Περί εκκλησιασμού (Ε΄)

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

Those of us who were together for our other talks will remember that we were speaking about the subject of churchgoing: how much a person needs it, how necessary it is, and how a person gains nothing unless he pays attention to certain things, even those who do go to church, and far more those who do not.

Because there is a case where a person can go to church every single day without any benefit and without any spiritual progress. It counts for nothing simply that he goes. Shouldn't priests and hierarchs be saints, since they go to church daily and commune daily? And yet even they are often found not to be in order.

So it is not that. It is how you go to church—what preparation you make—and what grace is given in proportion to that preparation. You must take this very seriously, because it is within the Church that you will be made ready for the age to come. Outside the Church, a person can do nothing by himself; other things are only means of assistance. It is in the Church that a person is transformed. After all, that is where Christ took the man who fell among thieves: to the inn, entrusting him to the innkeepers.

and He will return there to inquire after him and pay what is due. Therefore, if a person admits that he too, being human, falls into Satan’s claws and that Satan inflicts wounds on his soul, then, if he wants it healed, it will be healed within the Church.

There, where Christ carried the man who had fallen among the robbers. But even the most miraculous medicine, if one exists for an illness, brings the very opposite results often if it is not taken according to the prescription.

A medicine that can raise the dead, yet it did no good because the sick man, in his pride, took it his own way. The doctor said: like this, like this, so many spoonfuls after the meal or before the meal you will take, and that other one together with it, and you will leave such an interval.

If he takes the bottle and drinks it all at once, he will go to the cemetery an hour sooner. It is not the medicine's fault; the fault is in the way it was taken, because in his pride he tells you, 'I will take it however I want.'

That is exactly how many people are. Some of them even come into the Church, and once they are inside they conduct themselves however they want. Others do not come to church at all — they stay outside and think they are fine, that they have no need of the Church.

And a thousand and one other things that happen and make up this Hell of ours. Because in the middle stands the other one, the mastermind. It is the devil in the middle, who knows what goes on inside the church, and what damage he suffers from it.

The devil knows how a person is illumined and warmed within the Church, but he cannot seize him. Can he take hold of red-hot iron? He cannot. That is exactly the situation of the faithful within the Church. Can he take hold of the red iron that is white-hot? He cannot. That is exactly the situation of the faithful within the church.

For this reason he is always at work: if he can, he keeps you from going to church at all,

If he cannot keep you from going to Church, he will make you go when you feel like it, rather than when you ought to go. And if he does let you go to Church, he will keep you from doing what you ought to do there. In all three ways, whether you went or did not go, you are in the hands of the devil. In the sequence of logismoi—the intrusive thoughts—we were discussing the day before yesterday, I find that I should now remind you of two. The first logismos is the thought that...

“What is the point of going to Church?” Or Satan himself says, “Why do you want to go to Church? You are there only in body; your nous, your spiritual mind, is outside. What do you hope to gain by going? Why go at all? Besides, your legs hurt.” For there is a class of people who are in Church and yet are not in Church: they are there physically, but not spiritually.

After a long while he comes to himself and sees that the service has moved on: we've reached the Holy Things, we've reached the Creed, we've reached, I don't know where, the 'Through the prayers,' and here I am too. Where were you just now? I was off travelling.

Satan comes along and takes hold of the man's mind and carries it away on the wings of the winds of perdition, and meanwhile the man sits there in his suit and his tie, thinking that he has been to church. And that the harvest is his.

A person needs, in the church he goes to, to struggle to be truly there. It is a hard thing for a person to be there. 'Then should I not go, since I cannot concentrate?' Because this does not happen only in church; it happens in prayer as well.

Many people pray: they finished the Hexapsalmos, they finished the Salutations, they finished all of it, and it is midnight, and they never arrived there. They said all these things, they read them or even recited them by heart. But they never arrived there; their mind was somewhere else.

Some other matter had pulled them away. Maybe some need, maybe some sorrow, maybe I don't know what — something had taken hold of them. And now along comes the other one, you know the one I mean, the master schemer, with the little horns and the tail, and he says to you: "What are you sitting there for? Are you making fun of God now? Aren't you ashamed of yourself, doing things like this?"

This we must not listen to. We must struggle so that in the Church too we are there whole, both the body and the spirit. Let me give you a small picture. The body of a person is the sheep, and the spirit of a person is the sheep's little lamb.

Now picture a ewe, a sheep, tied to a stake somewhere, yes?

It stays there because it is tied.

Kneeling, sitting, standing there. The little lamb runs, jumps, climbs up here, climbs up there, into a thousand things. For a good while; then it grows tired, and you see it come and sit down beside its mother too. That is how the spirit is: it runs, you cannot pin it down. It races off, it is unbound, and it reaches the ends of the world; and where you have not even gone yet, it arrives ahead of you and discusses and sees and examines, and so on.

Do not get up from there; stay seated there, persist in your prayer, remain there, do not leave the Church, do not step outside; it will come back. You may pray for two hours and in reality pray only ten minutes at the end, with the one hour and fifty going to waste, and still you have your reward.

That you struggled, that you did not leave, that you persisted, that in the end you understood: My God, what am I still doing? I cannot even gather my nous within me. What is happening, what am I, am I mad, how does such a thing come about? This is what presents us before the eyes of God. What we would have gained through two hours of toil, He will grant it to us for those ten minutes during which we sat there; and it is a matter of practice.

This is not something a person can learn easily. When it comes to prayer, even the greatest ascetics departed from this world still struggling. There is no such thing as arriving at completion — no one can say that they have reached perfection and that this is as far as it goes.

Even he falls short of what he could still have reached. Prayer is a science of sciences; it is a matter that has no end. Whatever you have completed, studied, conquered, done, it does not come to an end. These are struggling people. So you shall struggle, you shall not give up, you shall not turn back.

Indeed, our Church even has this very thing as a prayer to the Lord, recognizing that a person can be in a posture of prayer and yet find himself in a posture of sin. And one part of it says the following: Often, while performing the hymnody, I found myself fulfilling sin, with my tongue uttering songs, but with my soul reckoning improper things.

And our Church has this too. And Saint Basil the Great says the very same thing about this thought we're speaking of now: "Many are in the outward form of prayer" — that is, they are standing there in the posture of prayer — "but they are not really in it, because of the wandering of the mind and because their thoughts are dragged away."

Although they are standing in prayer, he says, they are not truly inside the Church, inside the courtyard. They are not there. Their minds run about, wander, and are drawn away by vain cares toward worthless things; their nous, their spiritual intellect, is carried away, and so, he says, they are not inside the courtyard.

That is, he is bodily inside, but he is not present there in soul. And still others, as you will have seen here among these congregations, even inside the Church, sleep overtakes them.

The person who is not tired and has no excuse for being unable to stand one hour in the Church, and yet falls asleep; because it is Satan who goes and sits with his legs crossed over his eyes. Others yawn. All of these are Satan's works. That is why you see them cross their mouth; it is Satan's business, and that is why they cross their eyes. Others have a pin and prick themselves in the legs to stay awake. It is a struggle. They see little flies and chase after them. Satan persecutes the Christian; he does not want him, neither to pray, nor to close his eyes for a moment and think of nothing but these things.

And he brings on all that tiredness. He brings on everything that will make your head heavy and drag you away from your prayer. He uses every means he has. But a person has to be clever. Clever — and what did we say 'clever' means? Sly, cunning; that's what we mean by the word. 'She's a clever one — she broke up someone else's marriage, and we call that clever.' So-and-so has a reputation for being clever. Another man pulls off some swindle, and he's clever.

Clever; the word is a compound, out of sleep. May the devil not put you into the sleep of sin. Out of the gloomy sleep of sin: that is what clever means. Not to be asleep. Asleep in sin.

Not the other sleep. The other sleep is good. God gave it so that the body may rest, so that the nous may be refreshed, so that a person may recover from the illnesses he brings upon himself through work, toil, and pain.

That is what it means. And people truly do struggle. And they must struggle. And when at last our Lord sees that a person is struggling and truly wills it, He will give the order to that fellow, that so-called lord. He will say to him: There—come to Me.

And He will leave us in peace. So it is a struggle. Now then, if any one of us has this thought, what is the use, or others who say, I do not go to church; but here, let us say, I say a couple of words, and you who do go stand there in your suit while your nous wanders here and there. Does it not wander? Yes, yes, yes, it wanders. Well then, why do you go and freeze? Or why do you go and swelter? Or why do you go and suffer? In all of these it is the other one's work.

No; I will go, I will die there inside the Church even if my nous is not there at all. That I will stand there is a great matter. And the body of a person, many times, because of tiredness or because of that evil one we speak of, you see, may even fall asleep.

I tell you this: if you read the synaxaria and the various other revelatory incidents that exist within the Tradition of the Church, you will find that great people, great Saints, at the very moment sleep took them a little there in the stall, saw an apparition, saw visions.

It disclosed to them hymns and a thousand other things. At that moment, God is not offended. And some who go now and then to a vigil and see someone who has fallen asleep over there say: Were you not sleeping at home? Since you came here to sleep, did you come to change beds? Never say such a thing. The one who left his home, left his bed, and came here will have his reward from God, even if the spirit is willing, but the flesh is weak.

He has many tricks, and at this point I would want you too to know it, so that Satan may never deceive you into not going to church or not standing in a posture of prayer; because I tell you, even when we pray in the morning or at noon or in the evening, although we pray, many times the nous, for the greater part of the hour of prayer, is not there. Yet the reward is given by God. The other thought is this, and we hear it many times: What is the use of your going to church, do you understand anything of what they say?

What is the use of your praying, do you understand anything of what you pray? The aim, again, is to discourage the person: that he may not pray, may not go to Church, may not make this effort.

It's true that there are many words we don't understand. And of course we don't understand them, because we've never once bothered to learn them. We want the egg peeled for us — and peppered too — or better yet, we want somebody to chew it for us and hand it over.

And yet the answer is no. Everything else can be brought down low and explained in the simplest way, everything except the things of religion. Religious things must not be made common. They must keep their sacredness, and they must keep their distinctive traditional character.

Someone once asked St. Athanasius the Great: "Why," they say, "don't you make them simple — the Gospels, the language, the teachings of the Church? People don't understand them." If religious matters get simplified, they'll be like what we call the news in the newspaper. We put it out at eleven o'clock, and at one minute past eleven it's old; it isn't news anymore. We need another afternoon edition. That's what it would be reduced to. That is exactly why, to this day, it has not been permitted for religious matters to be simplified. And those who dared to simplify the Scriptures and the rest — you saw what happened: the various heresies have put forward 350 teachings. Protestantism alone has 350 shades.

No, it is not interpreted that way, no. Why? Because every head interpreted it according to its own learning. Taking up a dictionary, it interpreted Scripture. Is Scripture interpreted like that? Is the Holy Spirit interpreted? Can one who is not God interpret God?

Since it was written by the Holy Spirit, how can mere human knowledge interpret it? The millenarian says that “spirit” means air. Therefore, the Holy Spirit must be air—the breath of God—because he took a dictionary and used it to interpret what the Holy Spirit is. But Paul says that the Holy Spirit is God. And in order to understand God and enter into the vision of Him, you must yourself be God by grace. Since, then, Scripture was written through the Holy Spirit, how can it be interpreted through the human spirit?

It takes the Holy Spirit to interpret the things the Holy Spirit wrote. And so the God-bearing Fathers of the Orthodox Church interpreted, through the Holy Spirit, the very things that the Holy Spirit had written. But people don't pick up the Saints and the God-bearing Fathers; they don't read them. And this is despite the fact that today they are in circulation both in the original text and in modern paraphrase. Instead, with the reasoning "I want to know what it says," they find fault with the Fathers for not having written it out in simpler terms.

The moment Scripture is simplified, the whole thing is lost. Nothing is left. There would be nothing more tasteless. You understand nothing. And if it is dragged down into the crude vernacular and so on, it is enough to make you shudder. If you were to hear the definitions and the labels that were given when this vulgar tongue first appeared, long ago, your hair would stand on end.

Your hair will stand on end. The Akathist Hymn — do you know what they called it, what they put in place of the words "Akathist Hymn"? An "amanés on foot." The hymn is an amanés — one of those wailing, Turkish-style café laments — and since it's "Akathist," that is, sung standing up, it becomes an amanés on foot. Go on, try to find any reverence in that; go on, try to see the reality standing behind it. Similar labels, you see, have been handed out to a great many other things. I'm sorry, I can't bring myself to open my mouth and say them. I've simply given you one example.

Believe me. Ask, if you yourself never studied. Ask those who found themselves in a hard spot over a single word, how it is spelled, and asked the person beside them how this is written, or asked the woman beside them how this is written, and she told him how it is written, or he told him how it is written.

How is it spelled? The next day, he does not remember how to spell it and has to find someone else to ask again. But if he or she takes the dictionary and searches for the root of the word—where it comes from, how it developed, and why—it will be remembered. Why? Because that person worked on it personally. And this is not only about spelling; that is not the point. So, when I do not remember or do not understand, am I interested enough to find out how...?

Wouldn't you ever want to understand? Don't we have so many recipes written in foreign languages? How do we learn them? Because we took an interest, we went and asked, we paid many times over to have certain things explained to us. And here, with things eternal, God leaves us a hundred years and the same things are read year after year, and we don't even know the "Holy God," why it is said and how it is said and what is happening and what it means.

So God is not to blame, the Church is not to blame, the Holy Spirit is not to blame, the Holy Spirit which expressly forbids that this translation be made and that these things be brought down onto the pavement. There is a special reason. "I don't understand it." How is it, then, that you understand and remember what you ate last night?

But did what you ate nourish you, or did it not? Many people, if you ask them what they had at the table in the evening, don't remember. And that is only from last night to today. But even a whole month ago, many people got up from a table.

