The Ninth Ode of the Theotokos

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

We are continuing with the Ode, as those of you who have been with us know.

We have come specifically to the passage where our Most Holy Theotokos says—and this is verse fifty-one: “He has shown strength with His arm; He has scattered the proud in the imagination of their hearts.”

The arm of the Father—for the One who has shown strength is the Father—is the Son. In His arm is His power.

If we simply pay attention to the sign of the Cross that we make, we will understand this: “Holy God, Holy Mighty, through whom all things came to be, Holy Immortal, have mercy on us.” The Holy Mighty One is the arm through whom God made all things. Here, then, our Most Holy Theotokos says, “He has shown strength with His arm; He has scattered the proud in the imagination of their hearts.”

In his First Epistle to the Corinthians, chapter one, verse twenty-four, Paul says, “Christ the power of God.” He calls Christ the power of God.

This is also why Moses says in a prophecy in Exodus, chapter six, verse six: “I will redeem you with an uplifted arm.” In other words, “I will redeem you by the power of a mighty hand”—certainly by the help and power of God, that is, of Christ.

And it says, “Against whom are you setting yourself? Is His arm not mighty?” Against whom, it asks, are you fighting? Against the One who is mighty. Here, then, the Theotokos is saying, in a certain sense, that Christ is the One who will overturn everything.

The passage continues: “He has put down the mighty from their thrones and exalted the humble.” The coming into the world of Christ, the Mighty One, brought a great upheaval. This is why Isaiah, in chapter fifty-three—where, if you have read it, you will plainly have found Christ, Golgotha, and His Passion—says in the first verse: “And to whom has the arm of the Lord been revealed?” To whom, he asks, has the arm of the Lord been revealed? He then recounts all the events that bring Christ to be numbered among the transgressors and laid in the tomb of a rich man.

For our sake He suffers and endures pain; He bears our sins, and so on. The whole of the fifty-third chapter of Isaiah, which in this sense begins with the Arm that was revealed—that is, Christ—is entirely about Christ. Therefore, the Theotokos says that God the Father “has shown strength,” that is, power and victory. First, for a woman to give birth without seed is beyond the law of nature. And the first victory, the first mighty act that He accomplished with His arm, appears to have taken place in her, the Theotokos herself.

For the bodiless Godhead became incarnate, taking flesh from her; she conceived without seed and gave birth without pain. None of these things is natural; they are beyond nature. This is also why she says, “He has shown strength with His arm.” He did wondrous things that do not conform to the laws of nature, or even to human reason.

Whose works are all these things that took place? Are they not the works of the Almighty, of a mighty arm? This is also spoken of in John, in the first chapter, where he theologizes concerning Christ: “In the beginning was the Word, and the Word was with God, and the Word was God.” A little further on he says: “All things came into being through Him, and without Him not one thing came into being that has come into being.”

“All things came into being through Him”—through the Arm, through Christ, all things were made. And nothing that exists was made apart from Him, whether spiritual, material, or composed of both.

Everything that exists, visible and invisible, came into being through the Arm, through Christ. Here He is presented as the Arm. “He has shown strength with His arm.” He acted by His power, by His omnipotence. Therefore, since she says that “He has shown strength with His arm”...

The priest then turns to the words, “He has scattered the proud in the imagination of their hearts.” One must naturally ask, as nearly all the Fathers do: Who were the first to become proud in their understanding?

Have you ever considered who was the first to become proud in his understanding? Satan. Though they were angels, they became demons; from beings of light they became dark, and from good they became evil. And it so happens that this very evening we celebrate the Archangels and all these noetic, immaterial spirits.

The first, then, to become proud in his understanding was Satan. Isaiah states clearly that he wanted to set his throne above the throne of God; but instead of becoming higher than God, he found himself cast down beneath all.

These, then, are the ones who were scattered. And something further must be said, because Satan—I do not know whether you have reflected on this deeply or noticed it—managed to gain dominion and sit upon a throne where God alone ought to sit.

Do you know what that throne is? It is the heart of each one of us. Every human heart is a throne upon which the Creator ought to sit, not a creature. And yet Satan managed to sit there—and in many people he remains there even today, here in the twentieth century.

This is so even though Christ came into the world and, as we shall explain, cast him down.

We raise him up again and place him upon the throne, and we drive Christ from it. We do not want Christ within us. We accept the other one and listen to the other one, and in alliance with him we conduct ourselves in this world.

He scattered the unclean demons. God cast them out of human souls: some He sent into the abyss, and others into the swine. He scattered them. Reflecting on this, Saint Gregory of Neocaesarea said: “He has shown strength on our behalf”—that is, Christ won the victory for our sake.

He wrought victory on our behalf against death and against the devil. Tearing up the record of our sins, He scattered the devil himself and the demons who serve in his army. For the devil is, above all, proud in heart; Satan is the one who possesses egotism in its fullest sense, because he dared to say, “Above the clouds of heaven I will set my throne, and I will be like the Most High.”

Saint Gregory takes this from Isaiah, from the passage I mentioned earlier, which explains the cause of the Fall: Satan fell from the place where he had first been appointed to minister to God. For, as Saint Paul says, “Are they not all ministering spirits sent forth to serve those who are to inherit salvation?” People of good disposition who care about their salvation have angels and archangels as their helpers. From the day of our Baptism, we have a guardian angel of our soul—unless we ourselves drive him away through sin.

If we do not drive him away, we should know that we have a guardian angel of our soul. Indeed, at Compline our Holy Church has a special prayer: “O holy angel, appointed to guard my wretched soul and my afflicted life, do not abandon me, a sinner.” Those of you who pray using the texts of the Church will know it. Those who pray in a Protestant manner, using improvised prayers, will not know these things.

My advice to you, if you wish to accept it, is not to pray in your own words; set your own words aside. They are material, fleshly, and sentimental. The spiritual words that benefit the human soul are found in the texts of the Church: in the Horologion, the Synekdemos, the Synopsis, and, in general, in prayer books that belong to the life of the Church.

The rest are our own words, empty words carried away by the air. In the Church’s prayers, everything is contained in concise form, and they protect a person from material or sentimental prayer. If, as I say, you pray in the manner of the Church and read Compline in the evening, then you will also read, in its proper place, the prayer to the angel who guards our soul. It is found at the end of Compline and is appointed for every believer, every evening.

Satan fell of his own accord; as Scripture says, he abandoned his own dwelling place. He came and made his nest in human hearts, and people received him. But Christ came and scattered him.

He was an angel at first, as I told you earlier. In the Epistle of Jude, which is one short chapter placed before the Apocalypse, it is clearly stated that he abandoned his own dwelling place of his own accord. No one drove him away. He himself wanted to set his throne above the throne of God. That is why Satan is a fountain of wickedness; that is why he does not repent and cannot change.

If you speak to him about salvation, you had better stop your ears at the same time. What things you will hear! Simply wish him Paradise: “I wish you a blessed Paradise.” You will shudder when you hear him—that Beast roaring as though you were burning him with forty red-hot irons. He cannot bear to hear of Paradise. Such is the depth of his wickedness.

We, however, though afflicted by demonic influence and marked from our conception in our mother’s womb by the sinful condition transmitted through our father’s seed, are like a shoot that needs to be grafted. That is why we are baptized.

If we could understand and grasp this, we would see that sin is something external to us; it is not our very source or nature. It comes to us from outside. For precisely this reason, we still have the freedom either to receive or to reject this invader.

Satan has wickedness within himself. He is a fountain of evil. He is like pitch and cannot become white. There is no salvation for him. He has been condemned; he condemned himself.

The subject of the angels belongs to the time before the creation of the visible world, because God first made the spiritual world, from which came those who are now the satans, having fallen in the meantime, and only afterward did He make the material world. In the Book of Job we read that the angels were praising God when He made the stars, before Adam. That the Fall had already taken place—and consequently that the angels already existed—is also shown by God’s command to Adam “to cultivate and to guard” Paradise.

If there had been no enemy—who soon revealed himself, appeared, was identified, and did what he did—why would God have told Adam to “guard” it?

From this, then, it is shown that the spiritual world existed before the material world and even before humanity, and also that the Fall had already occurred.

How many angels there are, no one knows. When our Christ was arrested and brought before Pilate, He said that He could give the command and many thousands of angels would descend—I do not recall the exact number He mentioned—ready at once to come to His aid. How many they are, God alone knows.

Holy Scripture and Tradition present the angels as belonging to nine orders, each with its corresponding archangel. As I said earlier, in the notice placed here for the eve of tomorrow’s feast and the commemoration of the Archangels, we know three Archangels by name.

We know the Archangel Gabriel, whose name is interpreted as “God and man.” He is the one who ministered in the Incarnation of the God-Man, Jesus Christ. We know Michael from the Old Testament, and we also know Raphael from the Old Testament, from the Book of Tobit.

These are the three Archangels known by believers who do not possess an extensive library about the spiritual beings. I have also found the other Archangels of the remaining orders. For, as you know, there are nine orders: angels, archangels, principalities, authorities, powers, dominions, thrones, cherubim, and seraphim. Each order has its own archangel.

Allow me to name them for you. Michael is the Archangel of the Angels; Gabriel, the Archangel of the Archangels; Pharmuel, of the Principalities; Chazael, of the Authorities; Samuel, of the Powers; Uriel, of the Dominions; and Raphael, of the Thrones.

That is why Raphael said to Tobit, “I minister before the throne of God, and I took your prayer and carried it up before Him.” Selaphiel is the Archangel of the Cherubim, and Akapsael of the Seraphim.

I have drawn these other six names of the archangels from an old book. As I said earlier, many of us do not know them; we know only the three whose names appear in Holy Scripture.

God is not responsible for the existence of the evil one. God made all things exceedingly good. They themselves brought about this condition, through their own free choice, and they remain free even to this day.

But the day will come when their reign will end—and end badly indeed.

