On the Divine Liturgy

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

In our last talk, as you will remember, our subject was the Divine Liturgy. We presented a few points to help us understand more fully what this divine worship is and what it teaches.

We had reached the point where the Creed comes next. We came as far as the priest or bishop gives the command: “The doors! The doors! In wisdom, let us attend.” Watch the doors. You know that, from the moment we enter what is called the Liturgy of the Faithful, the priest says after the preaching of the Gospel: “As many as are faithful, again and again...”

From that moment on, no uninitiated person—that is, no one who has not been baptized—is permitted to remain inside the Church. Those who remain are those who have confessed themselves worthy. Are you not worthy? Then you must leave with the catechumens.

Now the Symbol of Faith, the Creed, is about to be recited. “The doors!” Close them and keep watch, lest anyone else hear. Holy things are not given to dogs. That is why the catechumens remained only until the Gospel and the sermon.

They listened to the sermon and then left. Afterward, as I told you the other day, the offering was made. The faithful came forward in order and offered their gifts.

And they received in Holy Communion the gifts that had been offered and consecrated—gifts which the priest brought down again, having sent them up to heaven, while the Father in return sent down divine grace.

The Creed that we recite is, as I believe we should all know, the work of the First and Second Ecumenical Councils. These two Councils completed what we call the Creed of our faith. Those of you who have paper and pencil should be ready, because tonight you will hear many Scripture passages and references.

If you wish, you may take notes either in summary form or article by article.

The Creed consists of twelve articles. The first eight come from the First Ecumenical Council, which dealt with the doctrine of the Holy Trinity.

The other four come from the Second Ecumenical Council and concern the Holy Spirit, the Church, Baptism, the Resurrection, and the life of the age to come.

If a person can truly learn the Creed—not merely by heart, but inwardly—

many of us know it by heart, but we do not know it inwardly.

We must understand why it was put together in this way, what it teaches, and where its teaching comes from. For the Orthodox Church has permitted nothing to exist that is not founded upon the two denarii Christ gave for the restoration of the man who fell among thieves: the Old Testament and the New Testament.

Everything is founded there and takes its starting point from there. Every teaching has a foundation, a source of knowledge, and someone guiding it. Dogma is not an abstract notion devised according to each person’s whim. For, as you know, these things were sealed by the Holy Spirit.

Four miracles took place at the First Ecumenical Council. Did not Saint Spyridon perform a miracle and demonstrate that the Godhead is one in essence and three in hypostases?

Did not Saint Achillios cause oil to flow from a stone? Was not Saint Nicholas found once again with his omophorion and his Gospel, given to him in prison by the Most Holy Theotokos and our Lord, after he had struck Arius—that unbridled mouth of Satan, the father of today’s Jehovah’s Witnesses—and was imprisoned for it?

There was also another man, Kourdounis by name, though I do not remember exactly what miracle he performed. There were four miracles altogether. And some of the council fathers who had already fallen asleep were afterward found to have signed the council’s proceedings as well,

even though they were dead. These were historical events. No one can dispute them, just as no one can dispute Thermopylae or the philosophers. In precisely the same way, no one can dispute what happened there; it is recorded.

But we have never read the proceedings of the Councils. We have never read the Patrologia. We are lazy, wandering around the park benches and the groves instead of going to the Patrologia, sitting down, and taking all 152 volumes of Migne from the shelves.

We ought to learn our faith—to know what it is that we believe and what it is that we say. Yet the various heretics come along with some trifling argument and are ready to throw us into the sea.

Today a sister gave me a letter written by a Chiliast, and what it says will make you shudder. It is enough to make us want to throw ourselves into the sea. People who, by virtue of their position, should have done so did not even deign to answer his most elementary questions. As a result, the man turned to millenarianism in search of satisfaction. And this happened because hardly anyone—with the usual exceptions, of course—has ever seen fit to study matters of the faith.

Why does this happen? Because people want to know why. Think of little children: “What is that? Why? What? Why? What? Why?” And you must always be ready to give a defense, as Peter says in his epistle. But we are not ready. We merely string together words in the air without any foundation in Holy Scripture.

We also have the beautiful miracle performed by Saint Euphemia at the Fourth Ecumenical Council. There too, when a question of doctrine was being considered, the two sides placed their respective statements upon Saint Euphemia’s breast. They locked the reliquary, prayed, and the next day found one statement at her feet and the other in her hands.

And our Church beautifully proclaims in her apolytikion: “You greatly gladdened the Orthodox and put those of false belief to shame, O Euphemia, fair virgin of Christ; for you confirmed what the Fathers of the Fourth Council rightly proclaimed as doctrine.” Ah, the Fathers rightly proclaimed your doctrine.

So, as I was saying, the Creed is the work of these two Councils. The First Ecumenical Council was convened because of Arius and Arianism—what we call millennialism among us today. These Jehovah’s Witnesses, in the person of Arius, denied the divinity of Jesus.

And the devout emperor of that time, Constantine the Great, summoned the representatives of the Church to render a judgment. They gave their decision concerning the divinity of Jesus: whether He was a created being or true God.

The Creed is divided into twelve articles, as follows. “I believe in one God, the Father Almighty, Maker of heaven and earth, and of all things visible and invisible.” This is the first article. Then: “And in one Lord Jesus Christ, the Son of God, the Only-begotten, begotten of the Father before all ages.”

This is the second article. “Light of Light”—the Father is Light, and the Son is Light—“true God of true God,” not a created being, as the others claim. “Begotten, not made”: He is not created. “Consubstantial with the Father,” not merely of a similar essence; “through whom all things were made.” All things were made through Christ.

The third article says: “Who for us men and for our salvation came down from heaven, and was incarnate of the Holy Spirit and the Virgin Mary, and became man.” Why was He born and why did He become man? The whole doctrine is contained in this third article. Then: “He was crucified for us under Pontius Pilate.” Some interpreters say “by Pontius Pilate,” shifting responsibility to Pilate; but the words are “under Pontius Pilate.” But the words are “under Pontius Pilate.”

“And He suffered and was buried”—according to His human nature, since the divine nature neither suffers nor is buried. “And He rose on the third day according to the Scriptures.” In other words, the Resurrection had been foretold. “And He ascended into heaven and sits at the right hand of the Father.” This is the sixth article. He did not remain here; He ascended and went to sit at the right hand of the Father.

“And He shall come again.” He who was with the Father came to Mary, went up to heaven, and will come again—“in glory,” not to the manger in Bethlehem, but in glory—“to judge the living and the dead, and His Kingdom shall have no end.”

“And in the Holy Spirit, the Lord, the Giver of Life, who proceeds from the Father”—not from the Son, as the Papists say—“who with the Father and the Son together is worshiped and glorified, who spoke through the prophets.”

It was the Holy Spirit who spoke through the prophets. The prophets did not speak on their own; the Holy Spirit spoke through them.

“In one, holy, catholic, and apostolic Church.” This does not mean the Roman Catholic Church. That did not even exist as such at the time, so why would the Creed be referring to it? Am I supposed to believe that it is saying the Roman Catholic Church is the true Church? But Roman Catholicism came into being in 1054, whereas the Creed was composed in 325. Does this require philosophy? No, it does not. “In one, holy, catholic, and apostolic Church.”

Then comes the ninth article: “For the forgiveness of sins.” If you are an adult, this means both voluntary sins and ancestral sin; if you are an infant, ancestral sin alone. Then: “I look for the resurrection of the dead”—we shall appear again—“and the life of the age to come.” I shall live in eternity.

It is essential for a person to know these things—not merely to have heard of them, but to understand them correctly. We must defend them, live them, and confess them. Did Christ not say, “You shall know the truth, and the truth shall set you free”?

Yet I do not know the truth—and not because no one taught it to me, but because I am not even interested in examining what it is and how things stand. How can I be set free unless I know the truth, live it, defend it, and am ready, as far as I am able, to give an answer for it?

We are not able to explain why these things are so. That is precisely why the various heretics come to us, present themselves as teachers, and lecture us. But that is not how matters truly stand.

In any case, let us speak about the first article. What does this first article contain? These matters may perhaps become a series of books, God willing, and then you will see them set forth in detail—all who wish, in any case, to learn, to give a defense of the faith, or to help other people who have gone astray along the paths of false doctrine.

From the first through the eighth article, up to the words “And in the Holy Spirit,” the subject is the Holy Trinity: what the Holy Trinity is, how this is so, and all that follows. The ninth article concerns the Church; the tenth concerns the Mysteries; and the eleventh and twelfth concern the resurrection of the dead and the coming Judgment.

That is the order. We now say, “I believe in one God.” That means we do not believe in many gods, but in one God. Where did the Church find this, and why did she place it here? Paul proclaims this doctrine: that the true God is one.

For example, in his First Epistle to the Corinthians, chapter 8, verses 4–6, he says: “There is no other God but one. For even if there are so-called gods, whether in heaven or on earth (as there are many gods and many lords),”

The world, he says, regards the sun, the moon, and the stars as gods—many gods both above and below. “But for us,” that is, for us Christians, “there is one God, the Father, of whom are all things, and we for Him; and one Lord Jesus Christ, through whom are all things, and through whom we live.”

This is where the Creed takes it from: one God, the Father, who is the Father of the Son, our Lord Jesus Christ—His Father by nature, and ours by grace. So the Creed has its scriptural foundation. Again, in chapter 12 of the same epistle, verses 5–6, He is spoken of as Father and as the one God.

So we believe in one God, the Father. The Father is the first Person of the Holy Trinity, the principle and cause who begets the Son and from whom the Spirit proceeds. Without the Father, there is neither the Son nor the Spirit. You may try to picture this through material things, insofar as such realities can be represented by material images.

Can you conceive of a channel and water without a spring? There must be a spring, a channel, and water. Whenever you see water flowing through a channel, you will be reminded of its spring.

If the spring dries up, there is neither a channel nor water. The Father is the spring, Christ is the channel, and the water is the Holy Spirit. The Spirit comes through Christ—not from the Son, but from the Father through Jesus.