They may not remember in detail what they ate. And yet what they ate nourished them. Still, they don't remember it. So the answer is this: Yes, I don't understand these things, that is all I understand. But the devil understands them, the one for whose sake I am saying them.

This I know: the other one understands them. Say even "Have mercy on me, O God"... I won't shine any light this way, you understand nothing. But the other one understands them. I don't understand them. The other one, though, understands them, and he flees.

May it never come, Satan, whether it is he, or she, or any instrument of his. Another of Satan's tricks: some unbeliever. Some unbeliever. And he says to you, "What are you after, where are you going? You don't know your letters," and it becomes a matter of letters and all of that. No. You will go, and you will have your reward, you will have your reward.

And there are unlettered people who understand the language of our Church, which is a difficult language, the language of our Church. And you will have noticed that even the educated, but not the grace-filled ones, utter many howlers in church.

They read the Six Psalms, or something else, and so on, and come out with lies with a capital L. They think that because they have picked up a few scraps of learning, they can read the language of the Church. But the language of the Church is spiritual, and an uneducated person who is filled with grace can read it better than an educated person can.

And if you pay attention, if you ever have a paper in your hands or know it by heart, you will catch them out. Because they think that only through education can they read. You can't even get a word out. It is a matter of grace.

Consequently, grace does not look at letters. It looks at the purity of the soul. Do you want to understand? Go in the evening to Vespers at church. Go in the morning to Matins at church. There, where the doctrinal part of the feast is read.

Of the feast, I mean. Because from the Doxology onward, and from "Blessed is the Kingdom" onward, you hear the same things over and over, the very same things you hear every day. Do you want to learn the doctrinal content of the feast? Then go to Vespers and to Matins. That is where the weight of the doctrine lies, that is, what the feast actually teaches. And of course there is also a megalynarion, a hymn of magnification, which is chanted after the consecration, after the change of the Gifts, and that one is entirely doctrinal.

The megalynarion of the day is entirely doctrinal, which, very sadly, they do not even chant, and so we do not hear it either, so as to know what it is about.

That is why I say: never stay outside, never outside, because Satan, with these two thoughts, either that a person does not know his letters, or that he cannot keep his nous still during the service, tells him that he need not go to church, or need not pray, or need not do the things they say.

As for these two things, I've spoken to you about both of them. And now, to come to the second thought, the Gerontikon says the following. When the thought tells you, and what I told you was not my own, that what is said in church cannot be understood, and that therefore you should not go there, then answer it back.

Say: I do not understand these things, but the devil understands them, and he is alarmed and afraid, and that is exactly why I will keep going. That is the answer. That is how the elders used to speak, that is how they spoke. Satan needs only to see how you think, from your stance alone, and he is afraid of you.

From your stance alone, without your even speaking, and if you even manage to be embraced by the Holy Spirit and by God, then things become very different indeed.

Following on from these thoughts, a person ought to keep in mind that each of us exists and belongs within a partnership.

What is a human being?

What is the human person—the soul or the body? The soul is the soul of the body, and the body is the body of the human person. The two together make up the human person. That is why, when I die, for example—you may not wish to die just yet—if my spirit is separated from my body, people will say, “This is Panagopoulos’s soul.” And when you see my body there in the coffin, you will say, “These are Panagopoulos’s remains.” His remains. What does “remains” mean? What is left behind. Panagiotis’s spirit is here.

Is it the soul, or the body? Panagopoulos has the lifeless body of Panagopoulos lying there. But if now the soul were to come and enter into that body, what would Panagopoulos be at that moment? So the two of them together form a partnership. It is a blessed partnership if it is tended to, and a devilish one if it is neglected.

They are like the dog and the cat. What is good for the soul, the body does not want. And what the flesh wants, and so on, is not good for the soul. Now go and make peace between them. You have to take care now to bridge these two things, and to be just. Saint Basil the Great says in one place,

If, he says, you cannot render to the better partner, to the soul, all that it is worth and in the way it deserves, then at least see to it that you render the same to each. Yet as things stand, you take an interest in the flesh, you turn toward it and coddle it. Show the same concern for the soul’s existence as you do for the flesh. We are unjust. We ought to devote ninety-nine percent of our care to the soul, because the body cannot live on its own, whereas the soul can. Only one percent should go to the body, because that is all it deserves, and only in the proper way. Yet we do exactly the opposite. It is the soul that is wronged and crushed, while the body has become a steamroller of injustice.

and that is where all the emphasis is placed. Therefore, the greater share of a person’s care should be directed toward the soul.

The soul has need of the Church.

That is its hearth, that is its home, that is where its true interests lie. But the flesh steps in between, together with Satan and with everything else the world offers, and it says to the soul: when you grow old, then you can go; for now you are young.

And that is why you see that the churches today have become old-age homes. As a rule, apart from exceptions, the young stay away, they are not in church. And on this point I would like to dwell, for the sake of certain men and certain women who, with a light heart, excuse the young from keeping the commandments and from going to church.

Let the young girl put them on again, leave the young child alone for now to enjoy itself. And they say, we ourselves were deprived of these things, let them at least not be deprived too. And so what does such a parent do? They put their signature to it, they give their blessing. And what is that blessing, if not a blessing to sin?

For what the world calls entertainment, literally the leading of the soul, is in fact the slaying of the soul. There is no place, no way, and no method of such entertainment that does not end in the slaying of the soul. And the divine Chrysostom, in another of his homilies, speaking of another occasion, has said: where there is dancing, there is the devil. There are no innocent revels, there are no innocent amusements, there are no innocent gatherings. People deceive themselves even among brothers and sisters, let alone among cousins, who are not even reckoned, let alone among other neighbors and so on, which need not even be named. But even among brothers and sisters. He had in mind Job’s seven sons and three daughters, ten children in all, who would gather among themselves. Today they would celebrate at the house of one, tomorrow at the house of another. It was the brothers and sisters among themselves; no outsiders came in, no evil-minded person. No cousins, no wedding sponsors, no neighbors, no colleagues, no friends, no schoolmates, male or female.

Just the brothers and sisters together. And when the celebration was over, Job would go and offer a sacrifice for those children, one by one, by name. In case, over the food or over the drink, they had said something coarse, told jokes, laughed more than they ought to, and so on and so on — he would go and offer a sacrifice to help them.

Such innocent dances, such innocent gatherings — and I couldn't begin to name for you everything that goes on there. And yet these things are considered innocent, and people put their signature to them and approve them. "Let the child be. We were the ones who suffered; we were the ones kept shut up indoors. There's plenty of time — what's the harm? — plenty of time to put right whatever gets broken."

So then, to be corrupted now in order to be sanctified tomorrow, how is such a thing ever to happen? These things go on, and yet these people have never once brought them to Holy Confession. Oh, they confessed other things.

I got upset with the woman upstairs, and in my anger these things fell down and broke. That, they went and confessed. But they never confessed that they had adopted the notion that the little ones, that the small child, that the mere ABC of a person can go and live out the ABC of a life.

This he never confessed. He will find it hanging here before him, as with so many other things that have passed unnoticed, the things we are speaking of. How many men and women have been the cause of others going and having abortions.

“What do you want children for now? We were foolish and had children. You go and live your life.” Did you ever go and confess this, that you savagely took a life? If you were to find the child hanging there by its little feet, both she and you would carry it around your neck by a little cord. And these things remain buried; they were never brought to confession. And then we say that God will treat us unjustly if He sends us to Hell because of them.

So there is a partnership.

There are one hundred and sixty-eight hours in the week. But leave the hundred and sixty-eight aside.

Come to the twenty-four hours. Tell me, how many hours do you devote to your soul and how many to your body.

You know what you will find. There are people who do not devote even ten minutes to their soul.

For their soul, they say one Our Father and then go back to sleep. In the morning, as they set out, they make the sign of the Cross, go to work, and spend the remaining twenty-three hours and fifty minutes working, sleeping, and enjoying bodily and worldly pleasures, and so on. They do not give even ten minutes—and some give no time at all. Others give a little more: an hour, or half an hour in the morning; or fifteen minutes in the morning, fifteen at midday, and fifteen in the evening. Others increase half an hour to one hour, then two or three—two or three hours.

Two or three, ninety percent for the body and ten percent for the soul. Are you just? I ask you, are you just? Someone will say, 'No, what are we to do now, are we to leave our work and go off to pray?' Is that what we said—that prayer means abandoning one’s work?

While you are talking about how Hungary played against Greece, can you not also say, “Lord Jesus Christ, have mercy on me”?

The Jesus Prayer. By praying, you increase the time devoted to your soul and benefit your body as well, because when you keep your soul in a flourishing state, you also serve the body. And this poor body, which is itself holy, good before God, has given us nothing evil.

Although this shell will one day be cast aside and reduced to ashes, the shell is still necessary for the egg to be formed. You cannot say that an egg is only the white and the yolk, without the shell. The shell is necessary.

The egg is not the shell, of course, but the shell is needed; and so it is with the body. You cannot stand without the body; the soul will struggle within the body and will struggle by means of the body. It is necessary, and this is why you see that the bodies of the Saints are sanctified.

And Satan sees them and takes the other path when he hears of the body of a Saint, or when it has to do with the tomb of a Saint and the like.

Why then do you wrong your spirit, your soul, why do you wrong it and throw all the weight the other way? This is the good child, the body is the good child, so you think; but the body is not.

This is why a person must be watchful. The flesh wants food, not prayer. It wants no fasting, it wants no bearing of children, no toil, no, no, no.

But is what the flesh asks for truly beneficial? Are the things the flesh desires and urges upon us beneficial to the soul? And yet we give in. For the Lord appointed the soul to be the rider, and the body to be the beast of burden.

And when a person reaches the point where the beast of burden directs him, and he can no longer take it where it ought to go, where he wants it to go, one day it will hurl him off the cliff.

How much a person must hold the reins and drive the flesh to where it ought to go. No! You want it, but it is not to your good. You always keep at it: 'If you don't provide these things for me, don't you see what the market has, don't you see what meats there are, what fish, what fruits, how many women there are, how many men.'

'It is to your advantage.' All these would have been yours, but that was before you sinned. Now that you have sinned, things have changed. Yet there is never any discussion, never any reckoning, never any balance sheet, never any accounting. What is the result of the cooperation of soul and body? And the results are always against the soul.

It always gets the better of her. Always at the soul's expense. The flesh always comes out on top. And check-ups are done, and discussions are held, and thermometers are put in, and there are blood-pressure monitors, and what else is there not.

Why? For this filth and stench that we call the flesh. For the soul, nothing. Not a single discussion about it. So I am unjust; we are bad partners, we are stealing, and God will judge us. So won't you show some interest and render justice, and give to the better partner what she truly deserves?

Give her at least the same, the same interest. Divide yourself out of the twenty-four hours, twelve hours and twelve hours. Not even on Sunday. Many people give nothing even on Sunday. "I have one Sunday left; am I to get up and go to church?" And you end up among those who arrive at the very end and make a mockery of it.

The third bell had to ring before he would get up. You see? So be watchful on this point, and make good use of your time, because we will not pass this way again.

A tradition tells that one morning an elder was on his way to church.

With his little flat cap on his head and his walking stick in hand, he was passing by a certain spot — there was a small grove of trees near the church. Just then, coming from the other direction, was a young man, dressed in rags, but from the look of him he was built like a strongman — a Jim Londos, as we used to say. He grabs hold of a stone and squeezes it in his hand like a sponge.

And what did the elder say? With every courtesy, he asks him: "How did you end up like this? What sort of man are you?" "Well, society made me this way." "Society made you this way? What did society ever do to you?"

A man like you, who could pick up a stone and squeeze the oil out of it — and you're living in this sorry state? The other one answers: "I can't buy anything. I throw on whatever piece of clothing I have. What am I supposed to buy clothes with? Do I have money? Where would I get it?" "Then go to work. Why shouldn't you have money? Either you're a prodigal, or a spendthrift, or you're lazy." "No, it's nothing like that. No, I just don't have it. I want to start up a little business and I can't do it." "And business is what you ought to be doing? Can't you work for a daily wage, put clothes on your back, keep your dignity? Aren't you ashamed? I'm an old man, I've been through all that, I know. We didn't find things lying in the street either." "I want to start something up, but nobody helps me, nobody gives me the leaven, as the saying goes — the seed money to get a business going."

The old man stood there thinking. He looked him over again, from head to toe. And he says to him, "Come here."

The old man opens up his vest here. He had a rag, not even a handkerchief. And inside that little cloth he had seven gold sovereigns. He says, "Do you see these?" "I see them." "These are my children," he says, "my grandchildren, my daughters-in-law."

My students sometimes give me a little spending money. I do not smoke it away, I do not spend it at the tavern, and I do not gamble it away—nothing of the sort. I set it aside, and this is what I have here. I may need it for my funeral tomorrow, as they say. Let them find it then. I do not want to be a burden on anyone. But I feel sorry for you in the state you are in, and on this matter I believe you. So, open your hand—and he begins counting out the coins for him.

And he counts out to him one, two, three, four, five, six sovereigns. "Take these," he says. "I think they are enough for you to get to work and earn a piece of bread and clothe yourself, and not stay in this wretched state you are in."

"Keep this as alms for yourself." And he folds the last coin, the last sovereign, back into his rag and put it in his pocket. This fellow took them and did not say even one word of thanks to the elder. Not: "Thank you, grandfather; I understand, and with your blessing I too will make an effort and earn a piece of bread. Truly I am a young man, and I should not wander the world like this as long as I can, since I have the strength to work."

The elder did not even take offense at that. This, he tells you, is society. The elder went on toward the church, and the other set off for home. In a little while the old man hears this young man shouting after him, "Grandfather! Grandfather!"

He turns and sees him, and the young man signals him to stop. So he stopped there. He says, "What do you want?" The fellow comes up close and says, "Won't you give me the other sovereign you have as well?"

