On the Divine Liturgy

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Those of you who were with us for the previous talks will remember that our subject concerned the first article of the Creed. Tonight we come to the second article of the Creed. The first article, as you yourselves know and will hear, is: “I believe in one God, the Father Almighty, Maker of heaven and earth, and of all things visible and invisible.”

There we spoke about God the Father Almighty, Maker of heaven and earth, and about the invisible spirits, especially the angels and the demons. Tonight, let us say a few words about the second article: “And in one Lord Jesus Christ, the Son of God, the Only-Begotten, begotten of the Father before all ages.”

This is the second article.

Indeed, as we said at the beginning of this talk, and later when speaking about the Holy Eucharist, we hear and recite this Symbol of Faith very often, without knowing what those who composed this Creed had in mind—this Creed which says at the end...

Let us stand well; let us stand with fear.

Remember what was said about those who were once angels but afterward fell and became evil. In other words, hold firmly to what was said concerning the twelve articles of the faith. We do not truly know either what we ourselves are saying or what these words mean unless we confess this Creed.

Here, then, the Creed confesses the Lord Jesus Christ, the Only-Begotten Son of God, Light from Light. All these words are taken from the Old and New Testaments. Our Church has permitted nothing to enter the Creed that is not connected with the two denarii, as we called them, which the Good Samaritan left at the inn so that those who fall among robbers may be saved.

Secondly, why does it call Him Lord—and first say, “in one Lord,” before saying, “Jesus Christ, the Son of God”? Because, just as the Father is one Lord, so also the Son and Word (Logos) of God is one Lord.

Paul, writing his First Epistle to the Corinthians—specifically chapter eight, verse six—says that there is one Lord and one God, the Father.

Listen to the exact wording.

“But for us there is one God, the Father, from whom are all things and for whom we exist, and one Lord Jesus Christ.” Jesus Christ. There is one God, the Father, he says, from whom all things proceed, and one Lord Jesus Christ, through whom are all things, because through Jesus all things came into being. God the Father made all things through His Word, Jesus.

Here, then, Paul teaches dogmatically: “One God, the Father, and one Lord Jesus Christ.” This is the passage from which the Council drew these words when it composed the Creed. John Chrysostom, interpreting this verse from Corinthians, says: “He called the Father one God, not excluding the Son from the Godhead.”

No: because he said there is one God, this does not mean that the Son is not God. Likewise, when he called the Son the one Lord—“one Lord Jesus Christ”—he did not exclude the Father from lordship. The fact that the Son is Lord does not mean that the Father is not Lord; nor does calling the Father God mean that the Son is not also Lord. Rather, Paul wished to correct the Corinthians’ error without giving them any grounds for believing in many gods and many lords.

He did not write this, John Chrysostom says, to lead them into thinking that there are many gods or many lords, but to help them understand that there is one God and one Lord, our Lord Jesus Christ.

In Acts as well, chapter four, verse twelve, it is stated clearly that He alone saves man: “And there is salvation in no one else”—forgive me—“for there is no other name under heaven given among men by which we must be saved.” He alone saves; there is no other.

There is no other way apart from Him, apart from this Jesus. He is the Lord; He is the Savior of man, the One who saves.

He is Lord, then, because He is God, and God cannot fail to be Lord. The Creed also calls Him Jesus: “the Lord Jesus Christ.” Jesus is a name indicated beforehand by the Archangel, as you may remember if you noticed it.

It is mentioned on three occasions. The first is in Matthew. In the first chapter, verse twenty-one, we read concerning Him: “She will bear a Son, and you shall call His name Jesus.” This comes as the conception of the Theotokos (God-bearer) by the Holy Spirit is explained: “Now the birth of Jesus Christ took place in this way.” Then the angel urges Joseph not to be afraid to take her into his care and keep her under his protection.

“For that which is conceived in her is of the Holy Spirit; it is not as you suppose. She will bear a Son, and you shall call His name Jesus.” Then, in connection with this, we read in Luke, chapter one, verse thirty-one: “And behold, you will conceive in your womb”—these are the words spoken by the Archangel to the Theotokos at the Annunciation—“and bear a Son, and you shall call His name Jesus.” Here again he repeats the name Jesus.

And when He was born, as Luke tells us in chapter two, verse twenty-one: “When eight days were completed for the circumcision of the Child”—forgive me—“His name was called Jesus, the name given by the angel before He was conceived in the womb.”

He says that the Child had been given this name before He was conceived. And that is precisely the name He received on the day of His circumcision, when the naming also took place. As we know, our Church has a prayer for the naming of a child, which today is joined to the catechism and Baptism. Someone may ask: what else is this particular prayer called?

He is also called Emmanuel. This too is a Hebrew word, meaning “God with us.” Those who deny the divinity of Jesus interpret it merely as “the mighty one,” but they are wrong. Emmanuel means God incarnate—that is, perfect God and perfect man.

Of course, they fail to see this if they do not pay close attention to the life of Christ in the Gospel, where the two natures of Jesus are clearly revealed. I will say more about this later. Isaiah first speaks of Him in chapter 7, verse 14:

“Behold, the Virgin shall conceive and bear a Son, and they shall call His name Emmanuel.” The angel takes up this prophecy when answering Joseph, who, as you remember from the closing verses of the first chapter of Matthew, is troubled and does not wish to keep Mary with him.

He says: “All this took place that the Scripture might be fulfilled, which says, ‘Behold, the Virgin shall conceive and bear a Son, and they shall call His name Emmanuel,’ which means, ‘God with us.’” The Prophet Isaiah wrote this in chapter 7, verse 14. The angel explains it to Joseph in a dream, to persuade him not to put Mary away, because the matter was not as he had imagined.

Ah, chapter 23, as I shall explain.

We have said that Jesus is called the Lord, and He is also called Christ: “And in one Lord Jesus Christ.” He is called Christ because His humanity was anointed by the Holy Spirit. But what exactly was anointed? Some people stumble over this point. It was not His divinity, but His humanity.

There is a prophecy concerning this in the Psalms, in Psalm 2, verse 2:

“The kings of the earth took their stand, And the rulers were gathered together Against the LORD and against His Christ”—that is, against the Father and against His Christ, namely, the Son. Those who gathered together—the Jews and all who opposed Him—were therefore fighting both against God and against Christ. That is what the passage says.

“And against His Christ.” The Psalms also say, in Psalm 44, verse 8: “Therefore God, Your God, has anointed You with the oil of gladness beyond Your companions.”

In simple terms, its meaning is this: according to His divinity, the Lord Jesus Christ has the All-Holy Spirit inseparably with Him and possesses all His gifts. According to His humanity, however, He is called Christ because the Father anointed Him with the Holy Spirit. This refers not to His divinity, but to His humanity.

The prophet calls this anointing “the oil of gladness.” As you know, Christ was anointed as King of kings, Prophet of prophets, and High Priest of high priests. You must always understand this in relation to His humanity.

Acts, chapter 4, verses 11–12, speaks of Him. Isaiah likewise says in chapter 61, verse 1: “The Spirit of the Lord is upon Me, because He has anointed Me; He has sent Me to preach the Gospel to the poor.” Have you ever heard these words?

Luke tells us that Christ read them when He entered the synagogue and stood up to read. The book of Isaiah was given to Him, and He opened it and found the place where these words about Him were written.

After reading this prophecy, He said, “Today this prophecy has been fulfilled in your hearing.” Today, He said, this prophecy written some six hundred and fifty years earlier has been fulfilled—the prophecy that speaks about Me: “The Spirit of the Lord is upon Me, because He has anointed Me.”

Those who keep these things in mind understand Christ correctly and do not stumble over this teaching. If you do not have the Old Testament, you can find the passage in Luke, chapter 4, verses 18–21.

John also speaks about this in chapter 3, verse 34, confirming what we have said. In the Old Testament, kings, prophets, and priests were anointed.

Today the heretics want the Theotokos to be called merely “Christ-bearer,” saying that she gave birth to Christ, with the aim of introducing some separate Christ. The Third Ecumenical Council therefore declared: not “Christ-bearer,” but Theotokos. For if one says only that she bore a christ, the suggestion arises that she bore merely some anointed man.

All kings received an anointing; they were anointed. You will remember how Samuel went to anoint David as king: he put oil in his horn and went to Bethlehem, to the sons of Jesse, in order to anoint a king. So once we accept the title “Christ-bearer,” the temptation enters to imagine that she bore merely someone who had been anointed—some christ.

That is precisely why the Church teaches, upholds, and insists that she gave birth to God. This follows from the words that she bore Emmanuel, “God with us.” Since she bore God with us, what is the woman who bore God with us?

She is the Theotokos (God-bearer).

The Creed then calls Him “the Son of God.”

Is that not what it says? “One Lord Jesus Christ, the Son of God.”

For He was begotten from the essence of the Father. He is from the Father, begotten of the Father. He is our Savior, this Son. He was begotten from the essence of the Father. And there are prophecies concerning this birth.

For example, Psalm 2:7 says, “The Lord said to Me: You are My Son; today I have begotten You.” It is as though Christ were saying to Himself: “My Father said to Me, ‘You are My eternal Son, everlasting and always with Me.’”

But He became man and a little child, born in time from the Virgin. “Today I have begotten You”—that is, “My Son Jesus, today I have begotten You according to the flesh.” This is a prophecy concerning Christ’s birth as man, not His eternal birth as God.

It is also said that this Son would be revealed as the Son, and that the Holy Spirit is with Him. Thus Luke 3:22 says, “And the Holy Spirit descended upon Him in bodily form, like a dove.”

Is this not recorded? And again at the Transfiguration, does not the Father point Him out as His Son, saying, “This is My beloved Son, in whom I am well pleased”? Then Paul takes all these passages and uses them in his defense before the Hebrews, saying, “For to which of the angels did He ever say, ‘You are My Son; today I have begotten You’?” Did He ever say this to any angel? No. It refers to Him—to Christ.

“I will be to Him a Father, and He shall be to Me a Son.” Of whom was this spoken? Of His Son and of Himself. These words are prophetic; they were spoken in the Old Testament. Paul cites them in Hebrews 1:5, and they are also found in 2 Samuel 7:14, for those who read the Scriptures.

The subject, as you understand, is rather difficult. Nevertheless, there are passages of Holy Scripture that support it and show where the Saints of God found the basis for the order in which they composed these words.