A special Hell has also been prepared for them. We hear this in the Gospel of the Last Judgment, which we read in the twenty-fifth chapter of Matthew, from verse 35 onward: “Depart from Me, you cursed, into the eternal fire prepared for the devil and his angels.”

Satan knows this. If you remember, when he unexpectedly encountered our Lord in the country of the Gergesenes, he said to Him, “Do not send me into the abyss before the appointed time.” He acknowledges the Lord’s authority and believes that he will be sent into the abyss; yet he pleads, “Do not send me into the abyss before the appointed time.”

Therefore, since the hymn says, “He has scattered the proud in the imagination of their hearts,” this is where we must begin. The first beings to become proud in their nous—their spiritual intellect—were these spirits, and they succeeded in gaining dominion over almost all humanity, with only the very rarest exceptions.

Consider what Satan said to God concerning Job. If you remember, God asked him where he had come from, and he replied, “I have gone around the earth and walked about upon it; here I am.” By “walked about,” he means: “I have trampled it underfoot; I have traversed it; the earth is mine now.”

He held everyone captive. But God drew one man out from among them, as though saying, “Very well, you have everyone else. But do you have Job? No, you do not have him.” In any event, the souls who did not willingly allow Satan to take possession of them could be counted on one’s fingers.

They resisted him vigorously, despite ancestral sin. For they too all came from one blood and bore ancestral sin. Consequently, Satan laid claim even to them: he held them, tormented them, and carried them down into Hades. This is why Christ our Lord descended into Hades and shattered the everlasting bars that had held them there from ages past.

So this is where the nous first turns when the Most Holy Theotokos speaks of the many things Christ has accomplished: “And He has scattered the proud.” The first act of pride began up there, in the spiritual realm. And now, at this point, I would like to tell you that pride is a terrible thing.

It is something foreign to human nature. As one Father of the Church says, “Pride is a sickness of the brain.” Pride is a sickness of the mind. It is no small matter. The mind of a person possessed by pride is diseased—and, indeed, its sickness is incurable.

This particular Father, Saint Cyril of Alexandria, says of pride: “There are many afflictions of the soul within us.” There are, he says, many passions of the soul. “But one is more unnatural than all the others, strange among the other spiritual passions and unbearable to everyone; God Himself opposes it.” God Himself abhors it and drives it away.

This is pride.

There are, he says, many strange diseases of the soul. Yet one is exceedingly strange, and God Himself wages war against it: pride. John Chrysostom says, “There is no evil equal to pride.” No other evil can compare with pride.

“It turns a man into a demon—insolent, blasphemous, and perjured—and makes him delight in death and bloodshed.” These are severe words from men who bore the Spirit. A person must therefore understand that the key lies within him, and that it depends upon him to humble himself.

For He said, “He who humbles himself.” Thus, He places it in the hands of the person. He does not say, “The one whom I humble,” but, “He who humbles himself will be exalted, and he who exalts himself will be humbled.”

These words are certainly severe, but they are true.

From this thought we may turn to other examples as well. The days have come in which Christ enters the world and speaks prophetically through the lips of the Theotokos—Christ Himself, who is present within her womb.

Her words reach even to the Second Coming, for it is not merely the Theotokos who speaks; Christ, who dwells within the Theotokos, is speaking. The Holy Spirit speaks, and these words are uttered. She now beholds another reality as well: the Jews who rejected Him were also proud, and they were scattered among the nations.

And they were scattered among the nations. When Titus came down against them, he nailed them all to crosses. And when there was not enough wood to crucify them, he nailed them to the walls as tanners nail up goatskins. He did nothing except scatter those enemies of the One who had done mighty things.

For this reason the Prophet Ezekiel says prophetically, in chapter eleven, verse sixteen: “I will scatter them among the lands.” These are the Hebrews. “I will scatter them among the lands.” Many who hear these words and know that Israel exists today as a state may raise an objection.

Whatever objection they raise, they are mistaken. For they themselves gave that state the name Israel; it does not bear Christ’s signature. Israel means “one who has prevailed with God.” Read in Genesis where Jacob is renamed Israel.

That is also where the name Israelites comes from. There you will see that Israel means someone who is strong with God. Are the Israelites strong with God when they have denied Him, continue to deny Him, and will go on denying Him? In Tel Aviv, instead of the banner of the Cross, they have the Masonic pentagram. Yet they have formed a state and gathered there.

They have gathered there so that the Russians may come down and slaughter them. That is why they have gathered.

Sadly, this is why sin and wealth are being gathered there: so that the Russians may come down and slaughter them. I am not making prophecies; this is not a prophecy. I am simply passing on what I read and what others say.

Thus the proud Jews were indeed scattered, as it says here: “He has scattered the proud in the imagination of their hearts.” He has scattered the proud; they remain scattered. An anonymous commentator says that these words were spoken not only about the Hebrews and Satan, but also about us Greeks, because our egoism and our much-vaunted wisdom did not accept Christ. Saint Paul the Apostle wrote about this.

I do not know whether you have ever given attention to this chapter. You should read it from time to time. In the first chapter of First Corinthians, Saint Paul the Apostle writes about this and says things that certainly seem strange to us human beings: “For the word of the Cross is foolishness to those who are perishing, but to us who are being saved it is the power of God. For it is written: ‘I will destroy the wisdom of the wise, and I will set aside the understanding of the prudent.’”

“Where is the wise? Where is the scribe? Where is the disputer of this age? Has not God made foolish the wisdom of this world?”

“For since, in the wisdom of God, the world through its wisdom did not know God, God was pleased through the foolishness of the preaching to save those who believe. For Jews ask for a sign and Greeks seek wisdom, but we preach Christ crucified: to the Jews a stumbling block and to the Greeks foolishness.”

“but to those who are called, both Jews and Greeks, Christ the power of God and the wisdom of God.”

No egotistical person will ever understand anything about Christ. The whole matter seems like a fairy tale to him.

That is why Christ, as we shall see in a few days at Christmas, was not discovered by anyone. He was revealed to the simple shepherds, to the humble wise men from the East, and to certain people whose hearts were pure and who were humble in spirit and mind.

Everyone else remained outside this entire Mystery that had been accomplished according to God’s dispensation. No one discovers Christ by himself. That is why, as I say, Saint Paul the Apostle wrote about those who take pride in human reason—the wise and the rest—who seek to grasp God through their own wisdom.

That is also why, as you remember from chapter seventeen of the Acts of the Apostles, when Saint Paul the Apostle spoke here at the Pnyx in Athens and began speaking about the Resurrection, they stood up and left.

The Resurrection simply does not fit into human reasoning.

Bones—dry bones—and now you speak to me of the Resurrection? Leave it; we will discuss it another time. And they departed. Human reason becomes dangerous when it tries to judge the truths of Christianity, and a person must be careful.

The hymnographer who composed the Akathist Hymn also wrote beautiful words about the Theotokos and, more generally, about the ministry she fulfilled. In the third section, specifically at the letter rho, he says: “We behold eloquent orators mute as fish before you, O Theotokos.” Orators and wise men, he says, have closed their mouths like fish and are unable to interpret or explain what happened through you.

“For they are at a loss to explain how you remain a Virgin and yet were able to give birth.” How did this happen?

But we, marveling at the mystery, cry out in faith: Alleluia! Glory to You, O God. These things were accomplished by His mighty arm. They did not happen because you wished them to, nor because nature willed them. Nature itself teaches you that wherever there is childbearing, virginity does not remain.

And then there are those other beautiful verses beginning with “Rejoice.” I have selected two or three of them, which you too will remember: “Rejoice, for you show philosophers to be without wisdom; rejoice, for you expose the masters of words as lacking reason. Rejoice, for the clever disputants have been made fools; rejoice, for the makers of myths have withered away.”

As you know, we have interpreted the Akathist Hymn before. If someone is willing to pay close attention to its words, he will find doctrine within them. His questions are resolved, he receives answers, he is strengthened and filled with gladness; he finds relief and refreshment.

And for us Athenians, who are considered the summit of wisdom and all the rest—we even had Athena and her owl here—the hymn says: “Rejoice, for you unravel the tangled reasonings of the Athenians; rejoice, for you fill the nets of the fishermen.”

All these words are directed against the egotistical and the proud. The proud person is sick in his nous, his spiritual intellect, and cannot grasp any of these mysteries that Christ accomplished through the Theotokos for our sake.

And if we do not wish to be scattered because of our pride—yes, if we do not wish to be scattered—then let us take heed. For He will utterly break us apart as well.

I do not remember the exact words. We read them in the first kathisma, in the first Psalm.

Read it and you will find there how the righteous man advances and how the ungodly will be scattered. The words are given there; a passage from it is coming back to me now.

That passage in the first kathisma applies to us.

Tobit always gave his son Tobias wise counsel. Those of you who read the book will find it in the fourth chapter of Tobit, verse thirteen, where he says: “And you, my child, do not let pride rule in your heart.”

And as you know, pride has two faces.

There is the ordinary kind of egoism: “You will not convince me. Whatever you say, I already know it all—and who are you to tell me?” But there is also egoism born from some advancement, success, or good fortune. Thus a person is endangered from two sides: by the grand idea that he can manage everything, and by thoughts such as, “If only everyone else were like me,” or, “If only other people’s children were like mine.” Holy Scripture calls such people wise in their own eyes: they think themselves clever and believe that they know.

And the Holy Spirit has said through the Prophet Isaiah, in the fifth chapter, verse twenty-one, the following:

“Woe to those who are intelligent in their own eyes and expert in their own sight!”

Woe to those who are wise in their own eyes—those who believe that they have mastered everything, that they know everything, and that they can prove everything. A person must always be modest in his estimation of himself, as the divine John Chrysostom says. Whatever virtue, wisdom, intelligence, or good fortune he may possess—whether long life, health, or anything else—he must remain humble and cautious, attributing everything to God, who is the One who gives it. I should think that He will ask me to give an account for everything He has given me, rather than imagine that I am entitled to it or deserve it. All who refuse to humble themselves will one day be found to be like chaff.

