Sin, the Leprosy of the Soul

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Christ was now revealed in His public ministry through His Baptism.

He was revealed when He was one day old; He was revealed when He was twelve days old. And now the Church presents Him as He enters His public ministry: He who became man is also God.

The prophets said that Christ came into the world as the Redeemer of the world.

Besides, the angel said the same thing: «He shall save his people from their sins.» He is the Redeemer of the world. He is the one who willed to take hold of man's sin.

Because sin is the real issue here. Sin was what had separated man from God and created that barrier we speak of — the veil, the curtain of the temple — which, when Christ was crucified, was torn from top to bottom.

Sin came into contact with man and did its work. Man must understand this. He must know that he comes into the world as a sinner. And what does he encounter in the world? Sins—human sins, all the many sins of mankind.

Who wipes away the sins of mankind? God saw that man could do nothing about his own sin. Even today, Christians who consider themselves spiritually advanced are mostly under an illusion about their sin.

In reality, they accomplish nothing. It is the Blood of Christ that cleanses sin.

It cleanses us from all sin. And those who do not receive it, the blood of Christ, they remain in their sin. Let them say that they have works, that they have this, that they have their study circles, and so on. It is the blood of Christ that cleanses us from all sin.

That is why He sets it before us every day, so that we can receive it in Communion and be cleansed of our sins. That is why, through it, we are given the remission of sins and life eternal, and the healing of both soul and body. The soul is healed, and the body is healed.

For both body and soul need a physician, and that physician is God. Sin harmed them both: it brought death to the body and separated the soul from God. Christ, then, is the One who restores both to their proper state.

And so Christ now enters His public ministry and performs two miracles, which the Church draws upon and presents in the sequence of Sundays. The first concerns the body. The second, which we heard about last Sunday, concerns sin—and sin had a type in the Old Testament.

That type is leprosy. Leprosy has been the type, the foreshadowing, of sin from the foundation of the world.

It is the type of sin. Leprosy still exists today as a bodily disease, as you yourselves know, and it has devastating effects. This Sunday, then, the Church presents Christ working a miracle upon ten lepers. At the same time, He gives authority to certain persons and to an institution that He Himself established in the New Testament, so that people may be cleansed from the leprosy of the New Testament—that is, from sin.

If a person examines leprosy closely, he will discover mysterious things. I have spoken on this subject before, but I speak again for those who have come more recently. New people join our gathering, and some of us forget. That is why we return to these things. This is also the purpose of the Church in repeating them.

So if anyone wants to see, I say, how God deals with sickness, let them look at this carefully.

He will ask, “What is happening here?” Mysterious things lie hidden behind this disease. So, if you ever have the peace, the inclination, and the curiosity, open the Old Testament and read the thirteenth and fourteenth chapters of Leviticus.

These two chapters, entirely, from beginning to end, are about one single disease — a disease that God Himself, in the Old Testament, had taken directly upon Himself to classify and pronounce judgment on: that is, to determine what condition it is in, what form it has taken, what stage it has reached. And He did this through the high priest of the Hebrews at that time, and through his priests.

It was a disease that He did not leave in the hands of physicians. That is a remarkable thing. Today, of course, we understand this through the dispensation of the New Testament, because leprosy is the type, the foreshadowing, of sin. And sin is not the concern of physicians, nor even of psychiatrists, but of spiritual fathers, priests, and the Church. This is precisely why God prepared His people for this matter in the Old Testament.

There God speaks about leprosy and, as the Teacher, instructs the high priests on how they are to deal with lepers.

They were to leave their homes, their villages, and their cities, and live outside. That is what it says about these lepers as well. Christ met them outside, and from a distance they cried out to Him for mercy.

Furthermore, if someone wants to see whether leprosy is a type of sin, he must turn to certain events in the Old Testament. First, he will come to the dialogue between Moses and God in the Book of Exodus.

There in Exodus, he will find Moses speaking with God and resisting the ministry on which God is sending him. I do not know whether you have ever read it. He was to deliver the Hebrew people from the hands of Pharaoh.

And this was because he thought that he was the one who, by his own strength, by his own cleverness, and by his own power of speech, would manage to take them out of Pharaoh's hands. He did not want to go. Moses was slow of speech; he could not speak well, he simply was not up to it.

For this reason, God intervened to show him that the deliverance of an entire nation—numbering around three million people—from the hands of Pharaoh was not the work of some capable human being, but the work of God.

It is a matter for God. In the same way, for a person to escape from the hands of the devil, the spiritual Pharaoh, is not a matter of human ability, resourcefulness, intelligence, or education; it is a matter for God. That is precisely why, among the other things God instructed Moses to do, He told him to put his right hand inside his garment and then draw it out again. Moses did so: he put his hand inside and drew it out, and when he drew it out...

He saw that it was leprous, all white as snow, when he drew it out of his bosom. So God said to him: 'Put it back in.' And he put it in again, and when he drew it out once more, it was clean and healthy, just as it had been before. Where did the leprosy remain? Back where it had been?

So what are you, Moses? You are a leper; you are a sinful man. You will not bring about the exodus, and you will not lead the Israelites out. I will lead them out. Your task is to obey what I tell you.

If anyone wishes to read this, he will find it in Exodus, chapter four, verse six.

Therefore, deliverance from the hands of Pharaoh is not your own human undertaking; it is God’s work. And God commanded Moses to do this. Here leprosy appears for the first time, and here God first shows that man bears sin—he bears leprosy—though until that moment he did not know that he carried it within himself.

I shall take another event from the Old Testament, which shows that man is sinful and that his sin is, in a certain sense, represented by leprosy. It occurred within Moses’ own family, from the tribe of Levi. As you know, there were three siblings: Aaron, Moses, and Miriam.

Moses married without first seeking the opinion of his brother Aaron and his sister Miriam. Miriam in particular took offense, especially because he had married an Ethiopian woman. She did not regard this woman as worthy of honor; she thought her brother should have chosen someone else, a different bride to bring into their family.

So Miriam and her brother Aaron, the high priest, began talking about the woman and maligning her, as we say—speaking against her behind her back, if not to her face. As a result, Miriam became white with leprosy from head to foot.

She realized that this had happened because she had accused her brother’s wife. She ran to Aaron and begged him to pray, and also to ask Moses to pray to God to deliver her from the leprosy.

The two of them went together, right there in the middle of it, to Moses, and Moses too saw the terrible state his sister was in. Moses, as it seems, was simple of heart, and he prayed to God; but God did not cleanse Miriam. Instead, He first laid a rule on her — a penance she had to keep.

The canon was this: for one week she was to experience the wilderness and remain outside the camp, where the other lepers also stayed.

Miriam remained outside for one week, and then she was cleansed of leprosy. You will find this in chapter twelve of the Book of Deuteronomy. Here we may make a brief digression concerning Aaron. Why, one might ask, since Aaron also took part in the accusation, was he not punished in the same way?

Why did Aaron not become leprous, while Miriam alone did? This is another serious lesson that both the present generation and those to come must learn. Those who have passed on either learned it or did not; that opportunity is now gone. Are high priests immune to leprosy? Do high priests not sin? Is that why Aaron did not become leprous?

We benefit from these serious lessons that come to us from the Old Testament and from the priesthood, to which Christ gave authority. For as you know, he sent the ten lepers, whom we will hear about this coming Sunday, to show themselves to the priests. In this way he showed that he himself is the lawgiver.

Nevertheless, He did not abolish the institution of the priesthood. ‘Do whatever they tell you,’ He says. ‘Go to them, and they will determine how you must proceed—whether you are free to return to communion with others or must remain outside a little longer.’ They are entrusted with that judgment.

No matter how much we may wish to close our eyes, or search for bad priests and accuse bad bishops, we cannot use that as an excuse. Here the matter is clear. Another image by which sin is represented is found in the Book of Kings.

When the young Hebrew girl saw the sorrowful situation in the house—that because of his leprosy the general was not to come near the table, the children, or the lady of the house, and so on—she remembered what was going on back in Israel: that there, yes, they had no cure for this disease either, but there was a man of God who took such an illness in hand.

And this young Israelite servant thought that this was something that had to be said. So one day, without the general's knowledge, the child struck up a conversation with the general's wife and said to her, «Oh, if only my master were in my homeland — he would be made well.»

That was all. When midday came, they questioned her about how this could happen and what she meant. But she assured them that there truly was someone there who could heal him. She did not know how this man healed people.

She thought that he himself healed them, since he was a man of the God of Israel, her own God. Perhaps, she thought, he would command God to do something in this case as well. So the general arranged, through diplomatic channels, to obtain the necessary letters.

The letters were almost threatening toward the king of Israel, demanding that he heal the king’s servant and send him back well. Naaman made ready, taking chariots, servants, gold, and other gifts to offer there.

He set out for Israel and presented himself before the king. When the king received the letters and saw that the king of Syria was asking him to heal a leper—something that belongs to God alone—he was alarmed.

They thought this was a pretext and that the Syrians were looking for a reason to declare war on them. They were thrown into turmoil. They feared a diplomatic crisis; the whole state was terrified, and throughout Palestine they expected a declaration of war.

The news and the fear reached even the little dwelling by the Jordan where the Prophet Elisha lived, the successor of the Prophet Elijah. Elisha sent word to the royal palace: “Send this man to me. Do not be afraid; the matter is not as you think. Send him to me, and I will heal him.”

So they directed him toward the Jordan, and he arrived at the prophet’s dwelling. No one came out to meet him. He had expected honors and a formal reception, but Elisha merely sent one of his attendants to give him a simple prescription.

“Tell the gentleman waiting outside with his escort to go down to the little river nearby, the Jordan, immerse himself seven times, and he will be healed.” The attendant, Gehazi, went and delivered this message. When the general heard it, he was furious. He was accustomed to attention, honors, and ceremony, yet no one had even come out to receive him. He had been given only a curt instruction, directing him to a little river and prescribing a method of healing. In anger, he turned his chariot around and left.

Indeed, he muttered to himself and said, “In my own country we have greater rivers, the Abana and the Pharpar.” Evidently, they must have been great rivers compared with the Jordan.

Then someone from his retinue, apparently a simple and well-disposed servant, stood before him, fell at his feet, and said, “If he had asked something difficult of you—if he had required some great deed or set you some demanding task—would you not have done it for the sake of your health?” He replied, “I would have done it.”

