On the Divine Liturgy

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Although we call ourselves Orthodox Christians, and although we practice our faith in a certain way, we do not see the results we ought to see, because certain things escape our notice. This is so even though we are within the Orthodox Church and engage in prayer, fasting, almsgiving, church attendance, metanoia and repentance, Holy Confession, Holy Communion, and so on.

The most serious matter is our attendance at church, because everything else prepares us for this purpose: to come to church and worship.

Unfortunately, for most of us, going to church has become a mere formality, something dry and lifeless.

You understand that such an outward observance cannot bring the good results that another would bring—one that was taken seriously and carried out with proper preparation. And so even those who claim to be religious suffer loss because of this. I thought I might say a few words over one or two evenings—I do not know how long it will take me—on this subject of attending Church. When a person says, “I am going to Church,” he must keep in mind whom he will meet there. For if he sets that aside...

Whatever other preparation he may make, he will not succeed. When a person is about to go to Church, he must remember that first of all he will meet the Lord of the temple. Do you remember, when the paralytic was healed and went to the temple, whom he met there? The Lord of the temple. And He said to him, “Behold, you have been made well. Sin no more.”

When I speak of fear, I distinguish between worldly fear and the fear of God. By the fear of God, I mean reverence. I take Him seriously; I fear Him because I hold Him in esteem. I fear Him because I marvel at Him and because I need Him. At every moment, I depend upon Him for everything.

This fear of God prepares a person, both in soul and body, to stand before God, who reveals Himself in all His majesty above all in the Holy Eucharist, in the Divine Liturgy. Yet many people do not possess this fear.

I dare say that often it is absent even among the clergy. I dare say it is absent among the chanters as well, and among others who minister or have undertaken some service that supports the life of the Church.

Nor is it present among us worshippers. Of course, there are people among the clergy, at the chanter’s stand, at the candle counter, in the choir stalls, and in the women’s gallery who truly possess the fear of God. They genuinely take heed, show reverence and a proper sense of awe, and are conscious of where they are going and whom they are about to meet as they take their place.

But such people are few. Most of us are flattened by the steamroller of habit. We enter as though we were entering some familiar social club or approaching an acquaintance who, what is more, ought to feel indebted to us.

We think: ‘Since I go to church, will He treat me the same as someone who does not?’ We imagine that we are placing God under an obligation to us. We often hear this attitude from certain people serving on parish councils, philanthropic associations, and church-building committees.

Someone says to you, ‘Our poor are in need. Our Saint George is in need.’ He worries about the stones, as though Saint George were distressed about the church building! Yes, as though that were what distressed him—and as though your poor were all that mattered. That is not how things are. Christ does not reject this ministry; He desires this material service as well. But He always places it second.

That is not the purpose. It is a means that also helps the bodily needs of man, but the true purpose lies elsewhere. The fear of God must be present. First of all, we must fear God; otherwise, in a manner of speaking, God ends up fearing us. And this truly happens. We may attend church, perhaps even from Matins onward, yet we receive no grace.

“Did You notice that we came?” “I did not notice you. Why did you not come as the woman with the issue of blood came? You did not prepare yourselves. You did not reverence Me. You did not take Me seriously. Consequently, you received nothing. And you received nothing because no power went out from Me. But in the woman with the issue of blood, I knew that power had gone out from Me.”

‘Thank you very much! You press against Me, and I press against you, yet you understand nothing. I perceive nothing coming from you. But one person came with reverence, preparation, the fear of God, and respect; from that person I felt power go out from Me.’

If, then, I remain dry and unchanged, even though I have practiced my faith for many years, this is the reason: the fear of God and the preparation needed to stand before Christ are missing.

The only personal being on earth is man, who has been given the honor of speaking with his God. None of the other creatures has as much worth as man, nor has any been granted so great an honor.

Man may speak with his God and present himself before Him—not, of course, before the throne of glory, but before the throne of grace. Grace is Christ. We hide ourselves behind Christ and, in Christ, we present ourselves before God.

We come through the mercies of the only-begotten Son, not on our own behalf, but trusting in His mercy and not in our own worthiness. We hide ourselves in Christ and present ourselves through our Christ. Yet this awareness, this knowledge, and this fear are absent from most of us.

We therefore need to understand this matter. If only we knew to whom this service of the Holy Eucharist is offered, what preparation is required in order to take part, and what comes from attending the service, things would be very different.

Often, the outward appearance of so-called Christians is all there is. Their manner of attending church is no different from the ways of the world, and today you cannot tell who practices the faith and who does not. Whether you see a woman or a gentleman leaving a worldly entertainment venue or leaving the church, they look just the same.

You cannot tell what sort of person you are looking at. Our preparation is chiefly concerned with our outward appearance. As we prepare to go to church, we keep the mirror before us the whole time, just as we would if we were going out to a reception, to the cinema, or somewhere else.

And yet, when we are going to worldly events, we often ask, ‘How should I conduct myself? How should I address him? I am going to appear before the king—what should I call him?’

“Your Eminence”? “Your Beatitude”? What should I call him? “Long live the King”? How should one address the King? He has his own proper title, does he not? “Your Majesty.” We ask ourselves: How shall I stand before him? What shall I do? What shall I wear when I go?

All this is simply to appear before some official person on earth. Then what preparation should be required in order to appear before that Person?

And of course, He does not take offense at us; rather, He pities us. It grieves Him. He certainly does not take offense, nor does He punish us. But things must be done properly. A person prepares accordingly, in proportion to the esteem in which he holds the person before whom he is going to appear.

He appears before that person to make a request. And what does he ask for? Material things. Most of our concerns, of course, are material. But in the Church they should be spiritual. And if we adopt such an attitude toward material matters, what attitude ought we to have toward spiritual ones?

So we are held back by ignorance and by a bad habit that has grown out of routine: our father used to take us, so we go as well. We have the good habit of going to light a candle, as many people say. Others go for different reasons: to show that they are Christians, to gain the favor of the managing director, or the goodwill of the father-in-law, the mother-in-law, or the bride—at least until the wedding takes place; after that, we shall see.

And we often see the church filled, and we imagine that Christianity is flourishing. Yes—but the chosen are few.

But He who holds the measuring rod and measures all things sees who has eaten breakfast before going, who has smoked, who read the Acropolis newspaper that morning and then went to church, where each person went beforehand, when he arrived, when he leaves, and what he is thinking.

He sees all this and gives to each person according to the measure of his preparation.

If everything the Church requires for a person to appear before God were actually applied, someone might say that, out of a thousand people, nine hundred and fifty should not even enter the Church, and that this would drive everyone away. Still, a person must not remain spiritually asleep inside the Church, for then he is of no use. He must take care to learn. The Church does not cast him out, but calls him to become a living member.

If Christ is the head and the Church is the body with its members, then those members must be alive, because everything dead is cast off. I believe you have at least an elementary understanding of medicine: whatever is dead within the body is rejected by it, because the body is a living organism.

In the same way, every dead member, though outwardly within the Body of Christ, is cast off. Each person must become a living member, drawing nourishment from the body, from the trunk, so that he may share the same life-giving sap and the same strength. This is why we have so many living dead within the Church—among the clergy, among us laypeople, and generally among all those who serve within the Church.

Church attendance is a serious matter for the individual and the family, and therefore for society as a whole. For, as you know, the family is made up of individuals, and society is made up of families.

If the members are upright, the family is upright, and society is upright. But when the members are not upright, neither is the family in good order, and society becomes a den of beasts. That is what happens.

So let each person ask himself: Do I know why I go to church? Do I know what happens there, what is taking place within? Is it merely a shop run by priests, as some people say?

If the purpose is simply for the priest to pull up the shutter in the morning, as a barber pulls up his own, merely to collect pennies, coins, and five-drachma pieces, then that is no true purpose at all. That is not the purpose. The matter of the Church is a great one. The matter of the clergy is a great one. A clergyman is not merely an employee, as he has contrived to become, receiving a salary from the state. No. He is a minister. This is a great calling. You must be of chosen stock for Him to call you...

God did not say that everyone should become one of His clergy. In the Old Testament, He chose from the tribe of Levi and appointed the Levites. Not everyone can stand at the altar and offer sacrifice to God.

This is a chosen stock. Christ illumines, sanctifies, and prepares those whom He chooses, even from their mother’s womb. But the impiety of parents and society neglects this chosen stock and causes spiritual deformities. That is precisely why those who are called by God often never reach the altar.

And many times others reach it who have not been called by God. This is why we have failure. Do you understand? That is why this is such a serious matter. Suppose you decide to return to Christ. Where will you go? To whom will you make your confession? Upon whom will you lean?

Who will guide you? You need a spiritual father. You must choose carefully and make inquiries, because sometimes you can suffer irreparable harm and never return to the Church again. This is a grave matter. That is why Satan attacks the priesthood so fiercely and stirs up so many quarrels against it.

That is why he is always smearing the clergy, so that people will grow cold toward them and stop going to church. Holy Orders are a great and sacred matter; they are not for everyone. They are for God’s chosen ones, for certain people. Therefore, if we want them to remain at their posts—there on the front line, where they have gone out to battle the devil day and night—we are obliged to support them, because they possess the authority to serve him notice of eviction…

When the priest puts on the epitrachelion, it is as though a court officer were putting the blue-and-white insignia bearing the crown on his arm and declaring, “In the name of the King,” as he serves an eviction notice and casts the occupants out. In the same way, when Satan sees an Orthodox clergyman put on the epitrachelion, he hates him, because the Orthodox clergyman alone has the power and authority to serve him with an eviction notice.

That is why Satan attacks him. Bear in mind that throughout the whole world, only the Orthodox clergy are attacked in this way—no one else—because the Orthodox clergyman alone is a priest of God. And he remains a priest of God whether he is a good man or not.

Satan treats all the others well and honors them. He pays them many compliments and says all sorts of pleasant things. The only ones he attacks are the Orthodox, and likewise Orthodox monasticism. He attacks them because they torment him. If a person wants to see where the truth is, let him look at where Satan directs his attacks, and from that he will understand what is truly at stake.

So, as I tell you, a person must understand that when he comes to the Church, he will meet the Lord of the temple, together with those who belong to Him and minister on His behalf.

The clergy themselves are instruments of grace—instruments of grace. They do not possess sanctifying power in themselves; that is why they pray for grace to descend. As the prayers and petitions say, they ask that the bread be changed into the Body and the wine into the Blood, and that the faithful be sanctified.

First and foremost in the temple is the Lord of the temple. There is the Most Holy Theotokos, and there is the Saint whose memory the Church is commemorating: Saints, Angels, Archangels, Cherubim, Seraphim, Thrones, Dominions, and Powers, all ministering there.

Think, then, of the inward disposition a person must have when he realizes that he is going to the Church. He is not going, as I said earlier, to show off his suit, his hairstyle, the latest fashion, or to show that he has dressed himself up and put on perfume, and so forth. No!

He is going to appear before the Lord, to ask for mercy, to ask for forgiveness, and to ask for grace for everything else he is about to face. It is a deeply moving moment when a person enters the Church.

John Chrysostom says, “You have entered the temple; you have confessed yourself worthy.” In other words, before you set foot inside a church, he says, have you thought carefully and recognized that you are worthy to step into that holy place?

Many of us—men, women, and young people alike—ought not even to pass by it from a distance. Yet eighty percent of the young are corrupted and have never even given the matter a thought.

They regard everything as natural. Can you tell me, then, what is unnatural? How is virginity unnatural? If that is so, then Christ is unnatural; the Theotokos is unnatural; Saint John the Forerunner, John the Beloved, Saint Barbara, and Saint Paraskevi are all unnatural—while the fornicator is supposedly natural, and so is the corrupted woman.

Where, then, do I stand? If we truly thought about what I am saying, our knees would give way beneath us, and we would stop of our own accord, without some higher power having to hold us fast, as it once held fast Saint Mary of Egypt, so that she could not enter. You know this from her Life, do you not? She went to venerate at the Church of the Resurrection, and even on the journey there she continued to sin. She was going to the feast with her companions, you see.