Now, in what we are discussing, Jesus is presented on the one hand as the Anointed One, and on the other as God: according to His humanity, Jesus is anointed; according to His divinity, He is God the Son. This is an issue that has also given rise to heresy in our own day.

For example, Jehovah’s Witnesses utterly deny the divinity of Jesus. They accept Him as a creature, a servant, or an angel—created in any case. They say He was made, not begotten, whereas we confess: “begotten, not made.”

Listen to some reflections and reasonings of holy men, and you will see that this is truly how matters stand. I have selected a few examples from the Gospel to show you these two natures of Jesus.

As man, He is born; as God, He leaves His mother a virgin. This is no small matter.

As man, He asks where they have laid Lazarus. As though He did not know—He who already knew and said, “Our friend has fallen asleep.” And now He arrives and does not know?

As man, He asks where they have laid Lazarus. As God, He raises him by His word and knows his death beforehand, as we read in John, chapter 11, verses 11, 34, and 44.

As man, He sleeps in the boat. As God, He arose and rebuked the wind, and said to the sea, “Peace, be still!” And the wind ceased and there was a great calm, as Mark records in chapter 4, verses 36–40. As man, He avoids praise and withdraws to the mountain to pray.

This took place after the feeding of the five thousand, if you remember. As God, He walks upon the sea in the early morning, at daybreak, during the fourth watch. These things are recorded in John 6:15 and Mark 6:48. As man, He eats, sleeps, and weeps.

As God, He opens graves—that is, He raises the dead—makes eyes with clay, and casts out demons. As man, on the Mount of Olives He says, “Father, if You are willing, remove this cup from Me,” in Luke 22:42. Yet as God, He died upon the Cross at the hour He Himself willed.

And so He fulfilled the prophecies: “Not one of His bones shall be broken,” and, “They shall look on Him whom they pierced,” as recorded in John 19:37.

Some, however, may not understand what I mean when I say that He died at the hour He willed. Christ died in the opposite order from the way we die. John says in chapter 19, verse 30: “And bowing His head, He gave up His spirit.” An ordinary person first gives up his spirit and then his head falls. But Christ died at the hour He willed. Had He allowed Himself to die from His wounds, or after His bones were broken, the prophecies concerning Him would not have been fulfilled, and He would not have been clearly identified as the One foretold.

Therefore, He died at the hour He willed, voluntarily, and this demonstrates His divinity. With us, by contrast, as I have said, we first give up the spirit, and then our head falls.

As man, He says, “My Father is greater than I,” and Jehovah’s Witnesses take offense at this. But as God, He says, “I and the Father are one.” We shall encounter the words “My Father is greater than I” again further on. And concerning Him as man, David says—and Paul repeats it in Hebrews—“You made Him a little lower than the angels.”

Christ was made lower than the angels. That is, He became lower than the angels, since the angels are immortal. Christ took on flesh and became mortal. As our Church says, “Having fallen asleep in the flesh as a mortal, O King and Lord.”

Yet as God He rose again, according to the words, “You did not see corruption,” as it is written in Acts 2:27.

To sum up, then, what has been said about the two natures of Jesus, the human and the divine, Saint Proclus, Bishop of Constantinople and disciple of John Chrysostom, says the following. He calls this Incarnation of Jesus a mystery, and says: “In the mystery I behold the miracles and proclaim His divinity.”

I see the miracles He performs, and I cannot say, “He is not God.” “I behold His sufferings and do not deny His humanity.” We see Him hungry, weeping, sleeping, and asking questions, and I cannot say, “He is not man.”

For Emmanuel, as man, preserved the laws of nature, yet as God He did not break the seals of virginity. He came forth from the womb just as He had entered it. As He was conceived beyond suffering, so He was born; ineffably He entered, and ineffably He came forth.

This is what that holy man writes.

On this same point, we also appeal to another testimony, from Saint Cyril of Jerusalem. Speaking of Christ our God, he says: “Neither is it devout to worship a mere man, nor is it reverent to speak of God alone without His humanity.” You must not confess Christ as God without also confessing that He is man; you must not worship Him in that way.

For if Christ is God, as indeed He is, but did not take on humanity—do not separate Him from His humanity—then we have become strangers to salvation. If you remove His humanity, God alone cannot save us.

Worship Him as God, but believe that this God also became man. For it does not benefit you to call Him man without His divinity; nor does it benefit you to say that He is only man and not also God. Neither is it saving to confess His divinity without confessing His humanity together with it, because then He does not save you.

“Let us confess the coming of the King and Physician.” He came as King, but He also became our Physician; He became man in order to heal us. “For Jesus the King, intending to heal, girded Himself with the towel of humanity and healed that which was diseased.”

He put on human nature, he says, like an apron, and came to heal mankind. Why, then, are you scandalized? Must we separate His humanity from His divinity in order for you to worship Him?

Then He would not be your Savior as God and also as man. He could not draw near to you. He could not tend you as one who is sick; He could not serve as your nurse or be your physician. This is precisely what Saint Cyril is saying here.

Now, concerning what I said earlier, “My Father is greater than I”:

Some are scandalized and say, “There, He says it plainly.” I offer the following explanation of the words, “My Father is greater than I.”

They mean that the Lord, with respect to His generation, is from the Father. The Father is unbegotten; He simply is. The Lord, however, is begotten of the Father, and for this reason He says, “My Father is greater than I.” This does not mean, as the Jehovah’s Witnesses interpret it, that the Father is superior to the Son in divinity. This distinction exists with respect to Christ’s humanity; it does not exist with respect to His divinity.

After all, elsewhere He says plainly, “I and the Father are one.” How, then, will they separate Them there? Therefore, when He says, “The Father is greater,” He means that the Father is greater with respect to His human nature.

Many present Him as being outside God, as though He were only a creature. As I said, I have given you two examples. What I am presenting to you comes from my book On the Divinity of Jesus, from the handbook called Orthodoxy.

Those of you who have it will be able to study it. I have simply gathered a few passages to support my subject: to show how these holy men reasoned and gave us these descriptions, and how the other holy men help us believe that they spoke most correctly and teach us to pray accordingly.

For example, Paul writes to Titus, in chapter 2, verse 10: “That they may adorn the doctrine of God our Savior.” “God our Savior”—he calls Christ the Savior, and he also calls Him God. Does he call Him a creature of God?

“That they may adorn the doctrine of God our Savior in all things.” He then adds what follows. John Chrysostom takes this passage and says: “Where are those who say that the Son is less than the Father?” For Paul says, “Of our great God and Savior.” Will they contradict Paul as well, or claim that he is speaking about someone else?

There is yet another passage of interest, which is the following.

He says in John, chapter five, verses 21–23: “For as the Father raises the dead and gives life to them, even so the Son gives life to whom He will.” Whomever the Son wills—not the Father, but whomever the Son wills—He gives life. “He who does not honor the Son does not honor the Father who sent Him.”

Athanasius the Great takes this passage and says: If Christ is not God by nature, but only by grace, as these people would have us believe, then He could not impart to others what He Himself did not possess by nature.

And this is true. He could not bring man to theosis if He were not truly God Himself. For Scripture says that He “gives life to whomever He wills.” Such is the sound reasoning of Athanasius the Great. Elsewhere, concerning the divinity of Jesus and the fact that He is not a creature, he says: “The Son is not a creature.” He is not a creature, as the Jehovah’s Witnesses dogmatically claim. Athanasius offers the following argument, drawn from the Psalmist.

“If the Son is a creature of God, and every creature is a servant of its Creator”—for Holy Scripture says that creatures are servants of Him who created them—then he draws his conclusion.

If, then, He is a creature, He is the servant of the Creator; Christ would be a servant and not the Son of God, according to their position. But if He were already a servant, He could not have taken the form of a servant. How could He take the form of a servant? He did so because He was the Lord; yet according to them, He was a servant. A thing made does not share the same power as its maker. Therefore, it has nothing in common with its maker and is not from the Father.

“Then the Son is not begotten.” The reasoning is unassailable. Saint Cyril of Jerusalem likewise says concerning this that the Son was begotten of the Father.

He was not begotten as a human being produces a word, as I produce a spoken word. For the nous within us possesses hypostasis, but the word, once spoken and dispersed into the air, disappears.

We have not seen Christ being begotten. I speak words, he says, and they pass away; but we have seen the Word of God in the flesh...

But we have known Christ as the begotten Word—not as a spoken word, but as the living Word who possesses hypostasis. He was not uttered and dispersed, but was begotten of the Father in His own unique, ineffable, and hypostatic manner.

I have told you before that this is difficult, but the truth is that we have scarcely learned anything about our Orthodoxy.

They do not truly know their own faith—what this faith is, for which so much blood was shed. That is precisely why they behave as they do. This is certainly food that is difficult to digest. Yet at some point a person must also apply himself to this solid food.

What I am discussing now comes from Holy Scripture, not from the Fathers. Yet some people are hearing even these things for the first time, because they have never once read through the Gospel—not studied it, not sought guidance from Spirit-bearing Saints in order to understand its interpretation; they have not even leafed through it.

How can they preserve their faith and even shed their blood for it, as others did? And there is something else equally dreadful: if they do not know the truth, how can the truth possibly set them free?

Is this not the command: “You shall know the truth, and the truth shall set you free”? How can I be set free if I do not know the truth and have made no effort to learn it? We are threatened by cholera, and most people are preparing to be vaccinated so that they will not catch it. But what is in danger of catching cholera? The flesh. Do you understand? We do so much for this flesh—and rightly so. I have no objection. If you ask whether you should go, then go.

Do we also do something for this immortal soul? Vaccinate it as well, for it too has contracted cholera. And if the outward body is lost, it is not the end of the world. Tomorrow, we shall receive it again, made new. Whether it dies from cancer, cholera, a car accident, or a heart attack, we shall receive it anew. I am not saying that we should not go and be vaccinated; we should go. But do we do at least as much for the spirit—or rather, what the spirit deserves?

But let us return to our subject. He is Lord, He is Jesus, He is Christ, and He is the Son of God. He is also called Only-Begotten. He is not only the Only-Begotten of His Mother; He is also the Only-Begotten of the Father.