For this reason, Christ opposes the proud. Pride is something He casts away from Himself; it cannot remain in His presence. Those of you who read Holy Scripture will find such a thought in the Old Testament, in Genesis.

The eleventh chapter, verse four, contains something we all learned at school: the Tower of Babel. What happened at Babel? What did the people say there? They said, “Come, let us build ourselves a city and a tower.”

In their own reasoning, they must have thought that God might bring another flood. “We shall make a roof so high that it reaches heaven, because the water of the Flood rose even to the peaks of the highest mountains.

We shall build something higher still—a tower—and climb to its top, and so we shall escape.” “Come, let us build ourselves a city and a tower whose top will reach to heaven.” Its summit, they said, would reach heaven.

“And let us make a name for ourselves forever.” That is what they said. And what did the mighty Arm do? “The Lord scattered them from there over the face of the whole earth.” He confused their language and scattered them throughout the earth. Thus the different languages arose, and everything came to a standstill. There lies the foundation of it all; there lies the beginning of apostasy.

What were they thinking? “Ah, we shall escape Him!” And what did He do to them? Man cannot escape God, for as Obadiah says in the first chapter, verse four:

“Though you soar aloft like the eagle, and though you set your nest among the stars”—if you want to break loose from God, to rise and fly away, where can you go? Even if you set your nest among the stars, as they now attempt to do with their space ventures—“from there I will bring you down.”

The Lord says this. “Woe to him who says in his heart…” Gagarin said something similar, but he said it here on earth, and then he died. The same reckoning awaited him there. Do you understand? For, according to David, God “has scattered the bones of those who seek to please men; He has scattered the bones of those who seek to please men,” as he says in the Psalm.

Elsewhere David also says, “All the workers of lawlessness shall be scattered.” Sin is what creates this condition, and God, through His exalted and mighty Arm, scatters all those who stand against Him.

How could the proud not be scattered, since pride is the beginning and source of sin? Many of us may say, “Glory to God, I am not proud.” But the moment you sin, you are proud. The moment you sin, my dear man, you are proud, because you are setting yourself against God: “Let Him say what He likes. He told me not to do it, but I shall do it.”

He said, “Have children,” but I shall not. Do you understand? He said that I should not desire something, but I say, “No, I shall desire it. I know better.”

The examples I am giving you are not inventions; I draw them from what is happening around us, so that we may be corrected. All these things are taken from the situations you see. Therefore, let a person be watchful and never wish to place himself even a little above others.

Loftiness, egotism, arrogance, and pride are not healthy. They are something dreadful. John Chrysostom says, “Nothing lofty is sound; it is swollen and puffed up.” Such swellings are like the bubbles little children make when they play. They burst very easily and are quickly destroyed.

The neptic Father Saint John Climacus gives the following description of humility and pride: “Moderation is the daughter of humility.” In other words, moderation is born in a person from humility.

In his successes, the humble man moderates himself and remains afraid, as I told you earlier. “Pride is the daughter of vainglory.” In times of prosperity, the vainglorious man becomes proud, raises himself even to heaven, and then falls once again into contempt.

These things are very revealing. Consider how often they occur among us, and how many sick minds think and act in this way. One day God will shake us all to pieces. Blessed is the person who, however much virtue he possesses, believes himself to be a sinner. Blessed is the person who, however many good things he possesses, believes that they are not his own and that he is only their steward.

Indeed, an account will be required of him, for “to whom much has been given, from him much will be required.” If you have a little shop with only a small turnover, your responsibilities are one thing; if you have a factory and much else besides, they are another. What care is required for the one, and what account will you give for it? And what care is required for the other, and what account will you have to give for that?

For this reason, when a certain Father was asked, “What must I do, Geronta, to be saved?” he replied, “Make your stomach and your work smaller.” Take on only what you can keep under control, and keep the fear of death before you every day.

Do not let your head rise into the clouds, or you are lost. Satan is a person eight thousand years old; he has immense knowledge and experience. We are people of yesterday, with hearts so burdened by sin. We cannot discern his cunning devices by ourselves.

A person therefore needs to be very watchful; otherwise, one day he will find that he has deceived himself before God. God does not judge as we judge. For the most part—indeed, always—God looks not merely at what we do, but at how we do it.

He looks to the motive. He will judge this person according to his motives, and He will judge another in His own way—not according to my way of judging.

These are details that must not be overlooked.

Then verse fifty-two says, “He has put down the mighty from their thrones and exalted the humble.” This is linked with the preceding verse and with what I said earlier. He has brought them down: “He has put down the mighty from their thrones and exalted the humble.”

If you pay attention, the verse is constructed from opposites: He put down; He exalted; thrones; the humble. How many contrasts there are! That is why He also says, “Everyone who exalts himself will be humbled, and he who humbles himself will be exalted.” Strange things await us on that Day.

But then we will no longer have any opportunity to set things right. That is why there is fear and trembling, and why each person must fashion this garment of the soul with the greatest care.

Every person, whatever sex one belongs to, female or male, is in a sense a little dressmaker, because each of us is sewing the garment of the soul. Blessed is the person who works carefully and prayerfully—carefully and prayerfully—with Christ and the Most Holy Theotokos (All-Holy) as the pattern and model, stitch by stitch by stitch.

Otherwise, we will discover that we have been deceived when that Day comes.

An elder once said, “Three strange surprises await us beyond the grave.”

There will be people of whom we thought very highly, whom we venerated in this world as saints and for whom we even erected statues, only to discover suddenly that Christ judged them and placed them in Hell.

And there will be people whom we regarded as condemned, yet we will find them, he says, in Paradise. Those are the first two surprises. The third, he says—the fearful surprise that will astonish us throughout eternity—is this: if we ourselves should happen to be saved, how many people will be missing.

That is the third surprise. I say this for some of us who have a very high opinion of ourselves. Even now, there are many pointless outbursts around us. You know, a person must be sparing with his tongue, both in curses and in words of praise, because, according to the Book of Proverbs, excessive praise can turn into a curse.

To praise someone can be regarded as a curse by the Spirit of God. That is why you see that many people who have advanced in the spiritual life and have cultivated it deeply do not speak in this way. Even if you do them the greatest kindness, they hold their thanks back from their lips. They will give thanks to God, but they will not praise you, lest they stir up your vainglory.

Christianity is the science of sciences, because it is the only work that prepares things—and human beings—for eternity.

Think of all the offices that exist, drawing up plans and carrying them out for this present world.

Canals, factories, bridges—what do they not build? What studies they undertake, how much they rack their brains, and what care they devote to things that will stand for only a little while and then come crashing down around us. How much more, then, must be done for the soul, and how much care must be shown—for our own soul and for the soul of the other person in our midst.

For we will be responsible not only for our own salvation, but also for all those whose lives pass through our hands, those who are in our surroundings, and those from whom, in some way, God expects something through us. Allow me not to go any further with this verse, because I would spoil it; and, God willing, we shall continue it in another talk.

Κινενά την Οδύνη, όπως γνωρίζετε όσοι είμαστε μαζί.

Ευρισκόμεθα συγκεκριμένως στο μέρος εκείνο που λέγει η Παναγία μας, και είναι ο πεντηκοστός πρώτος στίχος. «Ἐποίησεν κράτος ἐν βραχίονι αὐτοῦ, διεσκόρπισεν ὑπερηφάνους διανοίᾳ καρδίας αὐτῶν».

Βραχίων του Πατρός, γιατί αυτός που εποίησε κράτος είναι ο Πατήρ. Βραχίων του Πατρός είναι ο Υιός. Εν τω βραχίονι αυτού υπάρχει η δύναμη.

Εμείς, αν προσέξουμε το σταυρό μας απλώς που κάνουμε, θα το αντιληφθούμε. Άγιος ο Θεός, Άγιος ισχυρός, διού τα πάντα εγένοντο το Άγιος Αφάνατος ελέησον ημάς. Ο Άγιος ο ισχυρός είναι ο βραχίων ούτως υπήν διού, δια του οποίου ο Θεός επίησε τα πάντα. Εδώ λοιπόν η Παναγία μας λέγει επίησε κράτος εν βραχίων η αυτού και διεσκόρπησεν οι περηφάνους, δια νοία καρδίας αυτών.

Ο Παύλος, στην προς Κορινθίους, το Α΄ 24, στην πρώτη του επιστολή, λέγει «Χριστόν Θεού δύναμιν». Το Χριστό τον λέγει δύναμιν.

Γι' αυτό και ο Μωυσής, σε μια του προφητεία στην Έξοδο, το 6ο κεφάλαιο, στίχος 6, λέγει εκεί το εξής: Λυτρώσω με εμάς εν βραχίων υψηλό, θα σας λυτρώσω εσάς τη δυνάμη μιας τυβαράς χειρός Ασφαλώς, βέβαια, με τη βοήθεια δηλαδή του Θεού, του Χριστού.

Ο Δεϊό λέει το εξής «Τιν υπρόσχησε, ούχ ο βραχίων κρατεάς εστί» Σε ποιον, λέει, αντιστρατεύεσαι; Σε Αυτόν που είναι στιβαρός. Εδώ, λοιπόν, η Θεοτόκος λέγει κατά κάποιον τρόπο ότι ο Χριστός είναι Αυτός ο οποίος θα ανατρέψει τα πάντα.

Υπάρχει και συνέχεια παρακάτω εκεί που λέγει «Καφίλε δυνάστας από θρόνον και ύψος φεταπινούς» Έκανε μία αναταραχή ο ερχομός του Χριστού εις τον κόσμο, του δυνατού αυτού. Γι' αυτό και ο Ησαΐας, στο πεντηκοστό τρίτο κεφάλαιο, το οποίο όσοι θα έχετε διαβάσει θα έχετε βρει καθαρά τον Χριστόν και τον Γολγοθά και το Πάθος, λέγει στο πρώτο του εδάφιο: Και βραχίον Κυρίου δίνει Απεκαλύψη, ο βραχίον του Κυρίου σε ποιον λέει Απεκαλύψη Και έπειτα εξιστορεί τα περιστατικά όλα, εκείνα τα οποία τον φτάνουν τον Χριστόν μεταξύ των κακούργων, στον τάφο μετά του πλουσίου.

