Presentation by Archimandrite Panteleimon Karalazos, Session B1

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Your Eminences, Reverend Abbot, Very Reverend Fathers, venerable Fathers, dear conference participants: the second session now begins. Our first speaker is Archimandrite Panteleimon Karalazos, a postgraduate of the School of Theology at our University of Thessaloniki. His subject is “The Impact of Elder Joseph the Hesychast’s Movement upon the Monks of the Holy Mountain.” I invite Father Panteleimon to take the floor.

Before we begin, I ask all the speakers to adhere strictly to the schedule and not exceed twenty minutes. At eighteen minutes, you will be given a note so that you know you must bring your presentation to a close within the next two minutes. Your Eminences, Reverend Abbots, venerable Fathers, most learned Professors, ladies and gentlemen: let me first give the title of this presentation, “The Impact of Elder Joseph the Hesychast’s Movement upon the Monks of the Holy Mountain.” The aim of this paper is to show the influence that the presence of Elder Joseph and his brotherhood had upon Athonite monasticism, as well as the view that others have formed of him and his spiritual descendants—

that is, the other monks of the Holy Mountain. We speak of a movement associated with Elder Joseph because this is not a matter of the actions and achievements of one man alone, but of a collective endeavor that produced great and significant results.

Elder Joseph is the source from whom the members of his brotherhood came. They, in turn, formed brotherhoods of their own, which grew and were transplanted into the great monasteries of the Holy Mountain. This presentation is divided into three sections. The first concerns Elder Joseph the Hesychast’s influence upon Athonite monasticism; the second, the impression that the other monks of the Holy Mountain formed of Elder Joseph himself; and the third, their view of the work and the entire movement established on the Holy Mountain—

by Elder Joseph’s spiritual descendants. Beginning with the first section, we may say that Elder Joseph’s brotherhood exercised an exceptionally important influence upon Athonite monasticism. First of all, Elder Joseph’s spiritual children—specifically Elder Joseph, Elder Ephraim, and Elder Charalambos—made an immense contribution to the rapid increase in the number of monks on the Holy Mountain. Each of them formed his own large brotherhood. The great number of disciples they acquired, together with the severe shortage of monks then confronting nearly all the sacred monasteries of the Holy Mountain, resulted in several monasteries being repopulated by these brotherhoods.

Philotheou Monastery was repopulated in 1972; the monasteries of Dionysiou, Karakallou, Xeropotamou, and Konstamonitou in 1980; and Vatopedi Monastery toward the end of the 1980s. Thus, approximately one third of the sacred monasteries of the Holy Mountain have been repopulated by spiritual descendants of Elder Joseph the Hesychast. This repopulation was always accompanied by the monasteries’ simultaneous transition from the idiorrhythmic system to cenobitic life. This means that one out of every three monasteries on the Holy Mountain today owes its transformation into a cenobitic monastery to Elder Joseph’s spiritual descendants. Because the abbots of these monasteries were spiritual children and grandchildren of Elder Joseph the Hesychast, they naturally—

passed on to their monks the method of spiritual labor they had received from him. They directed their monks toward the diligent cultivation of noetic prayer and obedience. Indeed, the presence of Elder Joseph’s disciples as authentic bearers of the watchful Patristic Tradition was the chief thing that attracted all those who renounced the world and became their disciples. Thus, the Jesus Prayer, daily vigil, and an emphasis on obedience became principal features of cenobitic life. Nor was this influence confined to cenobitic monasteries. Many cells, huts, and sketes on the Holy Mountain whose elders were directly or indirectly related to Elder Joseph the Hesychast—such as the venerable Ephraim the Syrian at Katounakia—were also influenced by him or—

followed Elder Joseph the Hesychast’s rule of life to a greater or lesser degree. Finally, we should not overlook the contribution made by Elder Joseph’s brotherhood to the practice of frequent Holy Communion. Elder Joseph the Hesychast had a great love for the Divine Liturgy.

He had priests ordained for his own brotherhood—Father Charalambos and Father Ephraim—celebrated the Divine Liturgy every day, and they received Holy Communion regularly, four times a week or even more often when a great feast fell on one of the intervening days. The Athonite brotherhoods directly connected with Elder Joseph, as well as the others that embraced his teaching—

Holy Scripture. The Ascension. Broadly speaking, this was the influence of Elder Joseph the Hesychast and his spiritual descendants upon Athonite monasticism. Let us now consider the impression that the monks of the Holy Mountain formed of Elder Joseph. First, we should mention the monk Gerasimos Menagias, who remained with Elder Joseph as a disciple for some time. He remembered that stay into his old age and confessed that the days he spent near Elder Joseph were the finest of his monastic life. Another holy figure of the Holy Mountain who knew Elder Joseph was Elder Abimelech. According to a handwritten note given to us by the monk Porphyrios of Simonopetra, when Elder Abimelech was living on Paros and practicing ascesis at Saint Anthony’s—

the mother of young Francis, Elder Joseph’s name before he became a monk, used to bring the boy to him. Elder Abimelech would cross the child’s hands and prophesy to his mother that he would become a great man, a man of Christ. Also very important is the testimony of Elder Gabriel of Dionysiou. In his book The Athonite Lausiac History, he wrote: “We were not blessed to know the most devout Elder Joseph personally. The general opinion, however, regards him as the foremost father of watchfulness in our time, a man of spiritual discernment and a hesychast who stood apart among our generation of Athonite monks.” Moreover, Elder Sophrony said of Elder Joseph the Hesychast: “He was a general of the spirit, one of the seven greatest ascetics I ever knew in my life.”