But when she tried to enter, she could not. She was held fast at the doorway. Has Christ and the Church of Christ somehow lost that power today? No, they still possess it. This is what God waits for even now: that we respond freely, rather than being compelled by force.

After she had pleaded in prayer, she was granted entrance. From that moment, she never returned to the world, but went into the desert to weep over her sins. She lived there for forty-six years and became a Saint. If, as I say, this fear were awakened in us, many of us would not dare to go into the Church.

And if we truly wished to put into practice what is required in order to approach worthily and receive, then, as a necessary consequence, we would also have to fulfill the first, twofold petition: that there be peace between heaven and mankind, and peace between each person and his fellow human being. In that case too, many ought not to go into the Church.

Someone may say, “Then you want to empty the Church tonight.” No! I want to help those who attend church to correct themselves.

For when the Church draws back the curtain and, as it were, opens heaven and its veil, so that we may send our prayer upward and God may send divine grace down upon us in return, the first call is proclaimed by the deacon. Holding the orarion in his hand like another cherub spreading its wings, he says to the faithful: “In peace let us pray to the Lord. For the peace from above, let us pray to the Lord.” There are two kinds of peace: peace with our fellow human being and peace with God. If these conditions are absent, your coming is in vain. God has no need of your candle.

If you do not have peace with God, then, “God does not hear sinners; but if anyone is a worshiper of God and does His will, He hears him.”

If you are not at peace with your neighbor, your prayer is again like a dove weighed down by the iron weight of sin and by the bitterness between you and your neighbor; it cannot rise upward. It is not accepted.

Go and be reconciled, and then bring your offering; then bring your prayer and everything else, so that it may reach heaven. Otherwise, it does not reach heaven. I tell you, if only this first petition were truly placed before us and we paid attention to it, many of us would not even approach the altar to celebrate the sacred service.

Nor would they go up to the chanter’s stand to sing praises to God, nor would we stand below to make our petitions and pray.

We come before God as transgressors of these first two petitions—of this first, twofold petition.

We are at peace neither with our neighbor nor with God, because we are transgressors of the commandments. And you know, every sin breaks our communion with God. It is as though we had not paid our telephone bill, yet kept picking up the telephone and receiving no answer.

Why? Because the exchange has cut off our line. We must pay what we owe and settle the account, so that the line may be reconnected and we may communicate with the outside world—and with the world beyond. The same must take place in every human person.

How many people have disputes with their fellow human beings, consider those disputes justified, and continue to hold on to them?

They have not made peace, to their own moral and material harm. A believer must never be the one who wrongs another, but should always prefer to suffer wrong for the sake of love and peace. God Himself says this, and since God says it, it cannot possibly be wrong.

Therefore, those of us who strive to vindicate ourselves in this world cannot offer a pure prayer to heaven. Their prayer does not rise upward. Someone will say, “But what am I supposed to do? Go outside? Ask the one in charge?” In any case, God says that you must love your enemy and be reconciled before the sun goes down. You must at least greet the other person and do what is required. If he has done wrong—or if you believe that he has wronged you—

He knows how to protect us wherever protection is needed. But we have exposed ourselves through other sins, which accumulate and find their fulfillment here; then we seize upon this one thing without looking at the other causes. Do not take hold of the matter by its branches. Go and find the root. Do not stop at learning what happens and how it happens; find out why it happens.

you must humble yourself and take the lower place for the love of God. You will have noticed how clearly the law of the Gospel says this. If, while going to church, you remember that someone has something against you—not that you have something against him, but that the other person has something against you—

or if you yourself have something against someone, leave everything there, it says, and go and set matters right. Could you not find him? Then do not go inside. First go and settle what stands between you, and only then return to offer your gift; otherwise, it will not be accepted.

Do you remember what Saint Nektarios said to a wealthy woman named Eleni? I told you about it one evening. When she learned that he was building a monastery in his lifetime, she left Athens, put three thousand drachmas in her bag, and went to offer him the money.

When she arrived, she found him outside building a low stone wall. Before she even had time to greet him, he said, “Welcome, Eleni from Athens, with the three thousand drachmas in your bag. Your money is not accepted. Go and make peace with everyone with whom you are not on good terms. Then, if you still wish to give and still have money, you may offer it. God does not want money of this kind.”

“Venerate the icon, and go with God’s blessing.” It was like a thunderbolt striking her head. It took her six months to come to terms with this, to go and ask forgiveness, and to be reconciled with those people. Once she had been reconciled, she returned six months later.

Then he told her, “Go and put whatever you wish into that box—not into my hands, but over there. I do not want to know what you gave. Let it be placed together with everyone else’s offering, even their few small coins.” These things are true. They hurt us; they do hurt, I know.

It feels as though our very skin is being torn away; I know. Even when a dressing is changed and the gauze has stuck to the wound, a person cries out loud enough to bring heaven down. It hurts, I know. Pride stands in the way, and self-interest stands in the way; I know.

Yet this commandment of God must be obeyed. If I wish to stand with holy hands—to lift up clean hands, as Paul says—then I must do so. Otherwise, my prayer cannot rise upward, and I cannot even stand before God.

This is why many of us receive no blessing at all from attending church, even though we go. Some bring votive offerings, others bring dedications, others bring gifts, and so on. They will find none of these credited to them, because they lack the foundation.

The foundation. Christ did not die for golden chalices; He died for souls. Every believer must make this truth his own. John Chrysostom says that when the saints were many, the churches were made of wood or were earthen catacombs.

There were many Saints. Today the churches are covered in gold, and there are many devils inside them. Someone may ask, “Should we not make the church beautiful?” Make it entirely gold-plated if you wish—but first set your own soul in order.

If you visit the catacombs of Saint Demetrios in Thessaloniki, you will see that they are made of earth. Just as they fired clay water jars, so they also fired the Holy Chalice. And yet the Christians were Saints. Today we have golden chalices, but our Christians are not Christians; they are cunning people—to say no worse.

Nothing comes of this. Nor can we hide behind our donations, our offerings, and the like.

We have an obligation—and we feel it—to offer God everything we can, and even what we think we cannot. But God does not begin by accepting material things, because they already belong to Him. He says, “First, I want something that is truly yours.”

And the only things a person truly has of his own are his sins. There is no joy in heaven when you donate a chandelier. There is joy when you surrender your sins. “There is joy in the presence of the angels of God over one sinner who repents.”

This awareness, then, this understanding, is unknown to most people. It is unknown. It is as though distinctions of rank exist even within the Church.

Someone once told me something rather amusing. He was speaking to me about a crafty man, and I said, “Be careful; influence does not carry as much weight nowadays.” He replied, “What are you talking about? Influence still works even in church. If you have a whole circle of influential acquaintances, someone will bring you a chair, even if he has no idea where he will find one!”

And that is true.

I stood there laughing. Yet it is true, even inside the church, where such behavior can often cause a weak person to stumble. And how many other things go on there! People have been sorted by others into classes and ranks.

There can be no spiritual progress in such an atmosphere, and the weak person cannot be helped. A person must be very well instructed and very strong to enter an Orthodox church, because all the armies of Satan will gather there against him.

For you should know that only Orthodox churches have the devil actively fighting within them.

The others do not face the devil’s attacks in the same way; here we have him as our persecutor. This may shock you, but I believe it is true. Why would he direct the same attacks at Protestant churches, Jehovah’s Witnesses, Roman Catholics, or any of the others? In my view, he does not regard them as the same threat. The only Church that holds fast to Christ is this one, the Orthodox Church. This is the Church he attacks, and that is why all the uproar is always centered around her.

A Protestant once said, “Have you ever seen one of our priests in the scandal sheets?” But you yourselves say that you have no priests—so what priest could he possibly show me? Do you understand?

What pearls of wisdom! He says that ours is the corrupt Church. Let him become Orthodox, and then we shall see how long he lasts. Only then will he understand what the power of Satan means; only then will he understand what it means to be an Orthodox clergyman and where the power of Satan is directed.

Do you remember something I once told you? It is amusing, of course, but I will repeat it. The wind was having a conversation with the devil, and they said, “We are both powerful, so we ought to form a partnership. Whenever I need you, you will help me, and whenever you need me, I will hurry to help you. Do you agree?” “Yes.”

“So where will I find you, wind?” the devil asked. The wind replied, “At any hour, even on the hottest summer day when the air is completely still, you will always find me at the top of the poplar tree.” And indeed, you can see the poplar leaves rustling even at high noon.

“And where will I find you, Satan?” the wind asked. He replied, “Whenever an extraordinary storm breaks out, you will find me perched on the priest’s cassock, right up there in that little opening. I am always there.” And this is true. If one demon attacks a layperson, a million will attack a priest.

For the devil is certain of this: if he captures the priest and gets him into his grasp, he has captured the entire parish and emptied the church. Some people, however, do not know or understand that when they go to church, they will encounter Satan’s schemes.

They will find things inside that are contrary to what ought to be there; they will hear conversations within the holy altar, and Satan will exploit all of it against them.

We notice only material things, and especially those we do not make ourselves. Once I was coming from Chalandri with my wife. It was Great Lent, and my wife said to me, “Do you smell anything?” I said, “No.” “I smell fried cod,” she said. All the way from Chalandri to here, the devil was holding the frying pan under her nose. Do you understand? “Listen,” she said to me, “to that wretch! From Chalandri onward, he has been bringing the smell right under my nose.”

He will carry everything back and forth.

He draws your nous, your spiritual mind, toward such things, so that you begin looking for faults: the priest’s faults, the chanter’s faults, the sacristan’s faults—everyone’s faults. In other words, he turns you into a modern Pharisee: “I am not like that publican standing back there,” while all the while you are looking behind you.

Very well, you were supposed to be praying here. How can you see what is happening back there? Yet you see what is happening over there and hear what is happening elsewhere. Do you know what that means? Everyone has forty demons around him, watching for an opening. If one cannot put him to sleep, another does. You go to church and hear snoring. Another demon gets someone chirping away: you hear him chanting the priest’s or the chanter’s words before they do. Wait, my good man; let the priest or the chanter say them. Leave it—we know that you know them. And now he irritates you. Or he prompts some woman to go and light a candle at that very moment, and you...

What are you reminding yourself of? What are you doing? “Wisdom! Let us attend!” is being proclaimed, and where are you going with those candles? “I will never go again. If that is what church is like,” you say, “I will never go again.” Through all sorts of incidents, the devil seeks to drive a person out of the Church. He is a master craftsman.

Therefore, if a person has not prepared himself before going to church, he will be harmed instead of benefited. “I was scandalized today,” he says. “I was utterly scandalized.” Really? You went into church alive—did you not die when you entered? How did you go there to pray? How did you not die? When a person goes to pray, especially during the Holy Eucharist, he must die: the body must remain below, while the spirit ascends above. But you are still alive, looking around curiously and listening to everything. You have accomplished absolutely nothing. The devil pursues a person even up to the very moment when he is about to receive Holy Communion.

That is why the prayer before the Holy Eucharist teaches us to say: “I stand before the doors of Your temple, yet I do not put away my evil logismoi, my intrusive thoughts.” Then the thoughts begin: “Look at that wreck over there—can he not get up? Sit there, or they will trample you.”

“What are you doing? Leave the poor woman there, as though she were a little child needing to be led by the hand. Stay where you are. Five more minutes will not kill you. Do not go up there yet.” And then you start doing one thing after another.

When you go forward toward the Holy Gifts, step back and keep your place in line. This great disorder is nothing new. If you read a homily by John Chrysostom about this scene, you will shudder. It was happening even then. Satan is a craftsman at this, and he creates disturbances even before Holy Communion. “Move farther back!” When would you behave like this elsewhere? You would never do such a thing. If some important person were distributing something here, you would wait your turn, keep the proper distance, and approach with respect...

At other times, someone will carefully let another person pass and will show courtesy, and so forth. But when it comes to Holy Communion, you see them suddenly pour out from every corner. Amen. Naturally, someone who has not been spiritually instructed is scandalized.