Περί ημών υποφέρει και οδυνάται, τας αμαρτίας ημών φέρει και λοιπά. Όλο το πεντηκοστό τρίτο κεφάλαιο του Ιησαΐου, που αρχίζει κατά αυτήν την έννοια με τον βραχίονα που απεκαλύφθη, ο Χριστός δηλαδή, είναι όλο για το Χριστό. Ο Θεός λοιπόν Πατήρ, λέγει η Θεοτόκος, εποίησε κράτος, δύναμη δηλαδή, νίκη, που κατά το νόμο της φύσεως πρώτον Μια γυναίκα να γεννήσει άνευ σποράς, αυτά είναι πράγματα υπερφυσικά. Και η πρώτη νίκη, η πρώτη δύναμις, η οποία εποίησεν εν τω βραχίονι αυτού, είναι σε αυτή την ίδια, όπως φαίνεται.

Διότι η άσαρκος Θεότης εσαρκώθη, εδανείσθη από αυτήν, συνέλαβε ασπόρως και γέννησε ανωδίνως. Όλα αυτά δεν είναι πράγματα φυσικά, είναι πράγματα υπερφύσιν. Γι' αυτό λέει επίσης εκκράτωσεν βραχίων η αυτού Έκαμε πράγματα παράξενα, που δεν στέκονται στους νόμους της φύσεως ούτε καν στη λογική.

Τίνος έργα είναι όλα αυτά τα οποία έλαβαν χώρα; Δεν είναι έργα του Παντοδυνάμου, ενός βραχίονος στιβαρού; Γι' αυτό και στον Ιωάννη αναφέρεται αυτό το περιστατικό, στο πρώτο κεφάλαιο, εκεί όταν θεολογεί τον Χριστό: «Εν αρχή είναι ο Λόγος και ο Λόγος είναι προς τον Θεό και ο Θεός είναι ο Λόγος». Λέγει πιο κάτω λίγο το εξής: «Πάντα δι' αυτού εγένετο, και χωρίς αυτού εγένετο ουδέ εν ο γέγονεν».

Πάντα δι' αυτού εγένετο, διά του Βραχίονος, διά του Χριστού έγιναν, λέει, τα πάντα. Και ό,τι υπάρχει δεν είναι που δεν έχει γίνει από Αυτόν. Είτε πνευματικά είναι, είτε υλικά είναι, είτε μεικτά είναι.

Ό,τι υπάρχει ορατών και αόρατων έγινε δια του βραχίονος, δια του Χριστού. Αυτόν παρουσιάζει εδώ ότι είναι βραχίων. Αυτός εποίησε κράτος εν βραχίονι αυτού. Έκαμε με βάση τη δύναμή του, την παντοδυναμία του. Εφόσον λοιπόν αναφέρει ότι εποίησε κράτος εν βραχίονι αυτού.

Ο Πρεσβύτερος «διεσκόρπισεν υπερηφάνους διανοίᾳ καρδίας αὐτῶν». Θα πρέπει κανείς να ανατρέξει κανονικά, όπως και όλοι σχεδόν οι Πατέρες θα ανατρέχουν: Ποιοι υπερηφανεύτησαν εν διανοία το πρώτον;

Ποιος υπερηφανεύτη εν διανοία το πρώτον, σας έχει απασχολήσει ποτέ; Ο Σατανάς. Άγγελοι όντες έγιναν δαίμονες, από φωτεινοί έγιναν σκοτεινοί, από αγαθοί έγιναν πονηροί. Και συμπίπτει, μάλιστα, απόψε το βράδυ να εορτάζομε τους Αρχαγγέλους και όλα τα νοερά αυτά άυλα πνεύματα.

Αυτός ο οποίος, λοιπόν, πρώτος υπερηφάνευσε τη διανοία αυτού είναι ο Σατανάς. Ο Ησαΐας αναφέρει σαφώς ότι ηθέλησε να θέσει τον θρόνο υπεράνω του θρόνου Αυτού και εκεί, αντί να γίνει υπέρθεος, ευρέθηκε από κάτω.

Αυτοί, λοιπόν, είναι οι οποίοι διασκορπίστηκαν. Αναφέρει και πιο κάτω, διότι ο Σατανάς, δεν ξέρω αν έχετε εμβαθύνει ή έχετε προσέξει, κατόρθωσε να κυριαρχήσει και να καθίσει σε ένα θρόνο που έπρεπε μόνο ο Θεός να κάθεται.

Το ξέρετε το θρόνο αυτό; Είναι η καρδία ενός εκάστου. Η καρδία ενός εκάστου είναι ο θρόνος που πρέπει να κάθεται ο Κτίστης. Και όχι το κτίσμα. Και εντούτοις κατόρθωσε να καθίσει αυτός. Και πολλοί, μάλιστα, μέχρι σήμερα, εν πλήρει 20ώ αιώνι.

Παρόλο που ο Χριστός ήρθε εις τον κόσμο. Και, όπως θα πούμε στη συνέχεια, εκκρήμνισε αυτόν.

Εμείς ξανά τον αναβιβάζουμε και τον βάζουμε στον θρόνο. Και διώχνουμε τον Χριστό από τον θρόνο. Δεν τον θέλουμε το Χριστό μέσα μας Δεχόμεθα τον άλλον, ακούμε τον άλλον. Και εν συνδυασμώ με αυτόν πράττομεν στον κόσμο αυτό.

Τους ακαθάρτους δαίμονας διεσκόρπισεν. Ο Θεός, εκβαλών αυτούς από τας ψυχάς των ανθρώπων. Άλλους έπεμψεν εις την Άβυσσον, άλλους εις τους χοίρους· τους διεσκόρπισε. Ο Άγιος Γρηγόριος ο Νεοκαισαρείας, επάνω σε αυτή τη σκέψη, έχει πει το εξής: «Εποίησε», λέει, «κράτος υπέρ ημών», δηλαδή ενίκησε ο Χριστός για λογαριασμό δικό μας.

Εποίησε κράτος υπέρ ημών, κατά του θανάτου και κατά του διαβόλου. Το των ημετέρων αμαρτιών διαρρήξας χειρόγραφον, αυτόν τε τον διάβολον διεσκόρπισε και τους εκείνου στρατευομένους δαίμονας. Εκείνος γαρ τη καρδία κυρίως είναι υπερήφανος, αυτός έχει τον εγωισμόν, ο Σατανάς κυρίως, επειδή, λέγει, ετόλμησε: «Επάνω των νεφελών του ουρανού θήσω τον θρόνο μου και έσομαι όμοιος του Υψίστου».

Αυτό το έχει πάρει από τον Ησαΐα, αυτό που σας είπα γρηγορότερα, που αναφέρει τον λόγον της πτώσεως, ότι έπεσε ο Σατανάς από εκεί που είχε τοποθετηθεί το πρώτον, να διακονεί τον Θεό. Διότι, όπως λέει ο Παύλος, «ουχί πάντες εισίν λειτουργικά πνεύματα εις διακονίαν αποστελλόμενα διά τους μέλλοντας κληρονομείν σωτηρίαν;» Οι άνθρωποι οι καλοπροαίρετοι, που ενδιαφέρονται για τη σωτηρία τους, έχουνε αγγέλους και αρχαγγέλους βοηθούς. Από την ημέρα της Βαπτίσεώς μας, άγγελος φύλακας της ψυχής μας, εκτός και τον διώξουμε εμείς αμαρτάνοντας.

Εάν δεν τον διώξουμε, θα πρέπει να γνωρίζουμε ότι έχουμε άγγελο φύλακα της ψυχής μας. Και μάλιστα η Αγία μας Εκκλησία, κατά το απόδειπνο, έχει και ειδική ευχή: Άγιε Άγγελε ο Εφαιστός της αθλίας μου ψυχής και τα λεπόρου μου ζωής Μη εγκαταλείπτουμε το αμαρτωλό μου Θα το γνωρίζετε όσοι προσεύχεστε με τα κείμενα της Εκκλησίας· όσοι προσεύχεστε με προτεσταντικό τρόπο, με αυτοσχέδιες προσευχές, αυτά δεν θα τα ξέρετε.

Σας συνιστώ, όμως, αν θέλετε, μην προσεύχεστε με δικά σας λόγια· αφήστε τα δικά σας. Είναι υλικά, είναι σαρκικά, είναι συναισθηματικά. Τα πνευματικά λόγια που ωφελούν την ψυχή του ανθρώπου είναι στα κείμενα της Εκκλησίας: Στο ορολόγιο, στην συναίκημον, στη σύνοψη γενικά στα προσευχητάρια τα οποία έχουν σχέση με την Εκκλησία.

Τα άλλα είναι δικά μας λόγια, του αέρα λόγια. Εκεί μέσα, συνοπτικώς, υπάρχουν τα πάντα και προφυλάσσουν τον άνθρωπο από υλικές ή συναισθηματικές προσευχές. Εάν, λέγω, προσεύχεστε με τον τρόπο της Εκκλησίας και κάνετε το βράδυ το απόδειπνό σας, ασφαλώς θα διαβάζετε στη σειρά και του Αγγέλου, του φύλακος της ψυχής μας, την προσευχή, η οποία υπάρχει εν κατακλείδι στο απόδειπνο, για κάθε πιστόν, κάθε βράδυ.

Ο Σατανάς μόνος του εξέπεσε, εγκατέλιπε το ίδιο οικητήριο, λέγει. Ήρθε, εφώλιασε στις καρδιές των ανθρώπων, τον εδέχτησαν οι άνθρωποι· όμως ο Χριστός ήρθε και τον διασκόρπισε.