Saint Paisios also said of Elder Joseph that when his letters were published and he read them, he understood what a rare figure the Elder had been. Likewise, the late hymnographer Father Gerasimos of Little Saint Anne’s, speaking of the radiant lamps of monastic life and of piety as a whole whom the Holy Mountain brought forth in his day, included Elder Joseph the Hesychast among them, describing him as the most self-controlled and accomplished practitioner of noetic prayer. Elder Cherubim, in his book Nostalgic Memories from the Garden of the Most Holy Theotokos, similarly describes Elder Joseph as a modern father of nepsis, or watchfulness, who left an enduring name on the Holy Mountain. Archimandrite Aimilianos, former abbot of Simonopetra Monastery, also notes—

that Elder Joseph the Hesychast is a glory of modern Athonite history. In difficult times, he renewed the centuries-old experience of hesychasm and prayer on Mount Athos and, through the spiritual formation and teaching of his children, prepared a new generation devoted to the unceasing Jesus Prayer, whose radiance extended beyond the borders of Greece. When Elder Joseph the Hesychast reposed, Sotirios Schoinas wrote an article about him in the next issue of the journal Athonite Library. The article makes clear the renown Elder Joseph had acquired on the Holy Mountain as a father of nepsis, or watchfulness. This reputation did not diminish after his repose but continued to grow. In collections of sayings from the Holy Mountain, in books—

about the Holy Mountain, and in Athonite journals, there are many references to Elder Joseph himself, his life, his teaching, and his sayings. Articles in Athonite journals describe him as a great practitioner of noetic prayer. They praise him for struggling through long and arduous ascesis and attaining lofty measures of theoria, or divine vision, and rank him among the contemporary neo-hesychast fathers of the Holy Mountain and the Spirit-bearing elders of the twentieth century. Beyond this, we should note that Athonite monks have testified to miraculous events connected with Elder Joseph the Hesychast. They speak of an Athonite monk’s miraculous deliverance from mortal danger—

through Elder Joseph’s prayer; of light seen bathing his face; of the departed Elder appearing to monks of the Holy Mountain both while they were awake and in dreams; and of a sweet fragrance coming from his relics, from the places where he practiced ascesis, and even from a book containing his writings. Another Athonite elder also said that when he met Elder Joseph, he thought an earthquake was taking place because of the power of the blessed Elder’s Jesus Prayer. Finally, in speaking about Elder Joseph the Hesychast, we must also mention that both before and after his repose, some monks of the Holy Mountain questioned his holiness or, worse still, regarded him as deluded. In Elder Joseph’s Life and letters—

there are several references to this matter. The doubt and misunderstanding arose chiefly because Elder Joseph and Father Arsenios preferred hesychia, or inner stillness, avoided social contact, and sometimes behaved as fools for Christ. Yet the avoidance of social company is not foreign to the sacred tradition of the Church. It is encountered very frequently in the Lives of the Saints. The Saints often avoided the company of others in order to devote themselves to the unceasing remembrance of God, to remain free from vainglory, and to avoid feeding the passion of envy in other people. The same may be said of Elder Joseph the Hesychast. He avoided social contact because he longed to gather the fruits of noetic prayer and to flee the vain glory of this world.

In conclusion, we may say that, according to the testimony of many of the most distinguished and Spirit-bearing monks of the Holy Mountain and the prevailing opinion on Mount Athos, Elder Joseph the Hesychast is regarded as an outstanding father of nepsis, or watchfulness, in our time, filled with divine grace and wondrous experiences. Few have devoted themselves to or excelled in the cultivation of noetic prayer as he did. He taught it fervently to his disciples and, through them, to the multitude of his spiritual grandchildren and to all the monks of the Holy Mountain who study his writings. As for the brotherhood and spiritual descendants of Elder Joseph the Hesychast, the customary reply of many Athonite fathers when they were asked to speak about him was: “The tree is known by its fruits.” This answer chiefly expresses their—

recognition of the great achievement whereby Elder Joseph’s spiritual descendants repopulated six of the Holy Mountain’s twenty monasteries and transformed them into cenobitic communities. Father Cherubim also writes in Nostalgic Memories from the Garden of the Most Holy Theotokos that Elder Joseph the Hesychast’s brotherhood consisted of select fathers who struggled with great zeal. They cultivated noetic prayer and were the spiritual sentinels of New Skete. They devoted most of every day and night to nepsis, or watchfulness, and prayer. He further notes that Elder Joseph’s disciples lived the life of the Holy Spirit, striving to walk in the footsteps of the fourteenth-century fathers of watchfulness. He also observes that, at the time he was writing his book, the Holy Mountain was truly adorned—