He passes through Christ, through Christ as the channel. The Father, then, is the head and the principle. At the same time, as you have seen, the Creed calls Him Almighty—Almighty. Our faith acknowledges absolute sovereignty in no one else but God, the true God.

Almighty means that He upholds and sustains all things, provides for all things, and governs everything He has created. Everything depends upon Him. He holds all things in His hand. This is how you should understand God when you say that you believe in one God: the Father of Christ by nature and our Father by grace, for we too have Him as Father.

The Son has taught us to call Him Father, but He is our Father by grace, through the Son. Not everyone in the world has God as Father. Some of our own prominent figures, even those holding episcopal office, are wrong when they say indiscriminately that we all have a Father in Heaven.

“But as many as received Him,” Christ, “to them He gave the right to become children of God.” Those who have not received Him are not children of God. Christ came into the world “that we might receive adoption as sons,” as Paul says in the Christmas epistle reading, Galatians 4:4.

If a person does not accept Christ and the way of salvation that He shows us, he cannot say, “Our Father.”

Thus, in the first article, the Creed teaches that the Father is the cause of the Son and of the Spirit, and our Father by grace. It also teaches that He is Almighty, providing for, sustaining, and governing the whole universe and every created thing, whether on earth or in Heaven.

Everything is in His hand. No irrational thing can possess such harmony by itself unless God is at its center. All the harmony that exists comes from God. “The heavens declare the glory of God,” says the Psalmist at the beginning of Psalm 19.

If astronomers, for example, and all those who study nature—especially the heavenly bodies—were willing humbly to confess this harmony, they would have to cry out with David: “Great are You, O Lord, and marvelous are Your works; no word is sufficient to praise Your wonders.”

There are no words capable of adequately describing all that He has made. But pride does not allow us to do so, and instead we attribute everything to irrational “Mother Nature.” Irrational people accept irrational nature as their mother, yet refuse to ascribe the cause, the worth, and the glory to God Almighty, who provides for, sustains, and governs the whole universe.

He is Almighty; He is Father; He is Almighty. He is also the Maker of Heaven and earth. “Maker” means that He created them. If someone reads Genesis, he will see there how they came into being. Of course, human reasoning intrudes even there.

Many people, even some who speak as theologians, bring God down to the level of man. They imagine that He had to wait for long ages and for favorable winds to blow before He could make the earth and Heaven. This is precisely why they do not accept that creation took place in six days.

They say that vast periods of time were required, as though this were written there, and that Moses was lying when he said otherwise. Why? Because they believe in a powerless God, one who must wait for favorable conditions before He can act. In their view, He cannot simply speak and bring these things into being by Himself.

Yes, woe to them on the Day of Judgment if they do not repent and come to the true faith, because of the delusion and doubt they implant and spread so satanically among ordinary people concerning the omnipotence of God.

He is the Creator of the things in Heaven and the things on earth. This is why the Creed calls Him the Maker. I believe in one Maker, who created everything in Heaven and on earth, all things material and immaterial.

As for anything not made by God, what human being has ever truly created something? Man makes little things out of materials that already exist. All the things considered great and magnificent—even today’s achievements, which have astonished humanity, captivated people, and brought them to the point of denying God—are nothing before the all-wisdom of God. We make these tiny little things, and then we play with them.

They are so trivial that I cannot find words to describe how ridiculous they are before the all-wisdom and omnipotence of God, and before all that man still does not know. Our ancient sages held fast to the saying, “Know yourself.” Yet man has come to know the moon while remaining ignorant of himself.

He has failed, because if a man does not know himself, what can he tell us about his own self?

What is man? He is a single individual. Yet he is made up of a million things—I do not even know everything he consists of. Man has not solved the mystery of his own being: how he sees, how he hears, how he smells, how he understands; who it is within him that edits the film, adding something here and taking something away there according to his feelings, interests, and so forth. Why does the fingernail itself not hurt, while the flesh beside it does? Why does the hair not hurt? How is the eye formed as an opening? How were sockets made, with teeth set into them, grooved and shaped so that they could bite and chew? Who put flesh there—a tongue inside the mouth? Who hollowed out the intestines and arranged them? Who put the heart in place? Who put in the lungs and all the rest? Has man explained any of this? And what do you tell me? That he brought stones back from the Moon? What a great achievement! Really, my child, is that what you call great progress? What greatness is there when you have departed from God? Thank you very much.

He must take hold of one end of the thread and begin to weep for his sins.

Yet before God the Almighty, the All-Powerful, the Ruler and Provider, all these things are nothing.

How incomparably greater is He who made them! He made, as the Creed says, the things of heaven and the things of earth. We created nothing here below; it was He who made everything, both heavenly and earthly.

The angels are heavenly beings, as are the souls of men; these are spiritual realities. May you increase and multiply. And where God closes, no one can open; just as where He opens, no one can close. Now we come to the subject of angels.

This is a fundamental subject. If you go into an Orthodox church—I am not speaking of the bare meeting halls of the Protestants, nor of the museums of the Catholics with their statues—but if you go into an Orthodox church, you will be able to understand heaven and earth joined together.

Look up at the dome, and you will see the Almighty.

Below the Almighty, you will see a circle, with the angels all around.

Below the angels, you will see another circle, with the Prophets. Then, below the Prophets, in the four corners, you will see the Evangelists. This is God, and this shows the order in which He created. He made the angels first.

Indeed, according to Job, the angels were created before the rest of creation and before man was made. The proof is that the fall of some of the angels had already taken place, and many good spirits had become evil. This is also evident from the command God gave to the first-created man.

“Work and keep watch; take care.” Against whom? There are only the two of us, I and my wife. Yes, but take care. Then the serpent appears. He was already there. And Job, in his book, specifically in chapter 38, verse 7, says: “When the stars were made”—when God was making the stars—“all My angels praised Me with a loud voice.”

Therefore, the angels, the good spirits, already existed when God made the rest of creation. The angels, then, are the first creation. We also find this teaching in Colossians 1:16: “For in Him all things were created, in heaven and on earth, visible and invisible, whether thrones or dominions or principalities or powers; all things were created through Him and for Him.” Christ made them all—the Holy Mighty One, as our Church says.

And the Church, of course, has taken this from Isaiah: “Holy God,” the Father; “Holy Mighty,” through whom all things came into being; “Holy Immortal,” the Holy Spirit who sustains all things; “have mercy on us.” One God in three persons.

Likewise, in Genesis, chapter 1, verse 1, we again see the creation of the spirits, the angels.

Since I have touched upon this subject, the subject of the angels, let me add something more. I have drawn it—and our Church, of course, knows this teaching—from Saint Dionysius the Areopagite, who wrote On the Celestial Hierarchies.

There are nine orders of angels, that is, of good spirits. There are the Cherubim, mentioned in Genesis 3:24, and the Seraphim, mentioned in Isaiah 6:1–8.

As I read to you earlier from Paul: in Colossians 1:16 there are powers; in Romans 8:39 there are angels; and in 1 Peter 3:22 as well.

There are also archangels, mentioned in 1 Thessalonians 4:16 and Jude 1:9.

Each of these orders has an archangel.

From the Scriptures we know three archangels. We know Michael. We know Gabriel, who ministered in the Mystery of the Incarnation, for Gabriel is interpreted as “God and man,” signifying the Incarnation of God. And we also know Raphael from the Book of Tobit—provided, of course, that one does not read Protestant editions, but the Orthodox text, because the Bible Society’s edition of the Old Testament does not include Tobit.

All these orders, then, have archangels. I also have here the names of the other six. For example, the archangel of the Cherubim is called Salachail; of the Seraphim, Akapsail; of the Thrones, Raphael, who also carries up the prayers; of the Dominions, Uriel; of the Principalities, Pharmouel; of the Authorities, Chazael; of the Powers, Samuel; of the Angels, Michael; and of the Archangels, Gabriel.

These are the names of the nine Archangels of the nine orders of good spirits who serve God.

Why are they called angels? Why are they called angels? Because of their ministry. Christ also called John the Forerunner an angel, or messenger: “Behold, I send My messenger before Your face.” He says this through the prophecy of Malachi, and Christ Himself says it in Matthew, chapter 11.

An angel is a messenger; he is called an angel because of his ministry. Even a postman may be called a messenger, because he brings a message. That is why John the Forerunner is also called an angel—not because of his nature, but because of his ministry.

They are called angels, then, because of their ministry. And what ministry do the angels perform? What is their ministry? The Prophet writes of it, and Paul repeats it in Hebrews 1:14.

“Those who are to inherit salvation.” Thus the angels were created and are sent by God to the devout, as we shall see further on, to help them attain salvation. If our angel abandons us...

He says, then:

They are not under the dominion of angels, but under the dominion of Satan. What sort of life do they lead, and what is their conduct? What else can anyone say about the angels? Where do they dwell? Where are they? Do they have an encampment? Where do they live? In Matthew 22:30 it says that they dwell in the heavens.

They surround the thrones of God and behold the face of God continually. Matthew mentions this in 18:10.

God reveals His counsel to these angels and sends them to carry it out for the good.

This is mentioned in Daniel 9:21–27, and also in Luke’s account of the Annunciation, when the Archangel came and declared everything God had commanded him to say. This is found in Luke 1:26–38.

As I said earlier, these angels, these spiritual persons, are also called ministers of God—ministering spirits. They carry out this ministry. The Psalm also mentions this, in Psalm 102:21, where it says, “who do His will,” if you remember that Psalm.

This is also mentioned in Matthew 6:10.

The angels are also those who will accompany Christ when He comes. When the Lord comes, as Matthew chapter 25 says, He will come in all His glory, with all His angels and all the Saints.

Thus the angels will also accompany Christ at His coming. Matthew 25:31.