Ήταν πρώτα άγγελος, σας είπα γρηγορότερα. Στου Ιούδα την επιστολή, που είναι ένα κεφάλαιο προ της Αποκαλύψεως, αναφέρεται σαφώς εκεί ότι εγκατέλιπε το ίδιο οικητήριο μόνος του. Δεν τον όφησε κανένας μόνος που ήθελε να θέσει τον χρόνο του ή περάνους χρόνους του Θεού Γι' αυτό ο Σατανάς είναι πηγή κακίας, γι' αυτό και δεν μετατρέπεται, δεν μπορεί να αλλάξει.

Αν του μιλήσετε για σωτηρία, θα πρέπει ταυτοχρόνως να βουλώσετε τα αυτιά σας. Το τι θα ακούσετε! Ευχηθείτε του απλώς να πάει στον Παράδεισο: «Σου εύχομαι καλό Παράδεισο». Θα φρίξετε όταν τον ακούσετε, το θηρίο που ουρλιάζει, λες και τον καίτε με σαράντα σίδερα πυρακτωμένα. Δεν μπορεί να ακούσει τον παράδεισο. Τόσο πηγή κακίας.

Αν εμείς, παρότι είμεθα δαιμονόπληκτη, αρχίζει ενωμένης από τη συλλήψεως η θυγγυλία της μητρώς μας για το σπέρμα του πατέρα μας, ως αμαρτωλών, που εσπάρη και έχει ανάγκη εμβολιασμού, γι' αυτό και βαπτιζόμεθα.

Εάν μπορούσαμε να το καταλάβουμε αυτό και αν θα μπορούσαμε να το πιάσουμε, θα βλέπαμε ότι έχουμε απ' έξω εμείς την αμαρτία, δεν την έχουμε πηγαία, την έχουμε απ' έξω. Γι' αυτό ακριβώς έχουμε περιθώριο να δεχθούμε ή να μην δεχτούμε πλέον τον κατακτητή αυτό.

Ο σατανάς την έχει από μέσα. Είναι πηγή κακίας. Είναι πίσσα. Δεν μπορεί να γίνει λευκός. Δεν υπάρχει σωτηρία γι' αυτόν. Κατεδικάστη. Αυτοκατεδικάστη.

Το θέμα δε «άγγελος» είναι προ της δημιουργίας, διότι ο Θεός έφτιαξε πρώτα τον πνευματικόν κόσμο, εκ του οποίου υπάρχουν και οι σατανάδες σήμερα, που εν τω μεταξύ έπεσαν, και έπειτα τον υλικόν κόσμο. Στο βιβλίο του Ιώβ διαβάζουμε ότι οι άγγελοι υμνούσαν τον Θεό όταν ποιούσε τα άστρα, προ του Αδάμ, και ότι είχε γίνει επίσης πτώσις αποδεικνύεται και, κατά συνέπεια, η ύπαρξη των αγγέλων αποδεικνύεται από το «εργάζεσθαι και φυλάσσειν» που είπε ο Θεός στον Αδάμ.

Αν δεν υπήρχε εχθρός, που απεδείχθη σε λίγο, παρουσιάστηκε, εντοπίστηκε, έκανε τα δικά του, πώς θα του έλεγε «φύλαττε»;

Από αυτό λοιπόν αποδεικνύεται ότι προϋπήρξε και ο πνευματικός κόσμος του υλικού και του ανθρώπου ακόμη, αλλά και η πτώσις ταυτοχρόνως είχε προηγηθεί.

Πόσοι είναι, ουδείς γνωρίζει. Όταν ο Χριστός μας συνελήφθη από τον Πιλάτο, Είπε θα μπορούσα λέει να δώσω εντολή να κατέβουν Ξέρω πόσες μυριάδες είπε εκεί πέρα άγγελοι, έτσι για πρώτο χέρι δηλαδή. Πόσοι είναι, μόνο ο Θεός ξέρει πόσοι είναι.

Στις Γραφές και στην Παράδοση παρουσιάζονται ότι είναι εννέα τα λεγόμενα τάγματα, με τους αναλόγους αρχαγγέλους. Όπως είπα και γρηγορότερα, στο σημείωμα που είχαν θέσει εδώ, Επί την πρόοψη της εορτής της Αυριανής και της μνείας των Αρχαγγέλων, εμείς γνωρίζουμε τρεις Αρχαγγέλους.

Τον Αρχάγγελο Γαβριήλ, που ερμηνεύεται «Θεός και άνθρωπος» το Γαβριήλ, και είναι το πρόσωπο αυτό το οποίο διηκόνησε στην ενανθρώπιση, δηλαδή του Θεού και ανθρώπου Ιησού. Γνωρίζουμε το πρόσωπο του Μιχαήλ από την Παλαιάν Διαθήκη και γνωρίζουμε και το πρόσωπο του Ραφαήλ, πάλιν από την Παλαιάν Διαθήκη, από το βιβλίο του Τωβίτ.

Αυτούς τους τρεις αρχαγγέλους γνωρίζουν οι πιστοί, οι μη έχοντες αρκετή βιβλιοθήκη σχετικώς με τα πνεύματα. Εγώ έχω βρει και τους άλλους αρχαγγέλους των υπολοίπων ταγμάτων, διότι, όπως ξέρετε, είναι εννέα τάγματα· αναφέρονται άγγελοι, αρχάγγελοι, χερουβείμ, σεραφείμ, θρόνοι, κυριότητες, δυνάμεις, εξουσίες. Το κάθε ένα εξ αυτών έχει και τον αρχάγγελό του.

Επιτρέψτε μου να σας τους πω. Ο Μιχαήλ είναι των Αγγέλων Αρχάγγελος. Ο Γαβριήλ των Αρχαγγέλων Αρχάγγελος. Ο Φαρμουήλ των Αρχών. Ο Χαζαήλ των Εξουσιών. Ο Σαμουήλ των Δυνάμεων. Ο Ουριήλ των Κυριοτήτων. Ο Ραφαήλ των Θρόνων.

Γι' αυτό είπε: «Διακονώ στον θρόνο του Θεού και παίρνω την προσευχή σου και την πήγα εγώ επάνω», είπε στον Τωβίτ. Ο Σαλαχαΐλ των Χερουβείμ και ο Ακαψαΐλ των Σεραφείμ.

Ανασύρω από ένα παλαιό βιβλίο τα υπόλοιπα έξι αυτά ονόματα των αρχαγγέλων, τα οποία, όπως είπα γρηγορότερα, πολλοί μας δεν τα γνωρίζουν. Γνωρίζουν τα τρία μόνο γραφικά αυτά.

Δεν ευθύνεται ο Θεός για την υπόθεση του πονηρού. Ο Θεός τα έκανε καλά λίαν τα πάντα. Μόνοι τους έφτιαξαν την κατάσταση αυτή, αδιαφόρως αν και μέχρι σήμερα είναι ελεύθεροι.

Όμως μια μέρα θα έρθει που θα τελειώσει η βασιλεία τους, άσχημα μάλιστα.

Έχει φτιάξει και ειδική κόλαση. Και το ακούμε στο Ευαγγέλιο της Κρίσεως, που διαβάζουμε στο 25ο κεφάλαιο του Ματθαίου, στίχος 35 και κατωτέρω: «πορευεσθε απ εμου οι κατηραμενοι εις το πυρ το αιωνιον το ητοιμασμενον τω διαβολω και τοις αγγελοις αυτου».

Ο Σατανάς μάλιστα το ξέρει αυτό και, αν θυμάστε, όταν συναντήθη απρόοπτα με τον Κύριό μας στα Γέργεσα, του είπε: «Μη με στείλεις προ της ώρας εις την Άβυσσο». Του αναγνωρίζει ανωτερότητα και πιστεύει ότι θα πάει εις την Άβυσσο, αλλά: «Μη με στείλεις προ της ώρας εις την Άβυσσο».

Γι' αυτό, εφόσον ομιλεί ότι «διεσκόρπισεν ὑπερηφάνους διανοίᾳ καρδίας», από εκεί πρέπει να ξεκινήσει ο άνθρωπος. Ότι οι πρώτοι οι οποίοι υπερηφανεύθησαν εις τον νου είναι αυτά τα πνεύματα, τα οποία κατόρθωσαν να κυριαρχήσουν της ανθρωπότητας, εκτός βέβαια απειροελαχίστων.

Διότι, αν λάβει κανείς υπόψη του εκείνο που είπε ο Σατανάς στον Θεό για τον Ιώβ, αν ενθυμείστε, που τον ερώτησε από πού, από πού είπε «περιελθών την γη και εμπεριπατήσας εν αυτή πάρη μου». Δηλαδή «ἐμπεριπατήσας», την καταπάτησα, την περπάτησα, είναι δική μου η γη πλέον.

Κατείχε τους πάντας. Ο Θεός ανέσυρε έναν από μέσα. Καλά, όλους τους έχεις. Τον Ιώβ τον έχεις; Αυτόν δεν τον έχεις. Μπας περιπτώσει το πλήκτον ή το κατηγητήριο του σατανά Είναι μετρημένες στα δάχτυλα οι ψυχές, οι οποίες δεν άφησαν τον σατανά θεληματικά να τις καταλάβει.

Αντιδρούσαν δυναμικά λόγω του προπατορικού αμαρτήματος. Διότι και αυτοί έρχονται εξ ενός αίματος πάντες, έφεραν το προπατορικό αμάρτημα και, κατά συνέπεια, ο σατανάς είχε δικαιώματα και επ' αυτών και τους κρατούσε και τους ταρτάρωνε και τους πήγαινε στον Άδη. Γι' αυτό και ο Χριστός μας επήγε στον Άδη και συνέτριψε μοχλούς αιωνίους, που τους κρατούσαν εκεί απ' αιώνων.

Το πρώτο, λοιπόν, λέγω, πηγαίνει ο νους, όταν η Παναγία μας λέει πλείστα πράγματα διά του Χριστού και λοιπά. «Καὶ διεσκόρπισεν ὑπερηφάνους». Η πρώτη υπερηφάνεια βγαίνει από εκεί επάνω. Η υπερηφάνεια τώρα, στο σημείο αυτό, θα ήθελα να σας πω, είναι κακό πράγμα.