by Elder Joseph’s spiritual descendants. From observations published in the journal Athonite Dialogues in the early 1970s, it is also clear that the monks of the Holy Mountain regarded the repopulation and transformation of its monasteries into cenobitic communities as a momentous event—a springtime and rebirth for the Holy Mountain. The chief laborers in this repopulation were the monks of the brotherhoods that entered and restored the sacred monasteries. The journal attributed the rebirth of the Holy Mountain both to the wondrous care of the Most Holy Theotokos for her garden and to the presence of proven elders who gathered many spiritual children around themselves. As for Elder Joseph the Hesychast’s descendants, the cause of their progress and spiritual radiance—

was understood to be their diligent cultivation of noetic prayer, which they received from their holy elder, Joseph the Hesychast. Everything his descendants possess is the fruit of the spiritual labor of nepsis, or watchfulness. This assessment by a respected Athonite journal shows the vital role that the presence of Joseph the Hesychast, a father of watchfulness, played in the course of the Holy Mountain’s history, as did his transmission of this spiritual labor to his children. The journal did not, of course, attribute the renewal to only one brotherhood, but to several. This was because, when those articles were written, five monasteries on the Holy Mountain had been repopulated by five distinct brotherhoods. At that point, Elder Joseph’s descendants had repopulated only one Athonite monastery: Philotheou Monastery.

As time went on, however, five more monasteries were staffed by the spiritual descendants of Elder Joseph, while another three monasteries were repopulated by other brotherhoods. Thus the miracle of Mount Athos’s renewal by young monks was brought to completion, as every holy monastery suffering from a shortage of monks was repopulated. Last year, the hieromonk Father Makarios of Simonopetra offered an overall assessment of this wondrous work of renewal on the Holy Mountain in his paper entitled “Elder Joseph the Hesychast and the Renewal of Mount Athos.” As the title itself indicates, Father Makarios writes that, among all those who contributed to the renewal of Mount Athos, the most remarkable figure is unquestionably Elder Joseph the Hesychast. He uses the term

“movement” to show that the renewal of Mount Athos was a collective work, without any organized plan or predetermined human purpose behind it. The spiritual descendants of Elder Joseph the Hesychast played a very important role in this movement, repopulating six monasteries on Mount Athos.

As Father Makarios observes, this movement concerns not only the repopulation of the Athonite monasteries and their return to cenobitic life after many centuries under the idiorrhythmic system, but above all the integration of the Jesus Prayer and the hesychast tradition into cenobitic monasteries. This integration is expressed chiefly through the daily personal vigils kept by the monks of these communities.

He concludes that these features of the modern renewal of Mount Athos allow us to regard it as comparable to the hesychast movement of the fourteenth century and to the corresponding eighteenth-century movement of the Kollyvades and the Philokalia. We close this paper with the following observations by Father Aimilianos of Simonopetra, which offer a most fitting summary: “During this period of the great influx of monks to Mount Athos, under the protection and care of the Theotokos, many contributed. For example, Saint Silouan the Athonite, and the many others of our own time who are known to have lived in holiness, whose names God knows best. But now we are speaking specifically of Elder Joseph the Hesychast, who was wounded by an intense longing for God,

and who, through his life, writings, and teaching, profoundly influenced young Athonite monks and laypeople living in the world. Through him, and through his spiritual sons and grandsons, whose consciences he strengthens on the uphill path of sanctification in Christ, he is honored and regarded as a saint.” Thank you.

Thank you.

We thank the Very Reverend Father Panteleimon for his thorough presentation, delivered, as we have seen, within the strictly allotted time.

Σεβασμιότατοι, Άγιε Καθηγούμενε, Πανοσιολογιότατοι, Σεβαστοί Πατέρες, Αγαπητοί Σύνεδροι. Αρχίζει η Δευτέρα Συνεδρία με πρώτον ομιλητή τον Αρχιμανδρίτη Παντελεήμονα Καραλάζο, μεταπτυχιακό της Θεολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου μας της Θεσσαλονίκης, και με θέμα «Η απήχηση της κινήσεως του Γέροντος Ιωσήφ του Ησυχαστού στους Αγιορείτες». Παρακαλώ τον πατέρα Παντελεήμονα να λάβει τον λόγο.

Εκ των προτέρων παρακαλώ όλους τους κυρίους εισηγητάς να παραμείνουν αυστηρά προσηλωμένοι στο χρονοδιάγραμμα, δηλαδή όχι πέραν των 20 λεπτών. Στα 18 λεπτά θα δοθεί ένα σημείωμα, για να γνωρίζουν ότι στα επόμενα 2 λεπτά πρέπει να σταματήσουν την εισήγησή τους, να συγκρατήσουν την εισήγησή τους. Σεβασμιότατοι, Άγιοι Καθηγούμενοι, Σεβαστοί Πατέρες, Ελλογιμότατοι Κύριοι Καθηγητές, Κυρίες και Κύριοι. Τον τίτλο πρώτα να πούμε της παρούσης εισηγήσεως: «Η απήχηση της κινήσεως του Γέροντος Ιωσήφ του Ησυχαστού στους Αγιορείτες». Στόχος της παρούσας εισηγήσεως είναι να δείξει την επίδραση που είχε η παρουσία του Γέροντος Ιωσήφ και της συνοδείας του στον αγιορείτικο μοναχισμό, καθώς και τη γνώμη που έχουν σχηματίσει γι’ αυτόν και τους απογόνους του