The angels are also, in a certain sense, members not only of the Church here, where they minister to those who are to inherit salvation, but also of the Church Triumphant. If anyone wishes to read what Paul says, look at Hebrews 12:22–23. And if you wish to see what the Apocalypse reveals about what takes place in Heaven and the role the angels have there, you will find it in Revelation 22:5.

One more point, since I have raised this subject: the guardian angel of the soul. Many heretics—those who have renounced Orthodoxy and, more generally, the order of the Church—laugh mockingly when they hear that the Orthodox Church has a prayer to the guardian angel of our soul.

And yet this teaching also has its origin in Holy Scripture. It is shown that God truly appoints a guardian angel for the faithful. This is found in the Old Testament and in Genesis as well. Consequently, these gentlemen are speaking falsely, either because they have not studied the matter or because they simply wish to slander the Orthodox mind and way of life.

In Psalm 33, precisely where it says, “Taste and see that the Lord is good,” the verse immediately before it says: “The Angel of the Lord shall encamp around those who fear Him, And He will deliver them.”

The image is very vivid. It is as though people were in their tents, encamped, while angels stood all around them in a circle, keeping guard.

I would also like to relate something that has just come to mind. I cannot remember the exact passage to give you, but I will tell you the event.

Do you remember what happened with Elisha? One morning Gehazi went out from the dwelling and saw a great army arrayed against them. He went back inside in terror. Elisha told him to come near and prayed that God would open his eyes. When God opened his eyes, he saw that the army which had surrounded Samaria was itself surrounded on the outside by angels.

The enemies had surrounded the city, but they themselves had been surrounded from outside. Elisha struck them with blindness and took them all captive. This is among the events recorded in the Books of Kingdoms, in Third Kingdoms, where the deeds of Elisha are related as a continuation of the life of Elijah.

It should be in chapters 21, 22, or 23.

“The angel of the Lord shall encamp round about them.” God did not create the angels without a purpose. They have a special mission concerning that great person called man.

Many of us—and here I would like to make a distinction—imagine the angels to be above us and regard them as our superiors.

That is a mistake. Here, perhaps, yes; but there, no. We are higher. Even here we are higher, though of course we acknowledge their spiritual nature.

For we were created in the image of God. Christ became man for our sake; He did not become an angel for the sake of the angels. And not one of the angels receives the Body and Blood of God—not one.

They are our servants; we are not theirs. But the devil and his instruments do not allow us to understand what we truly are. We have angels as our helpers. “What am I, then, O Lord,” Job says, “that You do not let me take a single step? What am I, after all? Tell me, so that I may know.” What are you? You are a god by grace. What are you? You are a little god; you are My image, are you not? But the devil wants to deceive us, so that we sin and fail to attend to our calling. He does not allow us to understand this, and so we imagine that the angels are the great ones.

Some monks also fall into the delusion that they are going to fill the rank from which the angels fell—as though you were destined to become angels, holy monks! We are called to become gods by grace, while you are striving to become angels.

Monasticism proclaims and bears witness to an angelic way of life, not a salvation in which human beings become angels. You are called to theosis, yet your mind is always turning elsewhere. How could you become an angel? This is a delusion, after all.

Monastics are called to lead an angelic life: to live in bodies as though they were without bodies. Some have misunderstood this to mean that they will fill the rank from which the angels fell. In any case, in the Acts of the Apostles, chapter 12, verse 15, we find the idea that Judaism also acknowledged a guardian angel of the soul.

You remember when prayer was being offered for Peter’s release from prison.

Did not an angel of the Lord come and lead him out? Peter then went and knocked at the outer door. The young servant girl Rhoda came, but in her joy she did not open the door and left the man standing outside. She ran in to the others who were praying and told them that Peter was at the door. They said she was out of her mind, but she insisted, “No, I heard his voice.”

“Ah, then it must be his angel,” they said. They believed in an angel assigned to the soul. For if there is one people who, when faithful to their calling, knew many things about the true and only God and about the way of salvation in general, it is the Jews.

For it was to them that God revealed Himself. Through them He gave the leaven to the whole world. And this belief existed among the Jews: that the soul has an angel. “It is his angel,” they said. “It cannot be Peter himself.” Matthew also records what Christ said about those who tempt others, harm them, wrong them, persecute them, and so forth.

“Take heed that you do not despise one of these little ones, for I say to you that in heaven their angels always see the face of My Father who is in heaven.” Christ Himself says this—and He was God when He said it.

“Their angels.” The question now is this: Does everyone have an angel—black, white, yellow, Muslim, heretic, atheist, unbeliever, believer—everyone? No, not everyone, but those who are to inherit salvation. This is stated prophetically, and Paul later reminds us of it.

Those who are to inherit salvation are the ones who have an angel. When a person is baptized, he is given a guardian angel. Before that, the person is under the dominion of Satan. That is precisely why, with the heart as the seat of this dominion, he is baptized: he is buried, being dead, and rises again.

At Baptism there is the casting out of the old powers, the demons, and the enthronement of the new Master, Christ. From that moment, once a person is baptized, he has a guardian angel of soul and body, provided that he remains devout. But when a person renounces the faith, becomes indifferent, and falls into impiety, then, by divine dispensation, the angel steps aside.

He remains apart until that person repents again—if he does repent—puts on once more the first robe, and is given the full armor with which to fight. “Wisdom will not enter a deceitful soul, nor dwell in a body enslaved to sin,” says the Wisdom of Solomon in its first chapter.

When a person deliberately sides with the devil, it is only natural that a good spirit should have no place beside him. The person no longer wants him there.

In any case, Scripture says that there is joy before the angels of God over one sinner who repents. There is joy in Heaven. The angels rejoice, and a kind of celebration breaks out when someone repents of his sin and returns—whether from heresy, delusion, atheism, or anything else. There is joy in Heaven because they know that Christ desires all people to be saved and to come to the knowledge of the truth.

Finally, these angels also serve at the hour of death of the devout. I repeat: they serve at the hour of death of the devout. They receive the soul and carry it to the bosom of Abraham.

As for the impious person, others receive his soul and take it in the other direction. Remember the account of the Rich Man and Lazarus. The angels, it says, took Lazarus’s soul. This also happens with many devout people. Many know of it and are granted the grace to see it.

Their angel gives them notice three days beforehand, as does the Lady of the Angels, the Most Holy Theotokos. And they know in advance the exact day and hour of their death. They are given this knowledge because death is not a chance event.

It is a great passage from this temporary life into eternity. All these things are within the plan and will of God. Someone asked what the general characteristics of the angels are, broadly speaking, since we have touched on the subject.

The angels are bodiless in relation to us, invisible, and exceedingly swift; but they are not uncircumscribed—they can be circumscribed. God alone is uncircumscribed and cannot be contained. The angels are circumscribed. They are free in intellect and will; they are free beings.

God keeps them with Himself by their own free will, not by force. They remain with Him willingly; being free, they give their consent and desire to do so. Peter also mentions this in his First Epistle, chapter one, verse twelve.

They are finite, because God alone is infinite; yet although finite, they are immortal. They do not pass into nonexistence. They remain; they are real beings. Their immortality is by grace, not by nature. God alone is immortal by nature. The angels are immortal by grace, because they are creatures of God.

At this point one might speak of the division that took place among these angels, from which the evil spirits appeared. We must have a correct understanding of them. How did they become evil, since God is presented as the One who created everything?

Is He perhaps responsible?

Στην περασμένη μας ομιλία θα ενθυμείστε ότι το θέμα μας ήταν από τη Θεία Λειτουργία. Παρουσιάζοντας μερικά στοιχεία για να μπορέσουμε να καταλάβουμε περισσότερο τι είναι αυτή η Θεία Λατρεία και το τι διδάσκει.

Ήμεθα στο μέρος εκείνο που η συνέχειά του ήταν το Πιστεύω. Και φτάσαμε μέχρι εκεί που ο Ιερεύς ή ο Αρχιερεύς δίδει εντολή στα στήρα στα στήρα, εν σοφία πρόσχομεν. Προσέξτε τις πόρτες. Γνωρίζετε, από τη στιγμή που εισερχόμεθα στην λειτουργία την λεγομένη των πιστών, που λέγει ο Ιερεύς μετά το κήρυγμα του Ευαγγελίου: «Όσοι πιστοί, έτι και έτι».

Από τότε απαγορεύεται να είναι άνθρωπος μη μεμυημένος, μη βαπτισμένος δηλαδή, μέσα στην Εκκλησία. Όσοι θα μείνουν είναι αυτοί που ομολόγησαν εαυτών άξιων Ιστοναώνεις σύλφες εαυτών άξιων ομολόγησαν Δεν είσαι άξιος; Θα φύγεις με τους κατηχουμένους.

Τώρα πρόκειται να λεχθεί το Σύμβολο της Πίστεως. Τας θύρας, κλείστε, προσέχτε, μη ακούσει κανείς. Δεν δίνονται τα Άγια της Κυφή Γι' αυτό και οι κατηχούμενοι παρέμενον μέχρι του Ευαγγελίου και του Κηρύγματος.

Ήπουν το Κύριγμα και έφευγαν Έπειτα γινόταν, όπως σας είπα προχτές, η προσκομιδή. Προσέφερον οι πιστοί τα δώρα τους κατά σειράν.

Και κοινωνούσαν τα Αγιασθέντα, τα Προσφερθέντα, τα οποία κατέβαζε πάλι, τα έστελνε στον ουρανό και έστελνε ο Πατήρ την Χάρη, αντικαταπέμψει την Θεία Χάρη.

Σύμβολο της πίστεως που λέμε εμείς είναι, όπως νομίζω θα πρέπει να ξέρουμε όλοι, ποίημα της Πρώτης Οικουμενικής Συνόδου και της Δευτέρας. Δύο Σύνοδοι αυτές έχουν συμπληρώσει το Σύμβολο, το λεγόμενο της πίστεως μας. Όσοι έχετε χαρτί και μολύβι, θα ακούσετε πολλά εδάφια και παραπομπές απόψε.

Αν θέλετε να κρατήσετε συνοπτικά ή κατά άρθρο, μπορείτε να κρατήσετε.