Another person bows his head and says, “Remember me, Lord. I have sinned; save me and have mercy on me.” So, as I say, a person is not properly prepared for the Church—whether from ignorance or for some other reason, I do not know. He will be harmed by going to church, especially by the so-called professional Christians, who have never truly been Christians.

This, too, is an education that is lacking—and especially lacking, I tell you—because we lose sight of the principal person, Christ Himself, who descends to be sacrificed once again for us. This is beautifully expressed in the account of how Christ answered Peter in Rome.

When Peter lost courage and was fleeing Rome, as he was leaving the city he met Christ and asked Him, “Where are You going?” Christ replied, “I am going to be sacrificed where you were unwilling to be.” Then Peter returned, remained there, and, as you know, was sacrificed—crucified upside down—in Rome.

Therefore, when a person reflects that today Christ will once again be sacrificed for us; that the Queen, the Most Holy Theotokos (All-Holy), will be present; that the Angels and Archangels will be present; that all these things will be manifested; and that a sacrifice and thanksgiving will be offered to God the Father...

For in the Divine Liturgy we offer the Son in the sight of the Father, through the mercies of Jesus. All the prayers are addressed to God the Father; they are not addressed to Christ. Only two prayers of the priests—which were themselves added later—are addressed to our Lord Jesus Christ. All the other prayers are addressed to God the Father through Jesus.

One of these is the prayer the priest says while we chant the Cherubic Hymn: “No one bound by carnal desires and pleasures is worthy to approach or draw near.” This prayer was added later. There is also another prayer, said before, “Let us attend. The Holy Gifts for the holy”: “You who are seated on high with the Father and are here invisibly present with us.” This prayer, too, was added later.

The Eucharist is offered to God the Father. Therefore, if I reflect—if I truly reflect, and if I possess the strength and understanding to grasp—that I am about to present Christ once again to God the Father as the propitiation for my sins, then I think, I truly think, that I will make some preparation, both for myself and for those whom I influence and whom, in a certain sense, I will bring with me.

It may be my child or my spouse; I do not know who it may be. And we do not receive what, as I told you, we ought to receive, because we do not know precisely what is taking place within the church.

Preparation is therefore needed for what we call the Divine Liturgy, so that the purpose for which a person attends church may be fulfilled. A person goes to church to pray, to thank God for the week that has passed, and to entreat Him concerning the week that is beginning.

At the same time, he must take part in the Mystical Supper: “Of Your Mystical Supper, O Son of God, receive me today as a communicant.” If he fulfills only one or two of these three purposes—or none of them—he fails to attain the purpose for which he came. For if he does not go to give thanks, he is ungrateful and has no fear of God.

If he does not go to offer supplication, he is an egotist. And if he does not partake, he is a blasphemer, because he turns his back on the sacrifice made on his behalf and, instead of mercy, receives condemnation. Do not judge by the way things have developed over the years, until we have reached the point of excommunicating those who approach for Holy Communion and blessing those who do not approach.

That is not how spiritual things are. Those who do not approach should be excommunicated, and those who do approach should be blessed, even if only one person comes forward. Nowadays, orders and encyclicals have even been issued that Holy Communion should be given at the very end—as though it were a punishment for the very few who will approach.

This is done so that the others may be served first and leave. But where are you sending that person? Where will that one communicant go? Where will he go? Where are you driving him away to? Why should the one who does not approach not remain, see what is happening, and be brought to self-examination? And why should he not hear the words said over those who approach, “Always, now and ever,” instead of being given a blessing and leaving without hearing them?

For when he receives the blessing and leaves, the priest says, “Always, now and ever—may this be so for you.” May you who receive be united with Christ, while the rest of you remain apart. And I myself choose to be among those who are not united, remaining under condemnation and having no share in the blessing. Many strange things happen. That is why, as I say again and again, so many people are spiritually cold.

What are they to do with this mere churchgoing? Some listen to the service on the radio, and then you do not even know what they have actually fulfilled. “I want a good voice,” someone says. What do you want it to do—to tickle your ears, like those of whom Paul speaks, who have itching ears? A good voice is a good thing when it is there; who said otherwise? But even if it is not, you do not go to church to hear “Holy God” performed artistically. God is holy. Take in the substance, and do not sit there seeking only what pleases you outwardly and tickles your ears. Whoever may be chanting, you do not go merely to hear the troparia and the hymnody.

All these things are preparation. They are the table and the cutlery; they are what prepares the meal. Whether the words “The servant of God receives...” are chanted melodiously or not, the essential thing is that the servant of God receives Holy Communion. That is the point.

And the ultimate and final purpose—together with thanksgiving for the week that has passed and supplication for the week to come—is to sit at the table, to partake, and to become one with your Christ in the Holy Chalice. Then, even in an emergency, these words apply: “He who eats My flesh and drinks My blood has eternal life; he abides in Me and I in him, and I will raise him up at the last day.”

Thus a person need not fear the suddenness of death.

There are ways, wicked snares, that can carry us off to death at any moment. And yet we have been so foolish and so unrepentant. Many people are often asked, “Why did you not come forward today?” “I am not in a proper state.” And when will you be? Were you in a proper state yesterday? No, not yesterday either. Will you be tomorrow? No, not tomorrow either. Do you know what this means? It means admitting that you are a sinner and yet remaining foolish—forgive me for saying so.

The Fathers speak of renewal and restoration. Only Satan remains unrepentant. The believer must struggle to put his life in order. How can you become worthy at Pascha, yet be unworthy the very next day? How can you become worthy on the Dormition, or at Christmas, yet not on the other days? Do you understand? This is what they say: the one who utterly refuses correction is like Satan, not like a human being. And yet this contrary custom has prevailed.

Many do not even take antidoron home because they have already eaten breakfast. We went merely so that people might see that we attended and that we are people of the Church. The Lord says, “I do not know you; I have never known you.” Should I not take antidoron home? Take it.

But first do what you ought to do today, and then take a blessing home as well. The first Christians used to take Holy Communion home. And can you not take antidoron and the Agiasmos, the blessing of water? Take them. In the morning, rise and pray; receive the Agiasmos for sanctification, and take antidoron, the blessing of our Most Holy Theotokos, because the antidoron represents the womb of the Theotokos.

Take it—but tell me what relationship you have with Christ, because Christ saves. The Most Holy Theotokos intercedes, as we shall see later. The Saints intercede. Christ saves. You must come into communion with Him. And the way this communion is made is through the fatted calf, the feast laid abundantly upon the table.

This is what most people lack. Therefore, if God permits, I would like to give one or two talks—however many He allows—in the hope that someone may take this seriously and change his life, at least in his approach to the Holy Eucharist.

If he does not, let him remember me beyond the grave and remember that he departed from this world deceived.

A person may accuse these things. He may mock them. But divine things alone cannot truly be accused or mocked.

They are divine. Satan, of course, takes advantage of people’s ignorance and indifference, creating such conditions—a black curtain of smoke—so that they cannot perceive what is taking place.

They remain outside and make a religion of their own, tailored to their own measure, as though they also had a Paradise of their own to enter. But there is one Paradise appointed for man, just as there is a particular Hell prepared for the devil and those who belong to him.

“Depart into the fire prepared for the devil and his angels.” A person must therefore take a clear and rational stand and prepare himself through what Christ has established. Yet everyone says, “I am a person of prayer; I belong to Christ; I am a person of the Church.”

Yes, but you do not belong to the Mysteries, and therefore you do not yet belong to Christ. For if you lack the Mystery—the encounter, the communion, the union of your whole being with Christ that takes place through Holy Communion—then you are not yet His.

And you must take care to receive more frequently, so that you may preserve what your Baptism gave you. For when the Lord’s side was pierced, it recalled the side of Adam from which Eve came: she who had once brought forth death was now answered by the pierced side that gave life through two streams, pouring forth water and blood.

...the soul that has been regenerated through Baptism. A woman cannot say, “I gave birth to this child, but I will not bring it to my breast and feed it.” It will die. The Church is a mother: she gives birth in the baptismal font, in the water, and she nourishes through Holy Communion. When you see the Holy Chalice, you see your spiritual mother, the Church...

If a person does not feel this need, know that he is spiritually ill. Only when an infant is sick and near death does it show no desire for its mother’s breast.

When the child is healthy, as you see, it devours the breast, if it possibly can. When you see people indifferent to the Holy Chalice, such a person is the living dead. He merely wears a tie and is said to be alive, but he is dead. He is among those of whom our Lord spoke when a disciple asked to go and bury his father: “Let the dead bury their own dead.” There are dead people in your village who will bury your dead father. So it is with many.

We have a name that says we are alive, yet we are dead because we do not have this communion. Perhaps you did not expect such words tonight. Perhaps some of them seem strange and raise objections within you. I hope that grace will permit us, if we remain, to continue, and then you will see your questions explained. Until then, do not rush to judgment; simply pray. If these things are right, may Christ give you the strength to put them into practice. If they are not, reject them.

Παρότι λεγόμεθα ορθόδοξοι χριστιανοί και παρότι θρησκεύουμε κατά κάποιον τρόπον, διότι μας διαφεύγουν ορισμένα πράγματα, δεν έχουμε τα αποτελέσματα που θα είχαμε. Μέσα στην Ορθόδοξο Εκκλησία, μέσα στην προσευχή, μέσα στη νηστεία, στην ελεημοσύνη, στον εκκλησιασμό, στη μετάνοια, την εξομολόγηση, τη Θεία Κοινωνία κλπ.

Το σοβαρότερο θέμα είναι το θέμα του εκκλησιασμού, διότι όλα ετοιμάζουν για αυτόν τον σκοπό, τον σκοπό του εκκλησιασμού.

Δυστυχώς, στους περισσότερους από μας παρατηρείται ο εκκλησιασμός να είναι τυπικός, μια ξηρά εκδήλωση.

Αντιλαμβάνεστε ότι μια τέτοια εκδήλωση δεν μπορεί να έχει τα αγαθά αποτελέσματα που θα είχε μια άλλη εκδήλωση, η οποία ήταν πιασμένη στα σοβαρά και έγινε με τη δέουσα προετοιμασία. Διότι, λοιπόν, και αυτοί που λέγουν ότι θρησκεύουν χάνουν εξ αυτού. Σκέφτηκα να έλεγα λίγα λόγια, μια-δυο βραδιές, δεν ξέρω πόσο θα με πάρουν, απάνω σε αυτό το θέμα του εκκλησιασμού. Θα πρέπει να έχει υπόψη του ο άνθρωπος ότι, όταν λέγω «θα πάω στην εκκλησία», θα πρέπει να έχει υπόψη του ποιον θα συναντήσει εκεί στην εκκλησία. Διότι, εάν αυτό το παραμερήσει...

Οποιαδήποτε άλλη ετοιμασία εάν κάνει, δεν θα επιτύχει. Προκειμένου ένας άνθρωπος να πάει στην εκκλησία, θα πρέπει να έχει υπόψη του ότι το πρώτον θα συναντήσει τον Κύριον του ναού. Ενθυμείστε, όταν ο παράλυτος έγινε καλά, που πήγε στην εκκλησία, στον ναό, ποιον συνάντησε εκεί; Τον Κύριον του ναού. Και του είπε: «Ἴδε, ὑγιὴς γέγονας· μηκέτι ἁμάρτανε».

Όταν λέγω φόβο, κάνω διάκριση φόβου κόσμου και φόβου Θεού. Όταν λέγω φόβο Θεού, λέγω τον σεβασμό· τον υπολογίζω, τον φοβούμαι γιατί τον λογαριάζω, τον φοβούμαι γιατί τον θαυμάζω, τον έχω ανάγκη. Τον ανά πάσα στιγμή, το παν εξαρτώ από Αυτόν.

Αυτός, λοιπόν, ο φόβος του Θεού, που προετοιμάζει τον άνθρωπο ψυχικώς και σωματικώς, για να βρεθεί απέναντι στον Θεό, που σε όλο το μεγαλείο παρουσιάζεται, κατεξοχήν εις την Θείαν Ευχαριστίαν, εις τη Λειτουργία, δεν υπάρχει σε πολλούς.