“But is he asking anything difficult of you? He is simply asking you to immerse yourself and be healed. Why will you not do it?” Here is something many of us have failed to notice. This man leaves us a lesson. Each of these points could become a lesson of its own, but it is relevant here.

My anger, my leprosy, and my chariot: this is human egotism. Because people refuse to let go of their ego, they remain with their leprosy, with their sin. “I am willing to give everything and sell everything, but I will not step down from my chariot.”

But that was not how he could be healed. He had to step down from that chariot.

The Abana and the Pharpar were great rivers. What great rivers do we have today? Yet it is this small stream that heals; it is this stream that works the miracle, through the seven immersions.

There are millions of Evangelicals, and millions under Papism—the Abana and the Pharpar—but they accomplish nothing. Be baptized in that way, and the leprosy is not removed; you still bear the same leprosy. But Orthodoxy—the Jordan with the seven Mysteries—works the miracles.

And so the general goes down, the general goes, and he immerses himself once, twice, three times, four, five, six, seven times.

These are the effects of the Mysteries of the Jordan—that is, of Christ. It makes no difference whether the river is large. What matters is whether the river works miracles. What matters is whether the river possesses grace. Christ was immersed in this river, and you too must be immersed in this river. And this was already happening in ancient times; Christ was immersed afterward. In any case, the man was healed. His leprosy left him; the Jordan took it away. He came out and left. He did not go to Elisha at all—not even to thank him or ask for his blessing, nothing. Gehazi sees him. The man is still not far away, so he goes after him.

Gehazi serves this great prophet, the successor of the Prophet Elijah—the successor who had received a double portion of the Holy Spirit compared with the Prophet Elijah.

“May we offer you something? Do you want nothing? May we leave you something?” “We want nothing.” Naaman even took soil from that holy land to bring back to his own country. He wanted to stand upon that soil, which he regarded as sanctified, and pray to God. And he had been an idolater! Is this not what we do when we visit a holy place and take a little soil from the All-Holy Sepulchre, a small stone from some sacred site, or a little oil from a vigil lamp? He carried soil away with him. Holy Scripture says that he loaded up soil from the land of the Jordan and took it to Syria, so that he might spread it on the ground, stand upon it, and pray.

This was in gratitude to Elisha, who had cleansed him of leprosy, even though he had not so much as seen Elisha and had left behind none of the gifts he had brought. He gathered his retinue and departed. Yet the devil was still at work there.

The devil remained there; he had not left the disciple. And the disciple went off in a rather cunning, all-too-human way, driven by a seemingly good logismos—an intrusive thought that appeared reasonable. This is where we need God’s illumination, so that we may recognize the devil by his footprints.

The thought came to him: “They never asked the man. If they had asked him, he would have given these things to us. The man offered them to us—why should we not take them?” So he ran after them and caught up with them. They saw him coming from a distance and stopped. “Has something happened? Is everything all right?” “No,” he said, “we are well. But some men have just arrived from the desert, and they have neither clothes nor shoes. This gives you an opportunity to give us some of the things you intended for us, so that we may give them to those men.” Then Naaman had his servants unload them.

He caught up with Naaman and his servants, and then returned to the hut. But when he reached the hut—because once one evil is admitted, countless others follow—what begins with a caress can end in murder.

It begins with a kiss and ends in adultery. See where a thing begins, and where it can lead.

The man who had first said, “It is nothing,” now lied and told them, “You still have a long journey ahead. Leave the gifts here, and I shall hide them myself. Go and say that the elder would not accept them. Thank you very much.” They left the gifts somewhere at a distance and departed. Gehazi then took them quietly by himself and put them away. Though outwardly he appeared to have no illness at all, he came before the elder. The elder looked at him and asked, “Where have you been?” “I have not gone anywhere,” he replied. “I was here.”

“So that we can get ourselves vineyards and fields and things like that” — that is why he had slipped away from there. Then Elisha says to him: “The leprosy of Naaman will come upon you and upon your seed.” And the result is that he went out from before him a leper, white all over, from his head down to his feet.

The other man laid the leprosy down, and you have now taken it upon yourself. And Gehazi went out from before him entirely white.

A corresponding image. What is leprosy in relation to sins? It is their corresponding image. We have three cases proving that, in the Old Testament, leprosy bore the form of sin, and that Old Testament leprosy was a type of sin.

Let none of us deceive ourselves into thinking that, if sin rests upon us, our soul is not leprous in the sight of God. I shall read from Leviticus, chapter 14, verse 1 and following: “The Lord spoke to Moses and said: This is the law concerning the leper who is to be cleansed. On the day of his cleansing, the healed leper must be brought to the priest”—not to the physician, but to the priest. The priest shall go outside the camp, beyond the gate, and come to the place where the leper is staying.

The priest shall examine him and confirm that his disease of leprosy has been healed. Then the priest shall command that, for the man who has been healed of leprosy, there be brought two living, clean birds, cedar wood, a twisted thread of deep scarlet, and hyssop.

All these things are types and symbols; each has its own purpose and meaning. Then the priest shall order that one of the birds be slaughtered over an earthenware vessel, a vessel made from material taken from the earth.

Then he shall take the living bird, the cedar wood, the deeply scarlet thread, and the branches of hyssop, and dip them, together with the living bird, into the blood of the bird that was slaughtered over fresh running water.

He shall collect the blood, and into it he shall dip the other bird. He shall dip the cedar wood and the woven scarlet cloth into it. With this he shall sprinkle the man healed of leprosy. The same pattern appears elsewhere with two lambs: one lamb is slaughtered, while the other is released.

The same is done with two turtledoves for someone of lesser financial means. One turtledove is slaughtered, and the other is released. Then the healed leper is sprinkled seven times. Thus the leper is now clean in the typological sense—that is, according to the Law.

Afterward, he shall release the living bird—the one stained with blood—and let it fly free into the open country. The leper shall wash his garments, shave off all his hair, and bathe in water. Then he will be legally clean and ritually restored.

After that he will come into the camp, but he will stay outside his own house for seven days. On the seventh day he will shave off all his hair again: the hair of his head and his beard, his eyebrows, and the rest of his body. Then he will wash his clothes and bathe himself in water. And after all of this he will be clean according to the Law, so that he can go back and offer sacrifices to the Lord.

In other words, sin must not merely be removed in a formal sense; it must be removed from the person in every last detail.

On the eighth day the one who has been healed is to bring two lambs, a year old — "yearlings," as the text puts it — with no bodily blemish, like the ones the Hebrews used to take for the Passover: in plain terms, a sheep one year old and without blemish. And of course about three kilos of fine wheat flour kneaded with oil, as an offering for sacrifice, and one kotyle of oil — a small measure, a vessel with oil in it.

The priest who performs the cleansing — that is, the one who makes the man clean — will present the person being cleansed, together with these offerings, before the Lord, at the door of the tabernacle of witness. The priest will take the one lamb, which he will offer as a sacrifice for a trespass, a guilt offering, along with one kotyle of oil, that is, a small measure of it.

He will pour out the blood of the lamb, and he will also pour out the oil. The oil signifies mercy.

And out of these sacrifices he will also offer one in particular to the Lord: a sacrifice for a trespass, a guilt offering, just as the text said. He will slaughter the lamb in the place where they slaughter the animals for the whole burnt offering and the animals for the sin offering. That is, in the holy place. And the reason is this: just as what is left over from the sin offering belongs to the priest, so too what is left over from the trespass offering, the guilt offering, belongs to him as well, and these portions are most holy. Whatever they slaughter and roast and so on, they will leave it for the priest to take.

The priest will take some of the blood of the trespass offering, the sacrifice for guilt, and he will put it on the lower tip of the right ear of the leper who is being cleansed, on the tip of the right hand, and on the tip of the right foot. Here we have a type of baptism, a foreshadowing of it. It is not only about how sin is cleansed by the blood of Christ; here it is about how a person is now anointed, chrismated.

Everything is represented here: the ear, the hand, the foot — the whole person. Then the priest takes some of the oil from the cup. You have all seen the rite of the oil: the priest anoints the child with oil and spreads it over the body. He will pour it into the hollow of his cupped left hand — he pours it right here into the hollow of the palm. Then with his right hand he dips his finger into the oil that is in his left hand, and with that finger he sprinkles seven times before the Lord.

From the oil remaining in his hand, the priest will put some on the lower tip of the right ear of the cleansed leper, on the thumb of his right hand, and on the big toe of his right foot, in the same places where the blood of the guilt offering was put.

This is how the leper is healed. And if he cannot afford it...

If he cannot afford to offer these things—that is, lambs and the like, which cost a great deal of money—he shall take just one lamb and sacrifice it in the particular manner prescribed for the guilt offering. But if he is poorer still, he shall take a pair of turtledoves or a pair of pigeons; again, he shall sacrifice one of them and take its blood, and so forth.

Thus, an entire sacred rite was performed to cleanse the man from leprosy and to give him the seal certifying that he was now clean. The blood of one lamb set the other free. The blood of one bird set the other free.

The blood of the one dove set the other one free, and the blood of the one turtledove set the other one free. The one lamb was slain, Christ, so that the rest of us might remain free — the other lambs, I mean, the servants of God.

All of this is connected. Saint Theodoret, one of the interpreters of the earliest days and centuries of the Church, has this pointed, epigrammatic line. Listen to what he says in these comments: “For just as, of these two birds, one was slain, while the other, dipped in the blood of the one that had been sacrificed, was set free” — as I told you: the one was slain, the other was baptized, dipped, in the blood, and then let go — “so, for the leprosy of our humanity, Christ the Master was slain: his flesh received death, while his divinity made the suffering of that humanity its own, taking it to itself as its very own.”

"Just as with pure water" — because underneath there had to be clean water — "the blood of the bird that was slain, mixed together by means of the cedar wood and the hyssop and the twined scarlet thread, is sprinkled over the leper, and he is shown to be bright and clean; so too the one who believes in Christ the Savior and is cleansed in the water of Holy Baptism casts off the stain of all his sins."

The cedar wood is a symbol of the impassible divinity, for cedar does not decay. Thus, the cedar wood signifies Christ and is a type of Christ's divinity, which is incapable of suffering. The scarlet woven thread is plainly a symbol of Christ's human nature, composed of soul and body.

That woven cloth represents the weaving together of soul and body in Christ's humanity. And the hyssop, being a fragrant plant, is a symbol of the fragrance of the All-Holy Spirit.

