατά της γλώσσης, κατά του οράν, κατά όλων αυτών των κακιών.

Αυτά μπορείς να τα δεσμεύσεις, να τα κρατήσεις κάτω; Τότε έχεις εσύ, έχεις δύναμη. Διαφορετικά δεν έχεις τίποτα. Και έχεις την ειδική αυτή χάρη, η οποία είναι του Πνεύματος του Αγίου.

Πνεύμα γνώσεως, γνώσεως πνεύμα. Τι να γνωρίσεις; Ότι λένε το «ευχαριστώ» «μερσί» οι Γάλλοι και το «συγγνώμη» «παρντόν» οι Άγγλοι; Αυτό;

Να γνωρίζεις τον εαυτό σου πρώτα πρώτα. Ποιος έχει γνωρίσει τον εαυτό του; Τι θηρίο είναι, αν όχι τι θηριοτροφείο είναι! Γιατί ο άνθρωπος δεν είναι απλώς θηρίον· πολλάκις είναι θηριοτροφείον. Ένα θηρίον είναι απλώς θηρίον. Η αλώπηξ είναι πονηρά.

Ο χοίρος είναι ακρατής, έχει την ακρασία του, έτσι. Ο λεόν είναι θυμώδης ή ένα είναι ξερογωτή κλπ Ο άνθρωπος είναι και χήρος και αλόπιξ και λεόν και πετό και και και και Τι δεν έχει; Τι μπορεί να υποδυθεί;

Κατ’ αναλογία του συμφέροντός του και της αδυναμίας του ή του εγώ του. Τι δεν μπορεί να γίνει ανά πάσα στιγμή; Πώς μπορεί να χαρακτηριστεί μια γυναίκα που σκοτώνει το παιδί της

Εκπρομελέτης Ποιο θηρίο το κάνει αυτό; Και τι θα υποδυθεί έπειτα για να καλύψει αυτό; Πώς θα γίνει αλεπού, πονηρά, πώς θα γίνει ότι δεν ξέρει τίποτα. Γαλλή θα φύγει κρυφά Πόσα πράγματα! Πόσους ρόλους δεν υποδύεται μέσα σε δευτερόλεπτα!

Δεν είναι λοιπόν θέμα να γνωρίσω τον εαυτό μου; Να γνωρίσω. Γι’ αυτό οι παλιοί μας είχαν σταθεί στο «γνώθι σαυτόν». Και είναι δυστυχώς αυτό που δεν επραγματοποιήθηκε από τους περισσοτέρους μας. Δεν τον γνωρίσαμε τον εαυτό μας, τι κακός είναι, τι αδυναμίες, τι εύκολος προς την πτώση και πόσο δύσκολος για να σηκωθεί.

Και πόσο παράξενα ενεργεί και εργάζεται μέσα του αυτή η χάρις του Θεού. Για να γνωρίσει ο άνθρωπος όχι τα πολλά, τα σωστά. Διότι δεν είναι εν τω πολλώ το ευ.

Γνώρισα πολλά, τι βγαίνει; Άχυρα είναι, κατοχικά χρήματα είναι. Τα σωστά δεν εγνώρισες, τίποτα δεν εγνώρισες. Προφορικά δεν έχει πέρα του τα.

Εάν εζοποιήθησε έχει περά του τα Αν συνέλαβες το έργο που έκανε ο Χριστός εις τον κόσμο. Ή, να το εκφράσω καλύτερα, που έκανε ο Θεός δια του Χριστού εις τον κόσμο για σένα. Πράγμα το οποίο είναι άγνωστο σε πολλούς που έχουν εορτάσει πολλές φορές τα Χριστούγεννα.

Και φέτος θα εορτάσουν και Χριστούγεννα, μόνο θα μάθουν τι είναι; Διότι ουδέποτε ταπεινώθησαν και ζήτησαν να τους αποκαλύψει ο Θεός. Τι είναι να μάθω κι εγώ; Το να μάθει ο άνθρωπος είναι συνδεδεμένο με την περιέργεια.