She “bore her firstborn Son,” who is also the Only-Begotten Son. Elsewhere, in Hebrews, Scripture speaks of God bringing His Son—His Only-Begotten and Firstborn—into the world.

Just as He is the Only-Begotten of the Father, so He is the Only-Begotten of His Mother. It makes no difference that some people, because He is called “Firstborn,” refuse to accept that He is Only-Begotten and claim that He had other brothers. That is not true.

The word “Firstborn” is not intended to suggest that there were other brothers—a second-born and a third-born among many siblings. It means that when He was born, He was the first; no one had been born before Him. He was the first child born of the Most Holy Theotokos, without this implying that there was a second child afterward.

He was “begotten of the Father before all ages.” As God, He was begotten of the Father before all ages. For our sake He became man in time; but as God He is beyond time and eternally with the Father. Both of these truths are present in the Gospel.

But we are blind. Christ is presented as one who was born as man and who exists eternally as God. There are two genealogies. One begins with Abraham and descends to Joseph the betrothed, who was regarded as Mary’s husband.

It says, “of whom Christ was born”—using the feminine “of whom,” referring to Mary, not the masculine form referring to Joseph. The other genealogy, in the third chapter of Luke, begins with Joseph, who was regarded as His father, and traces Christ’s ancestry backward until it reaches “the son of Seth, the son of Adam, the son of God.”

If we read, if we merely took a glance, we would be struck by the way one genealogy descends until it reaches Joseph, the supposed father of our Christ, while the other takes Joseph and traces the genealogy backward until it presents Christ as God. Otherwise, one might look upon Him simply as a man.

He is the One who ascended because He first descended. In order to ascend, He descended.

Before all ages. But when the fullness of time had come, God sent forth His Son. The Apostle Paul writes this in Galatians 4:4, which we hear on the night of Christmas because it speaks directly of the event: “God sent forth His Son, born of a woman”—not of a man—“born under the Law.”

In the genealogy, Abraham begets; but here the Son was born of a woman.

Judah begets, and the others beget, because the man begets and the woman gives birth. But when Scripture speaks of Christ, it says, “of whom Christ was born.” How can this be? Until this point, it was the men who begot. But “the birth of Jesus Christ was in this manner.”

When Mary had been betrothed, she was found to be with child from the Holy Spirit. This is not a matter governed by natural causes, so do not look for a natural process. As it is beautifully said—and these are matters we shall discuss under the words “and became man,” which appear later in the third article of the Creed—

as Saint Gregory Palamas says:

If He too had borne ancestral sin upon His shoulders, He would have been mortal and, consequently, would Himself have needed salvation. For this reason, He was conceived in a manner outside the transmission of ancestral sin, and so He is able to be the Physician of mankind. The Creed also presents Him as “Light from Light.” Holy Scripture refers in many places to the Light of the world.

All of you, come and receive from the light. Will the light be diminished? You will receive light without the light being diminished: Light from Light. Think about this, because some people ask, “How could such a thing happen?” They approach the matter in merely human terms.

They see birth pangs and childbirth, and they imagine human, impossible, sinful, and fleshly things. They cannot comprehend this event that surpasses reason—an event brought about by the Holy Spirit and by grace, and all of this, of course, for the sake of humanity.

This Lord is Light from Light, and this is how you must worship Him. You also worship Him as true God, begotten of true God.

He was begotten of true God and is true God. Therefore, those who worship God must also be true worshippers. As He once told the Samaritan woman, if you remember, these are the worshippers He desires: true worshippers.

It is true that we, too, present ourselves as worshippers. Yet how much within us is genuine? Most of us neither pray to the true God nor pray truly. We pray in our own way to a god whom we imagine according to our weaknesses, rather than to God as He truly is.

Nor do we approach the throne of grace and mercy. We often present ourselves before the throne of glory, whereas everything must pass through the throne of grace. We must come to Christ, and He will present us to the Father.

We cannot go by ourselves, nor can we receive anything by ourselves. “Whatever you ask in My name, you will receive.” You hear many people pray without making Christ their mediator. And in approaching Christ, there is the intercession of the Theotokos. There is a beautiful hierarchy.

He says, “No one can come to the Father except through Me.” We must go through Him. This is also what happens to heretics who reject Christ. Whoever rejects Christ, this ladder and this bridge, does nothing other than cut off the bridge that would unite him with the Father.

For this is who Christ is. And if you do not truly believe who He is, how He acts, what He wills, and how He saves, it is impossible for you to restore communion with the Father. For He stands between the two: there is one mediator between God and mankind, just as there is one mediator between mankind and Christ.

Just as Christ is the one mediator before God, so also before Christ there is one mediatrix, or a Saint who serves as mediator. For the Theotokos does not intercede with the Father; the Theotokos intercedes with the Son. Those who reject the intercessions of the Theotokos, of which we speak, are therefore wrong to take offense.

We say, “Intercede with Him who was born of you.” We do not say, “with the Father of Him who was born of you.” “Intercede with Him who was born of you, O Lady of the world; become our mediatrix.” We therefore have every right to ask our Most Holy Theotokos to intercede with Christ.

And Christ intercedes with the Father. If, then, I do not hold the right belief concerning Him and the way He saves, how can I go to the Father, since the Kingdom has belonged to the Father from the foundation of the world? Christ is the co-heir.

The Kingdom is the Father’s from the foundation of the world: “Come, inherit the Kingdom.” It is therefore necessary for me to know the true God and the true Son. This is why the Creed says, “true God of true God”—not some god from Parnassus or Olympus.

No, He is of the real God, the one God, the Triune God, whether I am able to understand it or not. For I cannot reject something simply because I do not comprehend it.

God is not confined to logic; He is beyond reason. For God, one and one do not make two; many times they make a thousand. So let us not close off questions simply because we cannot grasp them. “True God of true God, begotten, not made.” The Creed then insists on presenting Him as consubstantial—homoousios—with the Father, not merely of similar essence, homoiousios, as the Arians wanted. Athanasius the Great suffered for many years over that single iota.

Athanasius would not consent to the denial of even one iota, though we think nothing of denying such things. “Well, what does that matter? Is she not a Christian?” Perhaps it can seem that way. But we have not grasped what these things mean, why such emphasis is placed upon them, and why there is such insistence that nothing, at least in these matters, be moved from its proper place. And the words “consubstantial with the Father” mean again that He is one in essence with the Father, in connection with what I was telling you earlier: “through whom all things were made.” The Father did not make them directly by Himself.

The Father alone? No—through the Son. “Holy God,” the Father; “Holy Mighty,” the Son, through whom all things were made; “Holy Immortal, have mercy on us.” “O God in three hypostases, have mercy on us”—not “have mercies on us,” but “have mercy on us.” As John says in the first chapter of his Gospel, all things were made through the Son. Christ made everything we see and everything we do not see, all things visible and invisible. All things were made through the Son.

For this reason authority was given to Him, because He was crucified in order to restore all that man had cast down through the work of Satan. Authority and judgment were given to Him. He gives us new birth in Baptism. He nourishes and sustains our soul after it has been born anew.

He nourishes us through Holy Communion, through His Body and Blood. He forgives our sins in the Mystery of repentance, in Holy Confession. He sanctifies us. He will raise us from the dead. He will judge us. He will present us to God the Father.

Everything is in His hands. Remember what He says here: “All authority in heaven and on earth.” We shall stop here for tonight.

Όσοι είμαστε μαζί στα προηγούμενα θα ενθυμείσθε ότι το θέμα μας ήταν γύρω από το πρώτο άρθρον του Συμβόλου της Πίστεως. Και απόψε το βράδυ ευρισκόμεθα εις το δεύτερον άρθρον του Συμβόλου της Πίστεως. Το πρώτο άρθρον, όπως ξέρετε κι εσείς και θα ακούσετε, είναι το: Πιστεύω εἰς ἕνα Θεόν, Πατέρα, Παντοκράτορα, ποιητὴν οὐρανοῦ καὶ γῆς, ὁρατῶν τε πάντων καὶ ἀοράτων.

Μιλήσαμε εκεί σχετικώς με τον Θεόν Πατέρα, Παντοκράτορα, Ποιητή ουρανού και γης και περί των πνευμάτων των αοράτων, κατεξοχήν περί των αγγέλων και των διαβόλων. Απόψε να λέγαμε λίγα λόγια γύρω από το δεύτερον άθρον, το οποίο είναι και εις ένα Κύριον, η Ιησού Χριστόν, τον Υιόν του Θεού, τον Μονογενή, τον Εκτουπατρός Γεννηθέντα προπάντων των αιώνων.

Αυτό είναι το δεύτερον άρθρον.

Αλήθεια, όπως είπαμε και στας αρχάς αυτής της ομιλίας, στη συνέχεια περί της Θείας Ευχαριστίας, ότι ακούμε και πολύ και λέγομεν το σύμβολο αυτό της πίστεως, χωρίς να γνωρίζουμε τι είχανε υπ’ όψιν τους οι άνθρωποι αυτοί που έφτιαξαν αυτό το πιστεύω, για το οποίο στο τέλος λέγει.

καλός, στόμεν με τα φόβου.

Τα λόγια εκείνα τα οποία ελέχθησαν για τους ποτε αγγέλους και παραπεσόντας έπειτα πονηρούς. Δηλαδή, σταθείτε καλά σε αυτά τα οποία ελέχθησαν γύρω από τα άφραυτά, τα δώδεκα της τίθεως. Δεν γνωρίζουμε, λοιπόν, πολύ ούτε τι λέμε ούτε τι λέγουν, εάν εμείς δεν το λέμε αυτό το Πιστεύω.

Πάντως εδώ, Εδώ λέγει, ομολογεί, Κύριον Ιησού Χριστόν Υιών Θεού Μονογενή Πως Εκφωτός Όλα αυτά είναι παρμένα από την Παλαιάν και την Καινή Διαθήκη. Τίποτα δεν έχει επιτρέψει η Εκκλησία μας να εισέλθει που να μην έχει σχέση με τα δύο δηνάρια, όπως τα λέγαμε, τα οποία άφησε στο πανδοχείο, για να σώζονται οι άνθρωποι που εμπίπτουν εις τους ληστάς.