So what was underneath this whole affair? As you can see, there is a specific mystery at work here, and our Holy Church, in her wisdom, arranges things just so: after the great Despotic Feasts — the Great Feasts of our Lord — she places these great episodes, and specifically, first of all, the healing of the ten lepers.

All these things concerning lepers were given to reveal who Christ was, the purpose for which He came into the world, and how He heals sin. Next time we shall consider another case: He will heal the leprosy in the soul of Zacchaeus—another great beast of a man—who was inwardly transformed within moments of coming into contact with Christ.

But the thing that people stumble over, as we said a moment ago, and that remains unexplained for many — even for many Orthodox — and raises a great deal of puzzlement in people, is that saying: "Show yourselves to the priests."

The Old Testament presents leprosy as a type, a foreshadowing, of sin, and it places leprosy in the charge of the priest; and Christ Himself also has His own priesthood. Whether we want to understand this, or whether we would rather not understand it.

The clergy are those who have been entrusted with this responsibility. The evil one, the enemy, is the one who constantly confuses spirits and matters, so that those who are ignorant, those who do not read, or those who are proud cannot clearly understand how this works.

At this point, then, I would like to remind them that Christ did not say to the lepers: “Go and find good priests. Be careful where you go; choose them first, and then go to them, because they have the authority—I have given them that authority, though I Myself did not have it and do not retain it. Go and show them your leprosy.”

“They will give you the certificate that permits you to return freely to the community. I shall depart before long, and thereafter you will deal with them. For I shall say, ‘Receive the Holy Spirit. If you forgive the sins of any, they are forgiven; if you retain them, they are retained.’ Then I shall depart.”

“I shall return to judge their stewardship and conduct—how they administered what was entrusted to them, and how you made use of it. That is what I shall judge.” Many people, therefore, demand sinlessness. Many want purity, intelligence, education, superiority, and so forth, so that they may find someone like themselves—someone who suits them and with whom they feel comfortable speaking.

Others want no priest at all. They reject him and claim to have direct communion with the First Himself.

So, as Saint Nilus the Ascetic says, both sides have departed from the truth. They have made a mistake, he says—and so have we.

Neither does Christ order things today according to the person of us clergy, nor does the clergy carry out its ministry on its own. My beloved, the sin of the priesthood does not harm the faithful person. If he wishes, he alone will bring harm upon himself. A bad clergyman does not harm him.

The faithful person’s concern, especially when circumstances are difficult, is to discern whether the clergyman has been ordained. That is what concerns him—not whether the clergyman has sin, nor whether he is sinless. Those things are not his concern.

He may consider those things as well, provided this does not disturb his hesychia, his inner peace. But he must understand one thing above all. When he seeks the holy things, when he kisses the holy diskos, and when he receives the antidoron—the blessed bread—or the Holy Gift from a consecrated hand, if he focuses on the priest as an individual, he fails to see Him who is hidden behind the priest.

I do not venerate the priest as a man; I venerate the grace of the priesthood.

I venerate that grace. This is precisely where some people go wrong. Many good people remain far from the Church and far from the Mysteries. They do not immerse themselves in the Jordan; they do not enjoy the grace of the seven immersions and washings received by Naaman the Syrian, the commander—all because of these concerns.

"The priest is a sinner, he's unclean, he's this, he's that, he's the other thing." So allow me not to give you my own clever remarks, but instead to pass on to you the views of one Father only, the Chrysostom of our own times, a man of whom no one can say that he had any reason to deceive people, to take their wallet, or to take, I don't know, their position or whatever else, or to send them to hell.

Listen to what he says about these matters: «God does not ordain everyone.» Don't go shouting «Unworthy!» or «Worthy!» It is not God who writes «Worthy» over the man. «Yet through all of them He Himself works, even if they themselves are unworthy, so that the people may be saved.» All the same, He works through them.

Do you hear that? Grace works even through unworthy people — not for their own sake, not for the clergy's sake, but for the sake of those who are going to be helped by it. It is for the others that grace works. The grace of God, even when it is working in someone unworthy, does not work on account of us — he is speaking about the priests here, about the clergy — but it works for your sake. Not because we ourselves are worthy.

…not because we are worthy, but because you who hear us are worthy; that is why grace works through us. And another Father says, “It is not me you despise, but the priesthood.” If you see me stripped of the priesthood, then despise me; then I claim no authority over you, nor do I have the right to say a word to you. But as long as I sit upon this throne, you must show reverence to the priesthood.

But as long as these vestments have not yet been taken off us, as long as we still hold the presiding office, we have the worth and we have the power, even if we ourselves are unworthy. Let me say it again, because it is very much to the point right now.

But as long as they have not cast us off this throne, as long as they have not yet deposed us, we are still seated on it. As long as we hold the presiding office, we have the rank and the authority that go with it, even if we ourselves are unworthy. So long as we have not been removed from this throne, the office remains valid.

Go on, interpret that! I am simply repeating to you what he says. Listen to another passage: “Even if the clergyman’s life is exceedingly corrupt, if you attend to yourself, you will suffer no harm in those things entrusted to him by God.”

No matter who the priest is, I tell you, and no matter how wicked he may be, if you attend to yourself, the things entrusted to his hands—the Mysteries—cannot harm you; they will benefit and edify you.

For God once granted a spiritual blessing even through the voice of a donkey. He takes us back to Balaam and Balaam’s donkey. If irrational animals spoke by the Holy Spirit, and if Balaam—though a diviner—uttered prophecy, and if the Holy Spirit acted through Balaam’s polluted mouth and unclean tongue for the sake of the people who had offended God, how much more will the Holy Spirit accomplish everything through us for the sake of the devout? If the Holy Spirit acted through irrational animals, then however wicked we may be, the Holy Spirit still shows mercy and acts.

And one more passage, and I shall finish. This one is even more direct.

“And why do I speak of priests? Neither an angel nor an archangel can accomplish anything in what is given by God; rather, the Father, the Son, and the Holy Spirit order it all.” Do you hear? He says that the things done by the priest cannot be done even by an angel. Nor does the priest perform them by his own power; the Father and the Son perform them, and the Holy Spirit orders their accomplishment.

The priest merely lends his tongue, he says, and offers his hand. That is what the priest does. All the rest of the ministry is performed by the Father, the Son, and the Holy Spirit. For it would not be right that anyone approaching the signs of salvation with faith should be harmed because of another man’s wickedness.

For it is in no way just, he says, that people approaching the Mysteries of salvation should suffer harm because of the sins of those men. That is why God orders and performs these things Himself. He only borrows their hands, their feet, their tongues, and their voices. What great concern and joy this brings to those who understand it!

And today you see how Satan tries to remove the clergy from sight—or, if they still exist, to make them indistinguishable. He tries to hide them, to cut their hair, to put them in neckties so that they cannot be recognized. He does not want them visible and conspicuous; he does not want their very presence to remind people that the clergy exist. People call them “black ravens.” Yes—but golden ravens who offer the King.

They were sent to Elijah, to carry bread and meat to the Prophet Elijah in the morning, and bread and meat in the evening. The ravens brought it, and Elijah did not drive them away — these ravens, yes. And God had eagles, God had doves, God had turtledoves, and yet the prophet would be fed by the hand of ravens, so as to remind us: look at this raven, this filthy bird! But don't look at who the mailman is; look at who is sending it, at who is sending it to you.

What He sends you, and what you need. I pray that, in some such way, we may bring this subject to a close, and that we ourselves may be saved and help others to be saved as well. Amen.

Ο Χριστός εφανερώθη πλέον στον δημόσιο βίο, διά του βαπτίσματός του.

Εφανερώθη μιας ημέρας, εφανερώθη δώδεκα ημερών. Η Εκκλησία τον παρουσιάζει στον δημόσιο βίο, που έγινε άνθρωπος, είναι και Θεός.

Οι προφήτες είπαν ότι ο Χριστός ήρθε εις τον κόσμον ως λυτρωτής του κόσμου.

Άλλωστε είπε και ο άγγελος: «Αυτός θέλει σώσει τον λαόν αυτού εκ των αμαρτιών αυτών». Είναι ο λυτρωτής του κόσμου. Είναι αυτός που ήθελε να επιληφθεί της αμαρτίας του ανθρώπου.

Διότι το θέμα είναι η αμαρτία. Η αμαρτία ήταν αυτή η οποία είχε χωρίσει τον άνθρωπο από τον Θεό και δημιουργήσει, δηλαδή, αυτό το φράγμα που λέμε, το καταπέτασμα, το οποίο, όταν ο Χριστός εσταυρώθηκε, εσχίστηκε από άνωθεν έως κάτω.

Η αμαρτία ήρθε σε επαφή πλέον με τον άνθρωπο, την εργασία την έκανε. Ο άνθρωπος πρέπει αυτό να το καταλάβει, πρέπει να γνωρίζει ότι έρχεται αμαρτωλός στον κόσμο. Στον κόσμο η αγωγή είναι εκεί μόνο αμαρτίες, τις αμαρτίες των ανθρώπων, το ποιες αμαρτίες των ανθρώπων.

Ποιος εξαλείφει τις αμαρτίες των ανθρώπων; Είδε πως ο άνθρωπος δεν μπορεί να κάνει τίποτα για την αμαρτία του. Σήμερα ακόμη, χριστιανοί προχωρημένοι, την ψευδαίσθηση μάλλον κάνουν για την αμαρτία τους.

Στην πραγματικότητα δεν κάνουν τίποτα. Η αμαρτία την καθαρίζει το αίμα του Χριστού.

Καθαρίζει ημάς από πάσα αμαρτία. Και όσοι δεν το λαμβάνουν, το αίμα του Χριστού, μένουν στην αμαρτία τότε. Ας λέγουν αυτοί ότι έχουν έργα, ότι έχουν, ότι έχουν κύκλους και λοιπά. Αίμα του Χριστού είναι αυτό που καθαρίζει ημάς από πάσης αμαρτίας.

Γι’ αυτό και το παρουσιάζει καθημερινώς στον άνθρωπο, να το μεταλαμβάνει, για να καθαρίζεται από τις αμαρτίες. Γι’ αυτό και δίνεται η άφεση της αμαρτίας και η ζωή η αιώνια και η ίαση της ψυχής και του σώματος. Η ψυχή θεραπεύεται και το σώμα θεραπεύεται.