οι λοιποί Αγιορείτες. Γίνεται λόγος για κίνηση του Γέροντος Ιωσήφ, διότι δεν πρόκειται για πράξεις και αποτελέσματα ενός μόνον ανθρώπου, αλλά για μια συλλογική ενέργεια με μεγάλα και σπουδαία αποτελέσματα.

Και πηγή αποτελεί ο Γέροντας Ιωσήφ, από την οποία προήλθαν τα μέλη της συνοδείας του, τα οποία με τη σειρά τους δημιούργησαν τις δικές τους συνοδείες, που αυξήθηκαν και μεταφυτεύτηκαν σε μεγάλες μονές του Αγίου Όρους. Η εισήγηση χωρίζεται σε τρεις ενότητες. Η πρώτη αφορά στην επίδραση του Γέροντος Ιωσήφ του Ησυχαστού στον αγιορείτικο μοναχισμό, η δεύτερη στην εντύπωση που έχουν σχηματίσει οι λοιποί Αγιορείτες για το πρόσωπο του Γέροντος Ιωσήφ του Ησυχαστού και η τρίτη στη γνώμη των λοιπών Αγιορειτών για το έργο και την όλη κίνηση που δημιουργήθηκε στο Άγιον Όρος

από τους απογόνους του Γέροντος Ιωσήφ. Ξεκινώντας την πρώτη ενότητα, μπορούμε να πούμε ότι η επίδραση της συνοδείας του Γέροντος Ιωσήφ στον αγιορείτικο μοναχισμό υπήρξε σημαντικότατη. Κατά πρώτο λόγο, τα πνευματικά τέκνα του Γέροντος Ιωσήφ και συγκεκριμένα ο Γέρων Ιωσήφ, ο Γέρων Εφραίμ και ο Γέρων Χαράλαμπος συνετέλεσαν τα μέγιστα στην αλματώδη αύξηση του αριθμού των μοναχών του Αγίου Όρους. Ο καθένας από αυτούς δημιούργησε τη δική του πολυπληθή συνοδεία. Ο μεγάλος αριθμός των υποτακτικών που απέκτησαν, σε συνδυασμό με το τεράστιο πρόβλημα λειψανδρίας που αντιμετώπιζαν τότε όλες σχεδόν οι ιερές μονές του Αγίου Όρους, είχαν ως αποτέλεσμα να επανδρωθούν αρκετές μονές από τις συνοδείες αυτές.

Το 1972 επανδρώθηκε η Ιερά Μονή Φιλοθέου, το 1980 οι Ιερές Μονές Διονυσίου, Καρακάλλου, Ξηροποτάμου και Κωνσταμονίτου και κατά τα τέλη της δεκαετίας του ’80 η Ιερά Μονή Βατοπεδίου. Περίπου, λοιπόν, το ένα τρίτο των Ιερών Μονών του Αγίου Όρους έχει επανδρωθεί από πνευματικούς απογόνους του Γέροντος Ιωσήφ του Ησυχαστού. Η στελέχωση των Ιερών Μονών συνοδευόταν πάντοτε από την ταυτόχρονη μετάβασή τους από την ιδιορρυθμία στο κοινοβιακό σύστημα. Αυτό σημαίνει ότι ένα στα τρία μοναστήρια του Αγίου Όρους σήμερα οφείλει τη μετατροπή του σε κοινόβιο στους πνευματικούς απογόνους του Γέροντος Ιωσήφ του Ησυχαστού. Το γεγονός ότι οι ηγούμενοι των μοναστηριών αυτών ήταν πνευματικά τέκνα και εγγόνια του Γέροντος Ιωσήφ του Ησυχαστού είχε ως άμεσο αποτέλεσμα

να μεταδώσουν στους μοναχούς τους τον τρόπο πνευματικής εργασίας που παρέλαβαν από τον Γέροντα Ιωσήφ. Προσανατόλισαν τους μοναχούς τους στην επιμελή εξάσκηση της νοεράς προσευχής και της υπακοής. Άλλωστε, η παρουσία των υποτακτικών του Γέροντος Ιωσήφ του Ησυχαστού ως γνησίων εκφραστών της νηπτικής πατερικής παραδόσεως ήταν αυτή που κυρίως προσέλκυσε όλους εκείνους που εγκατέλειψαν τα εγκόσμια και έγιναν μαθητές τους. Γι’ αυτό και κύριο χαρακτηριστικό της κοινοβιακής ζωής απετέλεσε η ευχή του Ιησού, η καθημερινή αγρυπνία και ο τονισμός της υπακοής. Και όχι μόνον κοινόβια, αλλά και πολλά κελιά, καλύβες ή και σκήτες του Αγίου Όρους, που οι γέροντές τους έχουν άμεση ή έμμεση συγγένεια με τον Γέροντα Ιωσήφ τον Ησυχαστή, όπως το οσιότατο Εφραίμ του Σύρου στα Κατουνάκια, επηρεάστηκαν ή