Τολμώ να πω, δεν υπάρχει ούτε σε αυτούς τους κληρικούς πολλάκις. Τολμώ να πω, δεν υπάρχει ούτε στους ψάλτας, δεν υπάρχει ούτε στους άλλους που διακονούν ή έχουν κάποια υπηρεσία αναλάβει γύρω από το να στέκεται η Εκκλησία.

Δεν υπάρχει δε και εις εμάς τους προσκυνητάς. Είναι βέβαια και οι άνθρωποι που και στον κλήρο, και στο αναλόγιο, και στο παγκάρι, και γενικά στα στασίδια, και στον γυναικωνίτη, που είναι με φόβο Θεού, πραγματικά λογαριάζουν, υπολογίζουν, σέβονται, εντρέπονται, που περπατούν, ποιον θα αντιμετωπίσουν, και παίρνουν θέση.

Αλλά είναι λίγοι αυτοί οι άνθρωποι· οι περισσότεροι εξ ημών, με τον οδοστρωτήρα της συνηθείας, εισερχόμεθα σαν να εισερχόμεθα σε ένα γνωστό μας κέντρο, σε έναν γνωστό μας άνθρωπο, που μάλιστα θα πρέπει και να υποχρεωθεί.

Διότι εγώ εκκλησιάζομαι, το ίδιο θα με έχει με αυτόν που δεν εκκλησιάζεται; Το έχουμε ότι τον υποχρεώνουμε, όπως ακούμε και πολλές φορές ορισμένους που είναι εκεί στα συμβούλια, σε ενώσεις φιλοπτώχων, σε σωματεία ανεγέρσεως.

Και σου λέει: έχουν ανάγκη οι φτωχοί μας, έχει ανάγκη ο Αγιόργης μας, ενδιαφέρεται για τα λιθάρια, ο Αγιόργης στενοχωρείται για την Εκκλησία. Ναι, όσο γι’ αυτό στενοχωρήθηκε, και έχουν ανάγκη οι φτωχοί σας. Δεν είναι έτσι. Πρέπει και αυτή τη διακονία, την οποία δεν την απορρίπτει ο Χριστός, τη θέλει και την υλική αυτή διακονία, αλλά πάντα τη βάζει πίσω.

Δεν είναι αυτός ο σκοπός. Ένα μέσον είναι αυτό που βοηθάει και τη σάρκα του ανθρώπου. Αλλού είναι ο σκοπός. Ο φόβος πρέπει να υπάρχει. Εμείς κατ’ αρχάς φοβούμεθα τον Θεόν, έπειτα φοβάται ο Θεός εμάς. Και αυτό γίνεται. Εκκλησιαζόμεθα, πιθανόν και από τον όρθρο, αλλά χάριν δεν λαμβάνομεν.

Μας κατάλαβες που ήρθαμε; Δεν σας κατάλαβα. Γιατί δεν ήρθατε όπως η αιμορροούσα; Δεν ετοιμαστήκατε. Δεν με σεβαστήκατε. Δεν με υπολογίσατε. Και κατά συνέπεια δεν ελάβετε. Και δεν ελάβετε, διότι δεν βγήκε τίποτα από πάνω μου. Η αιμορροούσα έγνω δύναμιν εξελθούσαν απ’ εμού.

Σε ευχαριστούμε. Που πέφτεις απάνω μας και πέφτουμε εμείς επάνω σου, δεν καταλαβαίνεις τίποτα· τίποτα δεν καταλαβαίνω από εσάς. Ένας που ήρθε με υπολογισμό, με προετοιμασία, με φόβον Θεού, με σεβασμόν, αυτού ένιωσα δύναμη εξελθούσα απ’ εμού.

Αν λοιπόν είμαι θα ξηρεί, αν είμαι θα ίδιοι παρότι χρόνια πολλά, θρηστεύομαι. Είναι αυτός ο λόγος. Διότι λείπει ο φόβος και η ετοιμασία, προκειμένου να βρεθούμε αντιμέτωποι με τον Χριστό.

Το μόνο πρόσωπο που υπάρχει στη γη είναι ο άνθρωπος, που του έχει δοθεί αυτή η τιμή να ομιλεί με τον Θεό του. Τίποτα από τα άλλα δημιουργήματα δεν έχει τόση αξία όσο ο άνθρωπος και δεν έχει δοθεί τόση τιμή όση στον άνθρωπο.

Να προσμιλεί με τον Θεόν Του και να παρουσιάζεται εις τον Θεόν Του, όχι βέβαια εις τον θρόνο της δόξης, αλλά εις τον θρόνο της χάριτος. Η χάρη είναι ο Χριστός, πίσω από τον Χριστό και εν Χριστώ κρυπτόμεθα και παρουσιαζόμεθα.

Δια των νυχτυρμών του μονογεννήθου Υιού, όχι για θεαυτού μας, για το ελαιό σου, όχι για την αξία μας. Κρυπτόμεθα και παρουσιαζόμεθα εις τον Χριστό μας. Αυτή λοιπόν η συναίσθηση, αυτή η γνώση, αυτός ο φόβος δεν υπάρχει στους περισσότερους εξ ημών.

Χρειάζεται λοιπόν γνώσις του θέματος. Αν απλώς γνωρίζαμε προς ποιον γίνεται η ακολουθία αυτή της Θείας Ευχαριστίας, και τι χρειάζεται ως προετοιμασία για να λάβουμε μέρος, και τι προκύπτει από την παρακολούθηση της ακολουθίας, τα πράγματα θα ήσαν πολύ διαφορετικά.

Η εξωτερική μας πολλάκις περιβολή και η μόνη των λεγομένων χριστιανών. Ο εκκλησιασμός δεν διαφέρει των κοσμικών και δεν διακρίνεις τώρα ποιος θρησκεύει και ποιος δεν θρησκεύει. Βλέπεις μια γυναίκα ή έναν κύριο, τι να βγαίνει από ένα κοσμικό κέντρο, τι να βγαίνει από την εκκλησία.

Δεν μπορείς να διακρίνεις περί τίνος πρόκειται. Η ετοιμασία σε δόν είναι η υγεία. Τον καθρέφτη την ίδια ώρα μας έχουμε μπροστά, προκειμένου να πάμε στην εκκλησία. Όπως προκειμένου να βγαίναμε και να πηγαίναμε και σε μια δεξίωση, να πηγαίναμε σε ένα σινεμά, να πηγαίναμε κάπου.

Εν τούτοις όμως, για κοσμικές εκδηλώσεις πολλές φορές ερωτούμε: πώς θα συμπεριφερθώ, πώς θα τον προσφωνήσω; Θα βρεθώ στον Βασιλιά, πώς θα τον πω;

Σεβασμιότατο, Μακαριότατο, πώς θα τον πω; Πολυχρονεμένον; Πώς, πώς θα τον πει στον Βασιλιά; Έχει δικιά του, δεν έχει; Αν τον πεις Μεγαλειότατο, το ρωτάμε: πώς θα σταθώ, τι θα κάνω, τι θα φορέσω για να πάω;

Προκειμένου να παρουσιαστείς σε ένα επίσημο πρόσωπο της γης. Για να παρουσιαστείς σ' εκείνο το πρόσωπο, ποια η προετοιμασία θα πρέπει να είναι;

Και ασφαλώς αυτός δεν μας παρεξηγεί, αλλά μας οικτείρει. Πονάει το κεφάλι. Δεν μας παρεξηγεί βέβαια. Δεν μας τιμωρεί. Αλλά, διότι πρέπει να γίνονται σωστά, και ο άνθρωπος βέβαια κάνει την ανάλογη ετοιμασία, κατ' αναλογία της εκτιμήσεως που έχει του προσώπου.

Στο οποίο θα παρουσιαστεί να αιτήσει. Τι να ζητήσει; Υλικά. Εμείς βέβαια ως επιτοπλίστων είμαι υλικά τα θέματα μας Ή στην Εκκλησία θα πρέπει να είναι πνευματικά. Και αν για υλικά πράγματα παίρνουμε μια τέτοια θέση, για πνευματικά τι πρέπει να πάρουμε;

Μας δένει λοιπόν μια άγνοια και η κήκαιος έτυχε εξ συνήθειας διότι μας πήγαινε ο πατέρας μας, πηγαίνουμε κι εμείς, έχουμε μια καλή συνήθεια να πηγαίνουμε να ανάβουμε ένα κερί, όπως λένε πολλοί. Άλλοι, διότι έχουν λόγους άλλους, να δείξουν ότι είναι χριστιανοί, για να έχουν την εύνοια του κυρίου διευθυντού, την ευμένεια του Πεθερού, την ευμένεια της Πεθεράς ή της Νύμφης Μέχρι που να γίνει ο γάμος και μετά τα λέμε.

Και βλέπουμε και γεμίζει η εκκλησία πολλά και έχουμε τη γνώμη ότι ο χρουστιανισμός πολύ Ναι, αλλά οι εκλεκτοί ολίγοι.

Αυτός ο οποίος έχει τη μεζούρα και μετράει, βλέπει ποιος έχει πάρει το πρωινό του και πηγαίνει, ποιος έχει καπνίσει και πηγαίνει, ποιος έχει διαβάσει την Ακρόπολη το πρωί και έπειτα πηγαίνει, πού επήγε πρώτα και πότε επήγε, πότε φεύγει και πώς σκέφτεται.

Βλέπει αυτός και δίδει στον καθέναν κατ’ αναλογίαν της ετοιμασίας.

Εάν εφαρμόζονται αυτά που ζητά η Εκκλησία για να παρουσιαστεί ο άνθρωπος, στους χιλίους οι 950 δεν έπρεπε να μπαίνουν στην Εκκλησία, θα έλεγε κάποιος, ώστε να το βγάλουν τον κόσμο έξω. Πάντως, να μην κοιμάται και μέσα, που είναι άχρηστος. Να φροντίσει να μάθει. Δεν τον διώκει η Εκκλησία, αλλά να γίνει ζωντανό μέλος.

Αν ο Χριστός είναι η κεφαλή και η Εκκλησία είναι το σώμα με τα μέλη, τα μέλη πρέπει να είναι ζωντανά. Διότι κάθε νεκρόν αποβάλλεται. Έχετε, νομίζω, αντίληψη στοιχειώδη ιατρική. Ό,τι νεκρό έχει ο οργανισμός το αποβάλλει, σαν ζωντανός οργανισμός.

Έτσι και κάθε νεκρός, παρότι είναι στο σώμα του Χριστού, αποβάλλεται. Και θα πρέπει να είναι ζωντανό μέλος. Να απομυζά από το μέλος, από τον κορμό, για να έχει τους ίδιους χυμούς και την ίδια δύναμη. Γι' αυτό έχουμε πολλούς ζωντανούς νεκρούς στην Εκκλησία, και εκ μέρους του κλήρου και εκ μέρους ημών των λαϊκών, και γενικά του κόσμου που διακονεί μέσα στην Εκκλησία.

Είναι σοβαρό το θέμα του εκκλησιασμού, για το άτομο και για την οικογένεια, και κατ' επέκτασιν για την κοινωνία, διότι, όπως ξέρετε, η οικογένεια είναι σύνολον ατόμων και η κοινωνία σύνολον οικογενειών.

Αν λοιπόν είναι χρηστά τα μέλη, χρηστή η οικογένεια, χρηστή η κοινωνία. Όταν τα μέλη δεν είναι χρηστά, τότε και η οικογένεια δεν είναι εντάξει και η κοινωνία είναι θηριοτροφείο. Αυτά συμβαίνουν.