He says to him, "Listen, let me tell you, I am experienced. I know that these are enough for you. These are sufficient for you. Leave this one; I want to keep it for myself. Don't ask me why I want it." "Hand it over, hand it over." "No, grandfather, you should give it to me." "No, I will not give it to you." "No, give it." "No, I won't." "No, I will..."

He seizes the elder, forces him, and takes the other one from him as well. Now, you who hear this, how does it strike you inside? Don't you feel some indignation, something rising up? What is this? How is it? How do such things happen? Can such things really happen?

Yes indeed, sir. And this man — how should we describe him? A cold-blooded robber is anyone who, even though Christ gave him six days to work, takes the seventh from Him as well — “Mine.” God told him: “Leave the seventh for Me; six are enough for you.”

And yet he takes even the seventh, which is Mine. This is what man does. This is what awaits him, if he would only think about it, in the light of that young man who robbed the old man and took even the old man's seventh sovereign from him.

From the gold sovereign. Exactly so. God has arranged everything so beautifully. But we have made such a mess of it that we can no longer make sense of anything. Have you ever seriously read the opening Psalm? Did you notice there the command that a person should leave home in the morning and return home in the evening? “Man shall go forth to his work and to his labor from morning until evening.” You know the verse. Yet we have reached the point where we work for four hours. What about the other twenty hours? How are those remaining twenty hours spent?

Exactly so. Once again, what was meant for prayer and the soul goes instead to the body. Some have been wandering for four days now, four days right up until tomorrow morning. They roamed about; some were trapped up there to be eaten by the wolves, others were killed, families were broken apart, and others, and others, and others.

On this day of rest, why did he not go to church, where prayer was needed, where the man used nothing at all for his soul? Why does he wrong his immortal soul? Why does he send it to Hell with the devil? And why, in spite of all this, does man keep finding excuses and wanting excuses?

"We have a family," the others say, "we must work, and that is a serious matter." But however much you gather without Christ, you scatter; whoever does not gather with Me scatters.

When you do what is commanded, what God wants, then even the little you have will be blessed.

And even the little you gather without a blessing will be scattered and useless, along with everything else you do. And here I have something to say to you about the claim, “I have needs, so I have no choice; I have a debt to pay, I have this obligation, I have daughters, I have who knows what else.” First of all, you should ask whether you ought to take on that debt in the first place, because many of us create difficult situations for ourselves without asking.

First of all we should ask Christ, and then Christ speaks to us; and it's supposedly the people who are wicked, the ones who don't help us.

First of all, you should ask Christ whether you ought to sign that promissory note, and you should get His initials and seal on it too, instead of seeking His help afterward. But anyway, let us take your case: you have many children and must provide for their future; you have needs, and you believe that you have to work on Sunday.

Or even on your own place, because many people work on their own land. I go all week for a day's wage, I have a family. On Sunday I make something of my own, my vineyard, my house, my field; I whitewash, I plaster, I do this and that, I get something done.

Because tomorrow I'll be off again for a day's wage, I have a family, I can't make ends meet, I don't get by. And it all looks fine and pretty, but you can see it in practice: though this fellow works in the morning, in the afternoon he'll be at the football ground.

In the afternoon this whole crowd will be at the cinema. In the afternoon the mother and the rest of them will head out. They go off to the taverna and so on. At the very hour when the church bell rings, everyone is busy. But from eleven or twelve o'clock, the hour when the churches close, then everyone is free, and they're getting ready to go out.

They've turned away from this place, if you please.

If you are well enough, go to church in the morning and work in the afternoon. But you do not do it. Work! Go to church for an hour or two in the morning, sir, and work in the afternoon. Yet you deny the flesh nothing, the world nothing, your pleasures nothing, your enjoyments nothing—and you lay the whole burden upon your immortal soul. And in the morning you do not take your soul to church. Is that not what happens? Those named Dimitris celebrated their name day the day before yesterday. Did they take the morning off? No, they took the afternoon off, so they could receive the world’s empty compliments. But in the morning they did not go to church.

There is no excuse. There was once a farmer who was working here on a Sunday, in his vineyards, and Christ came to visit him in the form of a man. “Well, my good man,” He said, “what are you doing there?” “What am I doing? Just a little hoeing. As you can see, I’m digging in the vineyard.”

But today, it seems to me, is Sunday. God won't hold it against me. What, are you two related, that God doesn't hold it against you?

I have children, I have needs; during the week I go out for a day's wage and still I can't fill them with bread. On Sunday and on feast days, which are a day of rest for everyone else, I work on my own place. What do I know, God doesn't take offense, does He? Or so he supposed.

So he says to him, God does hold it against you. And because I feel for you, I'll show you a way. The man says, and what are you going to tell me now, who are you, what way could you show me? I, he says, with God's help have a way of my own.

I'd like you, from today on, never to work again on Sunday or on a feast day. However many days' wages you lose, as you put it, that you don't earn, write them down. And I'll come by at the end of the month, and every month I'll come to pay you those wages.

Since you are in need.

"You've just about convinced me," he says to him. "You seem like a good man. I'll take you at your word," he says. "And I'm stopping right now." And he steps off to the side and leaves his mattock over there somewhere, his hoe. And off he goes home, because the man told him, "I'll pay you" — he trusts me, he says.

“Don’t ever do this thing again,” he tells him. “God doesn’t want it. And even if you say it belongs to you, God is angry with you.” The gentleman didn’t come by. The man had stopped working. He didn’t come. A second month went by, a third month went by — he never came.

By the third month, quite a few days' wages had piled up, as we were saying. In a different guise, as another man, he goes to the house. He knocks at the door and says, is Mr. So-and-so here? Yes, he's here. Tell him, he says, to come out, I want him.

He says, there he is outside. He says to him, is it you, sir? Yes. Is it you, he says, who was working in one of your vineyards three months ago, and someone came by and told you not to work again, and said he'd pay you all the wages you'd lose, and so on?

And so on. “I am the one,” he said. “He sent me to ask you to forgive him for not finding the time to come and give you what he had promised. Circumstances prevented him, so he sent me instead. He cannot come himself right now. Tell me how much he owes you—what amount you have charged him—and I will pay you.” “Go with God’s blessing,” the man replied. “My good man, go with God’s blessing, and tell that man when you see him...”

May his parents live long, if they're alive, or may his departed be forgiven. From then on, tell him I want him to know, I stopped working, I even had money left over, and I bought a goat, and my children drink milk. I don't want him to give me anything; may his departed be forgiven.

But could Christ's departed really need forgiving? Yet who will believe such things? Who has never put the commandments of Christ to the test for himself?

We try to find excuses: “I’ll come tomorrow morning, when I’m not working.” But will that day ever come? If you are going to come in the morning, when there is a service at the Church, then come after church. But after church he wants to go to the stadium, or to the cinema, or to the taverna with a friend, or on a cruise. So he does not go. And now you see it even in Christian homes: whenever the Church holds a service and the priest stands there as though suspended from heaven, praying and making supplication, the Christian is absent.

The Christian is nowhere to be found. Whom are you serving, the body, the pocket? Whom are you wronging, the soul, the immortal one? But it will pay for all of this. See, it is she who will pay. Does a man really understand this partnership, and know that he is being unjust toward his own immortal soul?

Does a person know this? “I,” he says, “I don’t harm a mosquito, I don’t step on an ant, I am very just.” Yes, in that you are just. But do you truly watch over your soul around the clock and give it what it is owed? For it is the soul that sustains you, keeps you alive, and enables you to think, perceive, and feel the pleasures of the world, of the flesh, of the ego, of self-interest, and so on. All of these are owed to this lady, the immortal soul—the very soul that you turn into a slave, and so you say no.

Just think about this.

And stop seeing your loved ones—and yourselves—as objects. You look at your children as though they were ornaments and such things, instead of seeing their souls. Everything begins there. You must see the child as a soul. And so, because the baby is a soul, it must be brought into the life of the Church; because it is a soul, it must fast. Because the child is a soul, it must go to Confession; because it is a soul, it must read and pray. You take such care to prepare the milk and beaten egg, and you run after the child with them, even making people act like clowns just to get the child to eat, for fear that something might happen to it. But what are you doing for its soul? I am not threatening anyone, despite my tone and the way I speak. I am simply offering a reminder—to myself as well, for as I speak, I catch myself falling short in many of these very things. If I were keeping count, I would have covered a large sheet of paper with marks by now, judging from all the ways I catch myself in the very things I am telling you. But I am obliged to say them, regardless of whether I too am found guilty of what I am telling you.

The truths of God must be spoken, because even if I cannot put them into practice today, perhaps you can.

And I could die tonight; you must know this, since God grants me to tell it to you. And it is necessary that we learn these things. This partnership, then, unfortunately for many, is not honest, is not moral; it is immoral.

And this is a grave injustice in the extreme, because we wrong our immortal soul. So never deprive the soul of what is due to it, of what it needs and must receive. Let us not become mere flesh; we are spirit as well.

Man must be, at the very least, chiefly spirit, because God does not dwell in fleshly men. The grace of the Holy Spirit does not dwell in them.

It does not dwell in them. They are dead—literally buried, mind you—even within the Church. Of the rich man in the parable of Lazarus, it says, “He died and was buried.” He had been buried in his flesh throughout his entire life, eating, feeding it, and keeping it comfortable; and so his whole life was, by extension, a burial. He is like that servant who hid his talent in the earth. Such a person looks only downward. But what is below is only for the animals; man is meant for what is above; as far as I can see, man is meant for what is above. Do not look only at your lower appetites, do not look only at your bodily organs; look also above, to God, look upward, to what He points out and reminds us of from there.

In Genesis, chapter 6, verse 3, God says concerning those whom He flooded with the waters the following: My Spirit shall not remain in these men, because they are flesh.

Because they live as though they have no spirit, as though there were no immortal soul. They live and look only to the flesh. And He says: My Spirit shall not remain in these men, because they are flesh.

There is another thought here, namely how, and what we ought to do at this point. That we must set the rest aside and be in the Church every day. This is a great subject that, God willing, we will discuss on another evening.

So much, then, for tonight as well.

Όσοι είμαστε μαζί στις άλλες μας ομιλίες θα ενθυμείστε ότι μιλούσαμε για το θέμα του εκκλησιασμού, πόσο είναι ανάγκη στον άνθρωπο, πόσο του χρειάζεται, και το ότι ο άνθρωπος δεν ωφελείται εάν δεν προσέξει ορισμένα πράγματα, και εκείνοι ακόμη που εκκλησιάζονται, πολλώ μάλλον εκείνοι που δεν εκκλησιάζονται.

Γιατί υπάρχει περίπτωση που μπορεί να εκκλησιάζεται ο άνθρωπος καθημερινώς χωρίς να έχει καμιά ωφέλεια και χωρίς να έχει καμιά πνευματική πρόοδο. Δεν παίζει κανένα ρόλο διότι εκκλησιάζεται. Το δεν έπρεπε ιερείς και αρχιερείς να είναι άγιοι που εκκλησιάζονται καθημερινώς και κοινωνούν καθημερινώς; Και διότι όμως και αυτοί βρίσκονται πολλές φορές όχι εντάξει.

Άρα δεν είναι αυτό. Είναι το πώς θα εκκλησιαστείς και τι χάρη θα δώσει κατ' αναλογίαν του ανθρώπου, Ποια ετοιμασία θα κάνει ο άνθρωπος; Και πρέπει αυτό να το έχει σοβαρώς υπόψη, διότι μέσα στην Εκκλησία ο άνθρωπος θα τακτοποιηθεί για εκείνο τον αιώνα. Έξω από την Εκκλησία δεν μπορεί να κάνει τίποτα ο άνθρωπος μόνος του. Είναι βοηθητικά μέσα. Στην Εκκλησία γίνεται η αλλαγή του ανθρώπου. Εκεί, άλλωστε, τον περιπεσόντα εις τους ληστάς επήγε ο Χριστός, στο πανδοχείο, στους πανδοχείς τον παρέδωσε.

και θα ξανάρθει εκεί να αναζητήσει και να δώσει εκείνα τα οποία πρέπει. Κατά συνέπεια αν ο άνθρωπος παραδεχτεί ότι κι αυτός είναι άνθρωπος, υποπίπτει στα νύχια του σατανά και πληγάς επιθέτει ο σατανάς επί τη ψυχή σου, αν θέλει να τη θεραπεύσει, θα τη θεραπεύσει μέσα στην Εκκλησία.

Μέσα εκεί που επήγε ο Χριστός τον περιπεσόντα τοις λησταίς. Αλλά το πιο θαυματουργικό φάρμακο, εάν υπάρχει για μια αρρώστια, εάν δεν παρθεί σύμφωνα με τη συνταγή, φέρει πολλές φορές τα αντίθετα αποτελέσματα.

Ένα θαύμα που νεκρανάστασιν κάνει, όμως διότι δεν εδώθη. Με τον εγωισμό του ο ασθενής, το πήρε με τον τρόπο το δικό του. Εφόσον ο ιατρός είπε έτσι, έτσι, έτσι, τόσες κουταλιές μετά το φαγητό ή προ του φαγητού θα πάρεις και εκείνο, μαζί θα κάνεις τόση διακοπή.

Αν αυτός πάρει το μπουκάλι και το πιει όλο μαζί, θα πάει στο νεκροταφείο μια ώρα γρηγορότερα. Δεν φταίει το φάρμακο, φταίει όμως ο τρόπος της λήψεως, διότι αυτός με τον εγωισμό του σου λέει, εγώ θα το πάρω πως θέλω εγώ.

Έτσι είναι πολλοί άνθρωποι που και μέσα στην εκκλησία πηγαίνουν και πολιτεύονται όπως αυτοί θέλουν. Ή δεν πηγαίνουν στην εκκλησία και μένουν έξω και νομίζουν ότι είναι εντάξει, ότι δεν έχουν ανάγκη της εκκλησίας.