Διότι και τα δύο έχουν ανάγκη ιατρού, του Θεού. Η αμαρτία έβλαψε και τα δύο: και το μεν σώμα απέθανε, και την ψυχή τη χώρισε από τον Θεό. Το θέμα λοιπόν του Χριστού είναι ότι ο Χριστός είναι εκείνος ο οποίος τακτοποιεί και τα δύο.

Στον δημόσιο βίο, λοιπόν, τώρα ο Χριστός φρέσκος βγαίνει και κάνει δύο θαύματα, τα οποία επιστρατεύει, βέβαια, η Εκκλησία και τα παρουσιάζει στη σειρά των Κυριακών. Το πρώτο είναι επί σώματος. Το δεύτερο, της παραπάνω Κυριακής: η αμαρτία είχε έναν τύπο στην Παλαιά Διαθήκη.

Αυτός είναι η λέπρα. Λέπρα είναι ο τύπος της αμαρτίας. Από καταβολής κόσμου.

Τύπος της αμαρτίας. Λέπρα υπάρχει και μέχρι σήμερον ως ασθένεια σωματική, όπως ξέρετε και εσείς, που δημιουργεί αρνητικούς. Αυτή λοιπόν, λέγω, την Κυριακή παρουσιάζει τον Χριστό να θαυματουργεί επί δέκα λεπρών και ακόμη να δίνει αξία σε πρόσωπα και σε έναν τύπο που αυτός ο ίδιος έχει αφήσει στην Καινή Διαθήκη, για να καθαρίζονται οι άνθρωποι της λέπρας της Καινής Διαθήκης.

Στη λέπρα, ο άνθρωπος, αν αναζητήσει τη λέπρα, θα δει μυστήρια πράγματα. Άλλοτε έχω μιλήσει για το θέμα αυτό, αλλά μιλώ για τους επερχομένους. Νεότεροι έρχονται στη σύναξη και εξ ημών ξεχνούν. Γι' αυτό επανερχόμεθα, και αυτός είναι ο σκοπός της Εκκλησίας, που επαναλαμβάνει.

Αν θέλει λοιπόν, λέγω, κανείς να δει πώς ο Θεός συμπεριφέρεται απέναντι στην ασθένεια, ας το παρατηρήσει προσεκτικά.

Θα πει τι γίνεται εδώ πέρα. Μυστήρια πράγματα κρύβονται πίσω από αυτή την ασθένεια. Αν ποτέ λοιπόν έχετε ησυχία και κέφι και περιέργεια, να ανοίξετε στην Παλιά Διαθήκη, να ανοίξετε το 13ο κεφάλαιο του Λευιτικού, το 14ο κεφάλαιο του Λευιτικού.

Τα δύο αυτά κεφάλαια ολόκληρα, εξ ολοκλήρου, αφορούν μία ασθένεια, την οποία είχε αναλάβει απευθείας ο ίδιος ο Θεός στην Παλαιά Διαθήκη να χαρακτηρίσει, δηλαδή σε ποια κατάσταση, σε ποια μορφή, σε ποιο στάδιο ευρίσκεται, μέσω του αρχιερέως των Εβραίων τότε και των ιερέων του.

Μια ασθένεια την οποία δεν την είχε αφήσει στους γιατρούς. Ξένο πράγμα. Τούτο βέβαια εμείς το βλέπουμε σήμερα, η οικονομία της Καινής Διαθήκης, διότι η λέπρα είναι ο τύπος της αμαρτίας. Και η αμαρτία δεν είναι υπόθεση γιατρών, ουδέ ψυχιάτρων ακόμη, αλλά πνευματικών, ιερέων και Εκκλησίας. Γι' αυτό ακριβώς προπαιδεύει από την Παλιά Διαθήκη αυτή την υπόθεση.

Εκεί αναφέρει και διδάσκει, ως καθηγητής που είναι, τους αρχιερείς τη λέπρα και πώς θα συμπεριφερθούν έναντι των λεπρών.

Θα φύγουν από το σπίτι, θα φύγουν από το χωριό, θα φύγουν από την πόλη, θα μένουν έξω, όπως αναφέρει και γι' αυτούς τους λεπρούς. Έξω τους συνήντησε ο Χριστός και από μακριά τού ζήτησαν έλεος.

Ακόμη, εάν θέλει να δει ο άνθρωπος αν είναι τύπος της αμαρτίας, θα πρέπει να ανατρέξει σε ορισμένα περιστατικά πάλι στην Παλιά Διαθήκη. Πρώτον θα φτάσει στον διάλογο μεταξύ Μωσέως και Θεού, θα πάει στην Έξοδο.

Εκεί στην Έξοδο θα συναντήσει να ομιλεί ο Μωυσής με τον Θεό και να αρνείται στον Θεό τη διακονία στην οποία τον αποστέλλει. Δεν ξέρω εάν έχετε διαβάσει ποτέ σας. Να πάρει τον εβραϊτικό λαό από τα χέρια του Φαραώ.

Και διότι αυτός ενόμιζε πως είναι αυτός που, με τη δύναμή του, με την ευστροφία του και με τον λόγο του, θα κατορθώσει να τους πάρει από τα χέρια του Φαραώ. Δεν ήθελε να πάει. Ο Μωσής ήτο βραδύγλωσσος, δεν μπορούσε να μιλήσει, δεν τα κατάφερνε.

Γι' αυτό το λόγο παρενέβη για να του αποδείξει ότι το να φύγει ένας ολόκληρος λαός, από τρία εκατομμύρια κόσμο περίπου απαρτιζόμενος, από τα χέρια του Φαραώ, δεν είναι θέμα κάποιου ανθρώπου ικανού, αλλά θέμα Θεού.

Θέμα Θεού, όπως και για να φύγει ο άνθρωπος από τα χέρια του διαβόλου, του νοητού Φαραώ, δεν είναι θέμα ικανότητος ή καπατσοσύνης ανθρώπου ή εξυπνάδας ή μορφώσεως, αλλά είναι θέμα Θεού. Γι' αυτό ακριβώς, μέσα στα άλλα που του υπέδειξε να κάνει, του υπέδειξε να βάλει και την χείρα του τη δεξιά μέσα στον κόλπον του και να την ξαναβγάλει. Και την έβαλε πράγματι ο Μωσής και την έβγαλε, και όταν την έβγαλε

Την είδε λεπρωμένη, ολόλευκη ως χιών, όταν την έβγαλε από τον κόλπο του. Του λέγει λοιπόν: «Βάλ’ την πάλι». Και ξανά τη βάζει και, βγάζοντάς την ξανά, ήταν καθαρή και λευκή ως το πρότερο. Πού έμεινε η λέπρα; Εκεί που ήτο;

Τι είσαι εσύ λοιπόν, Μωσή; Είσαι λεπρός, είσαι άνθρωπος αμαρτωλός. Δεν θα την κάνεις εσύ λοιπόν την έξοδο, δεν θα τους βγάλεις εσύ τους Ισραηλίτας· θα τους βγάλω εγώ. Εσύ να υπακούσεις σε εκείνο το οποίο εγώ σου λέγω.

Αυτό, αν κανείς θελήσει ποτέ του να το διαβάσει, θα το βρει στην Έξοδο, στο Δέλτα κεφάλαιο, στίχος 6.

Δεν είναι λοιπόν θέμα να γλιτώσεις από τα χέρια του Φαραώ δικό σου, ανθρώπινο· είναι θεϊκό θέμα. Και του είπε να κάνει αυτό. Εκεί πρώτον φαίνεται η λέπρα και εκεί πρώτον δείχνεται από τον Θεό ότι ο άνθρωπος αυτός φέρει αμαρτία, φέρει λέπρα, την οποία δεν εγνώριζε μέχρι εκείνη τη στιγμή ότι την έφερε μαζί του.

Άλλο περιστατικό το ανασύρω πάλι από την Παλιά Διαθήκη, που αποδεικνύει ότι ο άνθρωπος είναι αμαρτωλός και ότι η αμαρτία του εξισούται κατά κάποιον τρόπο, δηλαδή παρουσιάζεται με τη λέπρα, είναι εκείνο το οποίο συνέβη στην οικογένεια επίσης του Λευί, του Μωυσή. Ξέρετε, αποτελείτο από τρία πρόσωπα: Ααρών, Μωσής, Μαριάμ, οι αδελφοί αυτοί.

Υπανδρεύθη πριν να πάρει τη γνώμη των δύο αδελφών, του Ααρών και της Μαριάμ. Της Μαριάμ κατεξοχήν κακοφάνηκε. Και τούτο ακόμη διότι πήρε μία γυναίκα Αιθιόπισσα. Δεν της περιποιείτο τιμή, θεωρούσε ότι θα έπρεπε να πάρει κάποια άλλη ο αδελφός της, κάποια άλλη νύφη έπρεπε να δει στο σπίτι της.

Άρχισε τώρα με τον αδελφό της, τον Ααρών, τον αρχιερέα, να τα λένε, να τη γλωσσοτρώγουν, όπως λέμε στη γλώσσα μας. Αν όχι μπροστά της, πίσω της να τη γλωσσοτρώγουν. Αποτέλεσμα είναι ότι η Μαριάμ έγινε ολόλευκη από λέπρα, από το κεφάλι μέχρι τα πόδια.

Αντελήφθη ότι, εξαιτίας της κατηγορίας της συζύγου του αδελφού της, τρέχει στον Ααρών, παρακαλεί τον Ααρών να προσευχηθεί, να παρακαλέσει επίσης και τον Μωσή να προσευχηθεί στον Θεό να την απαλλάξει από τη λέπρα.

Οι δύο μαζί, επάνω στην περίπτωση, επισκέφθηκαν τον Μωυσή και είδε κι ο Μωυσής τα χάλια της αδελφής του. Ο Μωυσής, όπως φαίνεται, ήτο απλούς την καρδία και ευχήθηκε στον Θεό, μα ο Θεός δεν την εκαθάρισε τη Μαριάμ, αλλά της έβαλε έναν κανόνα πρώτα.

Κανών ήτο ο εξής: ότι επί μία εβδομάδα θα γευθεί την έρημο, θα μείνει έξω της παρεμβολής. Ήταν και άλλοι λεπροί.