Ας ερωτήσει, λοιπόν, ο καθένας τον εαυτό του: γνωρίζει γιατί εκκλησιάζεται; Και τι γίνεται, τι διαδραματίζεται μέσα εκεί; Είναι ένα παπαδομάγαζο, όπως λέγουν ορισμένοι;

το ρολό το πρωί, όπως τραβάει ο κουρεύς το δικό του, ο ιερεύς για να μαζέψει δεκάρες, δίφραγκα και τάλυρα, αυτός είναι ο σκοπός. Δεν είναι αυτός ο σκοπός. Μεγάλο το θέμα της Εκκλησίας. Μεγάλο το θέμα του κλήρου. Ο κληρικός δεν είναι απλώς ένας υπάλληλος, όπως φρόντισε να γίνει, να παίρνει μισθό από το κράτος. Όχι. Είναι υπουργός. Μεγάλο το πράγμα. Πρέπει να είσαι από εκλεκτή ράτσα για να σε καλέσει

Δεν έλεγε ο Θεός να γίνει κληρικός του. Στην Παλαιά Διαθήκη είχε από τη φυλή του Λευί και έπαιρνε και έκανε τους Λευίτας. Δεν μπορεί ο καθένας να σταθεί στο θυσιαστήριο να θυσιάσει τον Θεό.

Είναι εκλεκτή ράτσα αυτή. Αλλά διότι εμείς, αυτή την εκλεκτή ράτσα που εκ κοιλίας μητρός τη φωτίζει και την αγιάζει και την ετοιμάζει ο Χριστός, Διότι η ατυσπία των γονέων και της κοινωνίας είναι τη άφη και κάνει πνευματικά σαν βλώσεις Γι' αυτό ακριβώς αυτοί που είναι καλεσμένοι από τον Θεό δεν φτάνουν στο θυσιαστήριο.

Και πολλάκις φτάνουν άλλοι, οι οποίοι δεν είναι καλεσμένοι από τον Θεό. Γι' αυτό έχουμε αποτυχία. Καταλάβατε; Γι' αυτό και είναι ζήτημα σοβαρό. Σκέψου να επιστρέψεις στον Χριστόν, ε; Πού θα πας, πού θα εξομολογηθείς, σε ποιον θα ακουμπήσεις;

Ποιος θα σε καθοδηγήσει; Πνευματικός πατήρ. Πρέπει να είσαι εκλεκτικός, να ρωτήσεις. Γιατί πολλές φορές μπορεί να πάθεις ζημιά ανεπανόρθωτον και να μην ξαναεπιστρέψεις στην Εκκλησία. Είναι μεγάλη υπόθεση. Γι' αυτό και ο σατανάς τη βάλλει πολύ, γι' αυτό και κάνει τόσους καβγάδες.

Γι' αυτό πάντοτε τους μουτζαλώνει, για να παγώνει τους ανθρώπους, να μην πηγαίνουν. Είναι μεγάλη υπόθεση η Ιεροσύνη, δεν είναι για τον καθένα. Είναι για τους εκλεκτούς του, για μερικούς ανθρώπους. Γι' αυτό και εμείς είμαστε υποχρεωμένοι, αν θέλουμε να σταθούν εις τας επάλξεις, εκεί στο μέτωπο μπροστά που βγήκανε και παλεύουν με τον διάβολο μέρα νύχτα, διότι αυτοί έχουν το δικαίωμα να κοινοποιούν έξωση...

Όταν βάζει το πετραχήλι ο ιερεύς, είναι σαν να βάζει ο κλητήρ τη σημαία, εδώ, στο βραχίονα, μπλε άσπρο, με απάνω το στέμμα, και να λέει: «Εν ονόματι του Βασιλέως», κοινοποιεί έξωση και τα πετάει έξω. Αυτό τούτο, όταν βλέπει ο σατανάς και βάζει ο Ορθόδοξος Κληρικός το πετραχήλι, τον μισεί, διότι ο μόνος που έχει τη δύναμη και την εξουσία να του κοινοποιήσει έξωση είναι ο Ορθόδοξος Κληρικός.

Γι' αυτό και τον βάλλει. Έχετε υπόψη σας ότι μόνον ο Ορθόδοξος Κληρικός βάλλεται στην υδρόγειο. Κανένας άλλος. Διότι είναι ο μόνος που είναι ιερεύς του Θεού. Και ο μόνος που είναι ιερεύς του Θεού είναι ο κληρικός Ορθόδοξος, είτε είναι καλός είτε δεν είναι.

Όλους τους άλλους περιποιείται, τιμά. Πολλά κοπλιμάτσου λέγει Πολλά όμορφα Τους μόνους που βάλλει είναι οι Ορθόδοξοι. Όπως και ο Ορθόδοξος μοναχισμός. Βάλετε Γιατί είναι που του καίει το κεφάλι. Αν θέλει να δει ο άνθρωπος πού είναι η αλήθεια, θα ιδεί πού βάλλει ο σατανάς, και από εκεί θα καταλάβει περί τίνος πρόκειται.

Θα πρέπει, λοιπόν, σας λέγω, να έχει υπόψη του ότι, ερχόμενός τις στην Εκκλησία, θα συναντήσει τον Κύριον του Ναού, που έχει μέσα τα πρόσωπά Του, τα οποία διακονούν για λογαριασμό Του.

Διότι και αυτοί οι κληρικοί είναι όργανα της χάριτος. Όργανα της χάριτος. Δεν είναι αυτοί που έχουν τον αγιασμόν, γι' αυτό και παρακαλούν να κατέλθει η Χάρις, Όπως λένε μέσα οι ευχές και οι αιτήσεις να μεταποιήσουν τον Άρτον η Σώμα, τον Ίνον η Θέμα και να αγιάσουν τους πιστούς

Πρώτος δε, ο οποίος υπάρχει στον Ναόν, είναι ο Κύριος του Ναού. Είναι η Υπεραγία Θεοτόκος, είναι ο Άγιος, του οποίου τιμάται η μνήμη στην Εκκλησία. Άγιοι, Άγγελοι, Αρχάγγελοι, Χερουβείμ, Σεραφείμ, Θρόνοι, Κυριότητες, Δυνάμεις, οι οποίοι λειτουργούν.

Και σκεφτείτε, λοιπόν, τι θέση πρέπει να πάρει ένας άνθρωπος, προκειμένου να λάβει υπόψη του ότι θα πάει στην Εκκλησία. Όχι, όπως είπα γρηγορότερα, για να δείξει το κοστούμι του ή να δείξει το κτένισμά του ή να δείξει τη μόδα του ή να δείξει ότι άναψε και ρίσαν τον Μπόι και λοιπά. Όχι!

Αλλά θα πάει να παρουσιαστεί, να ζητήσει έλεος, να ζητήσει συγχώρηση και να ζητήσει και χάριν για τα υπόλοιπα που πρόκειται να διέλθει. Είναι συγκινητική η στιγμή, όταν εισέρχεται ο άνθρωπος στην Εκκλησία.

Ο Θείος Χρυσόστομος λέει: Ιστοναών εισήλθες, εαυτόν άξιον ομολόγησας Για να βάλεις το ποδάρι σου, λέγει, να μπεις σε εκκλησία, το σκέφτηκες καλά και ανεγνώρισες ότι αξίζεις να πατήσεις μέσα εκεί.

Πολλοί ούτε από μακριά δεν έπρεπε να περνάμε, και από τους άνδρας και από τας γυναίκας και από τα νιάτα, τα οποία κατά 80% είναι διεφθαρμένα και ούτε καν το σκέφτηκαν ποτέ.

Τα θεωρούν όλα φυσικά. Μπορεί να μου μιλείς για τα αφύσικα ποια είναι, πώς είναι η παρθενία αφύσικον; Τότε είναι αφύσικος ο Χριστός, η Θεοτόκος, είναι αφύσικη η Θεοτόκος, είναι αφύσικος ο Αϊ-Γιάννης ο Πρόδρομος, ο Ιωάννης ο Αγαπημένος, η Αγία Βαρβάρα, η Αγία Παρασκευή, και είναι φυσικός ο πόρνος και είναι φυσική αυτή η διεφθαρμένη.

Πού θα είμαι. Εάν λέγω το σκεπτό με θα κάνει αυτό θα αναλυθούν τα γονατά μας και θα απέ αφαιαυτού μας όχι με μια ανωτέρα δύναμη να μας καθυλώσει όπως καθύλωσε την ποτέ Μαρία την αμαρτωλών γενήν Αιγυπτία, Οσία Μαρία, που την καθήλωσε και δεν μπορούσε να μπει μέσα. Το ξέρετε αυτό από το βίο της, ε; Πήγε να προσκυνήσει στο Ναό της Αναστάσεως. Και καθ' οδόν ακόμη αμάρτανε, πήγαινε στο πανηγύρι, βλέπεις, με τους φίλους της.

Και όταν πήγε να εισέλθει μέσα, δεν μπορούσε να εισέλθει. Καθηλώθηκε στην πόρτα. Ή δεν την έχει αυτή τη δύναμη σήμερα ο Χριστός και η Εκκλησία του Χριστού; Την έχει και σήμερα. Αυτό το περιμένει και ο Θεός, αυτό, όχι δυναμικά να μας το κάνει.

Και έφυγαν τα παρακάλεσθε, επέτρεψε και εισήλθε Και από εκεί δεν επέστρεψε εις τον κόσμο. Αλλά πήγε να κλάψει τις αμαρτίες στην έρημο. Και έζησε εκεί τα 46 χρόνια και έγινε Αγία. Αν λέω, αυτός ο φόβος θυμήχε και ημάς πολλοί από μας δεν θα πηγαίναμε στην Εκκλησία.

Εάν επίσης θέλαμε να εφαρμόσουμε πραγματικά, ώστε αξίως να προσερχόμεθα και να λαμβάνουμε, κατά συνέπεια και κατ' επέκταση, να εφαρμόσουμε την πρώτη αίτηση, την διπλή, της ειρηνεύσεως μεταξύ ουρανού και ανθρώπου. Και ανθρώπου και συνανθρώπου, πάλι πολλοί δεν έπρεπε να πηγαίνουν στην Εκκλησία.

Θα πει κανείς, αλλιώς απόψε να διάσεις την Εκκλησία. Όχι! Να διορθώσω, βοηθώντας να διορθώσω αυτούς που εκκλησιάζονται.

Διότι, όταν ανοίγει την αυλαία η Εκκλησία και, κατά συνέπεια, ανοίγει τον ουρανό, το καταπέτασμα, για να στείλουμε την προσευχή επάνω ή να αντικαταπέμψει την θεία χάρη σε μας, το πρώτο σύνθημα που λέγεται εκ μέρους του διακόνου, κρατώντας το ωράριον στο χέρι του, σαν άλλο χερουβίν αναπετώντας τα φτεριγάς του λέγης των πιστών Εν ειρήνη του Κυρίου δεηθώμεν, υπέρ της άνωθεν ειρήνης του Κυρίου δεηθώμεν. Δύο ειρήνες: ειρήνη με τον συνάνθρωπο και ειρήνη με τον Θεό. Δεν υπάρχουν αυτές οι προϋποθέσεις, περιττή η έλευσή σου, δεν έχει ανάγκη απ' το κερί σου.

Εάν δεν έχεις ειρήνη με τον Θεόν, αμαρτωλών ο Θεός ουκ ακούει. Αλλ' εάν τις θεοσεβής ή και το θέλημα αυτού ποιεί, τούτου ακούει.

Εάν δεν έχεις ειρήνη με τον συνάνθρωπόν σου, και πάλι είναι η προσευχή σου, η οποία είναι δίκην περιστεράς, με την αμαρτία από κάτω και με την πικρία που έδινε τον συνάνθρωπο σε εσύ ένα σίδερο και πάλι δεν μπορεί να πάει επάνω. Δεν γίνεται δεκτή.

Πήγαινε να συμφιλιωθείς και έπειτα να φέρεις την προσφορά σου και έπειτα να φέρεις την προσευχή σου και κάθε τι, για να φτάσεις στον ουρανό. Διαφορετικά, δε φτάνει. Αν, λέγω, και μόνο αυτό το πρώτο αίτημα ήτο επί τάπητος και να το προσέχαμε, πολλοί μας ούτε στο θυσιαστήριο θα πήγαιναν να κάνουν την ιερουργία.

Ούτε στο αναλόγιο θα ανέβαιναν για να ψάλλουν τον Θεό, ούτε κάτω θα πηγαίναμε εμείς να ζητήσουμε και να προσευχηθούμε.

Παραβάται των δύο πρώτων αυτών αιτημάτων, του πρώτου αιτήματος, παρουσιαζόμεθα.