Και χίλια δύο άλλα πράγματα που συμβαίνουν και συνθέτουν αυτή την κόλασή μας. Διότι στη μέση είναι ο άλλος, ο αρχιμάστορας. Είναι ο διάβολος στη μέση, ο οποίος γνωρίζει τι γίνεται μέσα στην εκκλησία. Τι ζημιά παθαίνει αυτός.

Πώς μπορεί να διαφωτιστεί ο άνθρωπος, πώς θερμαίνεται ο άνθρωπος μέσα στην εκκλησία και δεν μπορεί να το πιάσει. Μπορεί να το πιάσει το κόκκινο σίδερο που είναι πυρακτωμένο; Δεν μπορεί να το πιάσει. Έτσι ακριβώς είναι και η υπόθεση του πιστού μέσα στην εκκλησία.

Γι' αυτό, σύ πάντα αλήθον, εάν μεν μπορέσει να μην τον αφήσει να πάει στην εκκλησία,

Εάν δεν μπορέσει να πάει όταν θέλει αυτός στην εκκλησία και όχι όταν πρέπει να πάει, και αν πάλι τον πάει στην εκκλησία, να μην κάνει εκείνα που πρέπει να κάνει μέσα στην εκκλησία, και κατά τους τρεις αυτούς τρόπους, είτε πήγες είτε δεν πήγες, είσαι στα χέρια του διαβόλου. Στη σειρά των σκέψεων αυτών που συζητούσαμε προχτές, βρίσκω εδώ ότι πρέπει να υπενθυμίσω δύο λογισμούς. Ο πρώτος λογισμός είναι ο λογισμός ότι

ότι τι να το κάνω να πάω στην εκκλησία, ή και το λέει και ο σατανάς, τι το θες να πας στην εκκλησία; εφόσον μόνο με το κορμί σου είσαι μέσα, ο νους σου είναι έξω, τι θες να πας να πιάσεις; τι θες; και σε πονάνε τα πόδια σου. Γιατί υπάρχει αυτή η τάξη των ανθρώπων η οποία είναι στην εκκλησία αλλά δεν είναι στην εκκλησία, είναι σωματικώς δεν είναι πνευματικώς.

Έπειτα από πολλή ώρα έρχεται στον εαυτό του και βλέπει ότι έχει προχωρήσει η εκκλησία, φτάσαμε στα Άγια, φτάσαμε στο Πιστεύω, φτάσαμε ξέρω εγώ πού, στο Δι' ευχών, και είμαι κι εγώ εδώ. Που ήσουν τώρα; Ταξίδευα τώρα.

Έρχεται ο σατανάς και του παίρνει τον νου του ανθρώπου και τον μεταφέρει επί πτερύγων ανέμων απωλείας και ο άνθρωπος κάθεται με το κοστούμι του και με την γραβάτα του και νομίζει ότι εκκλησιάστηκε. Και ότι η εσοδεία είναι αυτού.

Είναι ανάγκη ο άνθρωπος και στην εκκλησία που πάει να αγωνιστεί να είναι εκεί. Είναι δύσκολο πράγμα ο άνθρωπος να είναι εκεί. Τότε να μην πάω εφόσον δεν μπορώ να συγκεντρωθώ; Γιατί αυτό δεν συμβαίνει μόνο στην εκκλησία, συμβαίνει και στην προσευχή.

Πολλοί άνθρωποι προσεύχονται, τελείωσαν τον εξάψαλμο, τελείωσαν τους χαιρετισμούς, τελείωσαν αυτά και έχουν μεσάνυχτα, δεν ήρθαν εκεί. Τα είπαν όλα αυτά, τα διάβασαν ή και απ' έξω. Όμως αυτοί δεν ήρθαν εκεί, αυτοί ήταν αλλού ο νους.

Κάποιο άλλο περιστατικό τους είχε τραβήξει. Μα μια ανάγκη, μα μια θλίψη, μα δεν ξέρω τι, τους διέλαβε. Και έρχεται τώρα ο άλλος ο λεγάμενος, ο Αρχιμάστορας, με τα κερατάκια και με την ουρά, και σου λέει: «Τι κάθεσαι εκεί; Κοροϊδεύεις τον Θεό τώρα; Μα δεν ντρέπεσαι που κάνεις αυτά τα πράγματα;»

Αυτό δεν πρέπει να το ακούσουμε. Πρέπει να αγωνιστούμε και στην Εκκλησία να είμεθα και οι δύο, και το σώμα και το πνεύμα. Σας δώσω μια μικρή εικόνα. Το σώμα του ανθρώπου είναι το πρόβατο και το πνεύμα του ανθρώπου είναι το αρνάκι του προβάτου.

Φανταστείτε τώρα μια προβατίνα, ένα πρόβατο, δεμένο σε ένα καρφί κάπου, ε!

Κάθεται εκεί διότι είναι δεμένο.

Γονατιστό, καθιστό, όρθιο εκεί. Το αρνάκι τρέχει, πηδάει, ανεβαίνει από εδώ, ανεβαίνει από εκεί, σε χιλιάδια πράγματα Αρκετή ώρα, έπειτα κουράζεται και το βλέπεις έρχεται και κάθεται δίπλα στη μητέρα του κι αυτό Έτσι είναι το πνεύμα, τρέχει αυτό, δεν μπορείς να το καθηλώσεις Θέει, είναι αδέσμευτο και φτάνει στα πέρατα της οικουμένης και εκεί που δεν έχεις πάει ακόμη, φτάνει μπροστά και συζητεί και βλέπει και εξετάζει κλπ.

Μην σηκωθείς από εκεί, κάθεσαι εκεί, επέμεινε στην προσευχή σου, μείνε εκεί, μην φεύγεις από την Εκκλησία, μην βγαίνεις έξω, θα γυρίσει. Μπορεί να προσεύχεσαι δύο ώρες και στην πραγματικότητα να προσευχηθείς μόνο 10 λεπτά στο τέλος, το 1 και 50 να πάει χαμένο, έχεις μισθό.

Το ότι αγωνίστηκες, το ότι δεν έφυγες, το ότι επέμεινες, το ότι στο τέλος κατάλαβες Θεέ μου, τι κάνω ακόμη, ούτε το νου μου δεν μπορώ να μαζέψω μέσα μου Τι γίνεται, τι είμαι εγώ, τρελός είμαι, πώς γίνεται αυτό το πράγμα Αυτό μας παρουσιάζει στα μάτια του Θεού Εκείνο το οποίο θα παίρναμε με δύο ώρες κούραση Θα μας το δώσει μέσα για τα δέκα λεπτά εκείνα τα οποία καθίσαμε εκεί και είναι θέμα εξασκήσεως.

Δεν είναι ένα θέμα που μπορεί να το μάθει ο άνθρωπος εύκολα. Οι μεγαλύτεροι ασκητές, αναφορικά με το θέμα της προσευχής, έφυγαν αγωνιζόμενοι από τον κόσμο τούτο. Δεν υπάρχει τελειοποίηση, να πει κανείς ότι αυτός έφτασε στην τελειότητα μέχρι εκεί.

Και αυτός υπολείπεται μπροστά σε εκείνο που μπορούσε ακόμη να φτάσει. Είναι μια επιστήμη επιστημών η προσευχή, είναι μια υπόθεση που δεν έχει τέλος. Ό,τι ολοκλήρωσες θα σπουδάς, κατέκτησες, έκανες, δεν τελειώνει. Αγωνιζόμενοι άνθρωποι είναι. Θα αγωνίζεσαι λοιπόν, δεν θα παραιτηθείς, δεν θα επιστρέψεις πίσω.

Μάλιστα η Εκκλησία μας το έχει και σαν προσευχή αυτό το πράγμα προς τον Κύριο αναγνωρίζοντας ότι ο άνθρωπος μπορεί να βρίσκεται σε θέση προσευχής και να βρεθεί σε θέση αμαρτίας. Και λέγει το εξής ένα του μέρος Πολλάκις την υμνωδίαν εκτελών, ευρέθην την αμαρτίαν εκπληρών, την μεν γλώττη άσματα φθεγγόμενος, τη δε ψυχή άτοπα λογιζόμενος

Και το έχει η Εκκλησία μας αυτό. Και ο Μέγας Βασίλειος λέγει για την ίδια αυτή σκέψη που μιλάμε τώρα το εξής: Πολλοί εστάσιν εν σχήματι μεν προσευχής, στέκονται σε θέση προσευχής, ουκ εισί δε εν αυτή, διά την τούτου περιφοράν και των εφελκυσμών της διανοίας αυτών.

Παρότι είναι σε θέση προσευχής, εντούτοις δεν είναι λέει μέσα στην εκκλησία, μέσα στην αυλή. Δεν είναι εκεί. Τρέχουν, περιφέρονται και εφέλκονται τῇ διανοίᾳ αὐτῶν ὑπὸ τῆς ἐν ματαιότητι μερίμνης σε μάταια πράγματα, αποσύρεται ο νους τους και δεν είναι λέει μέσα στην αυλή.

Δηλαδή είναι σωματικός μέσα, δεν είναι όμως ψυχικός εκεί Άλλους πάλι, όπως θα έχετε δει και εδώ στα κροατήρια των αυτών Και στην Εκκλησία μέσα, τους παίρνει ο ύπνος

Ο άνθρωπος ο οποίος δεν είναι κουρασμένος Και δεν έχει κανένα δικαιολογητικό να μην μπορεί να σταθεί μια ώρα στην Εκκλησία Και εντούτοις αποκοιμιέται Γιατί είναι ο σατανάς ο οποίος πηγαίνει και κάθεται Με σταυρωτά τα πόδια πάνω στα μάτια του Άλλοι χασμώνται Είναι του σατανά δουλειές όλες αυτές Γι' αυτό και βλέπετε Σταυρώνουν το στόμα τους Είναι του σατανά υπόθεση Γι' αυτό σταυρώνουν τα μάτια τους Άλλοι έχουν καρφίτσα Και τρυπιούνται στα πόδια τους Για να ξυπνήσουν Είναι αγών Βλέπουν μυγάκια και τρέχουν μπροστά τους Σατανάς διώκει τον Χριστιανό Δεν τον θέλει Ούτε να προσευχηθεί, ούτε να κλείσει ένα πάλι και τίποτα να σκεφτεί από αυτά

Και του φέρνει όλη την κούραση. Του φέρνει όλα τα πράγματα που το κεφάλι θα του βαρύνουν και θα τον πάρουν από την προσευχή. Μετέρχεται τα πάντα. Αλλά ο άνθρωπος πρέπει να είναι έξυπνος. Έξυπνος· τι είπαμε θα πει έξυπνος; Πονηρός, αυτό που λέμε εμείς. Αυτή η έξυπνη, χώρισε τον άλλον και είναι έξυπνη. Η τάδε, η φήμη της είναι ότι είναι έξυπνη. Ο άλλος έκανε αυτή την απατεωνιά και είναι έξυπνος.

Έξυπνος, είναι σύνθετη η λέξη, έξω από τον ύπνο. Να μην σε βάλει ο διάβολος στον ύπνο της αμαρτίας. Από του ζοφερού ύπνου της αμαρτίας. Αυτό πάει να πει έξυπνος. Να μην είναι κοιμισμένος. Στην αμαρτία κοιμισμένος.

Όχι τον άλλον ύπνο. Άλλος ύπνος είναι αγαθός. Τον έδωσε ο Θεός να ξεκουραστεί το σώμα. Να φρεσκάρει ο νους, να γίνει καλά ο άνθρωπος από τις ασθένειες τις οποίες επιφέρει στον εαυτό του λόγω της εργασίας, του κόπου και του πόνου.

Το είπα να πει. Και αγωνίζονται οι άνθρωποι πραγματικά. Και πρέπει να αγωνίζονται. Και όταν πλέον δει ο Κύριός μας ότι ο άνθρωπος αγωνίζεται και θέλει, θα δώσει εντολή στον λεγάμενο αυτόν τον Κύριο. Θα του πει, ορίστε, κόπιασε μου.

Και θα μας αφήσει ήσυχους. Είναι λοιπόν αγών. Λοιπόν, αν λοιπόν κανείς εξ ημών έχει αυτόν τον λογισμό τι να το κάνω, ή άλλοι που λένε εγώ δεν πάω στην εκκλησία, αλλά εδώ πούμε λέω δυο λόγια, και εσείς που πάτε είστε με το κοστούμι εκεί και ο νους σας γυρίζει από εδώ και από εκεί, δεν γυρίζει; Ναι, ναι, ναι γυρίζει. Ε λοιπόν τι πάτε και κρυώνετε; Ή τι πάτε και ζεσταίνεστε; Ή τι πάτε και υποφέρετε; Είναι του αλλουνού δουλειά σε όλες αυτές.

Όχι, θα πάω, θα πεθάνω εκεί στην Εκκλησία μέσα και ας μην είναι ο νους μου καθόλου εκεί. Το ότι θα σταθώ εκεί είναι μεγάλη υπόθεση. Το ότι δε, το σώμα του ανθρώπου πολλές φορές λόγω της κουράσεως ή λόγω του πονηρού του άλλου που λέμε, βλέπετε, και μπορεί και να αποκοιμηθεί ακόμη.

Σας λέγω το εξής, αν διαβάσετε τα συναξάρια και διάφορα άλλα περιστατικά αποκαλυπτικά τα οποία υπάρχουν μέσα στην παράδοση της Εκκλησίας, θα βρείτε ότι μεγάλοι άνθρωποι, μεγάλοι Άγιοι, την ώρα που τους πήρανε λιγάκι εκεί στο στασίδι, είδανε οπτασία, είδανε οράματα.