Δεύτερας, γιατί τον λέγει Κύριον, και ειθέναν Κύριον, λέει πρώτα, έπειτα λέει Ιησού Χριστόν των Υιών του Θεού, και ειθέναν Κύριον. Διότι, όπως ο Πατήρ είναι ένας Κύριος, ούτω και ο Υιός και Λόγος του Θεού εἷς ἐστι Κύριος.

Ο Παύλος, γράφοντας την προς Κορινθίους επιστολή του, συγκεκριμένως στο ήτα κεφάλαιο, στίχος 6... Ήτα, στίχος 6, λέγει το εξής: ότι είναι ένας Κύριος, μία πίστη και ένας και ο Θεός Πατήρ.

Ακούστε συγκεκριμένως πώς το έχει.

Ἀλλ’ ἡμῖν εἷς Θεὸς ὁ Πατήρ, ἐξ οὗ τὰ πάντα, καὶ ἡμεῖς εἰς αὐτόν, καὶ εἷς Κύριος Ἰησοῦς Χριστός. Ιησούς Χριστός. Ένας, λέγει, είναι ο Θεός Πατήρ, από τον οποίο απορρέουν τα πάντα, και εἷς Κύριος ὁ Ἰησοῦς Χριστός, δι’ οὗ τὰ πάντα, διότι δια του Ιησού τα πάντα εγένοντο. Ο Θεός Πατήρ δια του λόγου του Ιησού εποίησε τα πάντα.

Λοιπόν, ο Παύλος εδώ δογματίζει και λέγει «Εἷς Θεὸς ὁ Πατήρ καὶ εἷς Κύριος Ἰησοῦς Χριστός». Από εδώ το έχει ερανισθεί η σύνοδος αυτή που έφτιαχνε αυτό το Πιστεύω. Ο θείος Χρυσόστομος, ερμηνεύοντας αυτό το εδάφιο προς Κορινθίους, λέγει: «Ένα Θεόν τον Πατέρα εκάλεσε, οὐκ ἐκβαλὼν τον Υιόν της Θεότητος».

Όχι, διότι είπε έναν Θεόν, δεν είναι Θεός ο Υιός. Ώστε ουν και έναν Κύριον τον Υιόν, και τον Υιόν τον εκάλεσε Κύριον, εις Κύριος Ιησούς Χριστός ουκ εκβαλών της κυριότητας τον Πατέρα, διότι είναι Κύριος ο Υιός, δεν είναι Κύριος ο Πατέρας, ή διότι είναι Ισοπατήρ, δεν είναι Κύριος και ο Υιός, αλλά την εκείνον των Κορινθίων, δηλαδή αφένιαν διορθούμενος και μηδεμίαν αυτής δούνε λαβών βουλώμενος.

Δεν τους το έγραψε, λέει, για να τους παρασύρει να νομίσουν ότι είναι πολλοί θεοί ή πολλοί κύριοι, αλλά για να τους βοηθήσει να καταλάβουν ότι είναι ένας Θεός και ένας ο Κύριος, ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός.

Στις Πράξεις επίσης, στο Δέλτα κεφάλαιο, στίχος 12, αναφέρει σαφώς ότι ένας είναι αυτός ο οποίος σώζει τον άνθρωπο. Λοιπόν, δεν υπάρχει, λέγει, υπό τον ουρανόν, συγγνώμη, «καὶ οὐκ ἔστιν ἐν ἄλλῳ οὐδενὶ ἡ σωτηρία· οὐδὲ γὰρ ὄνομα ἐστὶν ἕτερον ὑπὸ τὸν οὐρανὸν τὸ δεδομένον ἐν ἀνθρώποις, ἐν ᾧ δεῖ σωθῆναι ἡμᾶς». Ένας είναι, λέει, δεν υπάρχει άλλος.

Άλλος τρόπος εκτός αυτού, δι’ αυτού του Ιησού, δεν υπάρχει άλλος. Αυτός είναι ο Κύριος, αυτός είναι ο Σωτήρ του ανθρώπου που σώζει.

Είναι λοιπόν Κύριος, διότι είναι Θεός, και ο Θεός δεν μπορεί να μην είναι Κύριος. Τον αναφέρει και Ιησού. Είναι, λέει, Κύριος Ιησούς Χριστός. Λοιπόν, ο Ιησούς είναι μια λέξη την οποίαν την υπέδειξε, αν ενθυμείστε, ο Αρχάγγελος, αν την έχετε προσέξει.

Αναφέρεται σε τρεις περιπτώσεις. Η μία περίπτωση είναι στο Ματθαίο. Μόλις ανοίξουμε στο πρώτο κεφάλαιο, στο εδάφιο 21, αναφέρεται το εξής περί αυτού. Λέγει, τέξετε δε ιόν και καλέσεις το όνομα αυτού η Ιησού, όταν ερμηνεύει την σύλληψη εκ πνεύματος Αγίου της Θεοτόκου, του δε Ιησού Χριστού η γέννησης ούτως είναι, Εκεί στη συνέχεια λέγει, προτρέποντας τον Ιωσήφ μη φοβηθεί να την παραλάβει, να την έχει μαζί του υπό την προστασία του.

Διότι το εναυτή γελυθέν εκ πνεύματος Αγίου εσύ, δεν είναι όπως νομίζεις, τέξεται δέιον και καλέσει το όνομα αυτού Ιησούν Και έπειτα, εξ αφορμής αυτού του πράγματος, διαβάζουμε εις τον Λουκά, στο πρώτο κεφάλαιο, τα εξής. Στίχος 31, και λέει: και ειδού συλλήψει εν γαστρή, είναι τα λόγια που λέγει ο Αρχάγγελος της Θεοτόκων κατά των Ευαγγελισμών και τέξη ιών και καλέσεις το όνομα αυτού Ιησούν και αυτός επαναλαμβάνει εδώ Ιησούν.

Όταν δε εγεννήθη, καθώς μας αναφέρει στο δεύτερο κεφάλαιό του, στο στίχο 21, λέγει: και ότε εκλήθησαν εημέρε του καθαρισμού αυτών κατά, συγγνώμη, εημέρε οκτώ του περιτεμήν των παιδίων «καὶ ἐκλήθη τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἰησοῦς, τὸ κληθὲν ὑπὸ τοῦ Ἀγγέλου πρὸ τοῦ συλληφθῆναι αὐτὸν ἐν τῇ κοιλίᾳ».

Τον είχε, λέει, ονομάσει πριν συλληφθεί. Έτσι ακριβώς ονομάζεται κατ’ εκείνη την ημέρα της περιτομής, που εγένετο και η ονοματοδοσία, όπως λέμε και όπως υπάρχει και μια ευχή στην Εκκλησία τη δικιά μας, η οποία σήμερα είναι ενωμένη με την κατήχηση και το βάπτισμα. Θα ρωτήσει κανείς: πώς αλλιώς καλείται η προκειμένη ευχή;

Καλείται και Εμμανουήλ. Είναι και αυτή η εβραϊκή λέξη που ερμηνεύει «μεθ’ ἡμῶν ὁ Θεός». Ή έχω δείτε οι οποίοι αφορίσουν τη Θεότητα του Ιησού, το ερμηνεύουν απλώς ο ισχυρός Όμως δεν έχουν δίκαιο. Εμμανουήλ πάνε να πει Θεός εν σαρκωθής Δηλαδή τέλειος Θεός και τέλειος άνθρωπος.

Βέβαια δεν το βλέπουν, εάν δεν προσέξουν τη ζωή του Χριστού μας εντός του Ευαγγελίου, που εκεί αποδεικνύονται οι δύο φύσεις του Ιησού. Θα πω κάτι παρακάτω. Περί αυτού αναφέρει ο Ησαΐας πρώτον στο ζ΄ 14:

Υπαρθένος εργαστή 6 και τέξεται Ιόν Και καλέψει το όνομα αυτού Εμμανουή το οποίο, όταν το παίρνει ο άγγελος για να απαντήσει στον Ιωσήφ, ο οποίος σκανδαλίζεται και δεν θέλει να κρατήσει τη Μαρία, όπως ενθυμείστε, που αναφέρεται στο Ματθαίο, στα τελευταία εδάφια, του ανέφερε αυτήν.

ούτω λέγει ολογέγονεν η να πληρωθεί η Γραφή η οποία λέγει Ιδού εν συλλήψα, συλλήψε γασί και τέχτεται αιών και καλέστε αυτό όνομα Εμμανουήλ όπου με θερμηνευόμενον εσύ με θυμόνω Θεό. Το γράφει ο προφήτης στο ζ΄ 14, ο Ησαΐας. Το ερμηνεύει ο άγγελος στον Ιωσήφ κατ’ όναρ, για να τον πείσει να μην απολύσει τη Μαρία, διότι δεν έχει έτσι το θέμα όπως το εσκέπτετο.

Α, κεφάλαιο 23, όπως θα το κάνω.

Λέγεται επίσης, είπαμε, Κύριος ο Ιησούς, λέγεται και Χριστός: «και εις ένα Κύριον Ιησούν Χριστόν». Χριστός λέγεται διότι είναι ο κεχρισμένος υπό του Αγίου Πνεύματος. Τι τώρα όμως είναι κεχρισμένος; Εδώ σκανδαλίζονται ορισμένοι. Όχι η θεότητά του· η ανθρωπότητά του είναι.

Υπάρχει μία προφητεία στον Ψαλμωδό, στο β΄ 2, που λέγει το εξής σχετικώς:

«Παρέστησαν οι βασιλείς της γης και οι άρχοντες συνήχθησαν επί το αυτό κατά του Κυρίου και κατά του Χριστού αυτού», δηλαδή κατά του Πατρός και κατά του Χριστού αυτού, ήτοι του Υιού. Δηλαδή αυτοί οι οποίοι συνήχθησαν, οι Εβραίοι και όλοι εναντίον, είναι και θεομάχοι και χριστομάχοι. Αυτό λέγει εδώ.

«Και κατά του Χριστού αυτού». Αναφέρει επίσης στον Ψαλμωδό πάλι, στο 44:8, το εξής: «Διὰ τοῦτο ἔχρισέν σε ὁ Θεός, ὁ Θεός σου, ἔλαιον ἀγαλλιάσεως παρὰ τοὺς μετόχους σου».