Αποτελείται από δώδεκα άρθρα. Τα οκτώ είναι της Πρώτης Οικουμενικής, η οποία επελήφθη το θέμα της Αγίας Τριάδος.

Έπειτα, τα άλλα τέσσερα είναι της Δευτέρας Οικουμενικής, που έχουν σχέση με το Πνεύμα το Άγιο, με την Εκκλησία, με το Βάπτισμα, με την Ανάσταση και με τη μέλλουσα ζωή.

Εάν ο άνθρωπος κατορθώσει να μάθει το Πιστεύω, όχι απ' έξω, από μέσα.

Απ' έξω το ξέρουμε πολλοί, από μέσα δεν το ξέρουμε.

Γιατί να συνδεθεί κατά αυτήν την έννοια και τι διδάσκει και από πού το πήρανε. Διότι η Ορθόδοξος Εκκλησία δεν έχει τίποτα επιτρέψει να υπάρχει που δεν στηρίζεται εις τα δύο δηνάρια τα οποία έδωσε ο Χριστός δια την ανόρθωση του περιπεσόντος τοις λησταίς, που είναι η Παλαιά και η Καινή Διαθήκη.

Όλα στηρίζονται εκεί, έχουν την αφορμή τους από εκεί. Κάπου στηρίζονται, κάτι ξέρουν, κάποιος τους οδηγεί. Δεν είναι αφηρημένη έννοια του καπρίτσιου του καθενός να φτιάξει και να δογματίσει. Διότι, όπως ξέρετε, εσφραγίστησαν διά Πνεύματος Αγίου.

Η Πρώτη Οικουμενική Σύνοδος είχε τέσσερα θαύματα. Αυτά· δεν έκανε ο Άγιος Σπυρίδων θαύμα και απέδειξε το τρισυπόστατο της Θεότητος;

Ο Άγιος Αχίλλιος δεν έβγαλε εκ του λίθου έλαιον; Ο Άγιος Νικόλαος δεν ευρέθη ξανά με ωμοφόριον και με Ευαγγέλιο, που του το έδωσε η Παναγία μας, ο Κύριός μας, μέσα στην φυλακή, διότι εράπισε τον Άριον, το απύλωτο αυτό στόμα του σατανά, τον πατέρα των σημερινών Ιεχωβάδων, και τον έβαλαν φυλακή.

και ένας άλλος κουρδούνης ονόματι, δεν θυμάμαι ακριβώς το θαύμα που έκανε αυτός. Τέσσερα θαύματα έχει. Και ορισμένοι εκ των συνοδικών, οι οποίοι εκοιμήθησαν, ευρέθηκαν εκ των υστέρων υπογεγραμμένα τα πρακτικά και υπ’ αυτών,

νεκροι όντες Ήταν ιστορικά γεγονότα. Δεν μπορεί να τα αμφισβητήσει κανείς, όπως δεν μπορεί να αμφισβητήσει κανείς τας Θερμοπύλας ή τους φιλοσόφους. Έτσι ακριβώς δεν μπορεί να αμφισβητήσει και τα γενόμενα· είναι γραμμένα.

Αλλά δεν διαβάσαμε ποτέ μας τα πρακτικά των Συνόδων, δεν διαβάσαμε ποτέ μας την Πατρολογία. Δεν πήγαμε, τεμπέληδες, που γυρίζουμε στα παγκάκια και από εδώ και από εκεί και στα άλση. Να πάμε στην Πατρολογία, να καθίσουμε να κατεβάσουμε τους 152 τόμους του Μιν.

Να μάθουμε την πίστη μας, τι είναι αυτό που πιστεύουμε, τι είναι αυτό που λέμε. Και έρχονται οι άλλοι με ένα βρουβόβλασταρο, οι διάφοροι αιρετικοί, και πάνε να μας ρίξουν στο γιαλό.

Ένα γράμμα που μου έδωσε σήμερα μία αδελφή από έναν χιλιαστή, που θα φρίξετε. Πρέπει να πάμε να πέσουμε στο γιαλό. Δεν ηυαρεστήθησαν άνθρωποι, ως εκ της θέσεώς των, να του απαντήσουν σε στοιχειώδη πράγματα και τράπηκε προς τον χιλιασμό για να ικανοποιηθεί ο άνθρωπος. Και τούτο διότι ουδέποτε ηυδόκησε κανείς, εκτός βέβαια πάντοτε των εξαιρέσεων, να μελετήσει τα θέματα της πίστεως.

Αυτό γιατί, γιατί το θέλει ο άνθρωπος, γιατί έχετε υπόψη τα μικρά παιδιά, τι είναι αυτό, γιατί, τι, γιατί, τι, γιατί Και πρέπει να είσαι έτοιμος εις απολογίαν, όπως λέγει ο Πέτρος στην επιστολή του. Και εμείς δεν είμαστε έτοιμοι· αραδιάζουμε λόγια στον αέρα, χωρίς να έχουν καμία γραφική θέση.

Έχουμε επίσης το ωραίο θαύμα στην Τετάρτη Οικουμενική Σύνοδο, που έκανε η Αγία Ευφημία. Και εκεί, θέμα Αγίου Πνεύματος, κατέθεσαν η μεν και η δε στα στήθη της Αγίας Ευφημίας, εκλείδωσαν τη λάρνακα, προσευχήθησαν και την άλλη μέρα το ένα να το βρήκανε στα πόδια της και το άλλο να το βρήκανε στα χέρια της.

και ωραία δογματίζει η Εκκλησία μας στο Απολυτή Κοιώτη Λίαν έφρανα στους Ορθοδόξους και κατήσινα στους Ορθοδόξους, στους Κακοδόξους, εφημεία Χριστού Καλλιπάρθενα Στις γάρτε τάρτη συνόδου εκείρωσα, α, οι πατέρες καλώς σε δογμάτισαν

Λέγω, λοιπόν, ότι το Πιστεύω είναι ποίημα των δύο αυτών Συνόδων. Αιτία της Πρώτης Οικουμενικής Συνόδου ήταν αυτός ο Άριος, ο Αρειανισμός, ο Χιλιασμός ο λεγόμενος παρ' ημίν. Οι Ιεχωβάδες αυτοί, οι οποίοι αρνούντο εν τω προσώπω του Αρίου τη θεότητα του Ιησού.

Και ο τότε ευσεβής βασιλεύς, Μέγας Κωνσταντίνος, εκάλεσε τους ανθρώπους της Εκκλησίας να αποφανθούν. Και απεφάνθησαν αναφορικώς με τη Θεότητα του Ιησού, αν είναι κτίσμα ή αν είναι πραγματικός Θεός.

Οι διαστολές που έχει, δηλαδή στα 12 άρθρα, είναι οι εξής. Πιστεύω εις ένα Θεόν, Πατέρα, Παντοκράτορα, Ποιητήν ουρανού και γης, ορατών τε πάντων και αοράτων. Το πρώτον άρθρον. Ακόμη, και εις έναν Κύριον, Ιησούν Χριστόν, τον Υιόν του Θεού, τον Μονογενή, τον εκ του Πατρός γεννηθέντα προ πάντων των αιώνων.

Το δεύτερο άρθρο. Φως εκ φωτός, φως ο Πατήρ, φως ο Υιός, Θεόν αληθινόν εκ Θεού αληθινού, όχι κτίσμα κ.λπ., που λένε οι άλλοι. Γεννηθέντα, ου ποιηθέντα, όχι κτιστός, ομοούσιον τω Πατρί, όχι ομοιούσιος, δι' οὗ τα πάντα εγένετο. Δια του Χριστού εγένοντο.

Το τρίτον άρθρον. Τον δι' ημάς τους ανθρώπους και δια την ημετέραν σωτηρίαν κατελθόντα εκ των ουρανών. Και σαρκωθέντα εκ Πνεύματος Αγίου και Μαρίας της Παρθένου και ενανθρωπήσαντα. για ποια δουλειά γεννήθηκε και έγινε άνθρωπος, όλο το δόγμα στο τρίτο άθρονο, αυτός εσταυρώσει, σταυρωθέντατε υπερημών επιποντίου πιλάτου, οι Εβραίοι λένε υποποντίου πιλάτου, το επί το έχουν κάνει υπό οι Εβραίοι, βγάνε τον εαυτό της έξω, δεν σταυρώσαν αυτοί, ο πιλάτος ο Σταύρος, και το επί το έχουν κάνει υπό, υποποντίου πιλάτου λένε αυτοί, είναι επιποντίου πιλάτου.

Και παθώντα και τα φέντα κατά το ανθρώπινο, σε όσους δεν παθαίνει τίποτα ούτε θαύτε. Και αναστάντα τη τρίτη ημέρα κατά τας Γραφάς. Είχε προφητευτεί, δηλαδή, η Ανάσταση. Και ανελθόντα εις τους ουρανούς και καθεζόμενον εκ δεξιών του Πατρός. Το έκτο αυτό. Δεν έμεινε εδώ, ανελήφθη και πήγε και κάθεται.

και πάλιν ερχόμενον, αυτός που ήττο στον Πατέρα, ήρθε στη Μαρία, πήγε στον Ουρανό και θα ξανά έρθει και πάλιν ερχόμενον, μεταδόξη, όχι στο παχνί στη Βηθλεέμ, μεταδόξη, κρίνε ζώντας και νεκρούς, ούτης βασιλείας που οποίου η βασιλεία ούκεστε τέλος.

Και εις το Πνεύμα το Άγιον, το Κύριον, το ζωοποιόν, το εκ του Πατρός εκπορευόμενον, όχι εκ του Υιού που λένε οι παπικοί. Το συν Πατρί και Υιώ συμπροσκυνούμενον και συνδοξαζόμενον, το λαλήσαν δια των προφητών.

Αυτό που μίλησε δια των προφητών. Δεν μίλησαν οι προφήτες· το Πνεύμα το Άγιο δια των προφητών.

