Περί εκκλησιασμού (ΣΤ΄)

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

As we continue our series on the Sunday readings, this coming Sunday our Lord gives us a strange and striking parable.

It was occasioned by another discussion he had with the people of that day. As I see it here, it is from the twenty-first chapter of Matthew. In verse 23 we find this exchange: "And when he had come into the temple, the chief priests and the elders of the people came to him as he was teaching, and said":

By what authority do you do these things? Where did you get this right, this standing, this authority? Who sent you? Who are you? By what authority do you do these things, and who gave you this authority?

These men were putting the question to God himself: where did he get his authority.

But Jesus answered and said to them: That is to say, since you are questioning me, allow me to ask you something in return as well, and then I will answer you. “I also will ask you one thing.” Allow me to put one question to you too. “Which if you tell me,” — that is, if you answer me — “I likewise will tell you by what authority I do these things.” Then I too will tell you by what authority I do the things I do.

The question of our Lord is this: Where did the baptism of John come from?

Where was it from? From heaven, or from men? John is baptizing, and you go and get baptized by John. Where did he get that right? Who gave him the authority? Was it men, was it himself, or does he have his commission from heaven? They shut it down, they shut it down, because there too, as the saying goes, they had fouled their own nest. And they reasoned among themselves, saying — they saw the consequences at once, that they had fallen into a trap. If we say, from heaven — if we say that he was sent by God — he will say to us, he will say to us: “Why then did you not believe him?” He preaches repentance. Why do you not repent, when heaven itself is telling you to repent? But if we say, from men, we fear the crowd — because the people held John to be a prophet.

And John was a great figure, for they all held John to be a prophet.

It is a question that still holds; this question always holds true.

It holds even today.

For we see that the Lord, both in his Church and from the pulpit in general, gives us warning, speaks to us.

Right now, for example, it is Panagopoulos who is speaking, isn't it! Or someone else is speaking — that's how it is!

If he has been sent by God, then we are obliged to listen to him—and yet we neither listen to him nor do the things that this person speaks on God's behalf, or rather, that God speaks to us through this person.

This is what I am telling you, and it always holds, both then and now. For God, on his side, still goes on doing his work among people, but people are unwilling, because his word convicts their lawless way of life, and there they will not agree with God.

In any case, when they gave their answer, they should have said one of two things: either it is from God, or it is from the people. And they answered Jesus and said, "We do not know." We have no idea. If we say, "God sent him" — no, we don't know. And that way you can't say to us, "Then why don't you listen to him, since God sent him?"

"People made him what he was" — we don't know. That way He can't come back at us. And besides, the crowd will lynch you, because the people hold John to be a prophet. So: we don't know. A crafty answer, of course — the dodge of a shyster lawyer. "We do not know," they say. "And he said unto them" — so our Lord gives them His answer in turn.

“Neither will I tell you by what authority I do these things.” With this answer, He skillfully eluded their trap: “I cannot answer the question you have put to Me, since you did not answer Mine.” The Lord knew and saw that their answer was deceitful.

And because of them, because of this exchange, he tells two parables. The first parable the Church passes over, and it dwells on the second, which is in fact the Sunday reading. He says this:

"What do you think?" What is your opinion? Pay attention to what I am about to tell you, he says, so that you may answer me. "A certain man had two sons."

Two children. And he went to the first and said, “Child, go and work in my vineyard today.” But he answered, “I will not; I am not going.” Yet afterward he repented and went. So although at first he had said, “I am not going,” he later repented and went. Then the father went to the second and said the same thing to his other child: “Go and work in the vineyard.” He answered, “I will, sir; I will go at once.” But he did not go. So the first said, “I am not going,” yet afterward he went.

Then he went to the other son. That one said, "I will go," but he never went.

"Which of the two did the will of the father?" They say to him, and here now they answered: "The first, who said I will not go, but then went." Jesus says to them, "Amen I say to you, that the tax collectors and the prostitutes go before you into the kingdom of God."