Τους υπέδειξε υμνολογίες και χίλια δυο άλλα πράγματα. Την ώρα εκείνη, δεν παρεξηγείται ο Θεός. Και ορισμένοι που πάνε καμιά φορά σε καμιά αγρυπνία και βλέπουν κανέναν και αποκοιμήθη εκεί πέρα. Δεν κοιμόσουν στο σπίτι σου; Εφόσον ήρθες εδώ να κοιμηθείς, ήρθες να αλλάξεις κρεβάτι; Να μην το λες ποτέ σου. Αυτός που άφησε το σπίτι του, άφησε το κρεβάτι του και ήρθε εδώ, θα έχει μισθό από τον Θεό, έστω κι αν το πνεύμα πρόθυμον, η δε σαρξ ασθενής.

Έχει πολλά τεχνάσματα και θα ήθελα στο σημείο αυτό να το ξέρετε κι εσείς ώστε να μην σας γελάσει ποτέ ο Σατανάς και δεν εκκλησιαστείτε ή δεν σταθείτε σε θέση προσευχής γιατί σας λέγω και που προσευχόμεθα το πρωί ή το μεσημέρι ή το βράδυ παρότι προσευχόμεθα πολλές φορές ο νους το μεγαλύτερο μέρος της ώρας της προσευχής δεν είναι εκεί Όμως ο μισθός δίδεται εκ μέρους του Θεού Ο άλλος λογισμός είναι ο εξής Και τον ακούμε πολλές φορές Τι θες που πας στην Εκκλησία, καταλαβαίνεις τίποτα από αυτά που λένε;

Τι θες και προσεύχεσαι, καταλαβαίνεις τίποτα από αυτά που προσεύχεσαι; Ο σκοπός είναι πάλιν να απογοητεύσουν τον άνθρωπο Να μην προσευχηθεί, να μην πάει στην Εκκλησία Να μην κάνει αυτή την προσπάθεια

Είναι αλήθεια ότι πολλές λέξεις δεν τις ξέρουμε. Και βέβαια δεν τις ξέρουμε, διότι ουδέποτε ενδιαφέρθημε να τις μάθουμε. Το θέλουμε το αυγό ξεφλουδισμένο, αλλά και πιπερισμένο, ή ακόμη να το μασήσουν και να μας το δώσουν.

Εν τούτοις όμως όχι. Όλα τα πράγματα θα μπορούν να κατέβουν χαμηλά και να ερμηνευτούν επί το απλούστερο χαμηλά, πλην των θρησκευτικών. Τα θρησκευτικά πράγματα δεν πρέπει να εκλαϊκευτούν. Πρέπει να κρατήσουν την ιερότητά τους και να κρατήσουν και τη γραφικότητά τους.

Ερωτήθηκε ο Μέγας Αθανάσιος: «Γιατί», λέει, «δεν τα φτιάχνετε απλά, τα Ευαγγέλια και τη γλώσσα και τις γνώμες της Εκκλησίας; Δεν τα καταλαβαίνουν οι άνθρωποι». Εάν απλοποιηθούν τα θρησκευτικά πράγματα, θα είναι όπως λέμε στην εφημερίδα τα νέα. Και τα βάζουμε στις 11, και στις 11 και ένα λεπτό είναι παλιά, δεν είναι νέα. Χρειαζόμαστε άλλη απογευματινή. Εκεί θα καταντήσει. Γι’ αυτό ακριβώς δεν έχει επιτραπεί μέχρι σήμερα να απλοποιηθούν τα πράγματα τα θρησκευτικά. Και όσοι ετόλμησαν να απλοποιήσουν τας Γραφάς και λοιπά, είδατε τι έγινε: 350 γνώμες έχουν πει οι διάφορες αιρέσεις. Μόνο ο Προτεσταντισμός έχει 350 αποχρώσεις.

Όχι δεν ερμηνεύεται έτσι, όχι Γιατί; Διότι ερμήνευσε το κάθε κεφάλι με βάση τη μόρφωσή του Παίρνοντας ένα λεξικό, ερμήνευσε τη Γραφή Ερμηνεύεται η Γραφή; Το Πνεύμα το Άγιον ερμηνεύεται; Ο μη Θεός μπορεί να ερμηνεύσει τον Θεό;

Εφόσον έγραψε Πνεύμα Άγιον, πώς θα ερμηνεύσει η γνώση η απλή; Λέγει ο χιλιαστής ότι πνεύμα πάει να πει αέρας. Άρα αέρας είναι το Πνεύμα το Άγιον, η αναπνοή του Θεού, διότι πήρε το λεξικό να ερμηνεύσει τι είναι το Πνεύμα το Άγιο. Ο Παύλος λέει: είναι Θεός το Πνεύμα το Άγιο. Και τον Θεό, για να τον καταλάβεις και να μπεις να δεις, θα πρέπει να είσαι Θεός. Εφόσον λοιπόν η Γραφή έγραφε δια Πνεύματος Αγίου, πώς θα ερμηνευτεί δια πνεύματος ανθρώπου;

Χρειάζεται Πνεύμα Άγιο να ερμηνεύσει εκείνα που έγραψε το Πνεύμα το Άγιο. Οι θεοφόροι λοιπόν πατέρες της Ορθοδόξου Εκκλησίας ερμήνευσαν δια Πνεύματος Αγίου αυτά τα οποία έγραψε το Πνεύμα το Άγιον. Τους Αγίους και τους θεοφόρους πατέρας δεν τους παίρνουν οι άνθρωποι, δεν τους διαβάζουν, παρότι σήμερα κυκλοφορούν και σε κείμενο και σε παράφραση, και με τον συλλογισμό «θέλω να ξέρω τι γράφει» τους κατηγορούν διότι δεν έκαναν αντιγραφή επί το απλούστερο.

Από τη στιγμή που η Γραφή θα απλοποιηθεί, χάθηκε η υπόθεση. Δεν μένει τίποτα. Δεν θα υπάρχει πιο ανούσιο πράγμα. Δεν καταλαβαίνεις τίποτα. Και αν κατεβεί κάτω στη Μαλλιαρή κλπ κλπ, είναι να φρίξεις. Αν θα ακούετε τους ορισμούς και τους χαρακτηρισμούς που έδινε όταν πρωτοπαρουσιάστηκε η Μαλλιαρή γλώσσα παλαιότερα, θα σηκωθεί η τρίχα σας.

Θα σηκωθεί η τρίχα σας. Τον Ακάθιστο Ύμνο, ξέρετε πώς τον έλεγε, πώς αντικατέστησε τη λέξη «Ακάθιστος Ύμνος»; Ε, «αμανές ποδαράτος». Ο ύμνος αμανές και, διότι Ακάθιστος, όρθιος, αμανές ποδαράτος. Τράβα να σου δώσει ιεροπρέπεια και τράβα να καταλάβεις τι είναι πίσω από αυτό. Παρεμφερείς, έτσι, χαρακτηρισμοί έχουν δοθεί σε πολλά άλλα. Λυπούμαι, δεν μπορώ να ανοίξω το στόμα μου να πω. Απλώς σας έφερα ένα παράδειγμα.

Υποτιτλισμός Πιστέψτε με. Ρωτήστε αν δεν σπουδάσατε ποτέ σας. Ρωτήστε αυτούς που ήρθανε σε δύσκολη θέση για μια λέξη πως γράφεται και ρώτησε τον διπλανό του πως γράφεται αυτό ή τη διπλανή της πως γράφεται αυτό και της είπε πως γράφεται ή του είπε πως γράφεται.

Πώς γράφεται; Την άλλη μέρα δεν θυμάται πώς γράφεται ξανά, πρέπει να έχει κάποιον άλλο να ξαναρωτήσει. Αν όμως ο ίδιος ή η ίδια πάρει το λεξικό και αναζητήσει να βρει τη ρίζα κ.λπ., πόθεν και πώς και γιατί, αυτό θα το θυμάται. Γιατί; Διότι ο ίδιος ή η ίδια εργάστηκε πάνω σε αυτό. Πια μην είναι αυτή, είναι η γραφή, δεν είναι θέμα, λοιπόν. Λοιπόν, δεν θυμάμαι ή δεν καταλαβαίνω, ενδιαφέρεσαι σ' πώς...

Δε θα ήθελες ποτέ να καταλάβεις, δεν έχουμε τόσες συνταγές που είναι ξένα γραμμένες, πως αυτά τα μαθαίνουμε, διότι ενδιαφερθήκαμε, πήγαμε ρωτήσαμε, πληρώσαμε πολλές φορές για να μας ερμηνεύσουν ορισμένα πράγματα και εδώ πράγματα αιώνια, μας αφήνει ο Θεός εκατό χρόνια και διαβάζονται τα ίδια κατ' έτος, δεν ξέρουμε ούτε το Άγιος ο Θεός, γιατί λέγεται και πως λέγεται και τι συμβαίνει και τι σημαίνει.

Δε φταίει λοιπόν ο Θεός, δε φταίει η Εκκλησία, δε φταίει το Πνεύμα το Άγιο, το οποίο απαγορεύει ρητώς να γίνει αυτή η μεταγλώττιση και να γίνουν αυτά τα πράγματα να κατέβουν στο πεζοδρόμιο Υπάρχει ειδικός λόγος, δεν το καταλαβαίνω Πως καταλαβαίνεις και θυμάσαι τι έφαγες χθες το βράδυ;

Σε έθρεψε όμως αυτό που έφαγες ή δεν σε έθρεψε; Πολλοί άνθρωποι πάνε να ρωτηθούν Τι είχατε τραπέζι στο βράδυ, δεν ενθυμούνται; Και μόνο από χθες το βράδυ για σήμερα. Αλλά και προ μηνός όλας πολλοί άνθρωποι σηκωθήκανε από τραπέζι.

Μπορεί να μην ενθυμούνται λεπτομέρεια τι φάγανε. Και εντούτοις τους έθρεψε αυτό που έφαγαν. Πάντως δεν το ενθυμούνται. Η απάντηση λοιπόν είναι: Ναι, δεν τα καταλαβαίνω εγώ, τόσο καταλαβαίνω. Αλλά τα καταλαβαίνει ο διάβολος για τον οποίο του τα λέγω.

Αυτό το θεύω Τα καταλαβαίνει ο άλλος. Πες σε το ελέησο με ο Θεός κάτω μεγαλώσε υπά Δεν θα φέξω έτσι, δεν καταλαβαίνεις τίποτα. Τα καταλαβαίνει ο άλλος όμως. Εγώ δεν τα καταλαβαίνω. Ο άλλος όμως τα καταλαβαίνει και φεύγει.

Μην έρθει ποτέ. Ο σατανάς ή αυτή ή κανένα όργανο. Άλλο του σατανά, κανένας άπιστος. Κανένας άπιστος. Και σου πει, τι δες, πού πας; Δεν ξέρεις γράμματα. Και θέμα γραμμάτων και τα τι αυτά. Όχι Θα πας και θα έχεις μισθό, θα έχεις μισθό.

Και υπάρχουν άνθρωποι αγράμματοι οι οποίοι καταλαβαίνουν τη γλώσσα της Εκκλησίας μας. Η οποία είναι δύσκολος η γλώσσα της Εκκλησίας μας. Και θα έχετε παρακολουθήσει, και αυτοί οι γραμματισμένοι, όχι όμως οι χαριτωμένοι, λένε πολλές μαργαρίτες στην Εκκλησία.

Διαβάζουν τον Εξάψαλμο, κάτι άλλο και λοιπά, και λένε κάτι ψέματα με Ψι κεφαλαίο. Γιατί νομίσαν ότι, επειδή μάθαν δυο κολυβογράμματα, μπορούν να διαβάσουν τη γλώσσα της Εκκλησίας. Η γλώσσα της Εκκλησίας είναι πνευματική και μπορεί να τη διαβάσει τη γλώσσα της Εκκλησίας ένας αγράμματος αλλά χαριτωμένος παρά ο εγγράμματος.

Και αν προσέχετε, έχετε ποτέ κανένα χαρτί στα χέρια σας ή ξέρετε απ' έξω, θα τους συλλαμβάνετε αυτούς. Γιατί νομίζουν ότι μόνο με τη μόρφωση μπορούν να διαβάσουν. Δεν μπορεί να αρθρώσεις λέξη. Είναι θέμα χάριτος.

Κατά συνέπεια η Χάρις δεν κοιτάζει τα γράμματα. Κοιτάζει την καθαρότητα της ψυχής. Θέλεις να καταλάβεις; Πήγαινε το βράδυ στον Εσπερινό στην εκκλησία. Πήγαινε το πρωί στον Όρθρο στην εκκλησία. Εκεί που αναγινώσκεται το δογματικό μέρος της εορτής.

Της εορτής, δηλαδή από τη δοξολογία και από την «Ευλογημένη η Βασιλεία» και εντεύθεν, ακούς τα ίδια και τα ίδια που ακούς κάθε μέρα. Θέλεις να μάθεις το δογματικό μέρος της εορτής; Θα πας στον Εσπερινό και στον Όρθρο. Εκεί υπάρχει το βάρος του δόγματος, δηλαδή τι διδάσκει η εορτή. Υπάρχει βέβαια και ένα μεγαλυνάριο, το οποίο λέγεται μετά τη μετουσίωση, και εκείνο είναι όλο δογματικό.

Είναι όλο δογματικό το μεγαλυνάριο της ημέρας, που πολύ δυστυχώς δεν το λένε και αυτό και δεν το ακούμε κι εμείς ώστε να ξέρουμε περί τίνος πρόκειται.

Γι' αυτό λέγω ότι μην μείνετε ποτέ σας έξω, ποτέ σας έξω, διότι ο σατανάς τον άνθρωπο με τους δύο αυτούς λογισμούς ή διότι δεν ξέρει γράμματα ή διότι δεν μπορεί να περιορίσει το νουν του κατά την ώρα της ακολουθίας, ότι δεν χρειάζεται να εκκλησιαστεί ή δεν χρειάζεται να προσευχηθεί ή δεν χρειάζεται αυτά τα οποία λέγουν.