Εις μίαν Αγίαν Καθολικήν και Αποστολικήν Εκκλησίαν. Δεν λέει την Παπική, γιατί όταν δεν είχε, χωρίς να υπάρχει Καθολική Εκκλησία, γιατί τώρα σημαίνει να το λέει; Να το πιστεύω; Το λέει ότι η Καθολική Εκκλησία είναι σωστή; Ναι, μα η Καθολική έγινε το 1054. Το Πιστεύω έγινε το 325. Θέλει φιλοσοφία; Δεν θέλει φιλοσοφία. Εις μίαν, λοιπόν, Αγίαν Καθολικήν και Αποστολικήν Εκκλησίαν.

Ακόμη, το ένατο. Εις άφεσιν αμαρτιών. Αν είσαι μεγάλος, θεληματικών και προπατορικού αμαρτήματος· αν είσαι μικρός, προπατορικού μόνο αμαρτήματος. Ακόμη, προσδοκώ ανάστασιν νεκρών, θα ξαναπαρουσιαστούμε, και ζωήν του μέλλοντος αιώνος, θα ζω στην αιωνιότητα.

Αυτά είναι απαραίτητα ο άνθρωπος να τα ξέρει. Όχι απλώς να τα ξέρει και να τα γνωρίζει, δηλαδή, σωστά. Πρέπει να τα υποστηρίζει, να τα ζει, να τα πρεσβεύει. Δεν είπε ο Χριστός «και γνώσεσθε την αλήθειαν, και η αλήθεια ελευθερώσει υμάς»;

Πόσο δεν γνωρίζω την αλήθεια, και τούτο όχι διότι δεν μου την εδίδαξαν. Αλλά ούτε καν ενδιαφέρομαι να ιδώ πώς και τι. Πώς είναι δυνατόν να απελευθερωθώ, εάν δεν γνωρίσω την αλήθεια και τη ζήσω και την υποστηρίξω και έχω θέση να απολογηθώ, όσο μπορώ;

Εμείς δεν είμεθα σε θέση να απολογηθούμε γιατί γίνεται αυτό το πράγμα, και γι' αυτό ακριβώς οι διάφοροι άλλοι αιρετικοί έρχονται και μας παρουσιάζονται και μας κάνουνε τον δάσκαλο. Όμως δεν έχει έτσι το θέμα.

Εν πάση περιπτώσει, να μιλούσαμε για το πρώτο άρθρο. Τι έχει μέσα αυτό το πρώτο άρθρο; Αυτά ίσως αποτελέσουν μια σειρά βιβλίων, αν ο Θεός θέλει, και θα τα δείτε στην πράξη, όσοι θέλουν, εν πάση περιπτώσει, να μάθουν ή να απολογηθούν ή να βοηθήσουν άλλους ανθρώπους, οι οποίοι επλανήθηκαν στα μονοπάτια των κακοδοξιών.

Από το πρώτο μέχρι το όγδοον άρθρον, μέχρι εκεί που λέει «και εις το Πνεύμα το Άγιο», είναι υπόθεσις περί Αγίας Τριάδος. Τι, πώς και λοιπά. Το ένατο άρθρον είναι περί Εκκλησίας, το δέκατον είναι περί Μυστηρίων, το ενδέκατο και δωδέκατο είναι περί Αναστάσεως Νεκρών και μελλούσης Κρίσεως.

Αυτή είναι η σειρά. Εμείς λέμε τώρα: «Πιστεύω σε έναν Θεό». Δηλαδή δεν πιστεύουμε σε πολλούς θεούς, σε έναν Θεό. Πού το βρήκε και το έβαλε εδώ; Αυτό το δογματίζει ο Παύλος, ότι ο Θεός ο πραγματικός είναι εις.

Επί παραδείγματι, στην πρώτη προς Κορινθίους επιστολή του. Στο 8ο κεφάλαιό του, στίχοι 4-6, λέγει το εξής: Ουδείς Θεός έτερος, ει μη εις, και γαρ ειπερ εισιν λεγόμενοι θεοί, είτε εν ουρανώ είτε επί της γης, ώσπερ εισίν θεοί πολλοί και κύριοι πολλοί.

Ο κόσμος, λέει, έχει και τον ήλιο και το φεγγάρι και τα αστέρια για θεούς, πολλούς και απάνω και κάτω. Αλλ' ημίν, σε μας λέει τους χριστιανούς, εις Θεός ο Πατήρ, εξ ου τα πάντα και ημείς εις αυτόν, και εις Κύριος Ιησούς Χριστός, δι' ου τα πάντα και ημείς δι' αυτού.

Από εδώ το έχει πάρει. Ένας Θεός, ο Πατήρ, που είναι και του Υιού, του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, Πατήρ, κατά φύσιν, ημών κατά χάριν. Έχει λοιπόν το δεδομένο του. Ακόμη και στο δωδέκατο κεφάλαιο της ιδίας Επιστολής, στίχοι 5-6, αναφέρεται πάλιν ως Πατήρ, ως ένας Θεός.

Φαίναν λοιπόν θεών εμείς πατέρα πιστεύουμε λέει Ο Πατήρ είναι το πρώτον πρόσωπο της Αγίας Τριάδος. Η αρχή, η αιτία που γεννά τον Υιόν και εκπορεύει το Πνεύμα. Άνευ Πατρός, ουδέ Υιός, ουδέ Πνεύμα. Θα φανταστείτε με υλικά πράγματα, αν είναι δυνατόν αυτά τα πράγματα να παρουσιαστούν με υλικά.

Μπορείς να παραδεχθείς αύλακα και ύδωρ άνευ πηγής; Πρέπει να υπάρξει πηγή, αυλάκι, νερό. Άμα βλέπεις νερό σ' αυλάκι, θα θυμηθείς πηγή.

Εστέρεψε η πηγή, ούτε αυλάκι ούτε νερό. Ο Πατήρ είναι η πηγή, ο αύλαξ είναι ο Χριστός και το ύδωρ το Πνεύμα το Άγιο. Διά του Χριστού, όχι διά του Υιού και εκ του Υιού· εκ του Πατρός, αλλά διά του Ιησού.

Διά του Χριστού περνάει, από τον αύλακα Χριστό. Ο Πατήρ λοιπόν είναι η κεφαλή, η αρχή. Τον λέγει ταυτοχρόνως, όπως είδατε, Παντοκράτορα. Παντοκράτορα. Δεν αναγνωρίζει η θρησκεία μας παντοκρατορία σε κανέναν άλλον, ει μη μόνον στον Θεό, τον πραγματικό Θεό.

Παντοκράτωρ: κρατά, συντηρεί, προνοεί τα πάντα, κυβερνά τα κτίσματά Του, τα πάντα. Από εκεί εξαρτώνται. Αυτός θα έχει τα πάντα εκεί χειρίτου. Κατά αυτήν την έννοια θα Τον φανταστείς τον Θεό, όταν λες ότι πιστεύω σε έναν Θεόν, Πατέρα του Χριστού κατά φύσιν και δικόν μας κατά χάριν, διότι και εμείς Τον έχουμε Πατέρα.

Μας το έχει διδάξει ο Υιός να Τον λέμε Πατέρα, αλλά Τον έχουμε Πατέρα εμείς κατά χάριν, διά του Υιού. Δεν Τον έχει, τον Θεόν, όλος ο κόσμος Πατέρα. Κακώς και ορισμένοι εκ των μεγάλων των δικών μας και εξ επισκοπικών θέσεων λέγουν ότι έχουμε Πατέρα στον Ουρανό.

Όσοι έλαβον αυτόν το Χριστό, σε αυτούς εξουσία εδώθη τέκνα Θεού γενέστε Όσοι δεν έλαβον Αυτόν, δεν είναι παιδιά του Θεού. Ο Χριστός ήρθε εις τον κόσμο, είναι ατιμιοθεσίαν απολάγωμεν κατά των Παύλων Το Απόστολο των Χριστουγέννων, Γαλάτας 4, 4.

Αν τον Χριστό δεν Τον δέχεται και τον τρόπο που υποδεικνύει τη σωτηρία, δεν μπορεί να λέει το «Πάτερ ημών».

Διδάσκει λοιπόν εις τον πρώτον: Πατέρα, αιτία και του Υιού και του Πνεύματος και ημών κατά χάριν, και Παντοκράτορα, ο οποίος προνοεί, συντηρεί, κυβερνά τα σύμπαντα, όλα τα κτιστά που έχει είτε στη γη είτε στον ουρανό.

Είναι στο χέρι Του. Κανένα άλογο πράγμα δεν έχει τέτοια αρμονία μόνο του, εάν ο Θεός δεν είναι στη μέση. Όλη αυτή η αρμονία που υπάρχει, υπάρχει από τον Θεό. Οι ουρανοί διηγούνται δόξαν Θεού, λέγει ο Ψαλμωδός επί εξάρξη του.

Δηλαδή, αν οι αστρονόμοι, παραδείγματι, όλοι αυτοί που μελετούν τη φύση και κατεξοχήν τα ουράνια σώματα, ήθελαν εν ταπεινώσει να ομολογήσουν την αρμονία, έπρεπε να ανακράξουν μετά του Δαβίδ: Μέγας είσαι Κύριε και θαυμαστά τα έργα σου και ουδής λόγος εξαρκέθη προς Είνων τον θαυμαστείο.

Δεν υπάρχει λόγος να πει, να χαρακτηρίσει επαρκώς αυτά που έχει φτιάξει. Ο εγωισμός όμως δεν αφήνει και αποδίδομεν στη μητέρα φύση, την άλογον. Οι άλογοι παραδέχονται την άλογον φύση ως μητέρα και δεν θέλουν να δώσουν την αιτία και την αξία και τη δόξα στον Παντοκράτορα Θεό, τον προνοητή, τον συντηρητή και τον κυβερνούντα τα σύμπαντα.