Και η ερμηνεία του με απλά λόγια έχει ως εξής: Ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός, κατά μεν τη θεότητα αυτού, Ήρθενε αυτό αχώριστον το Πανάγιον Πνεύμα κατά τα χαρίσματα αυτού. Κατά δέ την ανθρωπότητα λέγεται Χριστίνε υποτιπατρός Στο πνεύμα της το Αγίο Όχι κατά τη θεότητα, κατά την ανθρωπότητα.

Όπερ χρίσμα και έλαιον αγαλλιάσεως ονομάζει αυτό ο προφήτης. Ο Χριστός, όπως ξέρετε, ήταν και χρισμένος ως βασιλεύς των βασιλέων, ως προφήτης των προφητών και ως αρχιερέας των αρχιερέων. Πάντοτε θα το φαντάζεσθε αυτό κατά το ανθρώπινο.

Στας Πράξεις, το 4ο κεφάλαιο, 11-12, αναφέρει περί αυτού. Επίσης ο Ησαΐας, στο 61ο κεφάλαιο, στίχος 1, λέγει: Πνεῦμα κυρίου ἐπ᾿ ἐμέ οὗ εἵνεκεν ἔχρισέν με, εὐαγγελίσασθαι πτωχοῖς ἀπέσταλκέν με. Τα έχετε ακούσει ποτέ τα λόγια αυτά;

Τα αναφέρει ο Λουκάς, ότι τα διάβασε ο Χριστός μας όταν ήρθε στη Συναγωγή ως αναγνώστης να αναγνώσει, και του εδόθη το βιβλίο του Ησαΐου και το ξεφύλλισε και βρήκε τον τόπο όπου ήταν γραμμένο για Αυτόν.

Και όταν διαβάζει την προφητεία αυτή, λέγει σήμερα η προφητεία αυτή, επιρώθει εντιστοσίμων τα πιάσα, επιρώθει, εξεπληρώθει σήμερα αυτή η προφητεία η γραμμένη, προ-650 περίπου ετών, που γράφει για μένα, πνεύμα Κυρίου, επ' εμέ ένεκεν, εχηθέ με.

Αυτά έχουν υπόψη τους αυτοί και δικαιολογούν τον Χριστό και δεν σκανδαλίζονται. Αυτό, αν θέλετε, δεν έχετε Παλαιά Διαθήκη, θα το βρείτε στον Λουκά, στο 4ο, το 18-21.

Έχει και ο Ιωάννης σχετικώς περί αυτού, στο Γ΄ κεφάλαιο, στίχος 34, που αποδεικνύει τα λεγόμενα. Στην Παλαιά Διαθήκη εχρίοντο οι βασιλοί, οι προφήτες και οι ιερείς.

Σήμερα οι αιρετικοί θέλουν την Θεοτόκον Χριστοτόκον, ότι έτεκε Χριστόν, με σκοπό να προσθέσουν κάποιον Χριστόν. Λοιπόν, η Τρίτη Οικουμενική Σύνοδος εδογμάτισε: όχι Χριστοτόκον, Θεοτόκον, διότι από τη στιγμή που έτεκε Χριστόν, έτεκε κάποιον Χριστόν.

Χρίση είχανε όλοι οι βασιλοί, εχρίοντο. Θα ενθυμίσετε τον Σαούλ που επήγε να χρύσει Ανδίτη Σαμουήλ και έκρισε Βασιλέα το Δαβί που έβαλε έλαιον στο κέρας του και πήγαινε στην Λιθλεέμ στα παιδιά του ΙΕΣΕ εκεί πέρα την Λιθλεέμή του να χρύσει βασιλέα, εχρίοντο Από τη στιγμή λοιπόν που θα αντιδεχτούμε ως χρυσοτόκων από κει και κάτω εισέρχεται πειρασμός ότι κάποιον και χρισμένον, κάποιον Χριστόν έτεκε.

Γι’ αυτό ακριβώς δογματίζει και υποστηρίζει και επιμένει ότι έτεκε Θεόν. Το ότι έτεκε Θεόν αποδεικνύεται και απορρέει από το «τον μεθυμόν Θεόν έτεκε τον Ιμανουή». Εφόσον έτεκε τον μεθ’ ἡμῶν Θεόν, τι είναι αυτή που έτεκε τον μεθ’ ἡμῶν Θεόν;

Είναι Θεοτόκος.

Στη συνέχεια λέγεται «Υιός του Θεού».

Έτσι δεν λέγει; «Κύριον Ιησούν Χριστόν, τον Υιόν του Θεού».

Διότι εγεννήθη εκ της ουσίας του Πατρός. Είναι εκ του Πατρός. Γεννηθείς εκ του Πατρός. Είναι ο Σωτήρ ημών, ο Υιός Αυτός. Εγεννήθη εκ της ουσίας του Πατρός. Υπάρχουν προφητείες περί της γεννήσεως αυτής.

Το ψαλμό επαραδείγματοι στο Β΄7 λέγει Κύριος είπε πρός με, Υιός μου είσαι εγώ σήμερον για γενικάθες Σαν να έλεγε ο Χριστός, να μονολογούσε: «Ο Πατήρ μου είπε εμένα, μου είπε: Υιός μου αΐδιος, παντοτινός, μαζί μου».

Αλλά γενόμενος άνθρωπος και παιδίον, γεννηθείς υπό χρόνον εκ της Παρθένου. Γέννησης αρχικής σήμερον για γενικάθες Υιός μου Ιησύ, σήμερον γεγένοι κάθε Αυτή είναι μια προφητεία που μιλεί για τον Χριστό που εγεννήθη ως άνθρωπος, όχι ως Θεός.

Όπως αναφέρει ακόμη ότι θα υιοδεικνύεται αυτός ο Υιός και ότι το Πνεύμα το Άγιον είναι μαζί Του, στο ΓΑΜΑ 22 του Λουκά που λέγει και καταβίνε το Πνεύμα του Άγιον Σωματικό, ιδιωσή περιστεράν επ' Αυτόν.

Δεν αναφέρεται αυτό; Και στη Μεταμόρφωση ακόμη, αυτός ο Πατήρ δεν δακτυλοδεικτεί Αυτόν ότι είναι ο Υιός Του, λέγων, ούτως εσύν ο Υιός μου αγαπητός ενώ υβδόκιθα. Και έρχεται τώρα ο Παύλος και τα παίρνει όλα αυτά για να απολογηθεί στους Εβραίους και λέει: «Τινι γαρ ειπεν ποτε των αγγελων· υιος μου ει συ, εγω σημερον γεγεννηκα σε;» Είπε ποτέ σε κανέναν άγγελον; Είναι για Αυτόν, για τον Χριστό.

«Εγώ έσωμαι αυτό εις Πατέρα και Αυτός εφεσθέμει Ισιών» Για ποιον το είπε; Για το παιδί Του και για τον εαυτόν Του. Αυτά είναι προφητικά, έχουν λεχθεί στην Παλαιά Διαθήκη. Το αναφέρει αφενός της Εβραίους Α5 Αλλά το αναφέρει και στη Β΄ Βασιλέων, όσοι διαβάζουν, στο Ζ΄ 14.

Το θέμα, όπως καταλαβαίνετε, είναι λίγο σιγηρό. Εντούτοις όμως υπάρχουν γραφικά χωρία που στηρίζουν. Από πού και πώς ετοποθέτησαν τη σειρά αυτήν οι Άγιοι του Θεού και έφτιαξαν.

Τώρα, αναφορικώς με αυτά που λέμε, εδώ παρουσιάζεται ο Ιησούς αφενός κεχρισμένος και Θεός αφετέρου, έτσι. Ο κεχρισμένος Ιησούς, ο άνθρωπος, και ο Θεός, ο Υιός, από την άλλη πλευρά. Αυτό είναι ένα θέμα που έχει δημιουργήσει και αίρεση σήμερα.

Παραδείγματι, οι Μάρτυρες του Ιεχωβά άρδην δεν παραδέχονται τη θεότητα του Ιησού. Παραδέχονται κτίσμα, παραδέχονται δούλον, παραδέχονται άγγελον, κτιστόν πάντως, όχι γεννηθέντα, ποιηθέντα, ενώ εμείς δογματίζουμε γεννηθέντα, οὐ ποιηθέντα.

Ακούσετε μερικές σκέψεις Αγίων ανθρώπων και συλλογισμούς, που θα δείτε ότι πράγματι έτσι έχουν τα θέματα. Σταχυολογώ μερικές περιπτώσεις να σας παρουσιάσω τις δύο φύσεις αυτές του Ιησού από το Ευαγγέλιο.

Ως άνθρωπος γεννάται, ως Θεός αφήνει παρθένον τη μητέρα του. Δεν είναι εύκολο πράγμα αυτό.

Ως άνθρωπος ερωτά, πού έδισαν τον Λάζαρον. Λες και δεν ήξερε, αυτός που ήξερε ότι «ὁ φίλος ἡμῶν κεκοίμηται», τώρα πήγε και δεν ήξερε;

Ως άνθρωπος ερωτά, πού έδισαν τον Λάζαρον. Ο Θεός ανοιχτά αυτόν λόγο και προγνωρίζει τον θάνατον αυτού. Όπως διαβάζουμε στον Ιωάννη, στο ενδέκατο κεφάλαιο, στίχους 11, 34 και 44.

Ως άνθρωπος κοιμάται επί του πλοίου. Ο Θεός, διεγερθείς, επετίμησεν τω ανεμω και ειπεν τη θαλασση· «Σιωπα, πεφιμωσο». Και εκοπασεν ο ανεμος, και εγενετο γαληνη μεγαλη. Αναφέρει ο Μάρκος στο ΔΕΛΤΑ 3640 Ως άνθρωπος αποφεύγει τους επαίνους και φεύγει στο όρος εκεί να προσευχηθεί.

μετά τον χορτασμό των Πεντακεχυλίων αν θυμείτε Ο Θεός περιπατεί επί της θαλάσσης, το πρωί, στα ξημερώματα, την τετάρτη. Αυτά τα αναφέρει ο Ιωάννης στο 6:15 και ο Μάρκος στο 6:48. Ως άνθρωπος τρώγει, κοιμάται, κλαίει.