Και ειρήνη ούτε με τον συνάνθρωπο έχουμε ούτε με τον Θεό, διότι εμείς, παραβάται των εντολών, δεν έχουμε. Και ξέρετε, κάθε αμαρτία είναι και διακοπή της επικοινωνίας. Είναι σαν να μην έχουμε εξοφλήσει το λογαριασμό του ΟΤΕ και εμείς να παίρνουμε το τηλέφωνο και απάντησις να μη δίδεται.

Γιατί, για το κέντρο μας έχει διακόψει. Πρέπει να εξοφλήσουμε, να τακτοποιήσουμε το λογαριασμό, για να γίνει επανασύνδεση και να έχουμε επικοινωνία με τον έξω κόσμο και με το υπερπέρα. Αυτό τούτο πρέπει να υπάρχει και σε κάθε άνθρωπο.

Πόσοι άνθρωποι δεν έχουν με τους συνανθρώπους των διαφορές, και οι διαφορές αυτές έχουν τη γνώμη ότι είναι δικαιολογημένες και τις διατηρούν.

Δεν έχουν συνθηκολογήσει, με ζημιά και ηθική και υλική. Ο πιστός ουδέποτε πρέπει να είναι θύτης, αλλά προτιμεί πάντοτε να είναι θύμα για την αγάπη και για την ειρήνη. Το λέει ο Θεός αυτό. Και όσο το λέει ο Θεός, δεν μπορεί να έχει καμία λάθος.

Όσοι, λοιπόν, από εμάς φροντίζουν να δικαιωθούν στον κόσμο αυτόν, δεν μπορούν να έχουν καθαρή προσευχή στον ουρανό. Δεν φτάνει η προσευχή τους επάνω. Θα βγω έξω, θα γίνει, δεν ξέρω, να ρωτήσεις τ' αφεντικό. Πάντως λέγει να αγαπείς τον εχθρό, πριν πέσει ο ήλιος να συνθηκολογήσεις, Να έχεις πει την καλημέρα και τα τία αυτά Αν έχει κάνει λάθος, σου μεταφέρω λάθος.

Αυτός ξέρει να μας προφυλάξει όπου πρέπει να μας προφυλάξει. Αλλά εμείς έχουμε εκτεθεί με άλλα αμαρτήματα, τα οποία συμποσούνται και εκπληρούνται εδώ, και πιανόμαστε από εδώ χωρίς να κοιτάζουμε τις άλλες αιτίες. Μην πιάνεις την υπόθεση από τα κλάδια. Θα πας να βρεις τη ρίζα. Να μην μάθεις το τι γίνεται, το πώς γίνεται, το τι γίνεται, για ποιο λόγο γίνεται.

που πρέπει να ταπεινωθείς και να κάνεις το μικρότερο για την αγάπη του Θεού. Θα έχετε προσέξει πόσο καθαρά το λέγει στον Ευαγγελικό Νόμο. Εάν σκεφτείς, λέει, πηγαίνοντας στην εκκλησία, ότι κάποιος έχει κάτι κατά σου, όχι ότι έχεις εσύ εναντίον του άλλου, ότι ο άλλος έχει κάτι κατά σου,

έχεις κάτι κατά τινός, εσύ έχεις κάτι κατά τινός, θα τα αφήσεις εκεί, λέει, και θα πας να τακτοποιηθείς. Δεν τον βρήκα; Μην μπαίνεις μέσα. Να πας να τακτοποιήσεις πρώτα αυτά που έχεις και τότε θα γυρίσεις να προσφέρεις το δώρο σου, διαφορετικά δεν λαμβάνεται υπόψη.

Ενθυμείσθε τι είπε ο Άγιος Νεκτάριος, σας έλεγα ένα βράδυ, σε μια κυρία Ελένη, πλουσία, που, όταν έμαθε ότι κτίζει μοναστήρι επί των ημερών του, σηκώθηκε από τας Αθήνας και έβαλε 3.000 δραχμές στην τσάντα και πήγε να του προσφέρει χρήματα.

Βέβαια, όταν έφτασε εκεί και τον βρήκε απ' έξω και έφτιαχνε ένα πεζούλι, χωρίς να προλάβει να τον χαιρετήσει, είπε: «Καλώς την Ελένη από την Αθήνα με τις τρεις χιλιάδες στην τσάντα. Δεν είναι δεκτά τα χρήματά σου. Θα πας να αγαπήσεις με όλους που δεν τα έχεις καλά και, αν τότε θέλεις και έχεις ακόμη χρήματα, προσφέρεις. Χρήματα τέτοια δεν τα θέλει ο Θεός».

Προσκύνησε την εικόνα και πήγαινε στην ευχή του Θεού. Αστροπελέκι έπεσε στο κεφάλι. Έξι μήνες έκανε για να συνθηκολογήσει και να πάει να ζητήσει και να συμφιλιωθεί με τους ανθρώπους. Και όταν συμφιλιώθη, έπειτα από έξι μήνες, ξαναεπήγε.

Και τότε της είπε: «Πήγαινε, ρίξε στο κουτί αυτό ό,τι έχεις να ρίξεις. Όχι στα χέρια μου, εκεί πέρα. Να μην ξέρω εγώ τι έδωσες, μαζί με του αλλουνού, με τις δεκάρες των αλλουνών». Είναι αλήθεια αυτά. Μας πονάει, πονάει, το ξέρω.

Μαζί με το δέρμα βγαίνει, το ξέρω. Εδώ μια αλλαγή κάνεις και είναι κολλημένη η γάζα πάνω και κατεβάζει τον ουρανό κάτω από τις φωνές. Πονάει, το ξέρω. Είναι εγωισμός στη μέση, είναι συμφέρον στη μέση, ξέρω.

Εφαρμογή αυτής όμως της εντολής του Θεού πρέπει να γίνει. Αν θέλω να σταθώ με οσίας χείρας, να σηκώσω, όπως λέει, καθαράς χείρας να σηκώσω, όπως λέει ο Παύλος. Δεν μπορεί να πάει επάνω προσευχή και δεν μπορώ να σταθώ καν.

Γι' αυτό πολλοί από μας δεν έχουμε καμία ευλογία από τον εκκλησιασμό, έστω κι αν πηγαίνουν. Άλλοι έχουν τάματα, άλλοι έχουν αφιερώματα, άλλοι έχουν προσφορές κτλ. Δεν θα τα συναντήσουν πουθενά, διότι δεν έχουν τη βάση.

Τη βάση. Ο Χριστός δεν απέθανε για χρυσά ποτήρια, πέθανε για ψυχές. Αυτό πρέπει να γίνει πίστο καθένα. Όταν, λέγει, οι Άγιοι ήσαν πολλοί, οι εκκλησίες ήσαν ξύλινες ή κατακόμβες χωματένιες, λέει ο Ιερός Χρυσόστομος.

Οι Άγιοι πολλοί. Σήμερα οι εκκλησίες είναι χρυσές και οι σατανάδες πολλοί, οι οποίοι υπάρχουν μέσα στην εκκλησία. Θα πει κανείς, να μην την κάνουμε ωραία; Κάντε την επάνχρυση, αλλά φτιάξτε τον εαυτό σας πρώτα.

Αν πάτε στις κατακόμβες του Αγίου Δημητρίου στη Θεσσαλονίκη... Από χώμα. Όπως έψηναν τα σταμνιά, έψηναν και το Άγιο Ποτήριο. Και εντούτοις, χριστιανοί υπήρχαν Άγιοι. Σήμερα έχουμε χρυσά ποτήρια και έχουμε χριστιανούς, όχι χριστιανούς αλλά πονηρούς, να μην πω τίποτα.

Δεν βγαίνει τίποτα από αυτό. Ούτε μπορούμε να κρυπτόμεθα πίσω από τις δωρεές μας, από τα αφιερώματά μας, κλπ.

Έχουμε υποχρέωση, το αισθανόμεθα, να προσφέρουμε ό,τι μπορούμε και δεν μπορούμε εις τον Θεό. Αλλά δεν ξεκινάει ο Θεός να λαμβάνει από τα υλικά πράγματα, τα οποία είναι δικά Του. «Θέλω κάτι δικό σου πρώτα».

Και το δικό του ο άνθρωπος που έχει είναι μόνο οι αμαρτίες. Και χαρά στον ουρανό δεν γίνεται όταν κάνεις δωρεά ένα πολυέλαιο. Όταν δώσεις αμαρτίες, γίνεται χαρά. Χαρα γινεται ενωπιον των αγγελων του θεου επι ενι αμαρτωλω μετανοουντι.

Αυτό το συναίσθημα, λοιπόν, αυτή η άποψη, είναι άγνωστο στους περισσότερους. Είναι άγνωστο. Λέτε και μέσα στην εκκλησία ακόμη να υπάρχει διάκριση.

Μου έλεγε κάποιος, ένα πολύ έτσι ιλαρό. του λέω προσέξε κάτι μου έλεγε για κάποιον πονηρό, δεν περνάνε του λέω τα μέσα τόσο σήμερα. Λέει τι λες μου λέει, και στην εκκλησία μου λέει περνάνε ακόμη και εκεί άμα έχεις νέο κώρο λεγγνωστών θα σου φέρει καρέκλα, Λέει, «Δεν ξέρω πού θα πάει να τη βρει».

Και είναι αλήθεια αυτό το πράγμα.

Γελούσα, στάθηκα και γελούσα. Και είναι αλήθεια, και μέσα εκεί ακόμη, που μπορεί πολλές φορές να γίνει μια αιτία να σκανδαλιστεί ένας αδύνατος. Και πόσα διάφορα είναι τα πράγματα εκεί. Έχουν ταξινομηθεί οι άνθρωποι εκεί από τους διαφόρους σε τάξεις και σε κατατάξεις.

Δεν μπορεί να γίνει πρόοδος κατά αυτήν την έννοια, δεν μπορεί να βοηθηθεί ο αδύνατος. Και χρειάζεται ο άνθρωπος να είναι πολύ κατηρτισμένος και πολύ δυνατός. Για να μπει μέσα σε εκκλησίαν Ορθοδόξων, όπου όλα τα συντάγματα του σατανά θα μαζευτούν εκεί.

Γιατί ξέρετε, μόνο οι Ορθόδοξες εκκλησίες έχουν διάβολο.

Οι άλλες δεν έχουν διάβολο. Έχουν φρουρόν διάβολον οι άλλες, οι λεγόμενες. Εδώ έχουν διώκτην διάβολον. Ίσως αυτό να σας σοκάρει. Είναι αλήθεια. Ποιος ο λόγος να πάει στην προτεσταντική λεγόμενη εκκλησία, εφόσον είναι η δικιά του; Πώς να πάει στον Ιεχωβίτη, πώς να πάει στον Παπικό, πώς να πάει ο καθένας; Έχει το δικό του. Μόνη εκκλησία η οποία κρατάει του Χριστού είναι αυτή, η Ορθόδοξος. Αυτή βάλλει. Και γι' αυτό όλος ο θόρυβος πάντοτε γύρω από αυτό.

Έλεγε ένας προτεστάντης: «Είδατε κανέναν», λέει, «δικό μας παπά στη φεροντολόγο;» Μα εσείς λέτε δεν έχετε παπάδες· τώρα τι παπά θα μου δείξει; Καταλάβατε;

Μαργαριτάρια. Η δική μας είναι η πονηρή. Για να πει να γίνει ο Ορθόδοξος, να ιδώ τι ώρα κάνει. Τότε να καταλάβει τι είπα να πει η δύναμη σατανά, τότε να καταλάβει τι είπα να πει ο Ορθόδοξος κληρικός. Και πού είναι η δύναμη του σατανά.

Θυμόσαστε κάτι σας έλεγα μια φορά; Είναι βέβαια ιλαρό, αλλά θα το πω. Που έκανε μια συζήτηση ο άνεμος με το διάβολο και είπαν ότι εμείς, λέει, είμαστε δυνατοί, λέει, και οι δύο, λέει. Εμείς πρέπει να κάνουμε έναν συνεταιρισμό· όπου σε χρειαστώ να με βοηθήσεις και όπου με χρειαστείς να σπεύσω. «Συμφωνείς;» «Ναι».