Είναι Παντοκράτωρ, είναι Πατήρ, είναι Παντοκράτωρ. Είναι και ποιητής ουρανού και γης. Ποιητής, Αυτός τα έφτιαξε. Αν διαβάσει κανείς τη Γέννηση, εκεί θα δει τι είναι τρόπο έγινα Βέβαια και εκεί εισέρχεται η λογική.

Και κατεβάζουν πολλοί, και εκ των θεολογούντων ακόμη, Των Θεών εις άνθρωπων Να περιμένει τους καιρούς, να φυσήσουν ούριοι άνεμοι, για να φτιάξει τη γη και τον ουρανό. Γι' αυτό και ακριβώς δεν παραδέχονται τη δημιουργία σε έξι μέρες.

Μεγάλος, λέει, αποστάτης· είχανε γράμμα από εκεί. Εψεύστη ομοσής που είπε αυτά Γιατί; Γιατί παραδέχονται ένα Θεό αδύνατο· περιμένει ευνοϊκούς καιρούς για να μπορέσει. Δεν μπορεί μοναχός του να πει και να γίνουν αυτά τα πράγματα.

Ναι, αλλοίμονό τους αν δεν μετανοήσουν και πιστεύσουν σωστά, εν ημέρα κρίσεως, για την πλάνη και την αμφιβολία την οποία εμφυτεύουν και διασπείρουν τόσο σατανικά στον απλούν κόσμο, αναφορικώς με την παντοδυναμία του Θεού.

Είναι ο δημιουργός των επουρανίων και των επιγείων. Γι' αυτόν τον λέει Ποιητήν. Πιστεύω σε έναν Ποιητήν που έφτιαξε τα πάντα, των επουρανίων και των επιγείων, όλων των υλικών και των αΰλων.

Αυτό που δεν έγινε από το Θεό, ποιος από τους ανθρώπους έφτιαξε κάτι; Από τα υπάρχοντα φτιάχνει πραγματάκια μικρά ο άνθρωπος, διότι όλα αυτά που θεωρούνται μεγάλα και τρανά, ως και αυτές οι επιτεύξεις σημερινές που έχουν καταπλήξει τον άνθρωπο και τον κρατούν στο ένα πόδι, που θα μπορούσαμε να λέγαμε, και φτάνει μέχρι σημείο να αρνηθεί το Θεό, δεν είναι τίποτα άλλο στην Πανσοφία του Θεού. Εμείς πραγματάκια αυτά τα μικρά φτιάχνουμε, τα μικρά, και παίζουμε.

Τόσο αστεία είναι· ούτε πιο κάτω δεν μπορώ, δεν έχω χαρακτηρισμό να σας πω τι γελοία είναι αυτά μπροστά στην Πανσοφία του Θεού και στην Παντοδυναμία, και ακόμη σε εκείνα που δεν ξέρει ο άνθρωπος. Οι σοφοί μας είχαν σταθεί στο γνώθις Αυτών και ο άνθρωπος γνώρισε τη Σελήνη και δεν γνωρίζει τον εαυτό του.

Είναι αποτυχημένος, διότι αν ο άνθρωπος δεν γνωρίζει τον εαυτό του, μπορεί να μας πει από τη θυμίστα το Εαυτός του.

Τι είναι ο άνθρωπος; Άτομον είναι. Πώς συνίσταται από ένα εκατομμύριο πράγματα, δεν ξέρω από τι συνίσταται. Δεν έχει λύσει το θέμα του εαυτού του. Πώς βλέπει, πώς ακούει, πώς οσφραίνεται, πώς εννοεί, ποιος είναι μέσα που κόβει την ταινία, αλλού προσθέτει, αλλού αφαιρεί, κατ’ αναλογίαν συναισθήματος, συμφέροντος κλπ. Πώς το νύχι δεν πονεί και το άλλο πονεί, πώς το μαλλί δεν πονεί και πώς το μάτι είναι τρύπιο. Πώς έγιναν φάτνες, φατνία, και βάλαν δόντια μέσα και τα χάραξαν και ανακόβουν. Ποιος έβαλε κρέας, μια γλώσσα μέσα εκεί; Ποιος τρύπησε τα έντερα και τα τακτοποίησε; Ποιος έβαλε την καρδιά; Ποιος έβαλε τα πνευμόνια και όλα αυτά; Ερμήνευσε τίποτα; Τι λες μέσα; Διότι έφερε λιθάρια από τη Σελήνη. Μεγάλο θέμα αυτό. Τι λέτε, ρε παιδί; Μεγάλη πρόοδος. Τι λες μεγάλη, όταν φύγεις από τον Θεό; Ευχαριστώ.

Να πιάσει μια άκρη, να αρχίσει να κλαίει τις αμαρτίες.

Τίποτα όμως για ένα Θεό Παντοκράτορα, Παντοδύναμο, Κυβερνήτη, Προνοητή· δεν είναι τίποτα αυτά τα πράγματα.

Εμπόσχερη τόση είναι Αυτός που έφτιαξε αυτά. Έφτιαξε λέγει και επουράνια και επίγεια. Δεν φτιάξαμε τίποτα εμείς εδώ κάτω, ε, θα έφτιαξε Αυτός όλα, επουράνια και επίγεια.

Είναι επουράνια οι άγγελοι, ε, αι ψυχαί των ανθρώπων· πνευματικά πράγματα αυτά. Ευχή, Και πληθύνεσθε. Και όπου ο Θεός κλείσει, ουδείς ανοίγει. Όπως και όπου έχει ανοίξει, ουδείς να μην κλείσει. Θέμα αγγέλων.

Βασικό θέμα. Εάν πάτε στα σορφόδοξη εκκλησία, δεν λέγω στα ασετούσα στον Πρωτεσταντών, ούτε στα μουσεία των Καθολικών με τα αγάλματα. Πάτε σε ορθόδοξον εκκλησία, που θα γνωρίζετε να ερμηνεύσετε τον ουρανό και τη γη συνδεδεμένο.

Και κοιτάξτε στον τρούλο επάνω· θα δείτε τον Παντοκράτορα.

Μετά τον Παντοκράτορα θα δείτε έναν κύκλο, γύρω-γύρω τους αγγέλους.

Μετά τους αγγέλους θα δείτε έναν άλλο γύρω, τους Προφήτας. Μετά τους Προφήτας, στις τέσσερες γωνίες, θα δείτε τους Ευαγγελιστάς. Αυτός είναι ο Θεός και κατά αυτήν την έννοια εδημιούργησε. Αγγέλους έκανε πρώτον.

Οι άγγελοι, μάλιστα, έγιναν κατά τον Ιώβ πριν γίνει η δημιουργία, πριν γίνει και ο άνθρωπος. Απόδειξις είναι ότι είχε γίνει και η πτώσις εκ των αγγέλων. Και πολλά αγαθά πνεύματα είχαν γίνει πονηρά. Και βγαίνει αυτό από την εντολή που έδωσε ο Θεός προς τον πρωτόπλαστο.

Εργάζου και φίλατε, πρόσεχε Από ποιον; Οι δυο μας είμαστε, εγώ και η σύζυγος. Ναι, πρόσεχε. Και παρουσιάζεται έπειτα ο όφις. Υπήρχε. Ο δε Ιώβ, στο βιβλίο του, συγκεκριμένως στο 38ο κεφάλαιο, στίχος 7, λέγει: «Ὅτε ἐγενήθησαν ἄστρα», όταν έφτιαχνε τα άστρα ο Θεός, «ᾔνεσάν με», με υμνούσαν, «φωνῇ μεγάλῃ πάντες ἄγγελοί μου».

Άρα υπήρχαν οι άγγελοι, τα πνεύματα τα αγαθά, όταν ο Θεός έκανε τη δημιουργία. Άρα είναι η πρώτη δημιουργία οι άγγελοι. Ακόμη, στους Κολοσσαείς Α΄ 16 υπάρχει αυτή η πληροφορία που σας λέγω, ότι εν αυτό εκτίστη τα πάντα, τα εν της ουρανής και τα επί γης τα ορατά και τα αόρατα, είτε θρόνοι είτε κυριότητες είτε αρχαί είτε εξουσίαι· τα πάντα δι’ αυτού Και εις αυτόν εκτίστησαν, αυτός θα έφτιαξε όλα, ο Χριστός Ο Άγιος Ισχυρός, όπως λέει η Εκκλησία μας.

Και το έχει βέβαια πάρει από τον Ισαΐα. Άγιος ο Θεός Πατήρ Άγιος Ισχυρός διού τα πάντα γένετο Ἅγιος ἀθάνατος, το Πνεύμα το Άγιο συντηρεί τα πάντα, ἐλέησον ἡμᾶς. Ένας Θεός σε τρία πρόσωπα.

Στη Γένεση επίσης, το πρώτο κεφάλαιο, στίχος 1, φαίνεται εκεί πάλι δημιουργία πνευμάτων, αγγέλων.

Μια και το θίγω αυτό το θέμα, το θέμα των αγγέλων, να έλεγα ακόμη κάτι. Το έχω δανειστεί, και το ξέρει βέβαια η Εκκλησία μας αυτό, από τον Άγιο Διονύσιο τον Αρεοπαγίτη, ο οποίος έχει γράψει περί ουρανίων ιεραρχιών.

Υπάρχουν εννέα τάγματα αγγέλων, αγαθών δηλαδή πνευμάτων. Υπάρχουν τα χερουβείμ, Γένεσης, Γάμα 24 Υπάρχουν τα Σεραφείμ, Ησαΐας 6:1-8.

που σας διάβασα προηγουμένως από τον Παύλο, Νοπό, Κολασαΐς ΑΔΕΚΑΕΚΣΕΙ Υπάρχουν δυνάμεις, Ρωμαίος 839 Υπάρχουν άγγελοι, ΑΠΕΤΡΟΥ ΓΑΜΑΙΚΟΣΤΗΔΙΟ

4:16 και Ιούδας 1:9.

Αυτά τα τάγματα έχει το καθένα αρχάγγελο.