Ο Θεός ανοίγει τάφους, ανιστά νεκρούς δηλαδή, ποιεί οφθαλμούς με πηλόν, εκβάλλει δαιμόνια. Ως άνθρωπος λέγει στο όρος ελεών η βουλή παρενεγγύν του το τοποτήριο να πεμού Στο Λουκάε Δέλτα 42 Αλλά ο Θεός επί του Σταυρού απέθανε την ώρα που ήθελε αυτός.

και ούτε επραγματοποίησε τας προφητείας ως τουν ου συντριβήσεται και το όπτον δε ισόν εξεχέδισαν. Ιωάννης Διωταθήκα 37

Ορισμένοι όμως πιθανόν να μη συλλαμβάνουν τι εννοώ όταν λέγω ότι απέθανε την ώρα που ήθελε. διότι ο Χριστός μας απέθανε κατά αντίθετον τρόπο που αποσμισκομενή μη φιάνσω Ο Ιωάννης λέγει στο ΙΘ΄ 30: «και κλίνας την κεφαλήν παρέδωκεν το πνεύμα». Εφόσον ο άνθρωπος παραδίδει το πνεύμα και κλίνει την κεφαλή, αυτός απέθανε την ώρα που ήθελε, διότι αν άφηνε να αποθάνει με βάση τα τραύματά του ή αν άφηνε να αποθάνει κατόπιν της συντριβής των οστέων του, δεν θα πραγματοποιούνταν προφητείες που μιλούσαν για Αυτόν και δεν θα ήταν δακτυλοδεικτούμενος.

Απέθανε λοιπόν την ώρα που ήθελε, θεληματικά, και αυτό αποδεικνύει τη Θεότητά Του. Εναντιθέσιμε εμάς, όπως είπα, ή την εσπαραδίδομε το Πνεύμα και κλίνομε τη γεφαλή μας.

Ως άνθρωπος λέγει «μείζων μου ο Πατήρ» και σκανδαλίζονται οι Ιεχωβίτες. Αλλά ο Θεός λέγει «εγώ και ο Πατήρ εν εσμέν». Το «μείζων μου ο Πατήρ» θα το συναντήσουμε πιο κάτω ξανά. Ως άνθρωπος, λέγει ο Δαβίδ και επαναλαμβάνει προς Εβραίους ο Παύλος, ότι «ηλαττωσας αυτον βραχυ τι παρ αγγελους».

Ο Χριστός παρακάτω από τους αγγέλους. Δηλαδή ότι έγινε κατώτερος των αγγέλων, καθότι οι άγγελοι είναι αθάνατοι. Ο Χριστός έλαβε σάρκα και έγινε θνητός. «Κατά σάρκα υπνώσας, ως θνητός, ο Βασιλεύς και Κύριος», που λέγει η Εκκλησία μας.

Ως Θεός δε ανήστατε κατά το όση όρθιου, ούκη δεν διαφθοράν, που γράφει στους Εβραίους στο Β'27

Εν συνόψει λοιπόν αυτών, περί των δύο φύσεων του Ιησού, της ανθρωπίνης και της Θείας, ο Άγιος Πρόκλος, Επίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως, ο μαθητής Ιωάννου Χρυσοστόμου, λέγει τα εξής. Αυτή την ενανθρώπιση του Ιησού τη λέγει νησκήριον και λέει, ό,τι νησκηρίω, βλέπω τα χαύματα και ανακηρεί το τυχαιότητα.

Τα θαύματα που κάνει, και δεν μπορώ να πω «δεν είναι Θεός». «Ορώ τα πάθη και ουκ αρνούμαι την ανθρωπότητα», αλλά τον βλέπουμε που πεινάει, που κλαίει, που κοιμάται, που ερωτά, και δεν μπορώ να πω «δεν είναι άνθρωπος».

Ο γάρε Μανουήλ χύσεως μεν φύλασαν έοξεν ως άνθρωπος, παρθενία δε κλήθρα ού διέριξεν ως Θεός, Αν ούτως εκ μήτρας προήλθεν, ως διακοήθης ήλθε, ούτως ετέχθη, ως συνελήφθη, απαστός εξήλθε, αφράστος εξήλθε.

Έτσι γράφει ο Άγιος αυτός άνθρωπος.

Επάνω ακόμη σε αυτό επικαλούμεθα και ένα άλλο, το οποίο είναι του Αγίου Κυρίλλου Ιεροσολύμων. Λέει, για το Χριστό ο Θεόν τα εξής, ούτε γάρτ των ψηλών άνθρωπων προσκυνή νόσιο, ούτε Θεόν μόνο λέγει χωρίς της ανθρωπότητας ευθεβές, δεν πρέπει να τον πει Θεό λέει το Χριστό χωρίς να είναι και άνθρωπος, δεν πρέπει να τον προσκυνείς.

Ή γάρ Θεός ο Χριστός, ως περούν και εσύ, μη ανάλαβε δε την ανθρωπότητα, μην τον ξεχωρίζεις από την ανθρωπότητα Τῆς σωτηρίας ἀλλότριοι καθεστήκαμεν. Εάν βγάλεις την ανθρωπότητα, δεν μπορεί να μας σώσει μόνο ο Θεός.

Προσκυνήστο μεν ο Θεός, πίστε δε στο δε ό,τι και ενιθρόπισε Θα τον προσκυνάς ως Θεό, αλλά πιστεύεις ότι και ενηνθρώπησε αυτός ο Θεός. Οὔτε γὰρ τὸ λέγειν ἄνθρωπον ἄνευ θεότητος ἐπωφελές, ούτε μπορεί να το πεις ότι είναι μόνον άνθρωπος, χωρίς να είναι και Θεός, δεν σε ωφελεί, οὔτε τὴν ἀνθρωπότητα μὴ συνομολογεῖν τῇ θεότητι σωτήριον, διότι δεν σε σώζει τότε.

Ὁμολογήσωμεν τοῦ βασιλέως καὶ ἰατροῦ τὴν παρουσίαν. Ήλθε βασιλιάς, αλλά γίνεται και ιατρός, γίνεται άνθρωπος για να μας θεραπεύσει. Ὁ γὰρ βασιλεὺς Ἰησοῦς ἰατρεύειν μέλλων, λέντιον ἀνθρωπότητος περιζωσάμενος, ἐθεράπευσε τὸ νοσοῦν.

Φόρεσε την ανθρώπινη φύση, λέει, σαν μια ποδιά και ήλθε να θεραπεύσει τον άνθρωπο. Γιατί λοιπόν σκανδαλίζεσαι; Πρέπει να χωρίσουμε την ανθρωπότητα απ' τον Θεό για να τον προσκυνήσεις;

Τότε δεν θα είναι σωτήρας σου μόνο ως Θεός και ουχί και ως άνθρωπος. Δεν μπορεί να σε πλησιάσει. Δεν μπορεί να σε νοσηλεύσει, δεν μπορεί να σου κάνει τον νοσοκόμο, δεν μπορεί να σου κάνει τον γιατρό. Αυτό ακριβώς λέγει αυτός εδώ.

Αναφορικός δε με εκείνο που είπα γρηγορότερα μίζον μου ο πατήρ

Πορεσμένοι σκανδαλίζουν και λένε, να εδώ το λέει καθαρά Λέγω το εξής. Ο πατήρς μου μίζον μου ευθύ

Έχει την ερμηνεία ότι ο Κύριος κατά την γέννηση ήταν ο μικρότερος του Πατρός. Δηλαδή, ο μεν Πατήρ είναι αγέννητος, ὢν υπάρχει. Ο δε κύριος είναι γεννητός εκ του πατρός και δια τούτο λέγει ο πατήρ μου μίζον μου εσπί Και όχι ως ερμηνεύουσι έχω βείτε ότι δίθεν ο πατήρ κατά τη θεότητα είναι ανώτερος του Υιού Κατά την ανθρωπότητα υπάρχει αυτή η διάκριση, δεν υπάρχει κατά τη θεότητα.

Άλλωστε σε άλλο μέρος λέει καθαρά εγώ και ο πατήρ ένεσμε Εκεί πιέζει να πει πως θα τους ξεχωρίσετε εκεί πέρα Άρα λέει ότι, όταν λέγει «μείζων ο Πατήρ», κατά την ανθρωπότητα τη δική του είναι μείζων ο Πατήρ.

Πολλοί τον παρουσιάζουν ότι είναι έξω από τον Θεό, ότι είναι μόνο κτίσμα. Είπα. Έχω δύο περιπτώσεις. Αυτά που σας μεταφέρω είναι από το βιβλίο μου «Περί Θεότητος του Ιησού», από το εγκόλπιον το λεγόμενο «Ορθοδοξία».

Όσοι το έχετε, θα μπορείτε να το μελετήσετε. Εγώ απλώς έχω σταχυολογήσει, για να στηρίξω το θέμα μου, πώς εκινήθησαν οι Άγιοι άνθρωποι αυτοί και μας έδωσαν αυτούς τους χαρακτηρισμούς. Και πώς οι άλλοι Άγιοι άνθρωποι μας βοηθούν να πιστεύσουμε ότι πολύ σωστά τα είπαν και έτσι να προσεύχονται.

Λέγει παραδείγματι ο Παύλος τον Τίτο γραφοντάς του στο β' κεφάλαιο στίχος 10 «Ίνα την διδασκαλίαν του Σωτήρος ημών Θεού». Σωτήρος ημών Θεού, το Σωτήρα το Χριστό τον λέει και Θεό, το λέει το κτίσμα του Θεού

τὴν διδασκαλίαν τοῦ σωτῆρος ἡμῶν Θεοῦ κοσμῶσιν ἐν πᾶσιν. Προστίθησι δὲ ἑξῆς. Αυτό το παίρνει ο Θείος Χρυσόστομος και λέγει το εξής: «Ποῦ εἰσιν οἱ τοῦ Πατρὸς ἐλάττονα τὸν Υἱὸν λέγοντες;» Πού είναι οι κύριοι που λένε ότι ο Υιός είναι μικρότερος από τον Πατέρα; «Τοῦ μεγάλου», φησί, «Θεοῦ καὶ Σωτῆρος». Θα διαψεύσουν και τον Παύλο ή διαφορετική περίπτωση λέει για;

Γιατί ένα άλλο ακόμη εδάφιο που ενδιαφέρει είναι το εξής.