Αναφορικά με αυτά τα δύο, σας είπα αυτά τα δύο. Λέγει δε στο γεροντικό το εξής, για να αναφερθώ στο δεύτερο συλλογισμό. Όταν σας λέει ο λογισμός, αυτό που σας είπα δεν ήταν δικό μου, ότι δεν εννοείται αυτά που λέγονται εν τη εκκλησία, επομένως μην πηγαίνετε σε αυτήν, να του απαντάτε.

Δεν τα εννοώ εγώ, μα τα εννοεί ο διάβολος και τρομάζει και φοβείται, δι' αυτό θα πηγαίνω. Αυτή είναι η απάντηση. Έτσι λέγανε οι γέροντες, έτσι λέγανε. Ο σατανάς απλώς να σε ιδεί πως σκέπτεσαι με τη στάση σου μόνον, σε φοβάται.

Με τη στάση σου, όχι και να πεις, όχι και να κατορθώσεις να αγκαλιαστείς με το Πνεύμα το Άγιον και με το Θεό, τότε θα είναι πολύ διαφορετικά τα πράγματα.

Στη συνέχεια των σκέψεων αυτών, θα πρέπει να έχει υπόψη του ο άνθρωπος το εξής, ότι υπάρχει και ανήκει ο άνθρωπος σε ένα συνεταιρισμό.

Ποιος είναι ο άνθρωπος;

Ο άνθρωπος, η ψυχή ή το σώμα. Η ψυχή είναι η ψυχή του σώματος και το σώμα είναι το σώμα του ανθρώπου. Τα δύο μαζί είναι ο άνθρωπος. Γι' αυτό, όταν πεθάνω εγώ, παραδείγματι —εσείς μπορεί να μην θέλετε να πεθάνετε ακόμη—, αν το πνεύμα μου χωριστεί, θα πούνε: «Αυτή είναι του Παναγκοπούλου η ψυχή». Και θα βλέπετε μες στο φέρετρο εκεί το σώμα μου και εκεί θα πείτε: «Είναι το λείψανο του Παναγκοπούλου». Το λείψανο. Λείψανο τι θα πει; Υπόλοιπον. Εδώ είναι το πνεύμα του Παναγιώτη.

Η ψυχή ή το σώμα; Ο Παναγόπουλος έχει το λείψανο του Παναγόπουλου. Αν έρθει τώρα η ψυχή και μπει μέσα στο σώμα, τι θα είναι εκεί τώρα ο Παναγόπουλος; Και τα δύο λοιπόν μαζί είναι ένας συνεταιρισμός. Άρα ένας συνεταιρισμός ευλογημένος αν προσεχτεί και διαβολεμένος εάν δεν προσεχτεί.

Είναι ο σκύλος με τη γάτα. Εκείνο που συμφέρει για την ψυχή δεν το θέλει το σώμα. Και εκείνο που θέλει η σάρκα κλπ δεν συμφέρει στην ψυχή. Άντε τώρα να τα βγάλεις πέρα Πρέπει τώρα να προσέξεις να γεφυρώσεις αυτά τα δύο πράγματα Και να είσαι δίκαιος Ο Μέγας Βασίλειος λέγει σε ένα μέρος

Εάν, λέγει, δεν μπορείς να αποδώσεις τη κρείττονι Στην καλυτέρα συνεταίρο όσα αξίζει Και όπως αξίζει φρόντισε τουλάχιστον να αποδώσεις τα ίδια Όσο ενδιαφέρεσαι, στρέφεις και θάλπεις τη σάρκα Τη σάρκα το ίδιο να ενδιαφερθείς και για την ύπαρξη της ψυχής. Εμείς είμαστε άδικοι και, εφόσον πρέπει 99% να ενδιαφερόμεθα για την ψυχή, διότι το σώμα δεν μπορεί να ζήσει μόνο του, η ψυχή ζει μόνη της, εντούτοις και 1% για το σώμα, γιατί τόσο του αξίζει και έτσι του αξίζει, εντούτοις είναι το τελείως αντίθετο. Το αδικημένο, το κατατσακισμένο είναι η ψυχή. Και το σώμα είναι το άλλο, είναι ο οδοστρωτήρας της αδικίας.

και το βάρος δίδεται προς τα εκεί. Το μερίδιο λοιπόν το μεγαλύτερο του ενδιαφέροντος του ανθρώπου πρέπει να είναι προς την ψυχή.

Η ψυχή έχει την ανάγκη της Εκκλησίας.

Εκεί είναι η άτρια της, εκεί είναι το σπίτι της, εκεί είναι τα ενδιαφέροντά της. Όμως έρχεται η Σάρξ στη μέση εν συνδυασμό με τον σατανά και με του κόσμου τα υπόλοιπα και λέει στην ψυχή, άμα γεράσεις θα πας, τώρα είσαι νέος.

Και γι' αυτό βλέπετε οι εκκλησίες σήμερα έχουν γίνει γηροκομεία. Τα νιάτα κατά κανόνα, εκτός εξαιρέσεων, απέχουν, δεν είναι στην εκκλησία. Και σε αυτό το μέρος θα ήθελα να σταθώ για ορισμένους και για ορισμένες οι οποίοι δικαιολογούν στα νιάτα με ελαφράν την καρδία Βασιλείαν, να απέχουν από την τήρηση των εντολών και των εκκλησιασμών.

Ας την κοπελίτσα τα ξαναφορέσει, άσε τώρα που είναι νέο παιδάκι να... Και αυτό, τα στερηθήκαμε εμείς, να μην τα στερηθούνε κι αυτοί. Και τι κάνει, προσυπογράφει, δίνει ευλογία. Τι να κάνει, να αμαρτήσει.

Διότι αυτό που λέγεται κατά κόσμον ψυχαγωγία ερμηνεύεται ψυχοκτονία Δεν υπάρχει τοποθεσία, τρόπος και μέθοδος ψυχαγωγίας που να μην έχει ως αποτέλεσμα την ψυχοκτονία Ο δε Θείος Χρυσόστομος σε έναν άλλο του λόγο για ένα άλλο περιστατικό έχει πει όπου όρχησης και διάβολος Δεν υπάρχουν αθώα γλέντια, δεν υπάρχουν αθώες διασκεδάσεις, δεν υπάρχουν αθώες συντροφιές, ψεύδονται και μεταξύ των αδελφών ακόμη, άσε ξαδέρφια δεν πιάνονται, άσε άλλους γείτονες και λοιπά, δεν κατανομάζονται αυτά, αλλά και μεταξύ αδελφών ακόμη Είχε τη γνώμη ότι ο Ιώβ είχε κάνει λάθος ότι όταν συγκεντρωνόσανται τα αδέρφια μεταξύ των Εφτά αγόρια και τρία κορίτσια, δέκα παιδιά Σήμερα γλεντούσαν στο σπίτι της Α, αύριο στο σπίτι του Β Τα αδέρφια μεταξύ των, δεν έμπαιναν οι άλλοι, κανένας πονηρός. Ούτε εξαδέλφια, ούτε κουμπάροι, ούτε γείτονες, ούτε συνάδελφοι, ούτε φίλοι, ούτε συμμαθητές, ούτε συμμαθήτριες.

Τα αδέρφια μεταξύ τους. Όταν τελείωναν το γλέντι, ο Ιώβ θα πήγαινε να κάνει θυσία κατ’ όνομα για τα παιδιά αυτά. Μήπως απάνω στο φαγητό, μήπως απάνω στο ποτό, εβωμολόχησαν, είπανε αστεία, γέλασαν παρά τον κανονισμό, και και και και πήγαινε να κάνει θυσία για να τα βοηθήσει.

Τι αθώοι χοροί και τι αθώες συγκεντρώσεις και τι δεν μπορώ να σας κατανομάσω το τι γίνεται. Και εντούτοις αυτά θεωρούνται αθώα και προσυπογράφονται. Άστο, παιδάκι· εμείς πάθαμε, εμείς μείναμε κλεισμένοι μέσα· έχει καιρό, τι να κάνει, να διορθώσει τα σπασμένα, έχει καιρό.

Ώστε να διαφθαρεί τώρα για να αγιάσει αύριο, πώς θα γίνει αυτό το πράγμα; Γίνονται αυτά τα πράγματα, και εντούτοις, δεν έχουν φτάσει δε ποτέ σε εξομολόγηση αυτές οι γνώμες. Ω, εξομολογήθηκε άλλα πράγματα.

Συγχύστηκα με την από πάνω γιατί να ζωσεν τόνοι και έπεσαν κάτω αυτά. Πήγε και το εξομολογήθηκε αυτό. Δεν εξομολογήθηκε όμως ότι υιοθέτησε ότι μπορεί οι μικροί, ο μικρός, η αλφαβήτα να κάνουν την αλφαζωή.

Αυτό δεν το εξομολογήθηκε ποτέ. Θα το βρει με τα γιον κρεμασμένο εδώ, όπως σε τόσα άλλα τα οποία έχουν περάσει απαρατήρητα, τα οποία λέμε εμείς. Πόσες και πόσοι δεν έχουν γίνει αιτία ώστε άλλες να κάνουν εκτρώσεις.

Βρε τι τα θέλετε τα παιδιά τώρα, εμείς είμαστε τρελές και κάναμε παιδιά. Εσείς να ζήσετε τη ζωή σας. Το πήγες ποτέ να το εξομολογηθείς αυτό που άγρια εφόνευσες; Αν το βρεις κρεμασμένο από τα ποδαράκια το παιδί. Και σε εκείνη και σε σένα. Από σκοινάκι οι δυο σας θα το φέρνετε στο λαιμό. Και εκείνη και εσύ. Και μένουνε θαμμένα αυτά, δεν έφτασαν σε εξομολόγηση. Και θα μας αδικήσει, λέει, ο Θεός αν μας στείλει στην κόλαση εξ αυτών.

Υπάρχει λοιπόν συνεταιρισμός.

Υπάρχουν 168 ώρες την εβδομάδα. Αλλά άσε 168.

Έλα στις 24 ώρες. Πες μου, πόσες ώρες διαθέτεις για την ψυχή σου και πόσες για το σώμα σου.

Ξέρετε τι θα βρείτε. Υπάρχουν άνθρωποι οι οποίοι δεν διαθέτουν ούτε 10 λεφτά για την ψυχή τους.

η ψυχή τους, ένα Πάτερ ημών και πάλι κοιμούνται, ένα σταυρό έξω το πρωί από το δρόμο και πάνε για τη δουλειά τους και εργάζονται, κοιμούνται, απολαμβάνουν ηδονές σαρκικές, κοσμικές και λοιπά τις 23 ώρες και 50 λεπτά. Ούτε 10 λεπτά, και ορισμένοι καθόλου. Άλλοι λίγο περισσότερο, μια ώρα, μισή ώρα το πρωί ή ένα τέταρτο το πρωί, ένα τέταρτο το μεσημέρι, ένα τέταρτο το βράδυ. Άλλοι από μισή ώρα την κάνουν μία, δύο, τρεις, δύο, τρεις.

2-3, 90% για το σώμα και 10% για την ψυχή. Είσαι δικαίος. Σε ρωτώ, είσαι δικαίος. Θα πει κανείς, όχι τι θα κάνουμε τώρα, να αφήσουμε τη δουλειά μας τώρα να πάμε να προσευχόμεθα. Αυτό είπαμε, ότι η προσευχή αφήνει τη δουλειά.

Εκεί που μιλάς πόσο ήρθε η Ουγγαρία με την Ελλάδα, δεν μπορεί να λες, Κύριε Ιησού Χριστέ ελέησέ με.

Ευχή, Ευχηθείς να αυξήσεις τις ώρες υπέρ και του σώματός σου, διότι όταν έχεις σε ανθηρά κατάσταση την ψυχή σου, ταυτόχρονα εξυπηρετείς και το σώμα. Και αυτό το καημένο το σώμα, το οποίο είναι Άγιο και αυτό, καλό για το Θεό, δεν έδωσε τίποτα κακό.

Παρότι το τσούφλιο αυτό θα πεταχτεί στην άκρη εκεί πέρα, στη στάχτη κάποια μέρα, είναι απαραίτητο όμως το τσούφλιο για να φτιαχτεί το αυγό. Δε μπορεί να πει είναι μόνο ένα ασπράδι και κρόκος το αυγό, χωρίς το τσούφλιο, χρειάζεται το τσούφλιο.

Δεν είναι βέβαια το αυγό το τσούφλιο, αλλά χρειάζεται το τσούφλιο, έτσι είναι και το σώμα. Δεν μπορείς χωρίς το σώμα να σταθείς, η ψυχή μες στο σώμα θα αγωνιστεί και με το σώμα θα αγωνιστεί. Είναι απαραίτητο, γι' αυτό βλέπετε και αγιάζονται τα σώματα των Αγίων.

Και ο Σατανάς τα βλέπει και περνάει από το άλλο μονοπάτι όταν ακούει περί σώματος Αγίου, ή όταν πρόκειται περί τάφου Αγίου και λοιπά.

Γιατί λοιπόν το αδικείς το πνεύμα σου, την ψυχή σου, γιατί την αδικείς και ρίχνεις όλο το βάρος. Αυτό είναι το καλό παιδί, το σώμα είναι το καλό παιδί, δεν είναι το σώμα.

Γι' αυτό λοιπόν πρέπει να προσέχει ο άνθρωπος. Η σάρξ ζητάει όχι φαγητό, όχι αυτό προσευχή. Ζητάει όχι νηστεία, ζητάει όχι παιδοποιία, όχι κούραση, όχι, όχι, όχι.