ακολούθησαν σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό το τυπικό του Γέροντος Ιωσήφ του Ησυχαστού. Τέλος, δεν θα πρέπει να παραλείψουμε τη συμβολή της Συνοδείας του Γέροντος Ιωσήφ του Ησυχαστού στο θέμα της συχνής Θείας Κοινωνίας. Ο Γέροντας Ιωσήφ ο Ησυχαστής αγαπούσε πολύ τη Θεία Λειτουργία.

Έκανε δικούς του ιερείς στη συνοδεία του, τον Παπαχαράλαμπο και τον Παπαεφραίμ, είχε καθημερινά Θεία Λειτουργία και κοινωνούσαν τακτικά τέσσερις φορές την εβδομάδα ή και περισσότερες, αν κατά τις ενδιάμεσες ημέρες υπήρχε μεγάλη εορτή. Οι αγιορείτικες συνοδείες που σχετίζονται άμεσα με τον Γέροντα Ιωσήφ, αλλά και όσες άλλες ενστερνίστηκαν τη διδασκαλία του,

Αγία Γραφή. Ανάληψη. Σε γενικές γραμμές, αυτή είναι η επίδραση του Γέροντος Ιωσήφ του Ησυχαστού και των απογόνων του στον αγιορείτικο μοναχισμό. Ας δούμε τώρα την εντύπωση που έχουν σχηματίσει οι Αγιορείτες μοναχοί για τον Γέροντα Ιωσήφ. Πρώτα αξίζει να μνημονευτεί ο μοναχός Γεράσιμος Μενάγιας, ο οποίος κάθισε κοντά στον Γέροντα Ιωσήφ ως υποτακτικός για κάποιο διάστημα. Την παραμονή του αυτήν τη θυμόταν μέχρι τα γεράματά του και ομολογούσε ότι οι μέρες που πέρασε κοντά στον Γέροντα Ιωσήφ ήταν οι καλύτερες της μοναχικής ζωής του. Μία άλλη οσιακή μορφή του Αγίου Όρους που γνώριζε τον Γέροντα Ιωσήφ είναι ο Γέρων Αβιμέλεχ. Σύμφωνα με μια χειρόγραφη σημείωση που μας παραχώρησε ο μοναχός Πορφύριος ο Σιμωνοπετρίτης, ο Γερο-Αβιμέλεχ, όταν ήταν στην Πάρο, ασκήτευε στον Άγιο Αντώνιο

και τον μικρό Φραγκίσκο, το όνομα του Γέροντος Ιωσήφ πριν γίνει μοναχός, τον πήγαινε η μητέρα του. Ο Γερο-Αβιμέλεχ σταύρωνε τα χέρια του μικρού και προφήτευε στη μητέρα του ότι θα γίνει σπουδαίος άνθρωπος, άνθρωπος του Χριστού. Πολύ σημαντική επίσης είναι η μαρτυρία του Γέροντος Γαβριήλ του Διονυσιάτου. Στο βιβλίο του «Λαυσαϊκόν του Αγίου Όρους» έγραφε τα εξής: «Δεν ευτυχήσαμε να γνωρίσουμε προσωπικώς τον ευλαβέστατον Γέροντα Ιωσήφ, η κοινή όμως γνώμη φέρει αυτόν ως τον νηπτικώτερον της εποχής μας και διορατικόν και ησυχαστήν, εξαίρεσιν αποτελούντα μεταξύ της ημετέρας γενεάς των Αγιορειτών μοναχών». Εκτός αυτού, ο Γέρων Σωφρόνιος έλεγε για τον Γέροντα Ιωσήφ τον Ησυχαστή τα εξής: «Ήταν στρατηγός του πνεύματος, ένας από τους μεγαλύτερους επτά ασκητές που γνώρισα στη ζωή μου».

Και ο Γέρων Παΐσιος αναφέρει για τον Γέροντα Ιωσήφ ότι, όταν εξεδόθησαν οι επιστολές του και τις διάβασε, κατενόησε πόσο σπάνια μορφή ήταν. Επίσης, ο μακαριστός υμνογράφος πατήρ Γεράσιμος Μικραγιαννανίτης, αναφερόμενος στους φαεινούς λαμπτήρας της μοναχικής ζωής και της καθόλου ευσεβείας που ανέδειξε το Άγιον Όρος στις ημέρες του, τοποθετεί ανάμεσά τους και τον Γέροντα Ιωσήφ τον Ησυχαστή, τον οποίο χαρακτηρίζει ως τον εγκρατέστατον και πρακτικότερον εργάτη της νοεράς προσευχής. Κοντά σε αυτόν, ο Γέρων Χερουβείμ, στο βιβλίο του «Νοσταλγικές Αναμνήσεις από το Περιβόλι της Παναγίας», αναφερόμενος στον Γέροντα Ιωσήφ, τον χαρακτηρίζει ως σύγχρονο νηπτικό πατέρα που άφησε όνομα στο Άγιον Όρος. Ακόμη, ο προηγούμενος της Ιεράς Μονής Σίμωνος Πέτρας, Αρχιμανδρίτης Αιμιλιανός, σημειώνει