Εμείς γνωρίζουμε από τας Γραφάς τρεις αρχαγγέλους. Γνωρίζουμε τον Μιχαήλ, γνωρίζουμε τον Γαβριήλ, ωστής και διοικόνησης της Νέσταρκων Οικονομίας, καθώς Γαβριήλ ερμηνεύεται Θεός και άνθρωπος, την ενανθρώπιση του Θεού, και γνωρίζουμε και τον Ραφαήλ από το βιβλίο του Τωβίτ, όσοι βέβαια δεν διαβάζουν προτεσταντικές εκδόσεις, αλλά το Ορθόδοξον κείμενο, διότι η Βιβλική Εταιρεία στην Παλαιά Διαθήκη δεν τον έχει τον Τωβίτ.

Αυτά λοιπόν τα τάγματα έχουν όλα αρχαγγέλους. Εγώ έχω στη λέξη και των άλλων έξι τα ονόματα. Επί παραδείγματι, των Χερουβείμ ο Αρχάγγελος λέγεται Σαλαχαΐλ, των Σεραφείμ λέγεται Άκαψαϊλ, των Θρόνων λέγεται Ραφαήλ, που μεταφέρει και τας προσευχάς, των Κυριοτήτων λέγεται Ουριήλ, των Αρχών λέγεται Φαρμουήλ, των Εξουσιών λέγεται Χαζαήλ, των Δυνάμεων Σαμουήλ, των Αγγέλων Μιχαήλ και των Αρχαγγέλων Γαβριήλ.

Αυτά είναι τα ονόματα των εννέα Αρχαγγέλων, των εννέα Ταγμάτων, των αγαθών που είναι στην υπηρεσία του Θεού.

Διατί λέγονται άγγελοι; Διατί λέγονται άγγελοι; Εξαιτίας της διακονίας των. Άγγελον είπε και τον Ιωάννη τον Πρόδρομο ο Χριστός μας. Ιδού αποστέλω τον αγγελό μου προπροσώπη Και διά της προφητείας του Μαλαχίου και ο ίδιος στο ενδέκατο του Ματθαίου.

Αγγελιοφόρος, εξαιτίας της διακονίας λέγεται άγγελος. Ο ταχυδρόμος λέγεται άγγελος, φέρνει αγγελία. Γι’ αυτό λέγεται Άγγελος και ο Ιωάννης ο Πρόδρομος, όχι εξαιτίας της φύσεως, εξαιτίας της διακονίας.

Άγγελοι λοιπόν λέγονται διά την διακονίαν των. Τι διακονία κάνουν οι άγγελοι; Τι διακονία κάνουν; Το γράφει και ο προφήτης, το επαναλαμβάνει και ο Παύλος προς Εβραίους, στο Α΄ 14.

μέλλοντας κληρονομείν σωτηρίαν. Ώστε οι άγγελοι έχουν γίνει και αποστέλλονται από το Θεό εις τους ευσεβείς, όπως θα δούμε στη συνέχεια, να τους βοηθήσουν να επιτύχουν τη σωτηρία τους. Εάν μας εγκαταλείψει ο άγγελός μας

Λέγει λοιπόν:

Δεν είναι αγγελοκρατούμενοι, αλλά σατανοκρατούμενοι. Ποια η πολιτεία τους και η διαγωγή τους; Τι άλλο μπορεί να πει κανείς άνθρωπος για τους άγγελους; Πού μένουν άραγε; Πού είναι; Έχουν καταυλισμό; Πού μένουν; Στο Ματθαίο ΚΒ΄ 30 λέγει ότι οἰκοῦσιν ἐν οὐρανοῖς.

Περιστοιχίζουν τους θρόνους του Θεού και βλέπουν το πρόσωπο του Θεού διαπαντός. Το αναφέρει ο Ματθαίος στο 18:10 αυτό.

Σ' αυτούς τους Αγγέλους δε, αποκαλύπτει τη Βουλή του ο Θεός και τους αποστέλλει να πράξουν επ' αγαθώ.

Στον Δανιήλ αναφέρεται αυτό, στο 9ο, 21-27, και στον Λουκά, στον Ευαγγελισμό, που πήγε ο Αρχάγγελος και είπε όλα τα περιστατικά που του είχε δώσει εντολή ο Θεός. Είναι στο πρώτο κεφάλαιο του Λουκά αυτό, 26-38.

Όπως σας είπα και γρηγορότερα, οι άγγελοι αυτοί, τα πνευματικά αυτά πρόσωπα, καλούνται και λειτουργοί του Θεού, λειτουργικά πνεύματα. Τη διακονία λειτουργεί. Το αναφέρει και ο ψαλμός αυτό, στον 102ο ψαλμό, στο 21 αναφέρεται, και που λέει «ποιούντες το θέλημα αυτού», αν θυμηθείτε τον ψαλμόν αυτόν.

Επίσης αναφέρεται στον Ματθαίο, στο 6ο κεφάλαιο, στίχος 10.

Οι άγγελοι ακόμη είναι αυτοί οι οποίοι θα πλαισιώσουν τον Χριστόν ερχόμενον. Όταν θα έρθει ο Κύριος, όπως αναφέρει στο 25 του Ματθαίου, θα έρθει εν πλήρει δόξη αυτού και με όλους τους Αγγέλους αυτού και με όλους τους Αγίους.

Τότε θα πλαισιώσουν και τον ερχομό του Χριστού οι Άγγελοι. 25 Ματθέου στίχος 31

Επίσης οι Άγγελοι είναι και μέλη, κατά κάποιον τρόπο, όχι εδώ μόνο, που διακονούν στους ανθρώπους για να κληρονομήσουν, αλλά και στην θριαμβεύουσαν Εκκλησία. Εάν κανείς θέλει να διαβάσει κάτι που λέγει ο Παύλος, το 12ο προς Εβραίους, στίχος 22-23, και κάτι που λέγει στην Αποκάλυψη, ως αποκάλυψη το τι γίνεται περίπου στον Ουρανό και τι ρολοπαίζουν οι άγγελοι εκεί θα το βρεις το 22ο πέντε της Αποκαλύψεως

Κάτι ακόμη, μια και το θίγω αυτό, περί του Αγγέλου Φύλακος της ψυχής. Πολλοί εκ των αιρετικών, όσοι έχουν απεμπολήσει την Ορθοδοξία και γενικά την τάξη της Εκκλησίας, όταν ακούν ότι η Ορθόδοξη Εκκλησία έχει ευχήν εις άγγελον φύλακα της ψυχής μας, γελούν ειρωνικά.

Εν τούτοις όμως, έχει και αυτό τη γραφική του προέλευση. Και αποδεικνύεται ότι πράγματι ο Θεός έχει άγγελον φύλακα εις τους ανθρώπους τους πιστούς. Και στην Παλαιά Διαθήκη υπάρχει και στη Γένεση. Κατά συνέπεια, ψεύδονται οι κύριοι αυτοί, διότι δεν μελέτησαν ή θέλουν απλώς να συκοφαντήσουν την ορθόδοξο νοοτροπία.

Στον Ψαλμό των 33ων, στις 28 πρώω ακριβώς εκεί που λέγει «Γεύσαστε και είδατε ότι Χριστός ο Κύριος» ακριβώς το προηγούμενο εδάφιο λέγει: «Παρεμβαλεῖ ἄγγελος Κυρίου κύκλῳ τῶν φοβουμένων αὐτὸν καὶ ῥύσεται αὐτούς».

Είναι πολύ παραστατική η εικόνα. Δηλαδή οι άνθρωποι Φερρυπίν να είναι στα σκηνά στον, να έχουν στρατοπεδέψει και γύρω γύρω, κύκλο τώρα, να υπάρχουν άγγελοι να φρουρούν.

Θα ήθελα ακόμη να σας μεταφέρω, τώρα έρχεται στο νου μου, και δεν θυμάμαι να σας δώσω ακριβώς το χωρίον, αλλά θα σας πω το περιστατικό.

Ενθυμείσθε την περίπτωση του Ελισσαίου, όταν ο Γιεζή βγήκε ένα πρωινό έξω από το καλύβι και είδε πολύ στρατό εναντίον του και μπήκε μέσα τρομαγμένος. και του λέγει ο Ελισέ, έλα κοντά, προσευχήθη, να του ανοίξει τα μάτια ο Θεός και, όταν του άνοιξε τα μάτια, είδε ότι ο στρατός αυτός, ο οποίος είχε περικυκλώσει τη Σαμάρεια, ήταν κυκλωμένος από αγγέλους απ' έξω.

Οι μεν εχθροί είχαν κυκλώσει την πόλη, αλλά αυτοί είχαν κυκλωθεί όμως απ' έξω και τους εκτύπησε με αορασία και τους έπιασε όλους, εχμαλούχοι. Είναι στα γεγονότα Βασιλέων στο ΓΑΜΑ, εκεί που είναι του Ελισέετ, Τα περιστατικά είναι συνέχεια της ζωής του Ηλία.

Το 21, 22, 23 κεφάλαιο θα είναι.

Παρεμβαλή λοιπόν άγγελος Κυρίου Δεν τους έφτιαξε η οικία και ως αίτια τους άγγελους Έχουν ειδική να προστολεί για το μεγάλο αυτό πρόσωπο που λέγεται άνθρωπος.

Πολλοί μας, θα ήθελα να κάνω μια διάκριση τον άγγελο τον φαντάζονται και τον τοποθετούν ανώτερόν τους.

Λάθος Για εδώ ναι Για εκεί όχι, όμως. Ανώτεροι εμείς. Και εδώ ακόμη είμεθα ανώτεροι. Του αναγνωρίζουμε βέβαια την πνευματικότητα,

γιατί εμείς είμαστε κατ’ εικόνα Θεού φτιαγμένοι. και για μας δεν θα βρώσει ο Χριστός, δεν θα βρώσει για τους Αγγέλους Και ουδείς εκ των αγγέλων κοινωνεί σώμα και αίμα Θεού, κανένας.