He is saying these things about them, but by extension they have been laid upon us as well, because we too are a new Israel. Back then He had that Israel, and through it He worked to hand on the truths. We will do the same thing today through the new Israel, which is called Hellenism, which is called Greece, because we too are Hebrews.

We are. The only difference is that we were not among those who stained their hands with the blood of our Christ. If you have the Old Testament and read it, you will find in 1 Maccabees, chapter 12, that we are descended from Abraham. We were there at that time. There is correspondence between Jerusalem and the Greeks stating that we are brothers, and you will see clearly that we are Hebrews. That is where we come from—from Abraham.

We are the lineage of Abraham.

Of course, I do not know what God saw in us. That is not for me to say. My task is simply to discern that He watches over this people in a special way. How He will use them and what He will do, I do not know.

We will take a beating because we deserve it, although we ought to behave differently toward Him in view of His special treatment of us and His care for us.

Here we have the sin of the flesh, not of the spirit. There are two kinds of sin. The sin of the spirit is egoism. God cannot draw near to the egoist. God cannot reach the egoist.

The one who sins in the flesh, who sins with his hands, the sinner, somehow or other, God can still help him to repent, to make his confession, to turn back. But the egoist, as the Jews were then, he could not draw near to. And so he tells them this parable, and lets it be shown further on that someone else will inherit this grace that they hold today. Notice where I am going, or rather, where it arrives, not where I am going; I am simply repeating it. And he says to them: 'For John came to you in the way of righteousness, and you did not believe him.'

Did you believe him? I sent John; he came and spoke to you. He was not a fornicator, an adulterer, or a thief. He came fasting and praying, yet you rejected him. You did not believe him. But the tax collectors and the prostitutes believed him. And even when you saw this, you did not afterward repent and believe him. Even then, you still did not repent and believe in him—and in the One who sent him, because he did not come on his own.

He did not come on His own; someone else sent Him, and so He was acting on behalf of the One who sent Him. And the Lord goes on — and here is the heart of the matter. I have given you this introduction so as to hand you the spirit of the thing: what the discussion was about, and why I have said all this.

'Hear another parable,' he continues on his own.

“There was a man, a master of a household, who planted a vineyard, and put a fence around it, and dug a winepress in it, and built a tower, and leased it out to farmers, and went away to a far country.” Here again He is speaking about Himself. It is God who is speaking, and He says that He planted a vineyard. By the vineyard He means these Jews, the synagogue — these are the ones He calls the vineyard.

'And set a hedge about it,' he placed it all around; the hedge is the Law. The 'you shall not': do not steal, do not commit fornication, do not commit adultery, do not kill your children; do not, do not, do not. It is the hedge that guards you; by keeping the commandments your soul is guarded.

Man is guarded, because when a man keeps the commandments, his immortal soul is guarded within. For when he removes one, take the example of Judas: the passion of theft, and from there Satan came and made him a thief, and he took his own life.

When a man does not keep the commandments, he does nothing but leave his soul unprotected. For the soul of man is inside a lamp glass, like the village lamp, where the wick burns within and it has the lamp glass all around it.

When you take off the lamp glass, or when you break it, or when you smudge it, then whether the light is inside or not, it will either go out or it will not shine. So it is with the sins of man; when he dirties this lamp glass, inside is the wick of the faith, of the Baptism that we received at our Baptism.

But the sin grows so great that the light has no effect, and this lamp glass needs cleaning. That is metanoia, repentance; it is Confession that he has left us, so that when we dirty it, whether knowingly or unknowingly, we are able to clean it.

So here he gives us a type in the Old Testament, a foreshadowing: how he made man, how he fenced him in on every side, and how he also put in a winepress. The word for winepress, the lenos, usually means the treading vat — maybe you don't know village life — the treading vat where the juice runs out. In the New Testament, that winepress is his Church. In the Old Testament it is this type, this foreshadowing; in the New Testament it is his Church, and what runs out of it is his blood, the red wine.

For man. And he set him within the Law all around, to guard him. In any case, the one to whom he left all these things, it was the Jews. This people was the Jewish people. There he left the Law, there he left the prophets.