«Ε, πού θα σε βρω», λέει, «άνεμε;» «Εμένα», λέει, «οποιαδήποτε ώρα και στην πιο θερινή ημέρα που να είναι μπουνάτσα, στην κορφή της λεύκας», λέει, «πάντοτε θα είμαι εγώ», λέει. Και πράγματι βλέπετε, τρίζουν τα φύλλα της λεύκας μέσα στο καταμεσήμερο.

Εγώ λέει πού θα σε βρω σατανά λέει, σε έναν εκτάκτος θεστηθήσω, εγώ είμαι λέει απάνω στο κάνιμα του παπά λέει, στην Τρυπίτσα εκεί επάνω λέει, εκεί είμαι πάντοτε λέει. Και είναι αλήθεια. Αν με έναν σαν λαϊκό τα βάλει ένας πονηρός, θα τα βάλει ένα εκατομμύριο.

Γιατί είναι βέβαιος: όταν συλλάβει και τον βάλει στο χέρι τον ιερέα, συνέλαβε ολόκληρη την ενορία, άδειασε την εκκλησία. Αυτό όμως δεν το ξέρουν ορισμένοι και δεν αντιλαμβάνονται, προκειμένου να πάνε στην εκκλησία, ότι θα συναντήσουν το σχέδιο του σατανά.

Θα βρούνε πράγματα μέσα αντίθετα, θα ακούσουν συζητήσεις μέσα στο ιερό και θα τους εκμεταλλευτεί ο σατανάς.

Μόνο στα υλικά και σε αυτά που δεν τα φτιάνουμε. Μία φορά ερχόμουν από το Χαλάνδρι με τη γυναίκα μου. Ήτανε Μεγάλη Σαρακοστή και μου λέει η γυναίκα μου: «Σου μυρίζει τίποτα;» Λέω: «Όχι». «Εμένα μου μυρίζει μπακαλιάρος», λέει, «τηγανισμένος». Από το Χαλάνδρι μέχρι εδώ σου έφερνε το τηγάνι στη μύτη. Καταλάβατε; «Ακούς», μου λέει, «τον άθλιο; Από το Χαλάνδρι», μου λέει, «μου το φέρνει στη μύτη».

Θα μεταφέρει τα πάντα.

Σου τραβάει το νου δε κατά τέτοια έννοια, να ψάχνεις να βρεις τα λάθη. Τα λάθη του ιερέως, τα λάθη του ψάλτου, τα λάθη του νεωκόρου, τα λάθη των πάντων. Σε κάνει δηλαδή σύγχρονο φαριθέο ουδαιός περά αυτός ο τελώνης που είναι πίσω εκεί και πίσω βλέπει.

Ωραία, εσύ έπρεπε εδώ να προσευχηθείς. Πώς βλέπεις εκεί πίσω; Βλέπει και εκεί και ακούει και εκεί. Ξέρετε τι θα πει; Ο καθένας έχει σαράντα σατανάδες γύρω που κοιτάζει. Αν δεν τον αποκοιμίσει, άλλος τον αποκοιμίζει. Πηγαίνεις στην εκκλησία και ακούς ροχαλητό. Άλλος σου βάζει και κελαηδάνε. Τον ακούς και ψάλλει· του παπά τα λέει πρώτα αυτός ο διπλανός ή του ψάλτη. Στάσου, ρε παιδί μου, άσ' τα να τα πει ο παπάς ή ο ψάλτης. Άσ' τα, σε ξέρουμε ότι τα ξέρεις. Και σε εκνευρίζει τώρα εσένα. Τον άλλον, τη βάζει τη γυναίκα να πάει να ανάψει κερί την ώρα του αυτού και σου...

Τι σου υπενθυμείς, τι δουλειά κάνεις, Σοφία Ορθή λέει, πού πας με τα κεριά εσύ Δεν ξαναπάω, είσαι στην εκκλησία λέγω εγώ, δεν ξαναπάω, δεν ξαναπηγαίνω Διάφορα περιστατικά κοιτάζει ο άνθρωπος να τον διώξει από την εκκλησία. Είναι τεχνίτης.

Γι' αυτό ο άνθρωπος, εάν δεν έχει προετοιμάσει τον εαυτό του για να πάει στην εκκλησία, θα πάθει ζημιά αντί για ωφέλεια. «Σκανδαλίστηκα», λέει, «σήμερα, κατασκανδαλίστηκα». Σοβαρά; Ζωντανός πήγες στην εκκλησία, δεν πέθανες εκεί που πήγες; Πώς πήγες να προσευχηθείς; Πώς δεν πέθανες; Γιατί ο άνθρωπος, όταν πάει να προσευχηθεί, και μάλιστα κατά τη Θεία Ευχαριστία, πρέπει να πεθάνει, να μείνει το σώμα κάτω και το πνεύμα να πάει επάνω. Εσύ είσαι ζωντανός και περιεργάζεσαι και ακούς όλα αυτά. Δεν έκαμε τίποτα καθ' ολοκληρίαν. Τον διώκει δε τον άνθρωπο μέχρι και την ώρα ακόμη που πρόκειται να κοινωνήσει.

Γι' αυτό η ευχή της Θείας Ευχαριστίας λέει στη διδασκαλία: Πρώτων φυρών του ναού σου παρέστηκα και των δειμών λογισμών ού καθίσταν. Βλέπεις εκεί, βρε σαράβαλο, δεν μπορείς να σηκωθείς; Κάτσε εκεί, μη σε πατήσουν.

Τι παίρνεις εμείς; Άσε εκεί, όπως το παιδάκι στο χέρι, την καημένη. Κάτσε εκεί που είσαι. Πέντε λεπτά ακόμη, δεν πεθαίνεις. Εκεί να μην μπροστά, να κάνεις και κάτι άλλες και κάτι άλλη.

Να πάνε προς τ' Άγιο, κάντε πίσω, στη σειρά. Η μεγαλύτερη ανωμαλία δεν είναι τωρινή υπόθεση. Αν διαβάσετε λόγο του Θείου Χρυσοστόμου επάνω σε αυτή τη σκηνή, θα φρίξετε. Από τότε γινόταν· είναι σατανάς, τεχνίτης αυτός. Και δημιουργεί καταστάσεις και μπροστά στη Θεία Κοινωνία ακόμη. Τόσο πιο πίσω. Πότε θα το έκανες αυτό το πράγμα; Ποτέ δεν θα το έκανες. Αν κάποιος, ένας μεγάλος, διένειμε κάτι εδώ, θα περνούσες με τη σειρά σου, θα κρατούσες την ανάλογη απόσταση, με σεβασμό, θα

Με προσοχή θα αφήσει να περάσει ο άλλος, θα δείξει την καλή συμπεριφορά κ.λπ. Μόνον στη Θεία Κοινωνία, εκεί βλέπετε, και ξεχύνονται από όλες τις γωνιές. Αμήν. Και βέβαια ένας μη καταρτισμένος σκανδαλίζεται.

Ο άλλος βάζει το κεφάλι κάτω και λέγει το μυστητή μου κύριε, Ήμαρτον, Σώσιμος, Ζλίτος Έμας. Δεν είναι λοιπόν, λέγω, ο άνθρωπος καταρτισμένος διά την Εκκλησία. Από άγνοια, δεν ξέρω τι. Θα πάθει ζημιά στην εκκλησία που πηγαίνει, και μάλιστα από τους λεγομένους κατ' επάγγελμα χριστιανούς και ουδέποτε χριστιανούς.

Είναι κι αυτή μια εκπαίδευση που λείπει και λείπει κατ' εξοχήν, σας λέγω, διότι μας διαφεύγει το κυρίως πρόσωπο, που είναι αυτός ο Χριστός, που κατεβαίνει να θυσιαστεί και πάλι για μας. Λοιπόν, όπως ωραία αναφέρεται, απήντησε εις τον Πέτρο ο Χριστός μας στη Ρώμη.

Όταν ο Πέτρος δειλίασε και έφευγε από τη Ρώμη και έβγαινε της πόλεως, συνάντησε τον Χριστό μας και τον ρώτησε: «Πού πηγαίνεις;» Λέει: «Πηγαίνω να θυσιαστώ εκεί που εσύ δεν ήθελες». Και τότε επέστρεψε ο Πέτρος και έμεινε και θυσιάστηκε, όπως ξέρετε, ανάποδα εις τη Ρώμη.

Λοιπόν, όταν ο άνθρωπος σκέφτεται ότι για μας σήμερα θα ξαναθυσιαστεί ο Χριστός, θα παραστεί η Βασίλισσα, η Παναγία, θα παραστούν οι Άγγελοι και οι Αρχάγγελοι, θα παρουσιαστούν όλα αυτά τα πράγματα και θα γίνει μια θυσία και ευχαριστία στον Θεό Πατέρα.

Διότι στη Λειτουργία θυσιάζουμε τον Υιό στα μάτια του Πατέρα, διά των οικτιρμών του Ιησού. Όλες οι προσευχές είναι στον Θεό Πατέρα, δεν είναι στον Χριστό. Δύο μόνον προσευχές των ιερέων, οι οποίες έχουν και αυτές εκ των υστέρων τοποθετηθεί, αποδίονται εις τον Κύριον ημών Ιησού Χριστόν. Όλες οι άλλες προσευχές είναι στον Θεό Πατέρα μέσω του Ιησού.

Μία προσευχή είναι αυτή η οποία λέγει ο ιερεύς, καθ’ ον ψάλλουμε εμείς τον Χερουβικό Ύμνο, που λέγει «ουδείς άξιος των συνδεδεμένων ταις σαρκικαίς επιθυμίαις και ηδοναίς προσέρχεσθαι ή προσεγγίζειν». Αυτή είναι εκ των υστέρων τοποθετημένη. Και μία ακόμη προσευχή, η οποία είναι πριν πει «Πρόσχωμεν. Τα Άγια τοις Αγίοις», που λέει «ο άνω τω Πατρί συγκαθήμενος και ώδε ημίν αοράτως συνών», και αυτή είναι τοποθετημένη εκ των υστέρων.

Η Ευχαριστία είναι στον Θεό Πατέρα. Όταν λοιπόν σκέπτομαι, αν σκέπτομαι, αν έχω τη δύναμη και τη σύνεση να συλλάβω ότι θα παρουσιάσω τον Χριστό πάλι, ιλασμό για τις αμαρτίες μου, στον Θεό Πατέρα, νομίζω, νομίζω ότι θα κάνω κάποια προετοιμασία και στον εαυτό μου και σε αυτούς που επηρεάζω και τους οποίους θα πάρω κατά κάποιον τρόπο μαζί μου.

Αν είναι παιδί μου, αν είναι σύζυγος, δεν ξέρω ποιος θα είναι. Και δεν λαμβάνουμε, όπως σας είπα, ότι θα έπρεπε να λαμβάνουμε, διότι δεν γνωρίζουμε ακριβώς τι είναι αυτό το οποίο λαμβάνει χώρα εκεί μέσα.

Χρειάζεται λοιπόν προετοιμασία για αυτή τη λεγομένη Θεία Λειτουργία και επιτέλεση του σκοπού για τον οποίο εκκλησιάζεται ο άνθρωπος. Ο άνθρωπος εκκλησιάζεται για να προσευχηθεί, να ευχαριστήσει τον Θεό για την περασμένη του εβδομάδα και να τον παρακαλέσει για την καινούρια.

Ταυτοχρόνος δε να μετάσχει στον μυστικό δείπνο του δείπνου σου, του μυστικού σήμερον Ιε Θεού, κυρία Νόμι Παράλαβε. Εάν ένα από τα τρία ή κανένα από τα τρία δεν επιτελεί, αποτυγχάνει του προορισμού. Διότι, εάν μεν δεν πάει να ευχαριστήσει, είναι αγνώμων και αθεόφοβος.