Είναι κάτι, δηλαδή, ξένο από τον άνθρωπο. Όπως λέγει ένας πατήρ της Εκκλησίας, «ἡ ὑπερηφανία», λέγει, «ἀσθένεια ἐγκεφάλου ἐστί». Είναι αρρώστια στο μυαλό η υπερηφάνεια. Δεν είναι μικρό πράγμα η υπερηφάνεια. Είναι άρρωστο το μυαλό του ανθρώπου, ανίατο μάλιστα, το οποίον έχει η υπερηφάνεια.

Ένας πατήρ, ο συγκεκριμένος, ο Άγιος Κύριλλος Αλεξανδρείας, λέγει για την υπερηφάνεια: Πλήστα εν ημίν ησύ πάθη ψυχικά. Υπάρχουν πολλά λέει πάθη της ψυχής. Έν δε και μάλιστα τον άλλον ατοπότερον ένα παράξενο από τα άλλα ψυχικά και πάσιν αφόρητον, ο και αυτός μάχεται ο Θεός Και κι αυτός ο Θεός το σιχαίνεται και το διώκει.

τούτο εστί η περηφανία.

Υπάρχουν λέει πολλά νουσήματα αυτήν την ψυχή, παράξενα. Ένα όμως που είναι πολύ παράξενο, που το μάχεται κι αυτός ο Θεός, είναι η υπερηφάνεια. Ο Δεύθυος Χρυσόστομος λέει Ουδέν υπερηφανείας ίσων και κακών Δεν μπορείς την υπερηφάνεια να αντιμετωπίσεις με κανένα κακό.

Δαίμονα τον άνθρωπο να απεργάζεται Υβριστή, βλάσιμον, επίορκο, θανάτον ποιη και φώνον αφιές Λόγια σκληρά από πνευματοφόρους ανθρώπους. Γι' αυτό ο άνθρωπος θα πρέπει να γνωρίζει ότι το κλειδί είναι από μέσα και από αυτόν εξαρτάται να ταπεινωθεί.

Διότι έχει πει «ὁ ταπεινῶν ἑαυτόν». Άρα το αφήνει στα χέρια του ανθρώπου. Δεν λέγει αυτόν που ταπεινώνω εγώ, ο ταπεινών εαυτόν μόνος θα υψωθεί και ο υψών εαυτόν ταπεινωθήσεται.

Είναι βέβαια σκληρά λόγια αυτά, όμως είναι αλήθειες.

Γύρω από αυτή τη σκέψη μπορεί κανείς να πάει και σε άλλους. Ήρθανται και άλλες τις ημέρες που ήρθε ο Χριστός εις τον κόσμο και που κάνει προφητείαν δια των χειλέων της Θεοτόκου, αυτός ο Χριστός, ο οποίος υπάρχει στην κοιλία.

Δευτέρα Παρουσία, διότι δεν ομιλεί η Θεοτόκος· ομιλεί ο Χριστός που είναι στη Θεοτόκο. Το Πνεύμα το Άγιον ομιλεί και λέγονται αυτά τα λόγια. Και τώρα βλέπει και άλλη κατάσταση που υπάρχει εκεί. Περήφανοι υπήρξαν και οι Ιουδαίοι, οι οποίοι τον απέρριψαν και διασκορπίστηκαν στα έθνη.

Και διασκορπίστηκαν στα έθνη. Όταν κατέβηκε ο Τίτος κάτω και τους κάρφωσε όλους. Και όταν δεν έφταναν τα ξύλα να τους σταυρώσει, τους κάρφωνε όπως καρφώνουν τα κατσικοτόμαρα η δεσοδίψε στους τοίχους. Δεν έκανε τίποτα άλλο, ειμή μόνον διεσκόρπιζε αυτούς τους εχθρούς εκείνου που έκαμε τα δυνατά.

Γι' αυτό αναφέρει ο Ειδεκήλ Προφητικός Στο ενδέκατο κεφαλαιό του στίχο 16 και λέει τα εξής Διασκορπιώ αυτούς οι σπάσαν την γη Και αυτοί είναι οι Εβραίοι. Διασκορπιώ αυτούς οι σπάσαν την γη Πολλοί που τα ακούνε αυτά τα λόγια και γνωρίζουν ότι σήμερα υπάρχει Ισραήλ ως κράτος, θα μπορούν να πούνε κάτι, μια ένσταση να φέρουν.

Όποια και αν φέρουν, είναι λανθασμένοι. Διότι αυτοί ονόμασαν Ισραήλ το Ισραήλ. Την υπογραφή του Χριστού δεν την έχουν. Διότι Ισραήλ ερμηνεύεται «ο ισχύσας μετά του Θεού». Διαβάστε στη Γένεση, όπου ο Ιακώβ μετονομάζεται εις Ισραήλ.

Εξού και Ισραηλείτε Και από εκεί θα δείτε ότι Ισραήλ πάει να πει ένας που είναι δυνατός με τον Θεό. Είναι οι Ισραηλίτες δυνατοί με τον Θεό, που τον αρνήθηκαν, τον αρνούνται και θα τον αρνούνται; Που αντί για τη σημαία του Σταυρού, στο Τελ Αβίβ κάτω, Είναι η 5α η μασονική Μα έκαναν κράτος, εμαζεύτηκαν εκεί.

Εμαζεύτηκαν για να κατεβούν οι Ρώσοι να τους σφάξουν. Γι' αυτό εμαζεύτηκαν.

Δυστυχώς, γι' αυτό η αμαρτία συμμαζεύεται εκεί πέρα και το χρήμα, για να κατεβούν οι Ρώσοι να τους σφάξουν. Δεν κάνω προφητείες, δεν είναι προφήτευση· από αυτά που διαβάζω, από αυτά που λένε, απλώς σας τα μεταφέρω.

Και οι Ιουδαίοι λοιπόν οι περήφανοι όντως διεσκορπίστησαν, όπως λέγει εδώ, ευραχείων ή αυτούς, διεσκόρπιστοι είναι οι περήφανοι, τους διεσκόρπιστοι είναι. Ένας δε ανώνυμος ερμηνευτής λέγει ότι αυτά δεν ελέχθησαν μόνο για τους Εβραίους και για τον Σατανά, αλλά και για μας τους Έλληνες, που ο εγωισμός μας και η αντισοφία μας πολύ δεν ελέχθη με τον Χριστό, και έγραψε σχετικώς ο Παύλος.

Δεν ξέρω αν σας έχει απασχολήσει αυτό το κεφάλαιο, να το διαβάζετε καμιά φορά. Από την Προσκορινθίου, το πρώτο κεφάλαιο Προσκορινθίου στο Παύλο γράφει σχετικώς και λέγει τα εξής πράγματα βέβαια που είναι παράξενα για μας τους ανθρώπους: «Ο λόγος γαρ του Σταυρού Ισμένα πολυμένης Μωρία εστι Ιδέστο ζωμένης ημίν δύναμης Θεού εστι Γέγραπται γαρ· απολώ την σοφίαν των σοφών και την σύνεσιν των συνετών αθετήσω.

Πού σοφός; Πού γραμματεύς; Πού συζητητής του αιώνος τούτου; Ουχί εμώρανεν ο Θεός την σοφίαν του κόσμου τούτου;

επειδή γάρ εν τη σοφία του Θεού, ούκ εκ νου ο κόσμος δια της σοφίας των Θεών, ο Θεός διά της μορία του κηρύγματος, τόθε τους πιστεύοντας. Επειδή και Ιουδαίοι σημείον αιτούσιν και Έλληνες σοφίαν ζητούσιν, ημείς δε κηρύσσομεν Χριστόν εσταυρωμένον, Ιουδαίοις μεν σκάνδαλον, Έλλησι δε μωρίαν.

Αυτής δε τη σκλητή, Ιουδαίοις δε και Έλλησι, Ιησουφένοντας, είτε Ιουδαίοι είναι, είτε Έλληνες είναι, Χριστόν, Θεού δύναμη και Θεού σοφία.

Κανένας εγωιστής δεν πρόκειται να καταλάβει για τον Χριστό. Παραμύθι τού φαίνεται η υπόθεση.

Γι' αυτό και ο Χριστός, όπως θα δούμε σε λίγες μέρες, τα Χριστούγεννα, δεν ανακαλύφθη από κανέναν. Αλλά απεκαλύφθη στους απλούς ποιμένες, στους απλούς σοφούς της Ανατολής. Και σε ορισμένους που είχαν καθαράν την καρδία και ταπεινοί στο πνεύμα και στο φρόνημα.

Όλοι οι άλλοι μείναν έξω από όλο το μυστήριο αυτό, το οποίο οικονομήθηκε. Ουδίστον αν δεν λύσκει τον Χριστό Γι' αυτό, λέγω, και ο Παύλος έχει γράψει για τους εγωιστάς του λογικού μας, τους σοφούς κλπ., που θέλουν με τη σοφία τους να πιάσουν τον Θεό.

Γι' αυτό και όπως εντιμήσετε που διαβάζουμε στο 17ο κεφάλαιο των πράξεων, όταν αφού Απόστολος Παύλος μείνησε εδώ στην πνίκα σας Αθήνας και είπε περιαναστάστας, στάσταν κι έφυγαν.

Δε φέκεται στο μυαλό Ανάσταση.

Οστά, κόκαλα ξερά, μου λες τώρα Ανάσταση; Άσ' τα να τα συζητήσουμε άλλη φορά. Έφυγαν. Η λογική είναι κακό πράγμα στον άνθρωπο, όταν θέλει να αντιμετωπίσει τα θέματα τα χριστιανικά, και πρέπει να προσέχει.