Μία έφεση του ανθρώπου, δοσμένη από τον Θεό. Αλλά ο άνθρωπος καλείται, με τη θεία βοήθεια, να ελέγξει την περιέργεια και να την περιορίσει στα αγαθά και όχι στα κακά. Είναι περίεργος κάποιος, όπως ο μικρός στην αμυαλιά του, να παίξει με μια χειροβομβίδα εκεί κάτω και σε λίγο εκρήγνυται και τον κάνει ένα εκατομμύριο κομμάτια.

Περιέργεια αυτή δεν είναι αγαθή. Την έχει δώσει ο Θεός, αλλά η περιέργεια να στραφεί στο να γνωρίσεις τον προορισμό σου εις την γη. Αυτό δεν εγνωρίστη, απέτυχες Μπορεί να επιτύχεις πολλά. Να σε χειροκροτήσουν πολλοί.

Να γραφτείς σε πολλά περιοδικά και σε ορισμένες στήλες. Να μακαριστείς από τον κόσμο. Και η τελευταία σου να μην έχει μακαρία την οδό Ψάλτε στα ψάλλου με τον ιερέα μακαρία η οδός Αλλά θα είναι πονηρευμένη η οδός.

Διότι δεν εγνώρισες. Η γνώση είναι κάτι που κάνει κι άλλη ζημιά. Εάν δεν προσεχθεί. Όπως λέει ο Παύλος. Η γνώσις φυσιοί, δημιουργεί εγωισμό στον άνθρωπο και εξουθενεί τον άλλον. Αυτός που πραγματικά γνωρίζει σωστά, ταπεινά και έχει το χάρισμα της συνέσεως, ουδέποτε εξουθενεί τον άλλον με τη γνώση του.

Αλλά φροντίζει να νουθετήσει τον άλλον και να ανεχθεί τον άλλον.

Προχτές εταξίδευα για την επαρχία να μιλήσω την Τρίτη μου. Εδώ έχουν μεταφερθεί τώρα οι αφετηρίες και πρέπει να πάμε στο Αιγάλεω να πάρουμε αυτοκίνητο. Ένας, εξ επαρχίας προφανώς ο άνθρωπος, είχε μία μεγάλη βαλίτσα. Μεσημέρι τώρα, κόσμος πολύς στο λεωφορείο.

Μία δεσποινίς, εν πάση περιπτώσει, του μίλησε πολύ άσχημα. Του ανέπτυξε ότι αυτή η ώρα δεν είναι για βαλίτσα στο λεωφορείο. Του ανέπτυξε ότι αυτή έχει πολλά χρόνια στην Αθήνα. Και αυτός φαίνεται ότι δεν τη γνωρίζει την Αθήνα.

Και άλλα και άλλα του είπε. Την ωφέλησε η γνώση αυτή;

Την ετίμησε η γνώση αυτή;

Γιατί Και ταξίναζε να βρει ο ανθρωπάκος αυτός Δεν βρήκε αυτή την ώρα για να πάει. Ήταν αδύνατο, κι εγώ έψαχνα να βρω. Ήταν αδύνατο να βρεις ταξί εκείνη την ώρα. Δεύτερο. Τον ρωτάσανε έχει να δώσει 30 ραχμένες να πάει και 100 άνθρωπος Τον βλέπεις μια δεκαράνθρωπος σήμερα. Σου ζητήσει κάτι, σου θα βάλεις μια ακρούνα.

Τι να σου ωφελήσει η γνώση των Αθηνών από το κλεινόν άστυ; Τι να σου χρειάζονται αυτά; Πως δεν έγινες καν άνθρωπος ακόμη. Δεν μπορείς να συγκαταλάβεις την αδυναμία και την ανάγκη του άλλου. Πού είναι οι γνώσεις; Τι εγνώρισες; Τι έμαθες;

Άσε η κουφιό μου μια μαλαράκιδες οι άλλοι, οι νέοι και οι νέες και οι γονείς, οι οποίοι, χωρίς να μάθουν ακόμη τι είναι η Ελλάδα και η γλώσσα τους, πάνε στο εξωτερικό να μάθουν τους άλλους. Και θεωρείται μεγάλο αυτό το πράγμα, ότι πήγε εκεί.