Είναι συμφέρον αυτό όμως που ζητάει. Συμφέρουν στην ψυχή αυτά τα οποία θέλει η σάρξ και υποδεικνύει η σάρξ. Και εμείς ενδίδουμε. Διότι την ψυχή ο Κύριος την έβαλε ιππέα. Και το σώμα έβαλε να είναι το υποζύγιο.

Και όταν ο άνθρωπος φτάσει στο σημείο να τον διευθύνει το υποζύγιο και να μην μπορεί να το πάει εκεί που πρέπει, εκεί που θέλει, θα τον γκρεμίσει στο βράχο μια μέρα.

Πόσον ο άνθρωπος πρέπει να είναι και με τα χαλινά να πηγαίνει εκεί που πρέπει τη σάρκα. Όχι! Θέλεις, μα δεν συμφέρει. Πάντα έχεις εσύ. Αν δεν τα φτιάξεις για μένα, δεν βλέπεις την αγορά τι έχει, δεν βλέπεις κρέατα τι έχει, ψάρια τι έχει, φρούτα τι έχει, γυναίκες πόσες έχει, άντρες πόσους έχει.

Συμφέρει. Θα σαν δικά σου όλα αυτά, πριν να αμαρτήσεις όμως. Τώρα που ημάρτησες, αλλάξαν τα πράγματα. Δεν γίνεται όμως ποτέ συζήτηση και ποτέ λογαριασμός και ποτέ ισολογισμός και ποτέ απολογισμός. Ποιο το αποτέλεσμα της συνεργασίας ψυχής και σώματος. Και τα αποτελέσματα, πάντοτε κατά της ψυχής.

Αυτή τη στρώει πάντοτε. Πάντοτε εις βάρος της ψυχής. Σάρξ πάντοτε βγαίνει από πάνω. Και τσεκάπι γίνονται, και συζητήσεις γίνονται, και θερμόμετρα μπαίνουν, και πιεσόμετρα υπάρχουν, και τι δεν υπάρχουν.

Γιατί, για αυτή τη βρώμα και τη δυσωδία που λέγεται σάρκα. Για την ψυχή, τίποτα. Ούτε μία συζήτηση, είμαι θα λοιπόν άδικη, είμαστε κακοί συνεταίροι, κλέβουμε και θα μας δικάσει ο Θεός. Δε θέλεις λοιπόν να δείξεις ενδιαφέρον και δικαιοσύνη να αποδώσεις ώστε να δώσεις τη κρήτονη στην καλύτερη συνέταιρο αυτό που της αξίζει.

Δώσε τουλάχιστον το ίδιο, το ίδιο ενδιαφέρον, διάθεσε 12 και 12 ώρες, του 24ώρου τον εαυτό σου, ούτε την Κυριακή. Πολλοί άνθρωποι, ούτε την Κυριακή. Μια Κυριακή μου μένει, θα σηκωθώ να πάω στην Εκκλησία, πας εκείνη που πάνε στο τέλος και κοροϊδεύουν.

Χτύπησε τρίτη καμπάνα για να σηκωθεί. Βλέπετε, προσέχετε λοιπόν σε αυτό το σημείο και εκμεταλλευτείτε τον χρόνο διότι δεν θα ξαναγυρίσουμε από εδώ.

Ένα πρωινό λέγει μια παράδοση, ένας γέροντας επήγαινε στην εκκλησία.

Με την τραγιασκούλα του, με το μπαστουνάκι του, περνούσε από ένα μέρος· ήταν ένα δασύλλιο που ήταν κοντά στην εκκλησία. Εν τω μεταξύ, ήρχετο από κει ένας νεαρός, πρακέντητος, αλλά η όψη του έδειχνε όψη τζιμλόντου, που λέμε. Πιάνει το λιθάρι και το 'στιβε.

Τι είπε ο γέροντας; Και με όλο το σεβασμό, τον ρωτά: «Πώς είσαι έτσι; Τι είσαι εσύ;» «Να, η κοινωνία με έκαμε έτσι.» «Η κοινωνία σε έκαμε έτσι; Τι σου έκαμε η κοινωνία;»

Εσύ που θα πιάσεις το λιθάρι, θα το στύψεις, θα βγάλεις λάδι, να είσαι σ’ αυτά τα χάλια; Απαντά ο άλλος: «Δεν μπορώ να πάρω· βάζω απάνω μου ένα ρούχο. Με τι να το πάρω; Έχω χρήματα; Πού να τα βρω;» «Να εργαστείς. Γιατί να μην έχεις; Ή είσαι άσωτος, είσαι σπάταλος ή είσαι τεμπέλης;» «Όχι, τίποτα άλλο· όχι, δεν έχω. Θέλω να κάνω ένα εμπόριο και δεν μπορώ να το κάνω.» «Και είναι να κάνεις εμπόριο; Δεν μπορείς να εργαστείς μεροκάματο, να ντυθείς, να έχεις αξιοπρέπεια; Μα δεν ντρέπεσαι; Εγώ είμαι γέρος άνθρωπος και έχω περάσει από εκεί και ξέρω. Δεν τα είχαμε κι εμείς στον δρόμο.» «Θέλω να κάνω μια δουλειά, μα δεν με βοηθάει κανένας, δεν μου δίνει μαγιά, όπως λένε, να κάνω μια δουλειά.»

Στάθηκε ο γέροντας σκεπτικός, τον είδε ξανά έτσι από ψηλά μέχρι τα νύχια. Του λέει έλα εδώ.

Ανοίγει στο γιλέκο του εδώ ο γέρος. Είχε ένα πατσαβούρι όχι μαντήλι. Και μέσα σε εκείνο το πανάκι Είχε επτά λίρες. Του λέει τα βλέπεις αυτά; Λέει τα βλέπω. Τα παιδιά μου λέει. Τα αγγόνια μου, οι νυφάδες μου.

Οι μαθητές μου ενίοτε μου δίνουν λίγο χαρτζιλίκι. Ούτε τα καπνίζω, ούτε στην ταβέρνα πηγαίνω, ούτε τα παίζω, τίποτα. Και τα βάζω εκεί στην άκρη και τα έχω αυτά εδώ. Μπορεί να χρειαστούν για την κηδεία μου, που λέει, αύριο. Ας τα βρούνε. Δεν θέλω να είμαι εις βάρος κανενός. Όμως, σε λυπούμαι στην κατάσταση που είσαι και σε πιστεύω στο σημείο αυτό. Λοιπόν, άνοιξε το χέρι σου και του μετράει.

και του μετράει μία, δύο, τρεις, τέσσερα, πέντε, έξι λίρες. Πάρε του λέει αυτά. Νομίζω σου είναι αρκετά να εργαστείς και να βγάζεις ένα κομμάτι ψωμί και να ντυθείς και να μην είσαι στα χάλια αυτά τα οποία είσαι.

Πάστο αυτό για ελθήμιο δικό. Και το διπλώνει μέσα στο πατσαβούρι του το άλλο κέρμα, την άλλη λίρα και την έβαζε στην τσέπη του. Τα πήρε αυτός ο κύριος και δεν είπε ούτε ένα ευχαριστώ στο γέροντα. Ευχαριστώ παππού, ξέρω εγώ, με την ευχή σου να κάνω μια προσπάθεια και εγώ να βγάλω ένα κομμάτι ψωμί, πράγματι είναι παλικάρι και δεν πρέπει να γυρίζω κατά αυτή την έννοια στον κόσμο εφόσον μπορώ, έχω δυνάμεις να εργαστώ.

Ο γερόντας ούτε αυτό το παρεξήγησε, σου λέει. Αυτή είναι η κοινωνία. Προχώρησε ο γέροντας προς την εκκλησία και ο άλλος έφυγε προς τα οίκοι. Σε λίγο ακούει ο παππούς να του φωνάζει ο νεαρός αυτός. Παππού, παππού.

Η ρίζα αυτός τον βλέπει Του κάνει νόημα, σταμάτησε. Σταμάτησε λοιπόν εκεί πέρα. Του λέει τι θέλεις πηγαίνει και κοντά Του λέει δεν μου δίνεις και την άλλη λίρα που έχεις; Του λέει άκου να σου πω, εγώ είμαι έμπειρος, του λέει.

Ξέρω ότι αυτά σε φτάνουνε. Σου αρκούνε αυτά. Άφησέ το αυτό, θέλω να το έχω κι εγώ. Μην με ρωτάς γιατί θέλω να το... Πάρ' το αυτό, πάρ' το αυτό, όχι παππούλη να μου το δώσεις. Όχι δεν στο δίνω, όχι στο δίνω, όχι δεν στο δίνω, όχι θα...

Τον βουτάει τον γέροντα, τον εκβιάζει και του το παίρνει και το άλλο. Εσείς τώρα που το ακούτε σαν πώς σας έρχεται μέσα σας, δεν αισθάνεστε κάποια αγανάκτηση, κάποια αυτή, τι είναι, πώς είναι, πώς γίνονται αυτά τα πράγματα, μπορεί να συμβαίνουν αυτά τα πράγματα;

Μάλιστα, κύριε. Τούτος πώς πρέπει να χαρακτηριστεί; Ληστής εν ψυχρώ είναι ο καθένας ο οποίος, παρότι ο Χριστός τού έδωσε έξι μέρες να εργάζεται, αυτός τού παίρνει και την εβδόμη, δικιά Μου. Του είπε ο Θεός: «Άφησε την εβδόμη δικιά Μου· έξι σε φτάνουνε».

Και αυτός και την εβδόμη δικιά μου. Αυτός είναι ο άνθρωπος. Αυτό τον περιμένει, αυτό που σκεφτεί κάτι αναφορικά Με αυτόν των νεαρών κλπ ο οποίος λήστεψε και του πήρε και την εβδόμη του παππού τη λίρα.

Από τη Λύρα. Έτσι ακριβώς. Τα έχει φτιάξει τόσο όμορφα ο Θεός. Αλλά τα έχουμε τόσο στραπατσάρει εμείς, που δεν μπορούμε να βρούμε άκρη. Διαβάσατε ποτέ σας στα σοβαρά τον προοιμιακό ψαλμό; Είδατε εκεί εντολή ότι ο άνθρωπος πρέπει να φεύγει το πρωί από το σπίτι του και να γυρίζει το βράδυ στο σπίτι του. «Εξελεύσεται ο άνθρωπος επί το έργον αυτού και επί την εργασίαν αυτού από πρωίας έως εσπέρας». Το ξέρετε. Εμείς το έχουμε φτάσει τέσσερις ώρες να δουλεύουμε. Πού είναι οι είκοσι ώρες; Πώς διατίθενται οι υπόλοιπες είκοσι ώρες;

Έτσι ακριβώς. Ευχή για την ψυχή, πάλι για το σώμα. Τέσσερις ημέρες γυρίζαμε τώρα, τέσσερις ημέρες μέχρι αύριο το πρωί ορισμένοι. Γυρίζανε, που άλλοι κλειστήκαν να τους φάνε οι λύκοι εκεί επάνω, άλλοι σκοτωθήκαν, διελύθησαν οικογένειες, άλλοι, άλλοι, άλλοι, άλλοι.

Που, στην αργία αυτή, γιατί δεν πήγε στην εκκλησία, που είναι που έπρεπε προσευχή, που χρησιμοποίησε για την ψυχή του τίποτα ο άνθρωπος, γιατί την αδικεί την αθάνατο ψυχή του, γιατί τη στέλνει στην κόλαση με τον διάβολο, γιατί και εν τούτοις ο άνθρωπος βρίσκει δικαιολογίες και θέλει δικαιολογίες.

Έχουμε οικογένεια, λένε οι άλλοι, πρέπει να εργαστούμε, σοβαρά. όσα κι αν μαζέψεις χωρίς Χριστό σκορπίζεις, όσοις δεν συνάσσει με τεμού σκορπίζει

Όταν θα κάνεις το διατεταγμένο, αυτό που θέλει ο Θεός, θα είναι ευλογημένο και το λίγο.

Και το λίγο, όταν συνάξεις χωρίς ευλογία, θα 'ναι διασκορπισμένο και άχρηστο, και εκείνο που κάνεις το υπόλοιπο. Και σ' αυτό έχω κάτι να σας πω αναφορικά με το «έχω ανάγκες και αναγκάζομαι, έχω γραμμάτιο, έχω τούτο, έχω κορίτσια, έχω ξέρω εγώ τι». Πρώτα πρώτα, να ρωτήσεις πρώτα αν πρέπει να βάλεις το γραμμάτιο, γιατί πολλοί δημιουργούμε καταστάσεις χωρίς να ρωτήσουμε.

Πρώτα πρώτα να ρωτήσουμε το Χριστό και έπειτα μας λέει ο Χριστός, και είναι κακοί οι άνθρωποι που δεν μας βοηθάνε.

Πρώτα πρώτα να ρωτήσεις τον Χριστό αν πρέπει να βάλεις το γραμμάτιο και να του πάρεις και μονογραφή και σφραγίδα, όχι να τον ζητάς εκ των υστέρων. Α, τέλος πάντων, ας πάμε σε σένα που έχεις τα πολλά παιδιά και πρέπει να τα αποκαταστήσεις, έχεις ανάγκες, και έχεις τη γνώμη ότι εσύ πρέπει να εργαστείς την Κυριακή.

Ή και στο δικό σου ακόμη, γιατί πολλοί εργάζονται στο δικό τους. Πάω όλη την εβδομάδα με μεροκάματο, έχω οικογένεια. Της Κυριακής φτιάχνω κάτι δικό μου, μα το αμπέλι μου, μα το σπίτι μου, μα το χωράφι μου, μα ασπρίζω, μα σοβατίζω, μα ξέρω εγώ, κάτι κάνω.