There he left the types, there he left the sacrifices. There he left everything. This people God chose, and left with them all that was needed, so that the world might afterward be illumined, and from there the matter of the one God, the Triune God, might be handed on to all the nations, through the person and the revelation of Jesus.

In any case, this master, this man, went away, he says, and left it to the tenant farmers. Yet at some point he too came to take something from the whole affair. When you set someone up in this way, or you bring in a sharecropper, a half-share man as we say, and he works, is it not right that you too should take something?

When the season of the fruits drew near, when it was now the time of harvest, of the gathering of the fruits, he sent his servants to the tenant farmers to receive his fruits. He sent his servants there; here are the prophets, who were sent by God to see what was happening with this synagogue, with this people, with this vineyard that God planted with his right hand throughout all the world, over the whole globe.

So he sent his servants, he says, to the tenant farmers, to receive his fruits. But not only did they give nothing, they even received them badly. And the farmers took his servants, and one they beat, and another they killed, and another they stoned. In various ways. And indeed it is so.

Jeremiah they beat and stoned; Isaiah they sawed in two; and other prophets they handled in a very cruel way. Not only had they given nothing, not only did they fail to sense that they owed something in return for all they had received as a free gift, but on top of that, this was the welcome they gave to those who were sent.

He goes on now and says: "But last of all he sent his Son to them." Now God comes himself. First he sent the prophets and asked for the fruit, and nothing came of it. But afterward he sent his Son. And his Son is Jesus Christ, who is speaking about these very things. "Saying, They will reverence my Son." They will show respect to my Son, and so they will give something, they will offer something. "But when the tenants saw the Son, they said among themselves, This is the heir. Come, let us kill him and seize his inheritance. And they took him and cast him out of the vineyard and killed him." Exactly what they did to Christ.

Pilgrimage sites. Back in those days, Golgotha was outside the city, and there was a gate. I don't know if you've ever been there — that's the gate our Lord came out through. It's still there today; the Latins have it, in the church of Saint Alexander. When you go inside, the arch of the gateway is still there. The pillars are still standing — the gate our Lord passed through on his way out of the city.

and He turned aside a little, went on, and was crucified on Golgotha. When He left the Church of Saint Charalambos, there by the monastery is the place; there is even a fragrance there, at the spot where He stood and was scourged at the final moment. The pillar to which they bound Him is there, and Pilate’s written sentence of condemnation is also there.

What exactly Pilate's sentence of condemnation contained. From that point on they carried him. The gate was some two hundred paces away; they brought him outside, led him up to Golgotha, and crucified him. That is exactly what it is saying here now.

Secondly, He says: “Let us kill him and seize his inheritance.” And they took him and cast him out of the vineyard—exactly as they were going to do; He was telling them beforehand—and they killed Him. Then He continues and says to them, “Therefore, when the lord of the vineyard comes, what will he do to those tenants?” “I am asking you now,” He says. “You had the vineyard; you prepared it, put everything in order, and appointed men to work it, so that they might live from it and the owner might also receive something from it.”

What was he to receive? He sent his servants to collect what was due, but not only did he receive nothing; they did away with them all. They did not even spare his son, but crucified him outside the city. So what, we might ask, should God now do to these people? They themselves answered: “He will bring those wicked men to a wretched end, and he will lease the vineyard to other tenants, who will give him its fruits in their proper seasons.”

Here they pronounced their own condemnation. “He must bring those wicked men to a wretched end,” they said. “And he must take the vineyard and give it to others who will truly care for it and render its fruits.” And that is exactly what happened.

Do you remember what Paul said?

“We are turning to the Gentiles; we are leaving you behind.” Do you remember what our Christ said? “Your house is left to you desolate” — until the day you say, “Blessed is He who comes in the name of the Lord.” And it was left desolate, and it stands desolate to this day.