Ρε, μάθε τα ελληνικά για την Ελλάδα και έτσι θα πας εκεί. Αλλά ποιος καταδέχεται, φυσικά, να μάθει τι είναι αυτή η Ελλάδα και τι είναι αυτή η γλώσσα η ελληνική και τι είναι η σοφία της Ελλάδας; Για να δούμε αν θα πάει ποτέ έξω.

Αν θα πάει έξω, θα πάει να φέρει καμιά τέχνη· η Σοφία δεν πρόκειται να φέρει. Και η τέχνη πάντοτε κάτω από τη Σοφία, η Σοφία είναι πάντοτε επάνω. Δεν υπάρχει αυτό στις γνώσεις. Και θεωρείται μεγάλο. Να μην μαθαίνει το παιδάκι τα ελληνικά, να μάθει το Ευαγγέλιο και το Πάτερ ημών, να έχει τη μαμαζέλ δίπλα να μαθαίνει τα γαλλικά. Να μαθαίνει, ξέρω εγώ, μία λίγο. Θεωρείται ανώτερο πράγμα αυτό. Είναι δυστυχία. Δεν υπάρχει η γνώση η πραγματική, αυτή που σώει τον άνθρωπο, και είναι ειδική χάρις το πνεύμα αυτό της γνώσεως.

Το οποίο το ζητάει, το έχει ανάγκη δηλαδή ο χριστιανός για να ολοκληρωθεί: πνεύμα ευσεβείας. Και αυτό λείπει. Πρυτανεύει, πλεονάζει της ασεβείας το πνεύμα και, γνωρίζετε, των εμπαιγμών και της ειρωνείας. Αν πεις να κάνεις το σταυρό σου, αν πεις ότι νηστεύεις, αν πεις να υπενθυμίσεις ότι σήμερα είναι Τετάρτη ή Παρασκευή, αν πει η μητέρα να κάνει παιδιά, εάν, εάν... Τι είπα να πει; Δυσσέβεια και αδιαφορία έχουν κατακλύσει τα πάντα.

πνίξει κατά κάποιον τρόπο αποπληκτικά, έχουν δημιουργήσει κατάσταση στενοχώριας για πολλούς που θέλουν να αγωνιστούν. Αν θα αγωνιστούν, βέβαια, θα έχουν μεγάλο, βέβαια, τον μισθό τους. Αυτή η ευσέβεια πρέπει να είναι εκ λίκνου, διότι ο άνθρωπος έρχεται ένα λευκό στυπόχαρτο και πρέπει να γραφεί κατά αναλογία. Να μην προλάβει ο σατανάς να γράψει τις δικές του ασέβειες και τις δικές του βρωμιές. Να γράψει πρώτα η ευσέβεια επάνω, ώστε να κουραστεί να σβήσει την ευσέβεια για να γράψει την ασέβεια.

Αυτό δεν το προσέχουμε επίσης και η ευσέβεια δεν κηρύττεται, που δεν είναι βέβαια μόνον εν λόγω, αλλά είναι εν δυνάμει. Πρέπει να τη δει ο άλλος την ευσέβεια του καθενός και θα τη δει στην πράξη, όχι στη θεωρία.

Από λόγια έχει χορτάσει ο κόσμος, αλλά περιμένει να το ιδεί και αυτό που λες στη ζωή σου, αν εσύ το κάνεις. Σας ευχαριστώ πολύ.

Να πάρω μια σοκολάτα, νομίζω, και μια εφημερίδα. Γι' αυτό δεν παρακολουθείς; Ήταν ένας 35 περίπου ετών. Έμοιαζε η όψη του όλη, κατά τη γνώμη μου, ως αστυνομικός με πολιτικά. Λέω, με κάποιον θα μοιάζει, γνωστός μπορεί να είναι και λοιπά.