Γιατί αύριο θα πάω με μεροκάματο, έχω οικογένεια. Δεν τα βγάζω πέρα, δεν βγαίνω. Και είναι όμορφο, ωραίο αυτό το πράγμα, φαίνεται στην πράξη. Παρότι εργάζεται το πρωί, το απόγευμα θα είναι στο γήπεδο αυτός ο κύριος.

Το απόγευμα θα είναι στο σινεμά αυτή η πληθύς. Το απόγευμα η μάνα και λοιπά θα βγει έξω. Πάνε στην ταβέρνα και λοιπά. Την ώρα που χτυπάει η καμπάνα είναι όλοι απασχολημένοι. Από τις 11-12 η ώρα που κλείνουν οι εκκλησίες είναι ελεύθεροι όλοι και ετοιμάζονται για έξω.

Γύρθανε από εδώ αν είσαι εντάξει.

Είσαι εντάξει, τράβα το πρωί στην εκκλησία σου και εργάσου το απόγευμα. Δεν το κάνεις. Εργάσου. Πήγαινε στην εκκλησία το πρωί μια ώρα-δυο και εργάσου, κύριε, το απόγευμα. Αλλά δεν στερείς τίποτα από τη σάρκα, τίποτα από τον κόσμο, τίποτα από τις ηδονές σου, τίποτα από τις απολαύσεις, και τα φορτώνεις όλα στην αθάνατη ψυχή σου. Και δεν την πας το πρωί στην εκκλησία, την ψυχή σου. Ή δεν γίνονται αυτά τα πράγματα; Γιορτάζαν οι Δημήτρηδες προχτές. Πήραν άδεια το πρωί; Την πήραν για το απόγευμα την άδεια, να δεχτούν τα ψέματα του κόσμου. Το πρωί δεν πήγαν στην εκκλησία.

Δεν υπάρχει δικαιολογία. Ήταν λοιπόν ένας αγρότης, ο οποίος εργάζεται εδώ και την Κυριακή, στα αμπέλια του, και τον επεσκέφθη ο Χριστός μας σαν ένας άνθρωπος. Τι λέει, πατριώτη, τι κάνεις εκεί; Τι να κάνω εδώ, βάλω καμιά ξιναριά. Δηλαδή, έ βλέπεις, σκάβω το αμπέλι.

Μα σήμερα μου φαίνεται ότι είναι Κυριακή. Δεν παρεξηγεί εμένα ο Θεός. Γιατί έχετε συγγένεια, γιατί δεν σε παρεξηγεί εσένα ο Θεός;

Έχω παιδιά, έχω ανάγκες, την εβδομάδα πάω για μεροκάματο και πάλι δεν μπορώ να τα χορτάσω ψωμί. Την Κυριακή και τη γιορτή που είναι σχόλη για τους άλλους δουλεύω στο δικό μου. Ξέρω εγώ, δεν παρεξηγεί ο Θεός; Ή ξέρα αυτός.

Του λέει λοιπόν, του λέει, σε παρεξηγεί ο Θεός. Και διότι σε λυπάμαι θα σου υποδείξω έναν τρόπο. Λέει, τι πάλι θα μου πεις, τι είσαι εσύ, τι τρόπο θα μου υποδείξεις; Εγώ, λέει, με τη βοήθεια του Θεού έχω τον τρόπο μου.

Θα ήθελα από σήμερα να μην ξαναδουλέψεις Κυριακή και Γιορτή. Όσα δε μεροκάματα χάσεις, όπως λες εσύ, δεν κάμεις, να τα σημειώσεις. Και εγώ θα περάσω στο τέλος του μηνός και κάθε μήνα θα περνώ να σου πληρώνω τα μεροκάματα αυτά.

Μια και έχεις ανάγκη.

Σαν να με έπεισες, του λέει, φαίνεσαι καλός άνθρωπος, θα σε πιστέψω, του λέει. Και τα αφήνω από τώρα, και βγαίνει στην άκρη, αφήνει το ξινάρι του εκεί πέρα κάπου που έχει, το τσάπι του. Και φεύγει για το σπίτι, ο άνθρωπος του λέει, να σου πληρώσω, ότι έχει εμπιστοσύνη, του λέει, σε μένα.

«Μην ξανακάνεις», του λέει, «αυτό το πράγμα· δεν το θέλει ο Θεός. Κι ας λες ότι είναι δικό σου, θυμώνει ο Θεός με σένα». Δεν πέρασε ο κύριος· αυτός σταμάτησε να εργάζεται. Δεν πέρασε· πέρασε δεύτερος μήνας, πέρασε τρίτος μήνας, δεν ήρθε.

Στον τρίτο μήνα, πέρασε αρκετά μεροκάματα όπως τα λέγαμε. Με άλλη όψιν, άλλου ανθρώπου, πηγαίνει στο σπίτι. Χτυπάει στην πόρτα, λέει είναι εδώ ο κύριος Στάδε; Λέει, εδώ είναι. Μιλήστε του λέει να έρθει έξω που τον θέλω.

Λέει, είναι αυτός έξω. Του λέει, εσείς είστε, λέει ο κύριος, λέει ναι. Εσείς είστε, λέει, που εργαζόσαστε σε κάποιο αμπέλι σας προ τριών μηνών και λοιπά και πέρασε ένας και σας είπε ότι να μην ξαναδουλέψετε και θα σας πληρώσει όλα αυτά τα μεροκάματα που θα χάσετε και λοιπά.

Και λοιπά, λέει, εγώ είμαι, λέει, με έστειλε να σου πω να τον συγχωρείς πολύ, λέγει, που δεν ευκαίρησε· του ήρθαν έτσι τα πράγματα, για να περάσει να σου δώσει αυτά που είχε υποσχεθεί, και με έστειλε εμένα. Τώρα δεν μπορεί να έρθει ο ίδιος. Να μου πείτε τι λογαριασμό έχετε, τι τον έχετε χρεώσει, να σας τα δώσω εγώ. Πήγαινε, λέει, στην ευχή του Θεού. Λέω, λέει, άνθρωπέ μου, λέει, πήγαινε στην ευχή του Θεού και να του πεις αυτού του ανθρώπου όταν τον δεις.

Να ζήσουν οι γονείς του αν υπάρχουν ή να σχωρεθούν τα πεθαμένα του. Από τότε πες του θέλω να μάθει που εσταμάτησα να δουλεύω, μου μείνανε και λεφτά και πήρα και κατσίκα και πίνουν τα παιδιά μου γάλα. Δεν θέλω τίποτα να μου δώσει, σχορεμένα να είναι τα πεθαμένα του.

Να είναι άραγε σχορεμένα τα πεθαμένα του Χριστού. Αλλά ποιος θα πιστεύει αυτά τα πράγματα; Ποιος δεν δοκίμασε ποτέ του τας εντολάς του Χριστού;

του Χριστού. Ψάχνουμε εμείς να βρούμε: «Θα έρθω αύριο το πρωί που δεν έχω δουλειά». Ποτέ να μην έρθει; Εφόσον θα έρθει το πρωί που είναι η εκκλησία, έλα μετά την εκκλησία. Αλλά μετά την εκκλησία θέλει να πάει στο γήπεδο, θέλει να πάει στο σινεμά, θέλει να πάει με το φίλο στην ταβέρνα, θέλει να πάει στην κρουαζιέρα. Δεν πηγαίνει. Και βλέπεις τώρα και σε χριστιανικά σπίτια, κάθε ώρα η εκκλησία εργάζεται και ο ιερεύς είναι, είναι κρεμασμένος από τον ουρανό και παρακαλεί και δέεται, ο άνθρωπος και ο χριστιανός.

Ο Χριστιανός να λείπει. Ποιον εξυπηρετείς, το σώμα, την τσέπη; Ποιον αδικείς, την ψυχή, την αθάνατο; Μα όλα αυτά θα τα πληρώνει. Νά που αυτή θα πληρώνει. Το ξέρει άραγε αυτόν τον συνεταιρισμό ο άνθρωπος και ξέρει ότι είναι άδικος έναντι της αθανάτου του ψυχής;

Το ξέρει αυτό το πράγμα; Εγώ λέει κουνούπι δεν πειράζω, μυρμήγκι δε πατώ, είμαι πολύ δίκαιος. Ναι, σε αυτό είσαι δίκαιος. Πράγματι προσέχεις την ψυχή σου το 24ωρο και της δίδεις αυτά που δικαιούται; Γιατί τα δικαιούται, διότι αυτή σε συντηρεί, αυτή σε διατηρεί. Και αν έχεις σκέψη να σκεφτείς, να αντιληφθείς, να αισθανθείς. Τις απολαύσεις του κόσμου, της σαρκός, του εγώ, του συμφέροντος και λοιπά. Όλα αυτά οφείλονται σε αυτή την κυρία, την αθάνατο ψυχή. Την οποία εσύ την κάνεις δούλη και έτσι λες όχι.

Για σκεφτείτε το αυτό το πράγμα.

Και παύσετε να βλέπετε τους ανθρώπους σας και τον εαυτό σας ως αντικείμενα, και βλέπετε τα παιδιά σας ως μπιμπελό και τα τοιαύτα και τα τοιαύτα, όχι την ψυχή του. Πρώτα μέσα από εκεί ξεκινάει το παν. Θα το βλέπεις σαν ψυχή. Σαν ψυχή, λοιπόν, πρέπει να εκκλησιαστεί το μωρό, σαν ψυχή πρέπει να νηστεύσει το μωρό, σαν ψυχή πρέπει να εξομολογηθεί το παιδί, σαν ψυχή πρέπει να διαβάσει, σαν ψυχή πρέπει να προσευχηθεί. Ενδιαφέρεσαι που κάνεις το γάλα και το χτυπητό αυγό και το τρέχεις κοντά, ε, και κάνεις τους ανθρώπους μασκαράδες για να το ταΐσεις, μη σου πάθει τίποτα. Για την ψυχή του τι κάνεις; Δεν απειλώ κανέναν, παρά τον τόνο και τον τρόπο που μιλώ, απλώς υπενθυμίζω, και σε αυτόν τον εαυτό μου, τον οποίο συλλαμβάνω μέσα στη ρύμη του λόγου σε πολλά μέρη. Και αν κρατούσα λογαριασμό, θα είχα μουτζουρώσει μια μεγάλη κόλλα τώρα. Τώρα, από εκεί που τον συλλαμβάνω, από αυτά τα οποία σας λέγω. Αλλά έχω υποχρέωση να τα πω, αδιαφόρως αν συλλαμβάνομαι ένοχος σε αυτά τα οποία σας λέγω και εγώ.

Οι αλήθειες του Θεού πρέπει να λέγονται, γιατί αν εγώ δεν μπορώ σήμερα να τις πράξω, τις μπορείς εσύ.

Και εγώ μπορώ να πεθάνω απόψε, πρέπει να το ξέρεις αυτό, μια και ο Θεός μου το δίνει να σου το πω. Και είναι ανάγκη να τα μάθουμε. Ο συνεταιρισμός λοιπόν αυτός, δυστυχώς για πολλούς, δεν είναι τίμιος, δεν είναι ηθικός, είναι ανήθικος.

Και είναι μέγα άδικο στο έπακρον, διότι αδικούμε την αθάνατο ψυχή μας. Μη στερήσετε λοιπόν ποτέ σας αυτά τα οποία υποχρεούνται, αυτά τα οποία πρέπει να πάρει η ψυχή που τα έχει ανάγκη και είναι απαραίτητα. Μην γινόμαστε σάρκες μόνο, είμαστε και πνεύμα.

Ο άνθρωπος πρέπει να είναι τουλάχιστον κυρίως πνεύμα, διότι επί σαρκίνους ανθρώπους δεν κατοικεί ο Θεός. Η χάρις του Πνεύματος του Αγίου δεν κατοικεί.

Δεν κατοικεί. Νεκροί, χωμένοι κυριολεκτικώς, προσέξτε, στην Εκκλησία. Θα πει για τον πλούσιο της παραβολής του Λαζάρου: «Απέθανε και ετάφη». Καθώς θαμμένος εν τη σαρκί του σε όλη του τη ζωή, τρώγοντας και τρέφοντας και θάλποντας αυτήν, κατ’ επέκταση είναι ταφή. Είναι σαν τον δούλον εκείνον, ο οποίος έκρυψε στη γη το τάλαντο. Ο άνθρωπος αυτός βλέπει μόνο κάτω. Αλλά τα κάτω είναι μόνο για τα ζώα· ο άνθρωπος Ο άνθρωπος είναι και γι' απάνω, αν ορώ, αν βλέπω, ο άνθρωπος είναι και γι' απάνω. Μη βλέπεις μόνο τα υπογάστριά σου, μη βλέπεις μόνο τα όργανά σου, κοίταξε και απάνω τον Θεό, κοίταξε την κότατη, υποδεικνύει και τι υπενθυμίζει από εκεί.

Στη Γένεση, στο 6ο κεφάλαιο, στίχος 3, λέγει ο Θεός για αυτούς που κατέκλυσε εν τω ύδατι το εξής: Ου μη καταμείνη το πνεύμα μου εν τοις ανθρώποις τούτοις, δια το είναι αυτούς σάρκας.

Διότι πολιτεύονται σαν να μην έχουν πνεύμα, σαν να μην υπάρχει αθάνατος ψυχή. Πολιτεύονται και βλέπουνε μόνο τη σάρκα. Και λέγει: ου μη καταμείνη το πνεύμα μου εν τοις ανθρώποις τούτοις, δια το είναι αυτούς σάρκας.

Υπάρχει μια άλλη σκέψη, δηλαδή σαν πώς, σαν τι πρέπει να κάνουμε στο σημείο αυτό. Πρέπει να σταματήσουμε τα υπόλοιπα και να είμαι καθημερινός στην Εκκλησία. Αυτό είναι ένα θέμα μεγάλο που, Θεού θέλοντος, να το συζητήσουμε σε μια άλλη βραδιά.

Ταύτα και για απόψε.