ότι ο Γέροντας Ιωσήφ ο Ησυχαστής αποτελεί καύχημα για τη νεοτέρα αγιορείτικη ιστορία, όταν σε δύσκολους καιρούς ανανέωσε την αιωνόβιο ησυχαστική και προσευχητική εμπειρία στον Άθω και, διαμέσου της πνευματικής αγωγής και διδασκαλίας των τέκνων του, προετοίμασε μια νέα γενιά της αενάου ευχής του Ιησού, με ακτινοβολία πέραν των ορίων της Ελλάδος. Όταν κοιμήθηκε ο Γέροντας Ιωσήφ ο Ησυχαστής, στο επόμενο τεύχος του περιοδικού «Αγιορειτική Βιβλιοθήκη», ο Σωτήριος Σχοινάς έγραψε ένα άρθρο σχετικά με το πρόσωπό του. Από το άρθρο αυτό διαπιστώνεται εύκολα η φήμη που είχε αποκτήσει στο Άγιον Όρος ο Γέροντας Ιωσήφ ως νηπτικός πατήρ. Η φήμη αυτή δεν μειώθηκε, αλλά αυξήθηκε περισσότερο μετά την κοίμηση του Γέροντος Ιωσήφ του Ησυχαστού. Σε γεροντικά του Αγίου Όρους, σε βιβλία

αναφερόμενα στο Άγιον Όρος και σε αγιορείτικα περιοδικά υπάρχουν αρκετές αναφορές στο πρόσωπο του Γέροντος Ιωσήφ, στον βίο του, τη διδασκαλία του και αποφθέγματά του. Σε άρθρα αγιορείτικων περιοδικών, ο Γέροντας Ιωσήφ χαρακτηρίζεται ως ο μεγάλος εργάτης της νοεράς προσευχής, επαινείται ότι αγωνίστηκε και έφτασε σε υψηλά μέτρα θεωρίας, μετά μακρά και πολύμοχθη άσκηση, και κατατάσσεται μεταξύ των συγχρόνων νεοησυχαστών Αγιορειτών πατέρων και πνευματοφόρων γερόντων του 20ού αιώνος. Πέραν αυτών, θα πρέπει να σημειωθεί ότι υπάρχουν μαρτυρίες Αγιορειτών μοναχών για θαυμαστά περιστατικά που αφορούν το πρόσωπο του Γέροντος Ιωσήφ του Ησυχαστού. Γίνεται λόγος για θαυμαστή διάσωση Αγιορείτου μοναχού από θανάσιμο κίνδυνο

με την προσευχή του Γέροντος Ιωσήφ, για θέαση φωτός περιλούζοντος το πρόσωπο του Γέροντος Ιωσήφ, για εμφανίσεις του κεκοιμημένου Γέροντος Ιωσήφ σε Αγιορείτες μοναχούς καθ’ ύπαρ και κατ’ όναρ και για ευωδίαση των λειψάνων του, ευωδίαση των τόπων ασκήσεώς του, καθώς και βιβλίου με κείμενά του. Επίσης, κάποιος άλλος Αγιορείτης γέροντας ανέφερε ότι, όταν συνάντησε τον Γέροντα Ιωσήφ, νόμιζε ότι γινόταν σεισμός από την ενέργεια της ευχής του μακαρίου Γέροντος. Τέλος, σχετικά με το πρόσωπο του Γέροντος Ιωσήφ του Ησυχαστού, θα ήταν παράλειψη να μην αναφερθεί και το γεγονός ότι και πριν την κοίμησή του και μετά βρέθηκαν Αγιορείτες μοναχοί που αμφισβήτησαν την αγιότητά του ή, και χειρότερα, που τον θεώρησαν πλανεμένο. Στον βίο και τις επιστολές του Γέροντος Ιωσήφ

υπάρχουν αρκετές αναφορές σε αυτό το θέμα. Η αμφισβήτηση και παρεξήγηση προερχόταν κυρίως από το γεγονός ότι ο Γέροντας Ιωσήφ με τον πατέρα Αρσένιο προτιμούσαν την ησυχία, απέφευγαν τις συναναστροφές και καμιά φορά έκαναν και τους διά Χριστόν σαλούς. Όμως η αποφυγή της συναναστροφής δεν είναι κάτι ξένο προς την ιερά παράδοση της Εκκλησίας. Συναντάται πολύ συχνά στους βίους των Αγίων. Οι Άγιοι συχνά απέφευγαν τις συναναστροφές με τους άλλους ανθρώπους, για να επιδοθούν στην αδιάλειπτη μνήμη του Θεού, για να επιτύχουν το ακενόδοξον και για να μην δίνουν τροφή στο πάθος του φθόνου των άλλων. Το ίδιο μπορεί να ειπωθεί και για τον Γέροντα Ιωσήφ τον Ησυχαστή. Απέφευγε τις συναναστροφές από πόθο να τρυγήσει τους καρπούς της νοεράς προσευχής και να αποφύγει τη ματαία δόξα αυτού του κόσμου.