By themselves they pronounced their own condemnation, without realizing it. So Christ says, Jesus says to them:

"Did you never read in the Scriptures: The stone which the builders rejected, this has become the head of the corner?" You have this in your own writings, he says. The stone is Christ himself. The very one they rejected, and yet he came and became the cornerstone.

You know how in houses, at the corners of buildings, they set great blocks of stone to bind one wall to the other. That is what Christ became, the one who joined the Jewish people together with the nations. Christ became the head of the corner.

This is the very one they threw away; they would not receive him. And yet afterwards he was found, and he was set in place as the head of the corner, the cornerstone. And beyond that, he did not become only the cornerstone. He became the foundation as well. «For no one can lay any other foundation than the one already laid, which is Jesus Christ», it says. The stone that is the very foundation of the Church is Christ himself.

This, then, is what he says you never once read.

"This was the Lord's doing, and it is marvellous in our eyes." The things He is speaking of have happened and are still happening; the Lord did them, He says, or rather the Lord is doing them. And it will be like a miracle, marvellous in your eyes: you think you are going to get Him out of the way, and yet afterwards He will turn out to be a thorn in your side — and He is the very one who will bind together the whole building of the Church.

Therefore, He now pronounces judgment upon them: “Therefore I say to you that the Kingdom shall be taken away from you”—I will take the Kingdom of God away from you—“and it shall be given to a nation”—to one nation, singular, not to many nations—“that produces its fruits. And whoever falls upon this stone shall be broken to pieces,” shall be crushed, “but upon whomever it falls, it shall grind him to powder.” Whoever strikes against this stone, which is Christ, will be broken to pieces; and upon whomever Christ falls, He will winnow him and reduce him to chaff.

Here he is speaking about us. That nation of which he says "it will be given to a nation" is the Greeks, it is Greece. Here among these people, nowhere else in the world is there what exists only in Hellenism and in Orthodoxy. The Orthodox faith, the true faith.

There is no altar of sacrifice anywhere else but only in Orthodoxy. Keep this in mind. For this reason our responsibility runs parallel to that of the Jews.

The Jews. Just as God then bestowed His blessing upon the Jews and, through them, arranged for Christianity to be spread—the first Christians being Jews who were ready to receive it—so afterward Paul came and found us here and passed it on to us. The very same thing will happen again in what follows. And throughout the history of the ages and the nations, Orthodoxy and Hellenism will play the leading role. Yet it will be taken away from you and given to a nation that will bear its fruits.

Take the atlas in your hand, take the whole of geography in your hand, and tell me where it exists, in what nation, in what church, what takes place in Orthodoxy. Look inside the country or look abroad.

The whole life of it, from the year 1300, when the All-Holy Sepulchre was built, right up to today, every single night the roll is called and that place answers, 'Present!' You are standing on Golgotha; you are standing at the All-Holy Sepulchre.

The whole Holy Mountain blazes every night with prayers. Sinai is another such presence.

All Orthodox monasteries have a liturgy or prayer every single day. Wherever you stand, there is a real sacrifice. Christ is offered again, bloodlessly, in the eyes of God. Nowhere else does what happens here happen.

Everyone else is bereft of the Mystery, bereft of grace, they are without it. Their so-called blessings of water, do not be fooled by them, they are not real. Only in Orthodoxy is there living reality, in the Church and in the Mysteries. This is the nation.

And this is a great matter for us. And we shall give a great account for it. Because God has entrusted us with so much, and we do nothing that answers to what we have taken on as our obligation. God does not compel a person, yet he reminds each one what their position is.

The Greek alphabet has an alpha and an omega — I mentioned this to you once before. "I am," He says, "the Alpha and the Omega." What other alphabet has an alpha and an omega? And what alphabet, what language, can render the lofty meanings of theology?