Έμεινε μία εβδομάδα έξω, εκαθαρίσθη από τη λέπρα η Μαριάμ. Θα τα βρείτε στο 12ο κεφάλαιο του Δευτερονομίου. Στο ΙΒ΄ του Δευτερονομίου. Μπορεί να γίνει μια μικρή παρένθεση για το πρόσωπο του Ααρών. Γιατί, κύριε, στην κατηγορία ήταν και ο Ααρών μέτοχος;

Γιατί αυτός δεν ελεπρώσει και ελεπρώσει μόνη Μαριάν Αυτό είναι ένα άλλο μάθημα σοβαρό που πρέπει να το μάθουν και οι σύγχρονοι και οι επόμενοι. Όσοι πέρασαν, το μάθανε, δεν το μάθανε, πάει τώρα. Ότι οι αιρωστοίμοι δε λεπρούνται. Οι αιρωστοίμοι δεν αμαρκάνουν. Για αυτός, το δε λεπρώνει.

Ωφελούμεθα από τα σοβαρά αυτά διδάγματα που απορρέουν από την Παλαιά Διαθήκη και από την ιερωσύνη, στην οποία ο Χριστός έδωσε κύρος. Διότι, όπως ξέρετε, τους δέκα λεπρούς, που θα ακούσουμε την ερχομένη Κυριακή, τους έστειλε να επιδείξουν τους εαυτούς τους στους ιερείς. Έτσι έδειξε πως ο ίδιος είναι ο νομοθέτης.

Εν τούτοις δεν κατήργησε τον θεσμόν. Ό,τι πούνε, λέει, αυτοί. Πηγαίνετε εκεί πέρα και αυτοί θα σας κανονίσουν πώς πρέπει να συμπεριφερθείτε. Να ελεύθερο επικοινωνήσετε ή να μείνετε ακόμη έξω Αυτοί έχουν τη γνώμη, εγώ δεν έχω γνώμη.

Όσο να θέλουμε να κλείσουμε τα μάτια μας και όσο να θέλουμε να βρούμε τους κακούς ιερείς και να κατηγορήσουμε τους κακούς αρχιερείς, δεν μπορούμε να βρούμε δικαιολογία. Εδώ τα πράγματα είναι σαφή. Μια άλλη επίσης όψη που παρουσιάζει την αμαρτία είναι στη Βασιλειών.

Η αμαρτία ή το ηλέφρα. Εκεί αναφέρεται ότι ο Νεεμάν ο Σύρος, ένας μεγάλος άνθρωπος για τη Συρία, που έπαιξε μεγάλο ρόλο απελευθερωτικόν μάλιστα για το έθνος, τον οποίον και είχε τιμήσει κατά πολύ, ήταν λεπρός. Τις επιχειρήσεις που είχε κάνει κατά του Ισραήλ, είχε πιάσει στην Ισραήλ και μερικές Εβραίες και κάποια Εβραιοπούλα μικρή, την οποία πήρε υπηρεσία στο σπίτι του. Η Εβραιοπούλα, όταν είδε το θλιβερόν που συνέβαινε στο σπίτι, ο στρατηγός. Να μην έχει σχέση με το τραπέζι, με τα παιδιά, με την κυρία εκεί πέρα και λοιπά. Εξαιτίας της λέπρας του ενθυμήθη, θυμήθηκε δε το τι συνέβαινε στο Ισραήλ: ότι εκεί, ναι μεν, αυτή την ασθένεια δεν την θεράπευαν, αλλά υπήρχε κάποιος άνθρωπος του Θεού που επιλαμβάνεται αυτής της ασθενείας.

Και αυτό το Ισραηλιτάκι ενόμισε ότι θα έπρεπε να το πει και κάποια μέρα, εν αγνοία του στρατηγού, έκανε μια ομιλία με την κυρία του στρατηγού και της είπε: «Αχ, να ήταν ο κύριός μου στην πατρίδα μου, θα γινόταν καλά».

Αυτό ήταν. Όταν ήρθε το μεσημέρι, της πήρανε ανάκριση, πώς, τι και λοιπά, αλλά βεβαίωνε ότι πράγματι κάποιος υπάρχει εκεί που θα μπορεί να τον κάνει καλά. Δεν ήξερε με τι τρόπο αυτός ο άνθρωπος κάνει τους ανθρώπους καλά.

Νόμιζε ότι ο ίδιος τους κάνει, αν είναι άνθρωπος του Θεού του Ισραήλ, του δικού του Θεού. Πάλι θα διέτασσε τον Θεό να κάνει κάτι απάνω σε αυτό. Γι' αυτό εφρόντισε με διπλωματικό τρόπο να πάρει σχετικά γράμματα.

Αν όχι και απειλητικά προς τον βασιλέα του Ισραήλ. Και να ζητάει από εκείνον πέρα να κάνει τον άνθρωπό μου καλά και να επιστρέψει καλά. Ετοιμάζεται ο Νεεμάν, παίρνει αμάξας, παίρνει δούλους, παίρνει χρυσίον και άλλα δώρα να προσφέρει εκεί.

Και ξεκινά για το Ισραήλ και πηγαίνει, παρουσιάζεται στον βασιλέα. Όταν δίνει αυτές τις επιστολές και βλέπει ότι ζητάει ο βασιλεύς της Συρίας να του θεραπεύσουν λεπρόν. Πράγμα το οποίο ανήκει εις τον Θεό.

Νόμισαν ότι είναι μια ευκαιρία και ότι ζητούσαν δήθεν οι Σύροι να τους κηρύξουν τον πόλεμο. Αναστατώθησαν. Διπλωματικό επεισόδιο θα έχουμε, εφοβήθησαν, ετρομοκρατήθη το κράτος και λοιπά, Παλαιστίνη, επερίμεναν κήρυξη πολέμου.

Αυτή η διάδοση, ο φόβος, έφτασε μέχρι της καλύβης, εκεί πέρα στον Ιορδάνη που έμενε ο προφήτης Ελισσαίος, ο διάδοχος του προφήτου Ηλία. Του προφήτου Ηλία. Ειδοποίησε μέσα στα ανάκτορα, στον βασιλιά εκεί: «Να μου τον στείλετε εδώ αυτόν. Μη φοβάσαι, δεν έχει έτσι το θέμα. Στείλτε τον σε μένα να τον θεραπεύσω».

Τον διοχέτευσαν κατά κάποιον τρόπο προς τον Ιορδάνη και έφτασε μέχρι τη σκαλίνη. Εξήνθες προϋπάντηση. Κοίταζε αυτός ότι θα του έκαναν εκεί πέρα τιμές και παρατάξεις για να τον υποδεχθούν. Έστειλε έναν υποτακτικό που είχε εκεί και απέρριτον και του δίδει μια απλή συνταγή.

«Πες αυτού του κυρίου που έρχεται απ' έξω με τη συνοδεία του να κατέβει να πάει στο ποταμάκι δίπλα εκεί, στον Ιορδάνη, να βυθιστεί εφτά φορές και θα γίνει καλά». Υποτακτικώς ο Αχούρ στο όνομα Γεζί επήγε και είπε αυτά. Όταν τ' άκουσε ο στρατηγός, ο οποίος ήταν μαθημένος σε προσοχή και σε δόξες και σε παρουσιάσεις, αυτά τα λόγια, και δεν είδε κανέναν να τον υποδεχτεί, αλλά μια ξηρά συμβουλή του υποδεικνύει ένα ποταμάκι εκεί, χαράζει έναν τρόπο θεραπείας, ήρθε με ταθυμού άμαξαν αφήγη.

Μάλιστα μονολόγησε και είπε: «Στην πατρίδα μου έχουμε μεγαλύτερα ποτάμια, τον Αβανά και τον Φαρφάρο». Προφανώς θα ήσαν μεγάλα ποτάμια εν σχέσει με τον Ιορδάνη.

Εκείνα διχυστό από τη συνοδεία του απλούστος φαίνεται καλοπροαίρετος δούλος Εστάθη μπροστά του, έπεσε στα πόδια και του είπε τα εξής λόγια. Σου έλεγε κάτι το σοβαρό, θέλω να σου βάλει λύρεται παράδειγμα, δεν ξέρω τι Δε θα το έκανες προκειμένου για την υγεία σου; Λέει, θα το έκανα.

Αυτό που λέει σου ζητάει τίποτα; Σου ζητάει απλώς να βυθιστείς, να γίνεις καλά. Γιατί δεν το κάνεις; Εδώ είναι κάτι που πολλοί δεν το έχουμε προσέξει. Το αφήνει δίδαγμα αυτός ο άνθρωπος. Τώρα έτσι πάει ένα μάθημα ξεχωριστό το καθένα, αλλά μου έρχεται η χρεία.

Ο θυμός, η λέπρα μου και το άρμα μου· αυτός είναι ο εγωισμός του ανθρώπου. Για να μην αφήσουν το εγώ τους, μένουν με τη λέπρα τους, με την αμαρτία τους. Θέλω να δώσω τα πάντα, να πουλήσω τα πάντα, από το άρμα όμως να μην κατεβώ.

Όμως δεν ήταν έτσι το πράγμα, έπρεπε να κατέβει απ’ αυτό το άρμα για να θεραπευθεί.

Αβανά και Φαρφάρ, μεγάλα ποτάμια. Ποια έχουμε σήμερα μεγάλα ποτάμια; Αυτό το ποταμάκι το μικρό, όμως, θεραπεύει, αυτό θαυματουργεί, αυτό με τις 7 βυθίσεις.

Ευαγγελισμός, εκατομμύρια, έχουμε Παπισμό, εκατομμύρια, Αβανά και Φαρφάρ, τίποτα. Έτσι θα βαφτείς, δεν βγάζει τη λέπρα, έχεις την ίδια λέπρα. Όμως η Ορθοδοξία, ο Ιορδάνης με τα 7 μυστήρια, αυτό κάνει τα θαύματα.

Και κατεβαίνει ο στρατηγός, και πηγαίνει ο στρατηγός, και βυθίζεται άπαξ, δις, τρις, τέσσερις, πέντε, έξι, επτά φορές.

Τα αποτελέσματα των μυστηρίων του Ιορδάνα, του Χριστού δηλαδή. Δεν παίζει κανένα ρόλο αν είναι μεγάλο το ποτάμι. Αν είναι θαυματουργό το ποτάμι, αυτό παίζει ρόλο. Αν έχει χάριν το ποτάμι, αυτό παίζει ρόλο. Και ο Χριστός σε αυτό το ποτάμι εβυθίσθη μέσα. Σε αυτό το ποτάμι θα πρέπει και εσύ να εβυθιστείς. Και αυτό γινότανε παλιά. Ο Χριστός εβυθίσθη έπειτα. Υπάρχει περίπτωση, ο άνθρωπος εθεραπεύθη. Έφυγε η λέπρα του, την πήρε ο Ιορδάνης. Εξήλθε. Ο Ελισσαίος πουθενά. Ούτε για ευχαριστώ, ούτε ευλόγησον, τίποτα. Ο Γιεζή βλέπει. Ο άνθρωπος μαγειρανίες ακόμη παρότι.