Συμπερασματικά, θα μπορούσαμε να πούμε ότι, σύμφωνα με τη μαρτυρία πολλών από τους πλέον διακεκριμένους και πνευματοφόρους Αγιορείτες και την επικρατέστερη γνώμη στο Άγιον Όρος, ο Γέροντας Ιωσήφ ο Ησυχαστής θεωρείται ως εξέχων νηπτικός πατέρας της εποχής μας, πλήρης θείας χάριτος και θαυμαστών εμπειριών. Επιδόθηκε και διέπρεψε όσο λίγοι στην εξάσκηση της νοεράς προσευχής, τη δίδαξε ενθέρμως στους μαθητές του και δι’ αυτών στα πλήθη των πνευματικών του εγγόνων και σε όλους τους Αγιορείτες που μελετούν τα συγγράμματά του. Αναφορικά τώρα με τη συνοδεία και τους απογόνους του Γέροντος Ιωσήφ του Ησυχαστού, η στερεότυπη απάντηση που έδιναν αρκετοί Αγιορείτες πατέρες, όταν ερωτούνταν να πούνε για τον Γέροντα Ιωσήφ, ήταν η εξής: «Από τους καρπούς γνωρίζεται το δέντρο». Η απάντηση αυτή δείχνει κυρίως την

παραδοχή εκ μέρους τους του μεγάλου έργου της επανδρώσεως και κοινοβιοποιήσεως των έξι από τα είκοσι μοναστήρια του Αγίου Όρους από πνευματικούς απογόνους του Γέροντος Ιωσήφ. Επίσης, ο πατήρ Χερουβείμ, στο βιβλίο του «Νοσταλγικές Αναμνήσεις από το Περιβόλι της Παναγίας», αναφέρει για τη συνοδεία του Γέροντος Ιωσήφ του Ησυχαστού ότι αποτελούνταν από διαλεκτούς και πολύ αγωνιστές πατέρες. Καλλιεργούσαν τη νοερά προσευχή και ήταν οι πνευματικές προφυλακές της Νέας Σκήτης. Τον περισσότερο χρόνο του εικοσιτετραώρου ήταν αφοσιωμένοι στη νήψη και την προσευχή. Σημειώνει επίσης ότι οι υποτακτικοί του Γέροντος Ιωσήφ ζούσαν τη ζωή του Αγίου Πνεύματος, αγωνιζόμενοι να βαδίσουν στα ίχνη των νηπτικών πατέρων του 14ου αιώνος. Επίσης παρατηρεί ότι, τον καιρό που γράφει το βιβλίο του, το Άγιον Όρος στολίζεται πραγματικά

από τους πνευματικούς απογόνους του Γέροντος Ιωσήφ. Επίσης, στις αρχές της δεκαετίας του ’70, από τις επισημάνσεις του περιοδικού «Αθωνικοί Διάλογοι», γίνεται κατανοητό ότι από τους Αγιορείτες μοναχούς η επάνδρωση και κοινοβιοποίηση των μονών του Αγίου Όρους θεωρήθηκε πολύ σπουδαίο γεγονός, άνοιξη και αναγέννηση του Αγίου Όρους. Βασικοί εργάτες της επανδρώσεως αυτής ήταν οι μοναχοί των συνοδειών που στελέχωσαν τις Ιερές Μονές. Ως αιτία της αναγεννήσεως του Αγίου Όρους, στο περιοδικό αυτό, θεωρείται αφενός μεν η θαυμαστή φροντίδα της Παναγίας για το περιβόλι της, αφετέρου δε η παρουσία δοκίμων γερόντων που συγκέντρωναν γύρω τους πλήθος πνευματικών τέκνων. Αναφορικά με τους απογόνους του Γέροντος Ιωσήφ του Ησυχαστού, αιτία της προόδου και πνευματικής τους ακτινοβολίας

θεωρείται η επιμελής εξάσκηση της νοεράς προσευχής, την οποία παρέλαβαν από τον Άγιο Γέροντά τους, τον Ιωσήφ τον Ησυχαστή. Ό,τι έχουν οι απόγονοι του Γέροντος Ιωσήφ είναι καρπός της νηπτικής εργασίας. Από τη γνώμη αυτή εγκρίτου αθωνικού περιοδικού φαίνεται πόσο σημαντικό ρόλο στην πορεία του Αγίου Όρους έπαιξε η παρουσία του νηπτικού πατρός Ιωσήφ του Ησυχαστού και η παράδοση της νηπτικής εργασίας από αυτόν στα πνευματικά του τέκνα. Στο εν λόγω περιοδικό, η αναγέννηση δεν αποδίδεται βέβαια σε μίαν μόνο συνοδεία, αλλά σε αρκετές. Αυτό συμβαίνει επειδή, τον χρόνο που γράφονταν τα άρθρα αυτά του περιοδικού, είχαν επανδρωθεί πέντε μοναστήρια του Αγίου Όρους από πέντε ετερόκλητες συνοδείες. Μάλιστα, από τους απογόνους του Γέροντος Ιωσήφ μόνο ένα αγιορείτικο μοναστήρι είχε επανδρωθεί, η Ιερά Μονή Φιλοθέου.