Εάν δεν πάει να παρακαλέσει, είναι εγωιστής. Και αν δεν συμμετάσχει, είναι βλάσφημος. Διότι γυρίζει τα οπίσθιά του στη θυσία η οποία έγινε για λογαριασμό του και αντί ελέους λαμβάνει κατά τους... Μην κοιτάζετε πώς έχουν έρθει τα χρόνια, που φτάσαμε σε σημείο να αφορίζουμε τους ανθρώπους που προσέρχονται στη Θεία Κοινωνία και να ευλογούμε αυτούς που δεν προσέρχονται.

Δεν είναι έτσι τα πράγματα του πνεύματος. Πρέπει να αφορίζονται αυτοί που δεν προσέρχονται και να ευλογούνται αυτοί που προσέρχονται, έστω κι αν είναι ένας. Σήμερα έχουν βγει και διαταγές, εγκύκλιοι, η Θεία Κοινωνία να δίδεται στο τέλος, σαν τιμωρία κατά κάποιον τρόπο στους ελαχίστους που θα προσέλθουν.

Να εξυπηρετήσουμε τους άλλους να φύγουν. Πού τον στέλνεις; Πού θα πάει αυτός ο ένας; Πού θα πάει; Πού θα πάει; Πού τον διώχνεις να πάει; Γιατί να μη δει και να ελεγχθεί γιατί αυτός δεν προσέρχεται; Και γιατί να μην ακούσει το «Πάντοτε, νυν και αεί» των προσερχομένων, παρά να του δώσει ευλογία και να μην την ακούσει;

Γιατί, όταν το παίρνει και φεύγει, λέει: «Πάντοτε, νυν και αεί, αυτό να σας συμβαίνει». Να είσαστε ενωμένοι και οι άλλοι να μην είσαστε ενωμένοι. Και εγώ τοποθετώ τον εαυτό μου στο να μην είμαι ενωμένος Και να μένω υπό την κατάρα και ούτε υπήρχε από την κάρυ Πολλά παράξενα γίνονται. Γι' αυτό πολλοί άνθρωποι, λέγω και επαναλαμβάνω, είναι ψυχροί.

Τι να κάνουν, κι αυτός ο κλεισιασμός Άλλοι τον ακούουν απ' το ραδιόφωνο. Κι έτσι μου δε ξέρνεις ότι επιτέλεσαν Θέλω λέει έναν καλή φωνό Τι να σου κάνει; Να σου κνήθει την ακοή, από αυτούς που λέγει ο Παύλος, που κνήθουν την ακοή; Καλό είναι άμα υπάρχει, ποιος σου είπε ότι δεν είναι καλό; Αλλά κι αν δεν υπάρχει, εσύ δεν πηγαίνεις να ακούσεις καλλιτεχνικά το «Άγιος ο Θεός». Ο Θεός είναι Άγιος. Πάρε τον ζωμόν και μην παίρνεις αυτό που σου κνήθει εξωτερικώς και κάθεσαι. Οποιοσδήποτε κι αν σου την κάνει, εσύ δεν πηγαίνεις να ακούσεις μόνο τα τροπάρια και να ακούσεις και την υμνωδία.

Αυτά είναι μια προετοιμασία, αυτό είναι το τραπέζι, είναι τα μαχαιροπίρουνα, είναι η προετοιμασία. αλλά να παρακαθήσεις είτε μελωδικά στο που είναι το μεταλαμβάνει ο δούλος του Θεού είτε όχι, η ουσία είναι ότι μεταλαμβάνει ο δούλος του Θεού. Αυτό είναι το θέμα.

Και ο σκοπός ο απώτερος και ο τελικός, συν τη ευχαριστία διά την προηγουμένη και συν τη αιτήσει διά την επομένη, είναι το να παρακαθήσεις και να συμμετάσχεις και να γίνεις ένα με τον Χριστό σου εν τω Αγίω Ποτηρίω, για να ισχύει σε έκτακτον κατάσταση: «ο τρωγων μου την σαρκα και πινων μου το αιμα εχει ζωην αιωνιον, Ενεμή με νικαγό είναι αυτό και εγώ αναστήσω αυτόν εντίες χάτη ημέρα.

Ώστε να μην φοβάται ο άνθρωπος το αιφνίδιο του θανάτου.

Τρόποι, δόλοι πονηροί υπάρχουν που μπορούν να μας παρασύρουν στον θάνατο ανά πάσαν στιγμή. Και ήμασταν τόσο άφρονες και τόσο αμετανόητοι. Αν ερωτηθούν πολλάκις πολλοί, «Γιατί δεν προσήλθες σήμερα;» «Δεν είμαι εντάξει». Και πότε θα γίνεις εντάξει; Μήπως ήσουν χθες; Ούτε χθες εντάξει. Μήπως γίνεις αύριο; Ούτε αύριο εντάξει. Ξέρεις τι είναι; Να παραδέχεσαι ότι είσαι αμαρτωλός και να μένεις ανόητος. Να μου επιτρέψεις.

Ανάσταση, έτσι λέγουν οι πατέρες. Μόνο ο σατανάς παραμένει αμετανόητος. Ο πιστός πρέπει να αγωνίζεται να τακτοποιηθεί. Και πώς γίνεσαι το Πάσχα άξιος και την άλλη μέρα δεν είσαι; Και πώς τον Δεκαπενταύγουστο γίνεσαι άξιος; Και πώς τα Χριστούγεννα να γίνεσαι άξιος και τις άλλες μέρες δεν είσαι; Καταλάβατε; Έτσι λέγουν. Ο αδιόρθωτος είναι σατανάς. Δεν είναι άνθρωπος. Και εν τούτοις αυτό επικράτησε.

Πολλοί δεν παίρνουν ούτε το αντίδωρο για το σπίτι, διότι έχουμε πάρει το πρωινό μας. Και πήγαμε απλώς να μας δει ότι πήγαμε, ότι είμαστε άνθρωποι της Εκκλησίας. Δεν σας ξέρω, δεν σας γνωρίζω. Να μην πάρω αντίδωρο για το σπίτι; Πάρε.

Αλλά θα κάνεις αυτά που πρέπει σήμερα και πάρε και ευλογία για το σπίτι. Έπαιρναν τη Θεία Κοινωνία για το σπίτι οι πρώτοι άνθρωποι. Και δεν μπορείς να πάρεις αντίδωρο και αγιασμό; Να πάρεις. Και το πρωί θα σηκωθείς να προσευχηθείς και αγιασμό να πάρεις, την αγίαση, και αντίδωρο να πάρεις, την ευλογία της Παναγίας μας, διότι το αντίδωρο είναι η κοιλία της Θεοτόκου.

Να πάρεις, αλλά με τον Χριστό εσύ να μου πεις τι σχέση έχεις, διότι ο Χριστός σώζει. Η Παναγία πρεσβεύει, όπως θα δούμε στη συνέχεια. Οι Άγιοι πρεσβεύουν. Ο Χριστός σώζει. Με Αυτόν. Λοιπόν, ήρθε σε επαφή και ο τρόπος επαφής είναι ο μόσχος ο σιτευτός, που είναι πολύς επί της τραπέζης.

Αυτό λείπει από τους περισσότερους. Γι' αυτό θα ήθελα, αν επιτρέψει ο Θεός, να μιλήσω μία-δύο ομιλίες, ό,τι επιτρέψει. Μήπως κανείς ήθελε να το λάβει σοβαρώς υπόψη και να αλλάξει ζωή, έναντι τουλάχιστον της Θείας Ευχαριστίας.

Εάν δεν το κάνει, να με θυμηθεί πέραν του τάφου, ότι έφυγε γελασμένος εκ του κόσμου αυτού.

Μπορεί κανείς να τα κατηγορήσει. Μπορεί να τα εμπαίξει. Τα μόνα που δεν κατηγορούνται και δεν εμπαίζονται είναι τα θεία.

Είναι τα θεία. Ο Σατανάς, βέβαια, εκμεταλλευόμενος την άγνοια και την αδιαφορία των ανθρώπων, δημιουργεί καταστάσεις τέτοιες, ένα παραπέτασμα μαύρο με καπνό, ώστε να μην γνωρίζουν οι άνθρωποι τι γίνεται.

Και μένουν απ' έξω και κάνουν τη δικιά τους θρησκεία στα μέτρα τους, λες κι έχουν και παράδεισο δικό τους για να πάνε στον παράδεισό τους. Αλλά υπάρχει ειδικός παράδεισος για τον άνθρωπο, όπως και η ειδική κόλαση διά τον διάβολο και τους ανθρώπους του.

Το διαβόλο και τις αγγέλεις αυτού πορεύεστε. Και πρέπει, κατά συνέπεια, λογικά να πάρει θέση, να ετοιμαστεί με αυτά που έχει φτιάξει ο Χριστός, για τα οποία λέγει ο κάθε άνθρωπος ότι εγώ είμαι άνθρωπος της προσευχής, είμαι άνθρωπος του Χριστού, είμαι άνθρωπος της Εκκλησίας.

Ναι, των μυστηρίων όμως δεν είσαι και, κατά συνέπεια, δεν είσαι ούτε του Χριστού. Διότι, εφόσον σου λείπει το μυστήριο, η επαφή, η επικοινωνία, η συγχώνευση του εαυτού σου μετά του Χριστού, που γίνεται με τη Θεία Κοινωνία, δεν είσαι ακόμη.

Και να φροντίσεις να το πυκνώσεις αυτό το πράγμα, για να διατηρήσεις ό,τι σου έδωσε το βάπτισμά σου. Διότι, όταν εκεντήθη η πλευρά του Κυρίου, η οποία δεν είναι τίποτε άλλο ειμή η Εύα η κεντηθείσα, η τότε που έτεκε θάνατον, και εκεντήθη και έδωσε ζωή με τους δύο κρουνούς, έδωσε ύδωρ και αίμα.

αναγεννηθείσαν εκ του βαπτίσματος ψυχήν. Δεν μπορεί να πει η γυναίκα «εγώ εγέννησα, αλλά δεν το φέρω εις το στήθος μου να το θρέψω». Θα αποθάνει. Η Εκκλησία είναι μήτηρ και γεννά εν τη κολυμβήθρα, εν το ύδατι, και τρέφει εν τη θεία κοινωνία. Βλέπεις Άγιον Ποτήριον, η πνευματική σου μητέρα, η Εκκλησία

Αν αυτή η ανάγκη δεν είναι αισθητή από τον άνθρωπο, να γνωρίζετε ότι ο άνθρωπος είναι άρρωστος, διότι το παιδί, μόνο όταν είναι άρρωστο και μελλοθάνατο, τότε δεν έχει κανένα ενδιαφέρον προς το στήθος της μητέρας του.

Όταν είναι υγιές, βλέπετε, και το κατασπαράζει, ει δυνατόν. Βλέπετε αδιαφόρους προς το Άγιο Ποτήριο. Είναι ζωντανός νεκρός. Γραβάτα φοράει μόνον ή λέγεται ότι είναι ζωντανός. Είναι νεκρός. Είναι από αυτούς που είπε ο Κύριός μας, τον μαθητή εκείνον που ζήτησε να πάει να θάψει τον πατέρα του. Άφες τους νεκρούς θάψαι τους νεκρούς. Υπάρχουν νεκροί στο χωριό σου που θα τον θάψουν, τον νεκρό πατέρα σου. Έτσι είναι πολλοί.

Το όνομα έχουμε ότι ζούμε και είμεθα νεκροί, διότι δεν έχουμε αυτήν την επαφή. Ίσως να μην περιμένετε τέτοια λόγια απόψε ή ίσως να σας ξενίζουν ορισμένα και να σας δημιουργούν ενστάσεις κλπ. Ελπίζω η χάρη να μας επιτρέψει και, αν παραμείνωμεν, να συνεχίσουμε και θα δείτε τότε επεξηγημένες τις απορίες σας. Μη σπεύδετε, πάντως, μέχρι τότε· απλώς προσευχηθείτε. Εάν είναι σωστά, να σας δώσει τη δύναμη ο Χριστός να τα εφαρμόσετε. Εάν δεν είναι, να τα απορρίψετε. Αμήν.