Λέγει στον Ιωάννη, στο έκτο, 22-24, το εξής: «Ώσπερ γαρ ο Πατήρ εγείρει τους νεκρούς και ζωοποιεί, ούτως και ο Υιός, ους θέλει, ους θέλει ο Υιός, όχι ο Πατήρ, ους θέλει ο Υιός, ζωοποιεί. Ο μη τιμών των Υιών, ούτε ημάτων Πατέρα, τον πέμψαντα Αυτόν.

Αυτό το παίρνει ο Μέγας Αθανάσιος τώρα και λέγει το εξής: Εάν ο Χριστός δεν είναι κατά φύσιν Θεός, αλλά κατά χάρη, όπως θέλουν να πιστεύουν αυτοί, δεν θα είναι δυνατόν εις άλλους να μεταδώσει ό,τι αυτός ο ίδιος δεν είχε εκ φύσεως.

Και είναι αλήθεια. Δεν θα ηδύνατο να θεώσει τον άνθρωπον, εάν δεν είναι πράγματι Θεός αυτός. Γιατί λέει «ους θέλει ζωοποιεί» αυτός. Είναι ο συλλογισμός του Μεγάλου Αθανασίου, τετράγωνος. Ο ίδιος δε αναφέρει σε ένα άλλο μέρος, για τη Θεότητα του Ιησού και ότι δεν είναι κτίσμα, το εξής: ότι ου κτίσμα ο Υιός, δεν είναι κτίσμα, όπως δογματίζουν οι Μάρτυρες του Ιεχωβά, και έχει τον εξής συλλογισμό, που απορρέει από τον Ψαλμωδό.

«Ει κτίσμα Θεού ο Υιός, παν δε κτίσμα δούλον του κτίστου», αφού αναφέρει η Γραφή ότι τα κτίσματα είναι δούλα αυτού, απ' τον οποίον εκτίσθησαν, και κάνει τον συλλογισμό.

Εἰ δε κτίσμα, δούλος του Κτίστου, δούλος ο Χριστός και ουχ Υἱός του Θεού, εν τη αυτού περιπτώσει. Ούκ έλαβε ούν μορφήν δούλου, εφόσον ήταν δούλος· πώς έλαβε μορφήν δούλου; Κύριος ων, αλλ’ ην δούλος. Το ποίημα τω ποιητή της αυτής δυνάμεως ου κοινωνεί. Ουδέν άρα κοινόν εστί, ουκ εκ Πατρός.

«Και ου γέννημα ο Υιός». Συλλογισμός τετράγωνος. Έχει επίσης, αναφορικώς με αυτό, και ο Άγιος Κύριλλος Ιεροσολύμων ότι εγεννήθη παρά του Πατρός ο Υιός.

Ουχ ως άνθρωπος γεννά τον λόγο, όπως εγώ γεννώ τον λόγο. Ὁ μὲν γὰρ νοῦς ἐν ἡμῖν ἐνυπόστατός ἐστιν· ὁ δὲ λόγος, λαληθεὶς καὶ εἰς ἀέρα διαχυθεὶς, ἀπόλλυται.

Δεν είδαμε τον Χριστό γεννηθέντα. Εγώ λέγω λόγια, λέει, και φεύγουν, όσο τον Λόγο του Θεού τον είδαμε σαρκή, ο

Εμείς δε είδαμε τον Χριστό γεννηθέντα, λόγων ου προφορικών αλλά λόγων εν υπόστατον και ζώντα Ούχι λεσιλαληθέντα και διακυθέντα, αλλά εκπατρώσα ιδίως και ανεκφράστος και εν υποστάθη γεννηθέντα.

Σας είπα και πάλι ότι είναι σκληρό, μα εμείς δεν έχουμε γνωρίσει τίποτα από την Ορθοδοξία μας ακόμη.

Δεν γνωρίζουν την πίστη τους ακριβώς, τι είναι αυτό που αίμα εχύθη τόσο γι' αυτή την πίστη. Γι' αυτό ακριβώς και συμπεριφέρονται κατά αυτήν την έννοια. Είναι βέβαια δύσπεπτο φαγητό. Είναι όμως ανάγκη ο άνθρωπος να καταπιαστεί κάποτε και με την στερεάν αυτήν τροφήν.

Αυτά που συζητώ τώρα από τη Γραφή, όχι από τους Πατέρες, ούτε καν τα ακούν για πρώτη φορά, διότι δεν έχουν περάσει ούτε μία φορά, έστω και ανάγνωση, το Ευαγγέλιο. Όχι να το μελετήσουν, όχι να αναζητήσουν βοηθήματα από πνευματοφόρους Αγίους, να δουν την ερμηνεία· ούτε καν το έχουν ξεφυλλίσει.

Πώς είναι δυνατόν να μπορέσουν να διατηρήσουν την πίστη τους και να δώσουν και το αίμα τους για αυτήν, όπως έδωσαν οι άλλοι; Ή πώς είναι δυνατόν, ένα άλλο φοβερό, εφόσον δεν γνωρίζουν την αλήθεια; Πώς είναι δυνατόν να έχουν απελευθερωθεί από αυτήν την αλήθεια, αν το ήσουν;

Δεν είναι η εντολή «και γνώσεσθε την αλήθειαν, και η αλήθεια ελευθερώσει υμάς»; Πώς είναι δυνατόν να ελευθερωθώ, εφόσον δεν γνωρίζω την αλήθεια; Και δεν έκανα καμιά προσπάθεια. Απειλούμεθα από χολέρα και ο περισσότερος κόσμος κοντεύει να εμβολιαστεί. Μην πάθει από χολέρα. Ποιος να πάθει από χολέρα; Η σάρκα. Καταλάβατε; Τόσα πράγματα δι' αυτή τη σάρκα, και πολύ σωστά. Δεν έχω κανένα λόγο, αν πείτε να μην πάω· πήγαινε.

Κάνουμε και γι' αυτήν την αθάνατο ψυχή κάτι. Εμβολίασέ την κι αυτή που έχει χολεριάσει αυτή. Κι αν χαθεί το σώμα το έξω, δεν χάθηκε ο κόσμος. Θα ξανά το πάρουμε καινούριο αύριο. Τι από καρκίνο, τι από χολέρα, τι από ένα αυτοκίνητο, τι από μια συγκοπή. Θα το πάρουμε καινούριο. Που δεν λέγω να μην πάμε· να πάμε. Αλλά κάνουμε το ίδιο, τουλάχιστον, αν όχι όσο αξίζει διαφορετικά, για το πνεύμα; Δεν

Όμως, έτσι να τα πω για την ιστορία, ώστε είναι Κύριος, είναι Ιησούς, είναι Χριστός, είναι Υιός του Θεού. Είναι, λέγει, και Μονογενής. Δεν είναι Μονογενής μόνο τη Μητρί, είναι και Μονογενής τω Πατρί.

Έτεκεν τον Υιόν αυτής τον Πρωτότοκον και τον Υιόν τον Μονογενή. Και αναφέρει και αλλού ότι, όταν εισαγάγει τον Υιόν στους Εβραίους, τον Υιόν αυτού, τον Μονογενή, εις τον κόσμο και Πρωτότοκον.

Όπως είναι Μονογενής τω Πατρί, είναι και Μονογενής τη Μητρί. Αδιάφορο αν ορισμένοι, εξαιτίας του «Πρωτότοκος», δεν θέλουν να είναι Μονογενής και τον παρουσιάζουν και με άλλα αδέρφια. Δεν είναι αλήθεια.

Η λέξη «Πρωτότοκος» δεν έχει σκοπό να μας παρουσιάσει άλλα αδέρφια. Μεταξύ πολλών αδερφών, και δευτεροτόκους και τριτοτόκους. Σκοπόν έχει να μας πει ότι, όταν γεννήθη αυτός, ήταν ο πρώτος, δεν είχε γεννηθεί άλλος. Ήταν ο πρώτος τόκος της Παναγίας Θεοτόκου, χωρίς να μας λέει ότι υπάρχει και δευτερότοκος.

Τον εκ του Πατρός γεννηθέντα προ πάντων των αιώνων. Εγεννήθη εκ του Πατρός ο Θεός προ πάντων των αιώνων. Εν χρόνω είναι δι’ ημάς άνθρωπος, εν χρόνω· ο Θεός άχρονος, αϊδίως τω Πατρί. Μέσα στο Ευαγγέλιο αυτές οι δύο περιπτώσεις υπάρχουν.

Αλλά εμείς είμαστε τυφλοί. Αναφέρεται ο Χριστός ως άνθρωπος γεννηθείς και ως Θεός υπάρχων. Υπάρχουν δύο κλίμακες. Η μία αρχίζει από τον Αβραάμ και φτάνει μέχρι του Ιωσήφ του μνήστορος, του νομιζομένου ανδρός της Μαρίας.

Εξ ης εγεννήθη ο Χριστός, όχι εξ ου, εξ ης εγεννήθη ο Χριστός. Και η άλλη αρχίζει εκ του νομιζομένου πατρός, του Ιωσήφ, στον Λουκά, στο γάμμα, και ο πιστοβατικός διαναλογεί των Χριστών ωστεών και φτάνει: του Σηθ, του Αδάμ, του Θεού.

Αν διαβάζαμε, αν απλώς ρίχναμε μια ματιά, θα μας έκαναν αίσθηση Πόσο ένας κατεβαίνει κάτω και πώς ο άλλος, εκεί που κατέβη ο ένας και φτάνει στον νομιζόμενο πατέρα του Ιωσήφ, του Χριστού μας τον Ιωσήφ, τον παίρνει και τον γενεαλογεί οπισθοβατικώς και τον παρουσιάζει ως Θεόν. Και θα τον έβλεπε απλούστατα σαν άνθρωπον.

Αυτός είναι που ανέβη, εκατέβη. Για να ανέβη, εκατέβη.

Προ πάντων των αιώνων. Ότε δε ήλθεν το πλήρωμα του χρόνου, εξαπέστειλεν τον αιώνα αυτού. Γράφει ο Παύλος στους Γαλάτας 4-4 που το ακούμε τη νύχτα των Χριστουγέννων για το επίκαιρο του γεγονότος. Εξαπέστειλεν ο Θεός τον Υιόν αυτού, γενόμενον εκ γυναικός, όχι εξ ανδρός, γενόμενον υπό νόμον.

Πώς ο Αβραάμ γεννά, εδώ ο Υιός εγεννήθη εκ γυναικός.