The only language truly suited to theology is the Orthodox language. No other language can convey the meaning that Greek conveys. For this reason, divine providence arranged for Alexander the Great to march down into those lands, so that the Greek language and Greek names, and so forth, would be found there, and so that through the Greek language all the truths and lofty meanings could be carried throughout the inhabited world. The Gospels were written in Greek. And this is precisely why the language is being attacked and pushed aside. It is not so that we may become more learned, or so that our children may surpass us; it is so that people will not understand the Gospel and the texts of the Church. That is the purpose for which Katharevousa and ancient Greek were cast aside and replaced by the demotic language used today. Do you understand? That is the reason. Therefore, take heed: as Greeks and as Orthodox Christians, hold fast to your faith rightly, as you should, beseeching God day and night, so that when we depart this life—even if we depart bearing sins—we may at least depart with the true faith, so that a priest here may read a Trisagion for us, or, as they call it, a memorial service, and thus we may receive help where we are going. This is what I had to say this evening, together with what I said at the beginning. I pray to God, together with you, that He may have mercy on us in this matter. Amen.

It goes like this: when a person goes to church, they ought to know where it is they are going. Many people think they are going to some familiar spot of theirs, the kind of place they have been to many times, where they were made welcome, where they are thought well of, where someone has kept a chair for them and fusses over them, and a thousand and one other things; where they are handed a big piece of the blessed bread, where they are given the ypsoma, the loaf that is lifted up and offered in honor of the Most Holy Theotokos.

They see it as something that flatters their ego, in a way.

Because even in church, many times when we go, we sin. Because we do not have the right mindset and the awareness of where we are going, of what is there, and that we have only obligations toward that place and no rights.

rights. And if a person does not go with this humility, with this understanding and this disposition, he receives little benefit from the Church. I am not speaking about those who go with indifference, though they too should keep certain things in mind. I am speaking about those who go to Church brazenly, without the fear of God. Listen to a thought concerning what I am telling you now.

The narthex of the Church.

Do you know what this ground means, where we stand here? When you enter the narthex of the church, I am still on the earth, in the world, in this present life.

Passing through the narthex inward, because we do not really have Orthodox churches here. You will find Orthodox churches in the monasteries, and above all on the Holy Mountain. There you will see a narthex, there you will see the main nave, there you will see the sanctuary.

In parish churches there is no narthex, the litai — the processions — are not held outside, and there is no gate standing shut: "Open to us the gate, O blessed one." Very often the Compline services are not read at all; and even when they are read, they are read inside the church and not outside in the narthex, as they should be.

So the church is built in stages, so to speak — one level rising above the next. Here is the narthex, which stands for the earth. But when you pass inside, into the nave — up above where the Pantocrator is, over there where the bishop's throne is, over here where everything else is, and the great chandelier hanging down — then you are entering the nave, which is a type of heaven, an image that both foreshadows and makes heaven present.

This is what a person should keep in mind when lifting his foot, stepping onto the threshold of the church, and entering.

First of all, as they enter, they must bear this in mind and be gripped by the presence of God. Here things are different; these are not merely people. I see people ministering, but there is an invisible God present.

One must also be gripped by fear and by the awareness that within the church there is also the presence of the undefiled body of Christ. Upon the Holy Table is the Most Holy Theotokos, the artophorion, which holds within it the body of Christ day and night for the urgent needs of the faithful, since last Holy Thursday.

One should also be filled with the sense of the presence of our Panagia. Not only because he sees her in the conch, the shell-shaped niche above the Holy Table, with her arms opened wide as the Platytera, the one who is more spacious than the heavens; but also because she is the vessel of the manna, holding and bearing within her that very thing I spoke of to you, there upon the Holy Table.

The artophorion, that round vessel covered over on top for safekeeping, is a type of the Most Holy Theotokos, and whatever he looks at, he should in a way see the Theotokos there upon the throne. So too the hexapteryga, the cherubim, all of these, the angel of the north gate, the angel of the right gate who sits there with the flaming sword and guards the way that leads to Paradise.

You must have the sense and the awareness of the presence of the angels and the archangels.

In there too, a person must bear in mind, and hold this awareness, that the friends of God are present, the Saints, all those depicted within by the holy icons, or in whose memory the church is dedicated, of Saint Nektarios, of Saint John, of Saint George, that this whole spiritual world and its holy ones are present within the Church that a person enters.