Υπηρετεί το μεγάλο αυτό προφήτη, το διάδοχο του Προφήτου Ηλίου Και τον διάδοχο αυτό, ο οποίος επήρε διπλή μερίδα Πνεύματος Αγίου εν σχέσει με τον Προφήτη Ηλία.

Να προσφέρουμε, τίποτα δεν θέλουμε; Να σας αφήσουμε κάτι; Τίποτα δεν θέλουμε. Αυτός μάλιστα επήρε και χώμα από την Αγία εκεί γη για να το βάλει στον τόπο του. Του Θεού, να πατά απάνω σε αυτό το χώμα, το οποίο θεωρούσε αγιασμένο, για να προσεύχεται στον Θεό. Ειδωλολάτρης τώρα αυτός, ε! Πότε εμείς πάμε σε ένα μέρος και παίρνουμε λίγο χώμα από τον Πανάγιο Τάφο, λίγη πέτρα από την Πέτρα, ξέρω γω, από τα Σπάτα, λίγο λαδάκι από το καντήλι. Αυτός κουβάλησε χώμα, πήρε χώμα, γράφει η Γραφή, φόρτωσε χώμα και επήρε τον Ιορδάνη και το πήγε στη Συρία για να το βάλει κάτω, εκεί απάνω να πατάει, να προσεύχεται.

Στο φωό του Ελυθέε, που τον καθάρισε από τη λέπρα Και το αποτέλεσμα ήταν, χωρίς να δει ούτε τον Ελισσαίο. Και χωρίς να αφήσει τίποτα που είχε να δώσει. Πήρε και τη συνοδεία του και έφυγε. Και ζει όμως ακόμη το διάβολο μέσα του.

Έμενε εκεί, αλλά δεν τον είχε αφήσει ο υποτακτικός. Και έφυγε κάπως πονηρά και ανθρώπινα. Ο λογισμός, ο ευλογοφανής. Εδώ χρειάζεται και του Θεού τα φώτα, να διακρίνεις τα ποδάρια του διαβόλου.

Του ήρθε το επιχείρημα: «Δεν του ζητήσανε του ανθρώπου. Αν του ζητούσανε, θα μας τα είχε δώσει. Ο άνθρωπος μάς τα προσέφερε· γιατί να μην τα πάρουν;» Και τρέχει κοντά και τους φτάνει. Αυτοί τον είδαν από μακριά και σταματούν. «Θα συμβαίνει τίποτα; Έχετε καλό;» «Όχι», λέει, «καλά είμαστε, αλλά ήρθανε, λέει, μερικοί από εδώ, από την έρημο, οι οποίοι και γυμνοί είναι, λέει, και ξυπόλητοι είναι. Ευκαιρία έδωσανε να μας δώσετε μία από αυτά που είχατε να δώσετε σε εμάς, για να τα δώσουμε σε αυτούς». Κατεβάζει ο Νεεμάν στους ανθρώπους του.

Ανθρώπους του κάτω, προφταίνει και αυτόν, προφταίνει και τους δικούς του και γυρίζουν ξανά στην καλύβη. Αλλά όταν έφτασαν στην καλύβη, γιατί ενός κακού δοθέντος μύρια έπονται, αρχίζει απ' το χάδι και φτάνεις στο φόνο.

Αρχίζει απ' το φιλί και φτάνεις στη μοιχεία. Αρχίζει από πού αρχίζει και πού φτάνεις.

Αυτός που του είπε «δεν είναι τίποτα», τώρα ψεύδεται και λέγει: «Εσείς έχετε να πάτε μακριά.» Αφήστε τα εδώ και εγώ θα τα κρύψω μόνος μου. Λοιπόν, πάτε πείτε ότι ο γέρος το σιχάζει. Σας ευχαριστώ πάρα πολύ. Τ' άφηκαν εκεί κάπου μακριά, έφυγαν αυτοί, τα πήρε ήσυχος και μόνος του, τα συγύρισε και, χωρίς να παρουσιάζει δήθεν εξωτερικώς καμία νόσο, δεν, όχι, παρουσιάζεται στον γέροντα, έλυσε, ο γέροντον βλέπει και του λέει Από πού, πως έφυγα από εδώ εδώ, και γι' αυτό του λέει είμαστε εδώ.

Για να κάνουμε αμπέλια και χωράφια και τέτοια, γι’ αυτό έφυγε από εκεί. Έπειτα του λέει: «Η λέπρα του Νεεμάν θα πέσει πάνω σου και επί το σπέρμα σου». Και το αποτέλεσμα είναι ότι εξήλθε λεπρωμένος έμπροσθεν αυτού, ολόλευκος, από το κεφάλι μέχρι τα πόδια.

Ο άλλος την άφησε κάτω, ε, και εσύ θα την πάρεις απάνω. Και εβγήκε ολόλευκος από εμπρός του.

Αντίκρισμα. Τι είναι στις αμαρτίες; Είναι αντίκρισμα. Τρεις περιπτώσεις, εκ των οποίων αποδεικνύεται ότι η αμαρτία είχε τύπον τη λέπρα στην Παλαιά Διαθήκη και ότι η λέπρα της Παλαιάς Διαθήκης ήταν τύπος της αμαρτίας.

Μη γελαστεί κανείς από εμάς ότι, εφόσον υπάρχει αμαρτία επάνω του, δεν είναι λελεπρωμένη η ψυχή του στα μάτια του Θεού. Διαβάζω στο 14ο κεφάλαιο του Λευιτικού, στίχος 1 και κατωτέρω. Ο Κύριος ομίλησε προς τον Μωυσή και είπε: Αυτός είναι ο νόμος του θεραπευτέντος λεπρού, ώστε κατά την ημέρα στην οποία θα καθαριστεί θα πρέπει να οδηγηθεί ο θεραπευτής λεπρός προς τον ιερέα, όχι τον γιατρό, τον ιερέα ο οποίος θα εξέλθει της κατασκηνώσεως, ο ιερεύς, την πόρτα, και θα μεταβεί όπου ευρίσκεται ο λεπρός.

Ο ιερεύς θα δει τούτον και θα βεβαιωθεί ότι εθεραπεύθη η νόσος της λέπρας αυτού. Έπειτα ο ιερεύς θα διατάξει και θα ληφθούν για τον θεραπευθέντα λεπρόν δύο ορνίθια, δύο κότες μικρές, ζώντα καθαρά, ξύλον κέδρινον και μία κεκλωσμένη κλωστή χρώματος βαθέως ερυθρού και ύσσωπος.

Όλα αυτά είναι σχηματικά πράγματα, έχουν το λόγο τους και την έννοιά τους. Κατόπιν ο ιερεύς θα διατάξει να σφάξουν το ένα ορνίθιο εις πήλινο δοχείο, σε ένα χωματένιο δοχείο, το οποίο έχει ύλη εκ της γης βγαλμένη.

Θα λάβει κατόπιν το ζωντανό ορνίθιο, ο κέδρινο ξύλο, την συγκριμένου νήματος κατακοκίνη κλωστήν και των κλάδων τόπου της Θεοτόκου και θα βουτήσει αυτά και των ζωντανών οργηθείων εις το αίμα του εφαγμένου οργηθείου εντός του πηγαίου ύδατος.

Το αίμα θα το μαζέψει και μέσα εκεί θα βυθίσει το άλλο. Θα βυθίσει το ξύλο από τον κέδρο, θα βυθίσει το πανί αυτό το υφασμένο μέσα εκεί. Θα ραντίσει με αυτό τον θεραπευθέντα λεπρόν και ούτω αυτό υπάρχει γίνεται πάλι με άλλους Με δύο αμνούς: σφάζεται ο αμνός και αφήνεται ο άλλος αμνός.

Γίνεται και με δύο τρυγόνια για τον πιο αδύνατο χρηματικώς. Σφάζεται η μία τρυγών και αφήνεται η άλλη τρυγών. Θα ραντίσουμε αυτόν, λοιπόν, τον θεραπευθέντα λεπρόν επτά φοράς. Οπότε ο λεπρός θα είναι καθαρός πλέον και τυπικώς, δηλαδή νομικώς.

Κατόπιν θα αφήσει ελεύθερον το ζωντανόν ορνίθιον, αυτό που είναι βαμμένο, να πετάξει στην πεδιάδα, θα το αφήσει να κυκλοφορήσει. Ο δε λεπρός θα πλύνει τα ενδύματά του, θα ξυρίσει όλες τις τρίχες, θα λουστεί δι’ ύδατος και έπειτα θα είναι και νομικώς καθαρός, θα είναι και τυπικώς εντάξει.

Κατόπιν θα εισέλθει στην κατασκήνωση, θα μείνει όμως έξω του οίκου επί επτά ημέρες. Την εβδόμη ημέρα θα ξυρίσει και πάλι όλες τις τρίχες του, ήτοι της κεφαλής και του πώγωνος, των οφρύων και των λοιπών μερών του σώματος, θα πλύνει τα ενδύματά του και θα λουσθεί με ύδωρ. Και κατόπιν όλων αυτών θα είναι καθαρός νομικώς, για να γυρίσει να προσφέρει θυσίες προς τον Κύριον.

Δηλαδή η αμαρτία δεν είναι τυπικώς απλώς να φύγει, πρέπει να φύγει με κάθε λεπτομέρεια πάνω από τον άνθρωπο.

Την ογδόη μέρα θα λάβει ο θεραπευθείς δύο αμνούς, ενός έτους, ενιαύσιους, όπως λέει, άνευ σωματικού ελαττώματος, σαν εκείνους που παίρναν οι Εβραίοι να κάνουν το Πάσχα· ένα πρόβατο ενός έτους άνευ ελαττώματος, κοινώς, και βέβαια περίπου τρία κιλά σιμιγδάλι ζυμωμένο με λάδι προς ανάθημα θυσίας και μία κοτύλη ελαίου, σε ένα δοχείο με λάδι.