Επίσης το ύμνοδο που έχει γράψει τον Ακάθη στον ύμνο έχει πει ωραία πράγματα για τη Θεοτόκο και γενικά αυτή τη διακονία που έκανε. Στην τρίτη στάση και συγκεκριμένως το γράμμα ρω λέγει το εξής: Ρήτορας Πολυφθόμου, Οσυχίας Αφώμου, Ο Ρώμεν Επισχύ Θεοτόκου Ρήτορες, σοφοί, σαν τα ψάρια, λέει, κλείσαν το στόμα τους και δεν μπορούν να ερμηνεύσουν, να εξηγήσουν αυτό που έγινε με σένα.

Απορούσι γαρ λέγειν το πως και παρθένος μένεις και τ' εκεί Πώς έγινε αυτό το πράγμα;

Υμίζε το μυστήριον που θαυμάζονται, πιστός βόμενο. Αλληλούια! Βόξα αυτοί ο Θεός. Εμβραχίων οι απ' του έγιναν. Δεν έγιναν γιατί τ' όθελες εσύ, δεν έγιναν γιατί τ' όθελε η φύση. Η φύση το τελείωσαν δίδε τον διδάστη σου, ότι όπου παιδοτήρια δεν υπάρχει παρθενία.

Και τα άλλα τα ωραία, τα «Χαίρε», έχω σταχυολογήσει δύο-τρία, θα τα ενθυμηθείτε κι εσείς, λέγει: Χαίρε φιλοτόφους αθώφους διπνίουσα, χαίρε τεχνολόγους αλλόβους ελέγχουσα, χαίρε ότι εμοράνθησαν οι γενείς συζητητές, και ρε ό,τι εμαράνθησαν οι των μύθων ποιητές.

Αν κανείς, όπως ξέρετε που έχουμε ερμηνεύσει άλλοτε τον Ακάθιστον Ύμνον, θελήσει να τα προσέχει, δόγμα βρίσκει εκεί μέσα. Του λύνονται οι απορίες, παίρνει απαντήσεις, στερεώνεται, ευφραίνεται, ανακουφίζεται, δροσίζεται.

Για μας δε τους Αθηναίους, που θεωρούμεθα κορυφή σοφίας και λοιπά, Είχαμε και την Αθηνά και την κουκουβάγια εδώ, λέει. Χαίρε των Αθηναίων τα σλοκάζιες πόστα, χαίρε των Αλληλαίων τα σαγήναν πληρούσαν.

Όλα αυτά είναι γραμμένα κατά τον εγωιστή, κατά τον υπερήφανο. Ο υπερήφανος είναι ασθενής εις τον νου και δεν μπορεί να συλλάβει τίποτα από τα μυστήρια αυτά τα οποία έκανε ο Χριστός για τη Θεοτόκου υπέρ ημονική.

Αλλά και εμείς, αν θέλουμε να διασκορπιστούμε εν υπερηφανία, εάν δεν θέλουμε δηλαδή, όχι αν θέλουμε, εάν δεν θέλουμε να διασκορπιστούμε μάλλον εν υπερηφανία, ας προσέξουμε. Διότι και μας θα μας εξαναλύσει.

Δεν θυμούμαι ακριβώς τα λόγια που υπάρχουν. Βάζουμε το πρώτο κάθισμα, τον ψαλμό των πρώτων.

Διαβάστε ότι θα το βρείτε εκεί, τι είναι η τρόπο που ο θήκος θα πάει στην αποδίκη και τι είναι η τρόπο τα άκερα θα διασκορπιστούν. Αναφέρονται τα λόγια· τώρα έρχεται στον νου μου, έχει εκεί ένα χωρίο.

Εκεί είναι η περίπτωση η δικιά μας, σε εκείνο το πρώτο κάθισμα.

Ο Τωβίτ έδιδε μια σοφή πάντοτε συμβουλή στον γιο του, τον Τωβία. Όσοι διαβάζουν θα το βρείτε στο τέταρτο κεφάλαιο του βιβλίου του Τωβίτ, στο 13ο εδάφιο, που λέει το εξής: «Και συ, παιδί μου, μη υπερηφανεύου τη καρδία σου».

Και ξέρετε, η περηφάνια έχει δύο όψεις.

Είναι ο εγωισμός, το τυπλό, ου με πτήσης κάνουμε πτήσης και εγώ τα ξέρω και εμένα θα μου πεις. Είναι και ο εγωισμός εξαιτίας ενός αλλάβης, μιας επιτυχίας, μιας ευτυχίας. Και έτσι κινδυνεύει ο άνθρωπος από δύο μέρη: τη μεγάλη ιδέα ότι τα καταφέρνει, ότι μακάρι να ήσαν και οι άλλοι ή να ήσαν και των άλλων τα παιδιά σαν τα δικά μου. Γιατί σ' αυτό το πράγμα και αυτοί λέγονται υπό της Γραφής συνετοί, δηλαδή οι έξυπνοι για τον εαυτόν τους, ξέρουν αυτοί.

Και έχει πει το Πνεύμα το Άγιον διά του προφήτου Ησαΐου, στο 5ο κεφάλαιο, στίχος 21, το εξής:

«οὐαὶ οἱ συνετοὶ ἐν ἑαυτοῖς καὶ ἐνώπιον ἑαυτῶν ἐπιστήμονες».

Ουαί, οι συνετοί εν εαυτοίς, που πιστεύουν ότι τα κατέχουν, ότι τα γνωρίζουν, ότι τα αποδεικνύουν. Ο άνθρωπος πρέπει να είναι πάντοτε μετριάζων, όπως λέγει ο θείος Χρυσόστομος. Οποιαδήποτε αρετή, οποιαδήποτε σοφία, οποιαδήποτε ευφυΐα, οσηδήποτε ευτυχία αν υπάρχει, ηλικία, υγεία κ.λπ. Να είναι μετριάζων, να φοβάται, να τα αποδίδει όλα στον Θεό, ότι αυτός είναι που τα δίνει. Μάλλον λόγο θα μου ζητήσει για όλα αυτά που μου έδωσε, παρά ότι τα δικαιούμαι και μου αξίζουν. Όλοι αυτοί σαν τα άχυρα θα βρεθούνε μίαν ημέρα, οι οποίοι δεν θα θελήσουν να ταπεινωθούν.

Γι' αυτό ο Χριστός γενικά αντιτάσσεται στους περήφανους. Είναι ένα πράγμα που το διώχνει από μέσα του, δεν μπορεί να σταθεί. Στην Παλιά Διαθήκη μια τέτοια σκέψη υπάρχει στη Γένεση, όσοι διαβάζετε τη Γραφή.

Το ενδέκατο κεφάλαιο, στίχος τέσσερα, είναι κάτι που το ξέρουμε όλοι από το σχολείο. Είναι η Βαβέλ. Τι είναι στη Βαβέλ, τι είπαν στη Βαβέλ οι άνθρωποι τότε; Συνήθως τι είπαν, δέστε οικοδομήσωμε εαυτής πόλης και πύργων.

Έπρεπε να ξέρουν, σε ένα δουλέμβριο, ότι θα αλλάξεις, κάνεις κατακλυσμό. Θα είχαμε φτιάξει μια σκέπη τέτοια, τόσο ψηλή που να φτάνει στον ουρανό, γιατί το νερό έφτασε μέχρι τις κορυφές των ορέων, των υψηλότερων.

Εμείς θα φτιάχναμε μια σκέπη, πιο ψηλή, έναν πύργο, και θα ανεβαίναμε εκεί επάνω και θα γλιτώναμε. «Δεῦτε οἰκοδομήσωμεν ἑαυτοῖς πόλιν καὶ πύργον, οὗ ἡ κεφαλὴ ἔσται ἕως τοῦ οὐρανοῦ», η κορυφή, λέει, θα φτάνει στον ουρανό.

και πλήθομεν εαυτοίς όνομα συνέχεια. Αυτά είπαν αυτοί. Και τι έκανε ο Βραχείων, ο δυνατός, και διέστηρεν Κύριος εκείθεν επί προσώπου της γης, τους ανακάτεσε τη γλώσσα και τους διέστηρες όλη τη γη. Και έχουμε και τις διάφορες γλώσσες που βρεθήκαν και τι έγινε επί σκοντάφια. Από εκεί ξεκινά η βάση, από εκεί είναι η απευθερία.

Πώς σκέφτηκαν, μπα, θα του ξεφύγουμε, και τι τους έκανε; Δεν μπορεί ο άνθρωπος, διότι, όπως λέει ο Αβδιού, στο πρώτο κεφάλαιο, στίχος 4:

Εάν μετεοριστείς ως αετός και αναμέθω τον άστρον της γνωσιάν σου, αν θες να ξεχύσεις δίχα από το Θεό και σκοσείς και πετάξεις και πας, πού να πας, στα άστρα να βάλεις την φωλιά σου όπως πάνε του τη ζώη της Μερμήδικη μας, εκείθεν κατάξω σε και κατεβάσω κάτω.

Λέγει Κύριος: «Οὐαί, ὁ λέγων ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ, κλείσ' με κατάκται επικυνηγήν». Αυτό είπε και ο Γκαγκάριν, αλλά εδώ είπε και πέθανε. Και εκεί τον ίδιο λογαριασμό. Καταλάβατε; Διότι, κατά τον Δαβίδ, ο Θεός «διεσκόρπισεν ὀστᾶ ἀνθρωπαρέσκων, διεσκόρπισεν ὀστᾶ ἀνθρωπαρέσκων», λέγει στον ψαλμό του, στον Ιβίτα Υφτά.

Και σε άλλο μέρος λέγει ο Δαβίδ: «Διασκορπίζονται πάντες οἱ ἐργάται τῆς ἀνομίας». Η αμαρτία είναι αυτή η οποία δημιουργεί την κατάσταση και ο Θεός, δια του βραχίονος αυτού του υψηλού και του δυνατού, διασκορπίζει όλους αυτούς οι οποίοι ίστανται ενάντια.