That is why one of the Fathers of the Church, summing up the awareness that ought to fill every person, says this: 'The Church is that place in which the heavenly God dwells and walks about.' The Church, he says, this temple, is a place where the heavenly God dwells, remains within it, and walks about in it.

We, of course, see the wardens who stand over there at the candle-stand, managing the finances and the good order of the church. We see, perhaps, the chanters; we see, perhaps, the priest or the bishop.

But beyond that, we see nothing. And yet, when someone enters the Church, he should know that he is entering a place where, yes, there are visible persons—people in their human nature—but above all, the principal persons are present there, both symbolized and truly present in the Church. Within the Church is the whole Christian family of God. Just as there is a material firmament, with the sun, the moon, and the stars, so too there is a spiritual firmament there, as we have said before: Christ our Lord is the sun, the Most Holy Theotokos is the moon, and the Saints are the stars. And this is how it should be in our homes as well.

The father must play the role of Christ, the mother the role of the Theotokos, and the children the role of the saints, so that the home becomes the blessed household Church of God. Of course, such things do not exist today; and yet they do exist. Even though they seem not to exist, they do exist; there are only a few, but they exist. Furthermore, when a person looks upon the Holy Table, he must see Golgotha, upon which Christ goes to be crucified. He must see the throne of God, where He is seated on high. There is a beautiful prayer, the second prayer, I think, of the Presanctified Liturgy. There the Church speaks and says that He rests upon these gifts. His Son rests there; it is a prayer addressed to God the Father.

And it says that within these precious gifts which are carried in procession His Son rests, that is, His Son is seated there. For God to be seated in a place, even in the bread, that bread is the throne of God at that moment; and then it is given for our eating and our sanctification. Likewise, when a person looks upon the Holy Gospel resting on the Holy Table, he must see Christ seated there as a King. For when we say 'Gospel' we do not mean a book; we mean the meaning that this book contains.

The word is a compound one, as you know, 'evangelia,' good tidings; and because this book tells of Christ, the good tidings concerning the salvation of man, it is called the Gospel. In their days, the people of that time had Christ in the flesh.

We have Christ upon the paper. When you see the priest lift up the Gospel, he is lifting up Christ Himself. What did Christ say to the Hebrews who read the Scriptures?

'Search the Scriptures' — you have to do with the Scriptures — 'for in them ye think ye have eternal life.' For you think, you suppose, that eternal life is to be found within the Scriptures. 'And they are they which testify of Me.' These, He says, speak about Me.

“And you are not willing to come to Me” — but you don't want Me. “In them you have eternal life” — that is what you think. Scripture itself is not eternal life, the way the Protestants and the rest of them claim it is. Eternal life is Christ — the one the Scriptures are written about. So when you see the Gospel Book on the Holy Table, see Christ.

And when you see the priest take up this same Christ and come out with the Gospel and say, 'Wisdom. Arise,' pay attention: stand upright, and take to heart what these words mean.

You are out of your minds; you will die and come to judgment for the smallest sin. Take on wisdom, come to your senses, set aside the flesh, set aside the world, the fashions, the ego, self-interest, all of it, and stand upright in your faith.

Upright in your right faith, for you are in danger. Through this word He both warns us and urges us toward right faith and toward praxis—the active ascetic life.

And whenever you look at our Panagia, the All-Holy Virgin, you should be seeing that scene which David saw — he saw it a thousand years before Christ — her standing at the right hand of the Lord. «The Queen stood at Thy right hand, arrayed in a robe of woven gold, adorned in many colours.» These are the words of the psalmist, from Psalm 44 — words that David sees prophetically through the Holy Spirit and writes down for us a thousand years before Christ, in that forty-fourth psalm of his. That is how you should see the Theotokos: at the right hand of the Lord. And in fact, when the priest performs the Holy Proskomide in the morning — the preparation of the gifts, when we bring him the prosphoron, the offering bread — as he takes out the portion for our Panagia, he places it at the right hand of the Lord, who is there in the Lamb upon the holy diskos, the paten, at the Holy Proskomide; and he says these very words: «The Queen stood at Thy right hand», as I told you, «arrayed in a robe of woven gold, adorned in many colours», and so on.