Ο καθαρίζων ιερεύς, δηλαδή αυτός που καθαρίζει, θα παραστήσει τον καθαριζόμενον άνθρωπον και ταύτα ενώπιον του Κυρίου, παρά την θύραν της σκηνής του μαρτυρίου. Ο ιερεύς θα λάβει τον έναν αμνόν, τον οποίον θα θυσιάσει ως θυσίαν πλημμελείας, και μίαν κοτύλην ελαίου.

Θα χύσει το αίμα από το αρνί και θα χύσει και το λάδι. Μηνύεται έλεος διά του ελαίου.

Θα προσφέρει δε εκ των θυσιών αυτών και ιδιαίτερα προς τον Κύριον θυσίαν περί πλημμελήματος, όπως έλεγε. Θα σφάξει τον αμνόν όπου σφάζουν τα ζώα προς ολοκαύτωσιν και τα περί αμαρτίας. Εις τον ιερόν δηλαδή χώρον, διότι, όπως τα υπόλοιπα της περί αμαρτίας θυσίας ανήκουν στον ιερέα, έτσι και τα υπόλοιπα της θυσίας περί πλημμελείας, τα οποία είναι αγιότατα· ό,τι σφάξουν και ψήσουν και λοιπά, θα το αφήσουν να το πάρει ο ιερέας.

Ο ιερεύς θα λάβει από το αίμα της θυσίας περί πλημμελείας, θα θέσει στο κάτω άκρον του δεξιού ωτός του καθαριζομένου λεπρού, στο άκρον της δεξιάς χειρός, στο άκρον του δεξιού ποδός. Εδώ είναι τύπος του βαπτίσματος. Δεν είναι μόνο πώς καθαρίζεται η αμαρτία διά του αίματος του Χριστού, εδώ είναι πώς χρίεται τώρα.

Παρουσιάζεται εδώ στο αυτί, το χέρι, το πόδι, τα πάντα. Ο ιερεύς αυτού θα λάβει εκ του ελαίου της κοτύλης. Έχετε δει την τελετουργία του ελαίου: ο ιερεύς μυρώνει το παιδί και το περνάει. Θα χύσει εις το σχηματισθέν κοίλωμα της αριστερής χειρός. Θα βυθίσει, θα το ρίξει εδώ στο κοίλωμα και θα πάρει με τη δεξιά του τώρα χείρα το δάχτυλο εις το έλαιον της αριστεράς χειρός του και θα ραντίσει διά του δακτύλου επτά φοράς ενώπιον του Κυρίου.

Εκ του εναπομείνετος ελέου επί της χειρός του ο ιερές θα θέσει στο κάτω άκρον του δεξιού οτό του καθαριζομένου λεπρού, εις το άκρον της δεξιάς χειρός, εις το άκρον του δεξιού ποδός, εκεί όπου τίθεται το αίμα της Ισίας Περικλημελία.

Ούτως θεραπεύεται ο λεπρός. Κι αν δεν αντέχει οικονομικά...

Δεν έχει οικονομικώς να προσφέρει ταύτα, δηλαδή αμνούς κ.λπ., που κοστίζουν χρήματα πολλά· θα λάβει ένα μόνο αμνό, τον οποίο θα θυσιάσει κατά τον ιδιαίτερον τρόπον του αφιερώματος της θυσίας πλημμελείας. Εάν όμως είναι ακόμη πτωχότερος, θα πάρει ένα ζεύγος τρυγόνων ή ένα ζεύγος περιστερών· πάλι θα θυσιάσει το ένα και θα πάρει το αίμα του κ.λπ.

Γινόταν δηλαδή ολόκληρος ιεροτελεστία για να καθαριστεί ο άνθρωπος από τη λέπρα και να πάρει τη σφραγίδα ότι είναι πλέον καθαρός. Το αίμα του ενός αμνού άφηνε ελεύθερο το άλλο. Το αίμα του ενός ορνιθίου άφηνε ελεύθερο το άλλο.

Το αίμα της μιας περιστεράς έκανε ελεύθερη την άλλη, και το αίμα της μιας τρυγόνος την άλλη. Εσφάγη ο ένας αμνός, ο Χριστός, για να μείνουμε ελεύθεροι οι άλλοι, εννοώ, αμνοί, οι δούλοι του Θεού.

Όλα αυτά είναι συσχετισμένα. Ο Άγιος Θεοδώρητος, ένας ερμηνευτής των πρώτων ημερών και αιώνων, έχει τον εξής επιγραμματικό στίχο. Ακούστε επάνω σε αυτούς τους σχολιασμούς: «Ὥσπερ γὰρ τούτων τὸ μὲν ἐσφάζετο, τὸ δὲ εἰς τὸ τοῦ τεθέντος αἷμα βαπτιζόμενον ἀπελύετο», όπως σας είπα, το μεν εσφάζετο, το άλλο εβαπτίζετο στο αίμα και απελύετο, οὕτως ὑπὲρ τῆς λέπρας τῆς ἀνθρωπότητος ὁ Δεσπότης Χριστός ἐσφάγη, τῆς μὲν σαρκὸς δεξαμένης τὸν θάνατον, τῆς δὲ θεότητος οἰκειωσαμένης τὸ τῆς ἀνθρωπότητος πάθος.

Καθάπερ ὕδατι καθαρῷ, γιατί από κάτω καθαρό νερό έπρεπε να υπάρχει. Του σφαγέντος ορνιθίου το αίμα, μεμιγμένον διά κεδρίνου ξύλου και υσσώπου και κοκκίνου και κλωσμένου, περιρραινόμενος ο λεπρός λαμπρός και καθαρός αποδεικνύεται· οὕτως ὁ τῷ Σωτῆρι Χριστῷ πιστεύων καὶ τῷ τοῦ Ἁγίου Βαπτίσματος ὕδατι καθαιρόμενος πάντων ἁμαρτημάτων ἀποβάλλει τὴν κηλίδα.

Σύμβολον το μεν κέδρινον ξύλον της απαθούς Θεότητος, άσηπτον γαρ τούτο το ξύλον, το δε ξύλο, το κέδρο δε χαρακτηρίζει και είναι ο Χριστός, δε, υπότιτλος του Χριστού, η οποία δεν παθαίνει τίποτα. Το δε κόκκινον το κλωστόν, σύμβολον ευθύς της εκ ψυχής και σώματος ανθρωπίνης φύσεως του Χριστού.

Αυτό το πανί που ήταν υφασμένο είναι η ύφανση της εκ ψυχής και του σώματος του Χριστού, ο άνθρωπος ίσως. Το δε ὕσσωπον, ως ευώδες φυτόν, είναι σύμβολον της του Παναγίου Πνεύματος ευωδίας.

Τι είχε λοιπόν κάτω από όλη αυτήν την υπόθεση; Όπως βλέπετε, υπάρχει συγκεκριμένο μυστήριο, και η Αγία μας Εκκλησία, ως σοφή, έτσι τοποθετεί μετά τις μεγάλες δεσποτικές εορτές του Κυρίου μας αυτά τα μεγάλα περιστατικά και, συγκεκριμένως, τη θεραπεία, στην αρχή, των δέκα λεπρών.

Τα περί λεπρών, για να δείξει τι ο Χριστός ήτο και ποιος ο σκοπός του που ήρθε εις τον κόσμο και πώς θεραπεύει την αμαρτία. Την άλλη βέβαια θα έχουμε άλλη περίπτωση, θα θεραπεύσει τη λέπρα ενός που την έχει στην ψυχή, που θα είναι ο Ζακχαίος, άλλο μεγάλο θηρίο αυτό, που όταν ήρθε σε επαφή με τον Χριστό άλλαξε μέσα σε λίγες στιγμές.

Εκείνο που σκανδαλίζει όμως, όπως είπαμε προηγουμένως, και μένει για πολλούς ανερμήνευτο, και για πολλούς Ορθοδόξους ακόμη, και προκαλεί μεγάλη απορία στους ανθρώπους, είναι το θέμα εκείνο: «Επιδείξατε εαυτούς τοις ιερεύσιν».

Η Παλαιά Διαθήκη παρουσιάζει τη λέπρα ως τύπο της αμαρτίας και την αναθέτει στον ιερέα· ο Χριστός έχει και Αυτός την ιερωσύνη Του. Είτε θέλουμε να το καταλάβουμε είτε θέλουμε να μην το καταλάβουμε.

Ο κλήρος είναι εκείνος ο οποίος έχει επιφορτιστεί με το θέμα αυτό. Ο πονηρός, ο εχθρός, είναι αυτός που πάντοτε συγχέει τα πνεύματα και τα πράγματα, ώστε οι αγνοούντες, αυτοί που δεν διαβάζουν ή αυτοί που έχουν εγωισμό, να μην μπορούν να εννοήσουν καθαρά πώς γίνεται το θέμα.

Θα ήθελα λοιπόν στο σημείο αυτό να τους υπενθυμίσω ότι ο Χριστός δεν είπε στους λεπρούς: «Πηγαίνετε να δείτε καλούς παπάδες, προσέξτε πού θα πάτε, θα διαλέξετε, να διαλέξετε και τότε θα πάτε σε αυτούς, γιατί αυτοί έχουν την εξουσία, σε αυτούς έχω δώσει την εξουσία, μα αυτή δεν την είχα εγώ, αλλά δεν την παίρνω. Πηγαίνετε να τους δείξετε τον λεπρό».

Αυτοί θα σας δώσουν χαρτί ελεύθερης επικοινωνίας. Εγώ θα φύγω σε λίγο καιρό, μα αυτούς θα έχετε να κάνετε. Γιατί εγώ θα πω, λάβετε πνεύμα, αν κοινολαθείτε αμαρτίες, αφήνετε απίστευση, αν κοινοκρατήσετε κάτι, εγώ θα φύγω.

Εγώ θα ξανάρθω να κρίνω τη διαχείριση και τη μεταχείριση, πώς αυτοί διαχειρίστηκαν και πώς εσείς μεταχειρίζεστε. Εγώ αυτό θα το να κρίνω. Θα κρίνω σε κάποιο θέμα. Πολλοί λοιπόν ζητούν αναμαρτησία, πολλοί θέλουν καθαρότητα, πολλοί θέλουν διανόηση, μόρφωση, ανωτερότητα κλπ., για να βρουν τον όμοιό τους, αυτόν που τους ταιριάζει, που τους πάει, να σταθούν να μιλήσουν μαζί.