Ο Ιούδας γεννά, οι άλλοι γεννούν, γιατί ο ανήρ γεννά και η γυναίκα τίκτει. Όταν μιλάει για τον Χριστό: εξ ης εγεννήθη. Μα πώς; Μέχρι τώρα γεννούσαν οι άντρες. Του δε Ιησού Χριστού η γέννησις ούτως ην.

Νηστευτής Μαρίας Ευρέφη, Εργαστή Έκουσα εκ Πνεύματος Αγίου Δεν έχει υπόθεση φυσικών λόγων και μην ζητάς φυσική εξέλιξη. Διότι, όπως λέγει και ωραία —και αυτά βέβαια είναι λόγια που θα συζητηθούν στον «ενανθρωπήσαντα»— που αναφέρει πιο κάτω, στο τρίτον άρθρο.

Όπως λέει ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς:

έφερε και αυτός το προπατορικό αμάρτημα στην πλάτη του, θα ήτο νεκρός και, κατά συνέπεια, θα είχε ανάγκη σωτηρίας. Γι' αυτό συνελήφθη κατά τρόπον έξω από το προπατορικό αμάρτημα, από την διαδοχή, και είναι ικανός να μπορεί να είναι ιατρός των ανθρώπων. Τον παρουσιάζει ακόμη «φως εκ φωτός». Είναι πολλές οι περιπτώσεις που αναφέρεται στην Γραφή το φως του κόσμου.

Πάρετε όλοι εσείς να λάβετε εκ του φωτός. Θα μειωθεί το φως; Θα λάβετε φως χωρίς να μειωθεί το φως. Φως εκ του φωτός. Για σκεφτείτε αυτό το πράγμα, γιατί ορισμένοι λένε: «Πώς είναι δυνατόν να έγινε αυτό το πράγμα;», γιατί το πιάνουν το θέμα ανθρώπινα.

Βλέπουν ωδίνας, βλέπουν τοκετόν, μυρίζονται πράγματα ανθρώπινα και αδύνατα, αμαρτωλά, σαρκικώς· δεν μπορούν να εννοήσουν το υπέρλογον γεγονός. Πράγμα που άπτεται του Πνεύματος του Αγίου και της Χάριτος, και τούτο για το χατίρι του ανθρώπου, βέβαια.

Φως εκ φωτός είναι ο Κύριος αυτός, και έτσι θα τον προσκυνήσει. Τον προσκυνείς ακόμη ως Θεόν Αληθινόν, εκ Θεού Αληθινού γεννηθέντα.

Εγεννήθη από Θεόν Αληθινόν και είναι Θεός Αληθινός. Γι' αυτό και οι προσκυνητές του Θεού θα πρέπει να είναι αληθινοί. Όπως είπε αν ενθυμίστε την ποτέ Σαμαρίτιδα ότι έτσι τους θέλει, αληθινούς τους προσκυνητάς.

Είναι αλήθεια ότι και εμείς παρουσιαζόμεθα προσκυνητές. Πολλά κι εσώ όμως που χει αληθινή Οι περισσότεροί μας δεν προσευχόμεθα ούτε σε αληθινόν Θεόν ούτε αληθινά. Προσευχόμεθα με τον τρόπο μας και σε έναν Θεόν που τον φανταζόμεθα με τις αδυναμίες μας, όχι αυτόν τον Θεόν.

Ούτε προσερχόμεθα εμείς εις τον θρόνο της χάριτος και του ελέους. Εμείς παρουσιαζόμαστε πολλάκις στον θρόνο της δόξης, ενώ τα πάντα πρέπει να είναι δια του θρόνου της χάριτος. Στον Χριστό πρέπει να παρουσιαζόμεθα, και αυτός θα μας παρουσιάσει στον Πατέρα.

Μόνοι μας δεν μπορούμε να πάμε ούτε μπορούμε να λάβουμε. Όσα θα ζητήσετε εν τω ονόματί μου, αυτά θα λάβετε. Πολλοί, ακούς, στην προσευχή τους δεν βάζουν πρεσβευτή τον Χριστό. Και στον Χριστό, της Θεοτόκου, υπάρχει μια ιεραρχία όμορφη.

Ουδής δυνατέ να πάει στον Πατέρα λέει, ημίδιε μου Πρέπει από μένα. Αυτό παθαίνουν και οι αιρετικοί, οι οποίοι απορρίπτουν τον Χριστό. Την κλίμακα αυτή, τη γέφυρα αυτή, ο απορρίπτων τον Χριστόν δεν κάνει τίποτα άλλο παρά κόπτει τη γέφυρα που θα τον ενώσει με τον Πατέρα.

Διότι ο Χριστός είναι Αυτός. Και αν δεν το πιστεύεις αληθινά, ποιος είναι και πώς ενεργεί και πώς θέλει και πώς σώζει, είναι αδύνατο να επιτύχεις την επαφή ξανά με τον Πατέρα. Εφόσον αυτός είναι το μεσότοιχο, εἷς μεσίτης μεταξύ Θεού και ανθρώπων, όπως και ένας μεσίτης μεταξύ ανθρώπων και Χριστού.

Όπως εἷς μεσίτης ο Χριστός στον Θεό, έτσι και μία μεσίτρια ή ένας μεσίτης Άγιος στον Χριστό. Γιατί η Θεοτόκος δεν πρεσβεύει στον Πατέρα, η Θεοτόκος πρεσβεύει στον Υιόν. Και κακώς σκανδαλίζονται αυτοί που απορρίπτουν τις πρεσβείες της Θεοτόκου που λέμε εμείς.

Εμείς λέμε πρέζευε στον εξούτε χθέντα Δεν λέμε στον πατέρα του εξούτε χθέντος Στον εξούτε χθέντα πρέζευε, ο δέσποινα του κόσμου γεννούμε στήτρια Έχουμε δικαίωμα, λοιπόν, να παρακαλέσουμε την Παναγία μας στον Χριστό.

Και ο Χριστός τον Πατέρα. Αν, λοιπόν, δεν έχω ορθή γνώμη περί σου και του τρόπου που σώζει, πώς είναι δυνατόν να πάω, εφόσον ο Πατήρ έχει από καταβολής κόσμου τη βασιλεία; Ο Χριστός είναι συγκληρονόμος.

Βασιλεία είναι του Πατέρα, από καταβολής κόσμου, δεύτε να κληρονομήσετε Είναι ανάγκη, λοιπόν, να γνωρίζω περί του αληθινού Θεού και του αληθινού Υιού. Γι' αυτό λέει Θεών Αληθινών, εκ Θεού Αληθινού Όχι κάποιου Θεού από τον Παρνασσό ή από τον Όλυμπο.

Όχι, του πραγματικού Θεού, του ενός Θεού, του Τριαδικού Θεού. Είτε μπορώ να το καταλάβω είτε όχι. Διότι δεν μπορώ να απορρίπτω ένα πράγμα το οποίο δεν εννοώ.

Ο Θεός δεν είναι λογική, είναι υπέρλογος. Ένα και ένα δεν κάνουν δύο για τον Θεό. Κάνουν χίλια πολλάκις. Και μη κλείνουμε τα θέματα εκεί που δεν τα πιάνουμε. Θεόν λοιπόν αληθινόν, εκ Θεού αληθινού, γεννηθέντα, ου ποιηθέντα. Και επιμένει στη συνέχεια να τον παρουσιάζει ομοούσιον τω Πατρί. Όχι ομοιούσιον, που τον ήθελαν οι Αριανοί. Ομοούσιο, για το οποίο γιώτα αυτό υπέφερε τόσα χρόνια ο Μέγας.

Αθανάσιο, που εμείς δεν το έχουμε σε τίποτα να αρνηθούμε, όχι ένα γιώτα. Ε, τι είναι κι αυτή, χριστιανή δεν είναι; Μπορεί να είναι και έτσι. Δεν τα έχουμε πιάσει εμείς, τι είναι και γιατί τόσο έμφαση και γιατί τόσο πείσμα να μην φύγει τίποτα από τη θέση του, τουλάχιστον από αυτά τα πράγματα. Και το «ὁμοούσιον τῷ Πατρί» είναι πάλι ότι είναι ένα με τον Πατέρα, εν σχέσει με εκείνα που σας μιλούσα γρηγορότερα, «δι’ οὗ τὰ πάντα ἐγένετο». Δεν τα έφτιαξε απευθείας.

Πατήρ μόνος, Δια του Υιού, Άγιος ο Θεός ο Πατήρ, Άγιος ισχυρός Βιού τα πάντα εγένετο, Άγιος Αθάνατος, Ελέησον ημάς, Τρισυπόστατε Θεέ, Ελέησον ημάς, όχι Ελεήστε μας, Ελέησον ημάς. Τα πάντα έγιναν, το κατά τον Ιωάννη που αναφέρει στο πρώτο του κεφάλαιο, διά του Υιού. Ο Χριστός έκανε ό,τι βλέπουμε και ό,τι δεν βλέπουμε, ορατών και αοράτων. Τα πάντα έγιναν διά του Υιού.

Γι' αυτό του δόθηκε εξουσία, διότι Αυτός εσταυρώθη για να ανασκευάσει τα πάντα που ο άνθρωπος εκρήμνισε με την εργασία του σατανά. Του δόθηκε εξουσία και κρίσις. Αυτός μας αναγεννά ἐν τῷ βαπτίσματι. Αυτός μας τρέφει και διατηρεί την αναγεννηθείσαν ψυχή μας.

Αυτός μας, διά της Θείας Κοινωνίας, του Σώματός Του και του Αίματός Του. Αυτός μας συγχωρεί τας αμαρτίας μας στο μυστήριο της μετανοίας, εξομολογήσεως. Αυτός μας αγιάζει. Αυτός θα μας αναστήσει. Αυτός θα μας κρίνει. Αυτός θα μας παραδώσει τῷ Θεῷ καὶ Πατρί.

τα πάντα εν τη χειρή του, εδώ θυμή εξουσία, εν ουρανό και επίληψη. Θα μείνουμε εδώ απόψε το βράδυ και εύχομαι η χάρις του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, διαπρεσβειών της Παναγίας του Μητρώστου επάνω των Αγίων να είναι με όλο τον κόσμο και με εμάς. Αμήν.