Όταν πήγα στο λεωφορείο, είχα θέση 18. Βλέπω παραδόξως μπροστά, δίπλα στο σοφέρ, και είχε καθίσει. Ήταν ένας από τους ταξιδεύοντες. Στο Ξυλόκαστρο εσταμάτησε. Πώς ζητάει ο κόσμος την ευσέβεια στην πράξη, για να μπορέσει να σταθεί ο λόγος.

Στο ξυλόκαστον σταμάτησε το αυτοκίνητο ή το της ΠΑ. Ο κόσμος όλος σαν να μην συνέβαινε τίποτα όταν μεγάλει τα 400 εμπήκε στο Κιλικείο, άλλοι τα σουβλάκια τους, άλλες όλες δηλαδή σεδονώς επήραν κάτι του αρτίστου μου.

Δύο ώρες, ε; Αθήνα-Πάτρα. Δεν είσαι ασθενής και οδοιπόρος. Δύο ώρες· ασέβεια όμως. Εγώ μπήκα μέσα και πήγα, πήρα νερό, ήπια και ξαναβγήκα. Αυτός πίσω μου και έρχεται μέσα. Παίρνω το νερό και βγαίνω. Τα πονηρά τα ξέρω. Παρότι είμαι διαβητικός και θα μπορούσα κάτι να φάω, θα πάρω μια τυρόπιτα.

Είχα ευλογία από τον πνευματικό μου. Δεν επήρα. Πού ξέρεις, λέω, ποιος να είναι εδώ πέρα, να τον σκανδαλίσω εγώ. Και είχα πάρει δύο μπανάνες. Και βγαίνω έξω και, κατά μήκος, πίσω της σιδηροδρομικής γραμμής, απ' έξω του σταθμού, έκανα μια βόλτα πέρα.

Να ξεζαλιστώ και λίγο. Αυτός πίσω στα βήματά μου. Και όταν εγώ περπάτησα 60-70 βήματα και γύρισα, έπεσα εν φάσει.

«Είσαι», μου λέει, «πολύ έξυπνος, κύριε Παναγόπουλε». Στο όνομά μου και λοιπά. «Πώς διακρίνατε», του λέω, «την εξυπνάδα μου;» «Σας παρακολουθώ από την Αθήνα.» «Και θα ήθελα να δω και πίστευα ότι θα μπορούσα να σας συλλάβω.» Αλλα δε σας συνέλαβα, μου διαφύγατε, δηλαδή δε σας διέβηκα του λέω ως πονηρός ον, όχι μου λέει ως ευσεβής, έτσι μου είπε.

«Φοβόμουνα να ιδώ», μου λέει, «τι θα πάρετε εσείς, αλλά εσείς είχατε προβλέψει», λέει, «και βλέπω είχατε μαζί σας μπανάνες και δεν επήρατε». Καταλάβατε; Σκεφτείτε τώρα εγώ να έτρωγα, που είχα κάποιο δικαίωμα. Αλλά είναι εκείνο που λέει ο Παύλος: Μη φάω κρέας στον αιώνα, μη σκανδαλίσω δερφών.

Ξέρει ο άλλος τώρα τι κάνω εγώ, τι μου συμβαίνει; Δεν ξέρει. Ετούτος όμως αυτό ζητούσε, να ιδεί κάτι από την ευσέβειά μου, από τη ζωή μου, από την πράξη. Τα λόγια καλά τα λέει, εύκολα τα λέει. Ο άλλος λέει: «Πληρώνεται, γι' αυτό τα λέει».

Αν πληρώνομαι και εγώ θα έλεγα και εγώ. Καθένας έχει το δικό του. Αλλά αυτός περιμένει να ιδεί από την ευσέβειά σου. Περιμένει να έρθει η παρασυμβίωση του Σπύρναγη, περιμένει να μετρήσει τα παιδιά σου, περμένει να έρθει πώς θα τη θεις, πώς θα τη θεί η γυναίκα σου, πού θα πας, πού θα σταθείς, τι διαβάζεις.