Άλλοι δε, ότι δεν τον θέλουν καθόλου, τον απορρίπτουν και έχουν απευθείας επικοινωνία με τον Πρώτο.

Λοιπόν, όπως λέγει ο Άγιος Νίλος ο Αχιτής, αμφότεροι λέει της αληθίας απεσχάλησαν. Λάθος έχουν κάνει λέει και εμείς.

Ούτε ο Χριστός ρυθμίζει τα πράγματα εις το πρόσωπο σήμερα ημών των κλήρων, ούτε ο κλήρος αφ’ εαυτού του κάνει τη διακονία. Η αμαρτία, αγαπητοί μου, του πρεσβυτερίου δεν κάνει ζημιά στον πιστό. Ο πιστός, εάν θέλει, μόνος του θα ζημιωθεί. Δεν τον ζημιώνει ο κακός κληρικός.

Το θέμα του πιστού είναι, σε στιγμή που είναι τα πράγματα δύσκολα, να διακρίνει εάν ο κληρικός έχει χειροτονία. Αυτό είναι το θέμα του. Όχι αν έχει αμαρτία, όχι αν είναι αναμάρτητος· αυτά δεν τον ενδιαφέρουν.

Μπορεί να το συνδυάσει χωρίς να είναι εις βάρος ησυχίας του, αλλά το κάνει και αυτό. Αλλά να γνωρίζει μόνον άλλο. Όταν αναζητεί να βρει τον Άγιο και να φιλήσει το Άγιο Δισκάριο και να πάρει εκ της Αγίας Χειρός το αντίδωρον ή το δώρο, τότε χαρακτηρίζει το υποκείμενο του ιερέα και όχι Αυτόν που κρύβεται πίσω από τον ιερέα.

Εγώ δεν προσκυνώ τον παπά, αλλά τη χάρη του παπά.

Προσκυνώ τη χάρη του. Τι είναι το λάθος ορισμένος. Πολλοί καλοί άνθρωποι μένουν μακριά από την Εκκλησία, μακριά από τα μυστήρια. Δεν βυθίζονται στον Ιορδάνη, δεν απολαμβάνουν τη χάρη των επτά βυθίσεων και των νίψεων που απέλαβε ο Νεεμάν ο Σύρος, ο στρατηγός, εξαιτίας αυτών των πραγμάτων.

«Ο ιερεύς είναι αμαρτωλός, είναι ακάθαρτος, είναι, είναι, είναι». Επιτρέψτε μου να μην σας πω, λοιπόν, δικές μου εξυπνάδες, να σας μεταφέρω γνώμες μόνον ενός πατρός, του συγχρόνου Χρυσοστόμου, ο οποίος δεν μπορεί να πει κανείς ότι είχε λόγους να ξεγελάσει τον άνθρωπο, να του πάρει το πορτοφόλι ή να του πάρει, ξέρω εγώ, τη θέση και τα διάφορα ή να τον στείλει στην κόλαση.

Άκουσε τι λέγει επάνω στα θέματα αυτά: «Πάντας μὲν ὁ Θεὸς οὐ χειροτονεῖ». Μη φωνάζεις «ανάξιος», «άξιος». Ο Θεός δεν είναι ο γράφων «Ἄξιον» επάνω. «Διὰ πάντων δὲ αὐτὸς ἐνεργεῖ, εἰ καὶ αὐτοὶ εἶεν ἀνάξιοι, διὰ τὸ σωθῆναι τὸν λαόν»· όμως ενεργεί.

Ακούτε; Επειδή και δι’ αναξίων η χάρη ενεργεί, ου δι’ αυτούς, τους κληρικούς, αλλά διά τους μέλλοντας να ωφεληθούν, για τους άλλους, ενεργεί η χάρη. Η του Θεού χάρη, και εις ανάξιον ενεργούσα, ου δι’ ημάς —στους παπάδες λέγει, στους κληρικούς— αλλά δι’ υμάς ενεργεί, όχι γιατί είμαστε άξιοι εμείς.

...και εμείς, αλλά γιατί και άκου εσείς, γι' αυτό εμεργήθησάτε με εμείς. Και ακόμη λέει κάποιοι άλλοι, ούκαι μου καταχρονείς, αλλά της ιερωθείς. Έχεις έναν πίερ μου. Δεν καταχρονείς, λέει εμένα, αλλά της ιερωθείς. Αν είσαι αυτής γυμνό, αν με δεις γυμνό, δεν έχω ιερωθείς, τότε κατεφρόνι, τότε ονδέ εγώ ανέχομαι επί κάτι, ούτε εγώ έχω κάνει αλήθεια άμα να σου πω κουβέντα, έως δε αν επί του φρόνου σου του καθύνεθα.

Αλλά εφόσον τα άμφια αυτά δεν μας τα έβγαλαν ακόμα, εφόσον την προεδρίαν έχουμε, έχουμε την αξίαν και την ισχύν, και ας είμαστε ανάξιοι. Να το ξαναπώ, γιατί είναι και επίκαιρο.

Έως δε αν από του θρόνου τούτου δεν μας έχουν απορρίψει, δεν μας έχουν καθαιρέσει ακόμα, καθήμεθα. Έως αν την προεδρίαν έχουμε, έχουμε την αξίαν και την ισχύν, έστω κι αν είμαστε ανάξιοι. Εφόσον δεν έχουμε απομακρυνθεί από τον θρόνο αυτόν, το αξίωμα παραμένει έγκυρο.

Άντε αδερμηνές. Πίσω όσο μου τα λέει απέναντι τα λέω εγώ. Ακούσε άλλη. Καν δάρο βίος αυτόν τον κληρικός, φοβραδιαδευνημένος ή δε, αν σε αυτό προσέχεις, ουδείς παραβλαβήσει εις τα εγκεκρισμένα αυτό παρά Θεού.

Του Αγίου, οποιοσδήποτε κι αν είναι αυτός, λέω, όσο φαύλος κι αν είναι, αν και προσέχει στον εαυτόν του, αυτά που του είναι δοσμένα, τα μυστήρια στο χέρι του, εσένα δεν μπορούν να σε βλάψουν, αλλά θα σε ωφελήσουν.

Η γάρδι όλου φωνήν αφεντίνε τι είθε και διάμανται ως ευλογίας πνευματικής εχαρίστατο, πάει στο μάντι πίσω το βαλάμ και στην άνο του βαλάμ. Αν λέει τα ζώα, λέει, μείνησαν εκεί για Πνεύματος Αγίου και αν ομάδισε ο Βαλαάμ έκανε προφητεία και έμείνηκε και αν αλόβο στόματη και ακαρθά το γλώτι του Βαλαάμ ενεργήθας διά του προσκεκρουκότας Ιουδαίου πολλών μάλλον δι' εμάς τους ευγνώμονας και σφόδρα θαύγει η Σύνη Ιερής τα αυτού πάντα εργάσαστε και παίρνει το Πνεύμα του Άγιου Αν διά των ζώων των αλόγων, λέει, το Πνεύμα το Άγιον, όσο φαύλοι κι αν είμαστε, λέει, το Πνεύμα το Άγιον όμως κάνει το έλεος και θα ενεργεί.

Και ένα ακόμη και τελειώνω· είναι το ευθύτερο.

Και τι λέγω τους ιερείς, ούτε άγγελος, ούτε αρχάγγελος, εργάθε σε τι γίνεται εις τα δεδομένα παρά Θεού, αλλά Πατήρ και Υιός και Άγιον Πνεύμα οικονομού. Ακούτε εδώ, αυτά λέει που κάνει ο ιερέας, ο άγγελος δεν μπορεί να τα κάνει, ούτε ο ιερεύς θα κάνει, αλλά τα κάνει, λέει, ο Πατήρ, ο Υιός και το Πνεύμα το Άγιον τα οικονομεί.

Ο δε ιερέφ και αυτού δανείζει γλώτα, τη γλώτα του λέει δανείζει και και με αυτού παρέχει χείρα, αυτό κάνει ο ιερέφ. Την άλλη όλη τη διακονία την κάνει ο Πατήρ, ο Υιός και το Πνεύμα το Άγιο. Γεγάρ, ουδέ γητιονεί διά την εταίρου καχείαν εις τα σύμβολα της σωτηρίας, πείθει προσιώντα παραβλάπτεσθε.

Γιατί δεν είναι καθόλου δίκαιο, λέει, τους ανθρώπους που προσέρχονται στα μυστήρια της σωτηρίας να παραβλαφτούν αυτοί για την αμαρτία εκείνων. Γι' αυτό τα οικονομεί, πρόκειται και τα κάνει μοναχός του, μοναχός του, αρκεί μόνο που δανείζεται τα χέρια τους, τα πόδια τους, τη γλώσσα τους, τη φωνή τους. Μεγάλη ανησυχία και χαρά στους ανθρώπους που πιάνουν το θέμα αυτό.

Και σήμερα βλέπετε πώς πάει ο Σατανάς να βγάλει τους κληρικούς από τη μέση, κι αν υπάρχουν πάλι να μην διακρίνονται. Πάει να τους κρύψει, πάει να τους κουρέψει, πάει να τους βάλει γραβάτα, να μην διακρίνονται. Δεν θέλει, βαρύς εσύ και βλεπόμενος, δεν θέλει να το υπενθυμίζουν στους ανθρώπους ότι υπάρχουν. Λέει, μαύρα κοράκια. Ναι, αλλά χρυσά κοράκια που προσφέρουν βασιλιά.

Ηλίαν, να του μεταφέρουν άρτο και κρέας το πρωί του προφήτου Ηλιού και άρτο και κρέας το βράδυ. Τα κοράκια το πήγανε και ο Ηλίας δεν τους έδιωξε, αυτά τα κοράκια, ναι, που είχε αετούς ο Θεός και περιστεράς ο Θεός και τρυγόνια ο Θεός, και όμως θα τρέφεται από χειρός κοράκων, για να υπενθυμίσει σε μας: βλέπε αυτό το κόρακα, αυτό το βρομόπουλο· όμως μην κοιτάζετε ποιος είναι ο ταχυδρόμος, αλλά ποιος το στέλνει ή ποιος σου στέλνει.

Τι σου στέλνει και τι σου χρειάζεται. Εύχομαι κάπως έτσι να κλείσει το θέμα και εμείς να σωθούμε και άλλους να σώσουμε. Αμήν.