Αυτή είναι η υπηρέτη μας, εμείς δεν είμαστε υπηρέτης Αλλά ο διάβολος και τα όργανά του δεν μας αφήνουν να καταλάβουμε τι είμαστε. Εμείς αγγέλους έχουμε βοηθούς. «Τι είμαι άραγε εγώ, Κύριε;», όπως λέγει ο Ιώβ, «που δεν με αφήνεις να κάνω βήμα; Τι είμαι επιτέλους; Πες μου να ξέρω». Τι είσαι; Θεός είσαι. Τι είσαι; Μικρός Θεός είσαι, εικόνα μου είσαι, ρε, ή όχι; Αλλά, για να μας πλανά, να αμαρτάνουμε και να μην προσέχουμε στον προορισμό μας, δεν μας αφήνει να το καταλάβουμε αυτό και νομίζουμε εμείς ότι οι άγγελοι είναι μεγάλοι.

Και έχουν και την πλάνη τους οι μοναχοί ότι θα συμπληρώσουν το εκπεσόν τάγμα των αγγέλων, λες και για άγγελοι προορίζεστε, άγιοι μοναχοί. Εμείς πάμε για θεοί, σεις τραβάτε να γίνετε άγγελοι.

Αγγελική ζωή μινεί και κηρύσσει ο μοναχισμός, όχι αγγελική σωτηρία, όταν γίνουμε άγγελοι θεοίεστε και ήει η ψή σου πάντα. Πώς θα γίνεις άγγελος; Είναι πλάνη, τέλος πάντων.

Καλούνται όμως να έχουν αγγελική ζωή, να ζούνε με σώματα και να ζούνε σαν να είναι χωρίς σώματα. Το έχουν παρεξηγήσει ορισμένοι, ότι θα συμπληρώσουν το εκπεσόν τάγμα των αγγέλων. Τέλος πάντων. Τα Σπράχτων Αποστόλων στο 12ο κεφάλαιο στίχος 15 Και εκεί παρουσιάζεται η σκέψη ότι παραδέχεται και ο εβραϊσμός άγγελον της ψυχής.

Ενθυμείσθε όταν εγένετο η προσευχή διά την απελευθέρωση του Πέτρου, που ήταν στη φυλακή.

Άγγελος Κυρίου δεν πήγε και τον έβγαλε; Και πήγε και χτυπούσε απέξω στην πόρτα, και πήγε η μικρή η Ρώδη, η κοπελίτσα, και από τη χαρά της δεν του άνοιξε και τον άφησε έξω τον άνθρωπο, και έτρεξε μέσα στους άλλους που προσεύχονταν και τους είπε ότι ο Πέτρος είναι στην πόρτα. Και της είπαν ότι είναι τρελή και είπε: «Όχι, άκουσα τη φωνή του».

«Α, ε, να, ο άγγελός του θα είναι», λέει. Πίστευαν σε άγγελο της ψυχής. Γιατί, αν υπάρχει μια φυλή, αν πράγματι στεκόταν στην αποστολή της, που γνώριζε πολλά πράγματα περί του πραγματικού, του ενός Θεού, και γενικά του τρόπου σωτηρίας, είναι οι Εβραίοι.

Γιατί σε αυτούς απεκαλύφθη, σε αυτούς. Δι’ αυτών έδωσε τη ζύμη προς όλο τον κόσμο. Και υπήρχε η νοοτροπία αυτή στους Εβραίους, ότι η ψυχή έχει άγγελον. όχι λέει ο άγγελός του είναι, δεν μπορεί να είναι αυτός, είτε ο Πέτρος όμως Ο Ματθαίος δε αναφέρει τι είπε ο Χριστός μας για τους ανθρώπους που πειράζουν άλλους, που βλάπτουν, που αδικούν, που τους κατατρέχουν, που, που, που.

«Ορατε», λέγει, «μη καταφρονησητε ενος των μικρων τουτων· λεγω γαρ υμιν οτι οι αγγελοι αυτων εν ουρανοις δια παντος βλεπουσιν το προσωπον του πατρος μου του εν ουρανοις». Τα λέει ο Χριστός αυτά. Μα Θεός ήταν όταν τα έλεγε.

Οι άγγελοι αυτών. Τώρα τι είναι το ερώτημα; Πάντες έχουσιν άγγελον; Μαύροι, άσπροι, κίτρινοι, μωαμεθανοί, αιρετικοί, άθεοι, άπιστοι, πιστοί, πάντες; Ουχί πάντες· οι μέλλοντες κληρονομείν σωτηρίαν. Το λέει και προφητικώς και κατόπιν μας το υπενθυμίζει ο Παύλος.

μέλλοντες κληρονομείν σωτηρίαν, αυτοί έχουνε τον άγγελον. Εβαπτίσθη ο άνθρωπος, του εδόθη άγγελος φύλαξ. Γρηγορότερα είναι υπό την κατοχήν του σατανά ο άνθρωπος. Γι' αυτό και ακριβώς με έδραν την καρδίαν, γι' αυτό και ακριβώς βαπτίζεται, θάπτεται, νεκρός ὢν και ανίσταται.

Εκδίωξη των παλιών, των διαβόλων, και εγκατάσταση του καινούργιου, του Χριστού. Από τη στιγμή εκείνη, εφόσον βαπτιστεί, έχει άγγελον φύλακα της ψυχής και του σώματος. Και εφόσον ο άνθρωπος μείνει ευσεβής. Όταν ο άνθρωπος απεμπολήσει την πίστη του, αδιαφορήσει και γίνει ασεβής, τότε πάλι, θεία οικονομία, κάνει στην άκρη ο άγγελος.

Μέχρι που ξανά θα μετανοήσει, εάν μετανοήσει, που θα ξαναενδυθεί την στολή την πρώτην και θα του δοθεί η πανοπλία για να μπορέσει να παλεύει. Εἰς κακότεχνον ψυχὴν οὐκ εἰσελεύσεται σοφία, οὐδὲ κατοικήσει ἐν σώματι κατάχρεῳ ἁμαρτίας, λέγει η Σοφία Σολομώντος, το πρώτο κεφάλαιο.

Όταν ο άνθρωπος θεληματικά συντάσσεται με τον διάβολο, είναι φυσικό να μην έχει θέση αγαθόν πνεύμα κοντά του. Δεν τον θέλει πλέον.

Πάντως αναφέρει ότι χαρά γίνεται ενώπιον των αγγέλων του Θεού επί ενί αμαρτωλώ μετανοούντι. Χαρά στον ουρανό. Οι άγγελοι χαίρονται, σαν να βγαίνει κατά κάποιον τρόπο παράρτημα, όταν ένας άνθρωπος μετανοήσει από την αμαρτία του και επιστρέψει, ή από την αίρεσή του, ή από την πλάνη του, ή από την αθεΐα του κ.λπ. Γίνεται χαρά στον ουρανό, διότι γνωρίζουν ότι ο Χριστός θέλει πάντας ανθρώπους σωθήναι και εις επίγνωσιν αληθείας ελθείν.

Τέλος, αυτοί οι άγγελοι χρησιμοποιούνται και διά την ώρα του θανάτου των ευσεβών. Επαναλαμβάνω, και διά την ώρα του θανάτου των ευσεβών. Παραλαμβάνουν την ψυχή του και τη μεταφέρουν στους κόλπους του Αβραάμ.

Όσον του ασεβούς, παραλαμβάνουν άλλοι προς τα εκεί. Θυμηθείτε την περίπτωση Πλουσίου και Λαζάρου. Άγγελοι, λέει, πήρανε την ψυχή του. Αυτό δε συμβαίνει και σε πολλούς ευσεβείς. Πολλοί το ξέρουνε αυτό το πράγμα και το βλέπουν.

Ο άγγελός τους ειδοποιεί τρεις ημέρες γρηγορότερα. Η Κυρία των Αγγέλων, η Παναγία Θεοτόκος. Και προγνωρίζουν την ακριβή ημέρα και ώρα του θανάτου. Πληροφορούνται, διότι δεν είναι τυχαίο γεγονός ο θάνατος.

Είναι ένας σταθμός μεγάλος από την προσωρινότητα στην αιωνιότητα. Και όλα αυτά είναι μέσα στο σχέδιο του Θεού και το θέλει. Ερωτούσε κάποιος άνθρωπος ποιες είναι οι ιδιότητες γενικά, χοντρικά δηλαδή, των αγγέλων, μια και το θίξαμε.

Οι άγγελοι είναι ασώματοι εν σχέσει με εμάς, αόρατοι, ταχύτατοι, αλλά όχι απερίγραπτοι· περιγράφονται. Μόνο ο Θεός είναι απερίγραπτος, δεν περιγράφεται. Οι άγγελοι περιγράφονται. Ελεύθεροι κατά νου και θέλησιν, ελεύθεροι.

Ο Θεός τούς έχει θεληματικά, όχι διά της βίας. Θεληματικά μένουν μαζί Του, αυτοί ελεύθεροι, ισνούν και θέλουν. Το αναφέρει άλλωστε κι αυτό ο Πέτρος στην πρώτη επιστολή, στο Α΄ 12.

Πεπερασμένοι μεν, διότι απέραντος μόνο ο Θεός, πεπερασμένοι μεν, αλλά αθάνατοι όμως. Δεν πάνε στην ανυπαρξία, μένουν, είναι οντότητες. Κατά χάρη, όχι κατά φύση. Κατά φύση μόνο ο Θεός. Κατά χάρη είναι αυτοί, διότι δημιουργήματα του Θεού.

Εδώ θα μπορούσε να πει κανείς τώρα των αγγέλων αυτών την διάσπαση, εκ των οποίων παρουσιάζονται τα πονηρά πνεύματα, τα οποία πρέπει να έχει ορθή γνώμη ο άνθρωπος. Πώς έγιναν, μια και ο Θεός παρουσιάζεται ότι Αυτός έχει φτιάξει τα πάντα;

Μήπως ευθύνεται Αυτός;