Likewise, when you see the Saints within the icons, you must see all that spiritual company that dwells in heaven: the Master, Christ; the Mother beside Him, the Queen; the Saints; the young princes, all gathered within one beautiful, great, resplendent hall. That is how you must see it, and at once your nous is carried up to heaven. These thoughts are absent among us the Orthodox. And indeed we show this many times by our irreverence, by the fact that we keep no order and show no reverence at the most solemn moments. Have I not told you of what comes to my mind concerning how those people go to church?

One behind the other they go to receive Communion. One behind the other they pass to take the antidoron. When the priest says, 'Through the prayers,' he tells you to sit. The first pew rises, comes out, and one after another they take the antidoron, they venerate the icon and the holy relics, and they move on. Then, on their own, the second pew, and the third pew. This side finishes, then the middle.

Then it's the other side of the church. And you see it: a person just sits there and waits. He doesn't jump up to push his way in, to fall all over the priest, to snatch it out of his hands, to send the antidoron tumbling to the floor where people end up trampling on it. Nothing like that happens there.

Holy Communion, one by one. They come, they get in line, they take their antidoron beside it, and they pass back to their place. As though they were not the same Greeks who once left from here. But there, where they went, they were assimilated into that dignity.

But out in the world people don't treat each other like that. Let me tell you something that happened to me down at the station. You'll say, 'There's my own sly streak showing — I wanted to get to the front.' But I really had got there earlier; the turn was mine.

But something was missing from my papers and I had to put them in order. And I had no right to go ahead just then. For if someone else went, you would have to wait again at the back of the line for your turn to come round. Because the next person does not know that you had already passed through there.

And if you left to fill something in and then came back, the other person would be scandalized. So, to keep that from happening, you would go to the back and wait your turn. The young Englishman who was accompanying me watched me and laughed at me for standing there like a shy little girl. How could he know what a crafty Greek I am? It was as though we said to him, “Hey, we were waiting; it was our turn.” And the answer was, “It was your turn, but now you will sit here and wait for it to come around again.” These things that happen in the world also happen in the Church, and we do not have what the world has; we do not even have…

You see what happens: many times we even spill the contents of the Holy Chalice. And the noose is around our neck; I do not know who will remove it for us. Of course, metanoia—repentance—heals everything and sets everything right.

But I do not know who will take this noose off our neck.

All these are holy places, because the Divine Liturgy, beginning from Vespers in the evening when we bring our offering, which you set aside to offer up the next day, is a remembrance of the thirty-three years of our Lord upon the earth.

If there is someone to interpret it: right now this is taking place. Now, at the Little Entrance, this happens; at the Great Entrance, this happens. Now, when he says 'all of us' and departs, that is the Ascension. Now, now, now, now, you will see that it is the thirty-three years of Christ upon the earth.

And you must live these things. I am not saying we can be inside the church the whole time. Even though with the body, and in our fine clothes, we are in the church, with the nous, the spiritual intellect, we are not.

We are not. We must struggle to remain there the whole time, because every two or three turns the service says, “Let us commend our whole life to Christ our God,” yet at that very moment we are lying. Far from entrusting ourselves to Him, we are not even truly present. Our nous, our spiritual mind, is elsewhere: on how our problems will be solved, on this and that, where we will go in the afternoon, how things will work out, what we will wear—all our usual concerns. We have no connection at all with what we came there for.

May we be edified by the things we have confessed. In one place the Church says, joyfully: the church is a heaven full of light.

A person can grasp this. The Church is a radiant heaven, filled with great stars and brilliant lights: Christ, the Most Holy Theotokos, the Saints, and so on. And elsewhere it says, “Standing in the temple of Your glory, we think ourselves to be standing in heaven.”