Προϊόντος όμως του χρόνου, από τους απογόνους του Γέροντος Ιωσήφ στελεχώθηκαν άλλα πέντε μοναστήρια, ενώ επίσης άλλα τρία μοναστήρια επανδρώθηκαν από άλλες συνοδείες. Έτσι ολοκληρώθηκε το θαύμα της ανανεώσεως του Αγίου Όρους από νέους μοναχούς, με την επάνδρωση όλων των ιερών μονών που έπασχαν από λειψανδρία. Μια συνολική εκτίμηση του θαυμαστού αυτού έργου της αναγεννήσεως του Αγίου Όρους έκανε πέρυσι ο ιερομόναχος πατήρ Μακάριος Σιμωνοπετρίτης στην εισήγησή του, που φέρει τον τίτλο «Ο Γέροντας Ιωσήφ ο Ησυχαστής και η ανανέωση του Αγίου Όρους». Όπως φαίνεται και από τον τίτλο της εισηγήσεως, ο πατήρ Μακάριος γράφει ότι η πλέον αξιοσημείωτη προσωπικότητα ανάμεσα σε αυτές που συνετέλεσαν στην ανανέωση του Αγίου Όρους είναι αδιαφιλονίκητα ο Γέροντας Ιωσήφ ο Ησυχαστής. Χρησιμοποιεί την έννοια

της κινήσεως, προκειμένου να δηλώσει ότι η αναγέννηση του Αγίου Όρους αποτελεί συλλογική ενέργεια, χωρίς να υπάρχει μέσα της κάποιος προγραμματισμός και εκ των προτέρων ανθρώπινος σκοπός. Σε αυτή την κίνηση πολύ σημαντικό ρόλο παίζουν οι απόγονοι του Γέροντος Ιωσήφ του Ησυχαστού, από τους οποίους επανδρώθηκαν έξι μοναστήρια του Αγίου Όρους.

Όπως παρατηρεί ο πατήρ Μακάριος, αυτή η κίνηση δεν έχει να κάνει μόνο με την επάνδρωση των αγιορείτικων μονών και την κοινοβιοποίησή τους ύστερα από πολλούς αιώνες ιδιορρυθμίας, όπως παρατηρεί ο πατήρ Μακάριος, αλλά κυρίως με την ενσωμάτωση της ευχής του Ιησού και της ησυχαστικής παραδόσεως στα κοινοβιακά μοναστήρια. Η ενσωμάτωση αυτή εκφράζεται κυρίως με την καθημερινή προσωπική αγρυπνία των μοναχών των κοινοβίων.

Καταλήγει στο συμπέρασμα ότι τα παραπάνω χαρακτηριστικά της συγχρόνου ανανεώσεως του Αγίου Όρους μάς επιτρέπουν να τη θεωρούμε ανάλογη με το ησυχαστικό κίνημα του 14ου αιώνος και το αντίστοιχο των Κολλυβάδων και της Φιλοκαλίας του 18ου αιώνος. Κλείνουμε αυτή την εισήγηση με τις παρακάτω επισημάνσεις του πατρός Αιμιλιανού του Σιμωνοπετρίτου, οι οποίες αποτελούν μια πολύ ταιριαστή σύνοψή της: «Εις την περίοδον αυτήν, από της αθρόας επανδρώσεως του Αγίου Όρους, τη θεομητορική προστασία και μερίμνη, πολλοί συνέβαλον. Επί παραδείγματι, ο Όσιος Σιλουανός ο Αθωνίτης και όσοι άλλοι κατά την εποχή μας, γνωστοί πολλοί εν οσιότητι ζήσαντες, ων ο Θεός τα ονόματα κάλλιστα γνωρίζει. Τώρα όμως ομιλούμεν ειδικώς διά τον Γέροντα Ιωσήφ τον Ησυχαστή, τον τρωθέντα εκ πόθου πολλού του Θεού,

όστις επηρέασε με τη ζωήν, τα συγγράμματα και τη διδασκαλία του τα μέγιστα τους νέους Αγιορείτας και λαϊκούς εν κόσμω, δι’ αυτού, διά των υιών και εγγόνων αυτού, ων τας συνειδήσεις στηρίζει εις τον ανάντη δρόμο του εν Χριστώ αγιασμού, τιμώμενος δε και θεωρούμενος ως όσιος». Ευχαριστώ.

Ευχαριστώ.

Ευχαριστούμε πολύ τον Πανοσιολογιότατο Πατέρα Παντελεήμονα για την εμπεριστατωμένη εισήγηση και μέσα στα αυστηρώς, όπως βλέπουμε, χρονικά όρια παρουσιάσεως της εισηγήσεώς του.