Πώς δεν θα διασκορπιστόμενε η περήφανη αυτού, αφού κατά τον σειρά αρχεί η περήφανία και αμαρτία, διότι πολλοί θα πούμε, εγώ δόξα τω Θεώ δεν είμαι εγώ εσύ, από τη στιγμή που αμαρτάνεις είσαι υπερήφανος, από τη στιγμή που αμαρτάνεις άνθρωπε είσαι υπερήφανος, αντιτάσταση του Θεού, άστον κι ας λέει, είπε να μην το κάνω, εγώ θα το κάνω,

Είπε να κάνω παιδιά, εγώ δεν θα κάνω, καταλάβατε; Είπε να μη θέλω, όχι, δεν θα ήθελα, ξέρω.

Αυτά που σας επιστρατεύουν, δεν οι έργοι κάνουν, τα παίρνω μέσα από εκεί να μας εγκυλώσει, από το δικό του Όλα αυτά είναι πληκτωμένα από τα δραστάσια που βλέπετε. Γι' αυτό, λοιπόν, ακριβώς ας προσέξει ο άνθρωπος και ας μη θελήσει να θέσει τον εαυτό του λίγο πιο πάνω από τους άλλους.

Το ύψος, ο εγωισμός, η έπαρξη, η περηφανία δεν είναι υγιές. Είναι κάτι φοβερός. Ο Χρυσόστονος λέγει «Ούγα ρέχτη το ύψος, υγιές, αλλώστερ υπονθόλυγκες». Οι κούστιες αυτές κάνουν τα μικρά παιδιά μου που σ' ακούνε και παίζουν. Ευκολοβρύγνηται ούτω και ούτως. Ραδίως απόλλυνται.

Ο δε νηπτικός πατήρ, ο Άγιος Ιωάννης της Κλίμακος, έχει τον εξής χαρακτηρισμό για την ταπείνωση και για την υπερηφάνεια. Φυγάπτυρ της ταπεινώσεως, η μετριώτηση, φυγατέρας, δηλαδή γεννιέται η μετριώτηση στον άνθρωπο, είναι η ταπεινώση.

Ο ταπεινός ενδυσευτικίες αυτού μετριάδει εαυτόν, φοβάται αυτό που σας είπα γρήγορα, φυγάπτυρ δε της κενοδοξίας, υπερηφάνεια. Ο Κενόδοξος εν της ευτυχίες αυτού υπερηφανεύεται μέχρι στου ουρανού ρημών, υψώνει αυτό και καταφρονώνται πάλι.

Και είναι χαρακτηριστικά. Έχετε υπόψη πόσα τέτοια συμβαίνουν μεταξύ μας και πόσα άρρωστα μυαλά υπάρχουν που σκέπτονται και ενεργούν έτσι. Θα μας ξετινάξει μια ημέρα. Χαρά στον άνθρωπο που όσο και αρετίαν έχει πιστεύει ότι είναι αμαρτωλός Χαρά στον άνθρωπο που, όσα αγαθά κι αν έχει, πιστεύει ότι δεν είναι δικά του και είναι διαχειριστής.

Και μάλλον λόγος θα του διοικηθεί διότι πολλοί του ερώθη Επειδή πολλοί θα του διοικηθεί λογαριασμός Όμως να έχεις ένα μαγαζάκι πέρα να κάνεις ένα γύρο 10% ραχνές και όμοια να έχεις ένα εργοστάσιο και λοιπά να κάνεις, τι φροντίδες θα έχεις το ένα και τι λόγο θα δώσεις εναντί του ενός και τι φροντίδα και τι λόγο μπορείς να σου δώσεις εναντί του άλλου.

Γι' αυτό ένας πατήρ έλεγε, όταν ερωτήθη: «Τι να κάνω, λέει, γέροντα, να σωθώ;» «Μίκρυνον, λέει, τη γαστέρα σου και το έργο σου.» Να μπορείς να τα ελέγχεις και να έχεις τον φόβο του θανάτου καθημερινό.

Μην πάρεις το κεφάλι στον αέρα· χάθηκε. Σατανάς είναι πρόσωπο 8.000 ετών, έχει γνώστη τεραστή, έχει πείρα Δεν μπορούμε εμείς τώρα, χθεσινοί άνθρωποι, με τόσο βαρημένη καρδία, να μπορούμε να διακρίνουμε τα τεχνάσματά του.

Και χρειάζεται πολύ ο άνθρωπος να προσέχει, διότι διαφορετικά θα βρεθεί γελασμένος στα μάτια του Θεού μια ημέρα. Και ότι ο Θεός δεν κρίνει όπως κρίνουμε εμείς, και ο Θεός, ως επί το πλείστον, πάντοτε μάλλον, δεν βλέπει τι κάνουμε αλλά πώς το κάνουμε.

Καταπιάνεται με την αιτία. Αυτός ο ανθρώπης θα σκρίνει κατά λογία των αιτίων των αυτών και τ' άλλους θα μας σκρίνει πάλι με τον τρόπο το δικό του, όχι με τον τρόπο το δικό μου.

Είναι λεπτομέρειες αυτές οι οποίες δεν πρέπει να μην παρατηρούνται.

Στη συνέχεια, το 52ο εδάφιο λέγει: «Καθεῖλε δυνάστας ἀπὸ θρόνων καὶ ὕψωσε ταπεινούς». Είναι συνδυασμένο με το πρώτο. Και τα λόγια αυτά τα είπα και γρηγορότερα. Κατεβάτηκα. «Καθήλε δυνάστας από χρόνος και ύψος εξαπινούς».

Είναι το αντίθετο σχήμα, αν προσέξετε. Καθεῖλεν, ὕψωσε, θρόνων, ταπεινούς. Πόσα πράγματα αντίθετα. Γι' αυτό και λέγει: «οτι πας ο υψων εαυτον ταπεινωθησεται και ο ταπεινων εαυτον υψωθησεται». Παράξενα πράγματα μας περιμένουν για τη μέρα εκείνη.

Αλλά δεν θα έχουμε πλέον περιθώριο να διορθώσουμε. Γι' αυτό είναι φόβος και τρόμος και ο άνθρωπος με πολλή προσοχή πρέπει να φτιάχνει αυτό το κοστούμι της ψυχής.

Κάθε άνθρωπος, σε οποιοδήποτε γένος κι αν υπάγεται, είτε στο θήλυ είτε στο άρρεν, δεν παύει να είναι μια μοδιστρούλα, διότι ράβει το κοστούμι της ψυχής. Και χαρά στον άνθρωπο εκείνο που, με προσοχή και με προσευχή, με προσοχή και με προσευχή και με μοντέλο, με φιγούρα τον Χριστό και την Παναγία, πιάσμα, πιάσμα, πιάσμα.

Διαφορετικά θα βρεθούμε γελασμένοι όταν η μέρα γίνει.

Έλεγε ένας γέροντας κάποτε: «Τρία, λέει, παράξενα μας περιμένουν πέραν του τάφου».

Ανθρώπους για τους οποίους είχαμε μεγάλη ιδέα και τους προσκυνούσαμε εδώ στον κόσμο ως αγίους και τους φτιάχναμε ανδριάντες, και με μιας θα βρούμε ότι τους έκρινε ο Χριστός εις την κόλαση και τους έβαλε.

Και ανθρώπους οι οποίοι για μας ήσανε κολασμένοι, θα τους βρούμε, λέγει, στον Παράδεισο. Αυτά είναι τα δύο παράξενα. Το τρίτο, λέει, και το φοβερό παράξενο που θα μας εκπλήσσει πάντοτε στην αιωνιότητα, είναι το τρίτο, λέει, που εάν εμείς τυχόν σωθούμε, πόσοι θα λείπουν.

Το τρίτο παράξενο. Το λέγω αυτό για μερικούς από μας, οι οποίοι έχουμε μεγάλη ιδέα για τον εαυτό μας. Ήδη ότι στο περιβάλλον μας υπάρχουν πολλοί άσκομοι θύμοι. Ξέρετε, η γλώσσα του ανθρώπου πρέπει να είναι φειδωλή και εις κατάρα αλλά και εις ευχάς, γιατί πολλές ευχές, κατά τον Παροιμιαστή, μετατρέπονται εις κατάρα.

Να επαινέσεις κάποιον θεωρείται κατάρα από το Πνεύμα του Θεού. Γι' αυτό και βλέπετε και πολλούς ανθρώπους που έχουν προχωρήσει θρησκευτικά και έχουν καλλιεργηθεί εις βάθος, δεν εκφράζονται. Κάντρου στη μεγαλύτερα ευεργεσία, ευχαριστώ δένα πίσω από το στόμα μου, θα λένε στο Θεό, δεν θα λένε εσένα να μην κεντρωνείς.

Είναι επιστήμη επιστημών ο Χριστιανισμός, διότι είναι η μόνη εργασία που φτιάχνει πράγματα και ανθρώπους για την αιωνιότητα.

Έχετε υπόψη τα γραφεία που υπάρχουν και εκπονούν σχέδια και τα πραγματοποιούν για τον κόσμο τούτο.

Κανάς, Εργοστάσια, Γεφύρας, τι δε κάνουν. Τι μελέσει, τι κεφάλαια δε σπάνε και τι προσοχή για πράγματα που θα τη στήσει λίγα εκεί και θα έρθουν όλα κάτω έξω μας. Για την ψυχή τι πρέπει να γίνει και τι προσοχή πρέπει να υπάρχει. Για τη δικιά μας και για τον άλλον που υπάρχει στο περιβάλλον μας.

Διότι θα είμεθα υπεύθυνοι όχι μόνο για τη δικιά μας σωτηρία, αλλά και για όλους αυτούς που περνούν από το χέρι μας ή είναι στο περιβάλλον μας ή, κατά κάποιον τρόπο, περιμένει ο Θεός κάτι από εμάς. Επιτρέψτε μου να μην το προχωρήσω το εδάφιο αυτό, γιατί θα το χαλάσω, και Θεού θέλοντος να το συνεχίσουμε σε άλλη μας ομιλία.