Περμένει την ευσεβεία του. Αυτή η ευσέβεια δυστυχώς λείπει από τα περισσότερα σπίτια. Και τούτο διότι λείπει από τα άτομα τα οποία αποτελούν τα σπίτια. Δεν υπάρχει αυτή η ευσέβεια και είναι ανάγκη ο άνθρωπος να κηρύξει ευσέβειαν και με λόγο και με έργο, για να στηρίξει και τους άλλους.

Και το τελευταίο από τα χαρίσματα αυτά, θα μας παίρνει η ώρα, είναι πνεύμα φόβου Θεού.

Φόβος του Θεού έχει ως αντιδιαστολή την αφοβία. Φοβούμαι τον Θεόν, λογαριάζω τον Θεόν, υπολογίζω τον Θεόν, σέβομαι τον Θεόν.

Η δε γυνή να φοβείται τον άντρα, να σέβεται τον άντρα, να λογαριάζει τον άντρα. Αρχή σοφίας, φόβος Θεού. Ποιος λογαριάζει τον Θεόν; Ποιος το πιστεύει ότι το παν εξαρτάται από τον Θεόν και αν θέλει ο Θεός; Αν δεν ήθελε ο Θεός, αυτήν την ώρα δεν θα μιλούσα εδώ· θα ήμουν στο Πρώτο Νεκροταφείο ή κάπου αλλού σήμερα. Διότι, σε ανύποπτον στιγμή, έγινε μέσα στην Ηρώδου και στη Βασιλίσσης Σοφίας σύγκρουση με το ταξί, που έγινε από το μεσημέρι στις 3 η ώρα σπίτι μου.

Κατά τέτοια μια καραμπόλα, που δεν μπορεί να την φανταστεί κανείς, ούτε την περίμενε καθ' ολοκληρία. Ότι μπορούσε να φανταστεί να βρεθεί με τέτοια ταχύτητα ταξί ένα αγιό ταχύ, ένας νεαρός ήταν, ο οποίος επετάχθηκε 30-40 μέτρα πέρα, εφόσον μας τράκαρε.

Πώς μπορούσε τώρα, πώς σε γλίτωσα, ο Θεός το ξέρει. Ο φόβος του Θεού πρέπει να υπάρχει πάντοτε. Δεν ξέρεις αν θα ξημερώσεις, δεν ξέρεις αν θα βραδιάσεις. Αν το υπολογίσαντο, αν θέλεις, σε σένα, αν νομίζεις, σε υπολογίζω, αν ζω, αν υπάρχω, αν αναπνέω, αν αντιλαμβάνομαι, αν βλέπω, αν ακούω, αν έχω ανθρώπους γύρω μου, εάν, εάν, εάν, σε σένα.

Αυτό πάνε απ' η φως του, τα λογαρία σε αυτόν, όχι ότι είμαι εγώ, δαξίζω εγώ και πρέπει και τούτο, είμαι νέος, κάνω, φτιάχνω· αυτά είναι αστεία.

Αν κανείς διαβάσει, θα μπορεί να το υποδείξει αυτό στα παιδιά του...

Αυτό που ζήτησε ο Σολομών στον ύπνο του, που τον επεσκέφθη ο Θεός και του είπε: «Τι θέλεις να σου δώσω;» Και του ζήτησε σοφία, λέει, να μου δώσεις. Και του έδωσε ισχύ, του έδωσε πλούτον και του έδωσε όλα τα άλλα χαρίσματα ειδικά.

Αλλά αυτός του ζήτησε σοφία. Δώσ' μου να σε καταλάβω, κάτι δικό σου. Να έχω φόβο δικό σου, όπως έχει ο πατέρας μου, ο Δαβίδ. Τότε μόνον θα μπορέσω να σταθώ, τότε να επιπλέξω. Ας μείνουμε μέχρι εδώ, συνεχίζοντας και ούτε ρότος στην άλλη. Αμήν.