Being inside the church, it says, we ought to think that we are in heaven. For it is a foreshadowing, a prototype of the world above; above all, the Orthodox Byzantine church, with its domes, with the first ring of angels in the iconography, with the prophets, with the apostles and evangelists, with the saints.

With all these things it must remind a person what heaven is like, and what it is like there, where we shall one day find ourselves.

In one of his homilies the divine John Chrysostom says: 'these elements have been set in the midst,' all these things placed in the middle, 'declaring together that the Church is preferable to both heaven and earth.' So as to remind a person, he says, that the church is preferable both to the material heaven and to the material earth, with all the goods and comforts they offer for ease of life and for pleasure.

And so a person has to be separated from their own self, because the whole service is one long prayer. And for a person to pray rightly, they have to die within that prayer. Someone will ask: if they have died, what prayer can they still offer?

I am not speaking of prayers for the departed. Rather, what takes place at death must also take place when we go to Church.

In Church, we should not be preoccupied with the candle stand, with fashion, or with idle talk. Nor should we enter and look around like the Pharisee of old, saying, “Nor am I like this tax collector.” Though the Pharisee had gone all the way to the front, near the sanctuary, he still caught sight of the tax collector standing at the back, by the candle stand. His eyes were darting everywhere. The one place his nous—his spiritual attention—was not fixed was on the words he himself was saying. During prayer, whether at home or in Church, a person must die to everything around him. What happens at death? The body remains below, motionless, while the spirit flies upward. That is how it should be. Do you know that some people, while praying, have been stung—bitten—by a scorpion and still did not interrupt their prayer? Did you know that? But when our telephone rings, we go to answer it. Someone passes by outside, and we interrupt our prayer and go to the window: “Ah, let me see what happened.” Whenever you pray, you should turn off the telephone as well. Unless, of course, there is some emergency or you are expecting an urgent call; then God shows condescension.

Otherwise: put the phone down, cut off the doorbell, so that you can stand five or ten minutes and pray; you will have shut off the stove, for the devil puts it into your head that a fire has broken out there so that you will break off, since he comes precisely to interrupt you; take all these measures that will leave you free of care, so as to stand two minutes before God and say two words to him, not with your mouth but with your soul, with your whole being. That is why I say you must die at the hour of prayer, just as you must die at the hour of the Liturgy.

I don't know if I've told you this before, on another occasion. Some years ago, in Patras, the following happened. At the Church of the Evangelistria — the Annunciation — in Patras; it's on Maizonos Street. A fire broke out one morning. As you come in through the door, on the left-hand side, where the staircase goes up to the bell tower — that's where the fire took hold, that's where it went up in flames.

They brought the fire brigade. Essentially they threw water and the rest of it. Among all those people who were in the church from early morning, there was also an old man, an elder, who always went and stood upright before the right chanter's stand, in front of the icon screen.

They did put the fire out afterwards, of course, after a good deal of effort and so on; they didn't let it spread. Over there by the candles — I don't know what they had lying around; there were some sacks, things like that. Then, when the people were finally all coming out, passing outside and seeing the water on the ground there, and the black soot and everything the fire had left behind, the old man asked, "What's all this here? When did this happen?" "I was right here," he says. "When did you come in, that you didn't catch even a whiff of what happened?" "No," he says, "I didn't notice a thing." He noticed nothing, because he had come to pray. He hadn't come for the fire, to see whether a fire had broken out, or for an earthquake, to see if the place would come down. He had come to pray, and he never saw any of it. All of Patras gathered outside, everybody came out; he had taken his place there and he was praying.

Have you read the life of Saint Syncletike? If we have read it, and if one has not read it: she is on her knees, praying, and Satan took the candle, he could not endure her, and went and set her on fire, and she began to burn and to give off a smell. Her hands were stretched out there.

And one of the nuns ran over to put the fire out. "What have you done to me? I mean, what have you done to me? Don't you love me? I wanted," she says, "to be a wreath, a crown, offered to the angel. Don't you love me?" Astonishing things! Because we are from another world; we come from another planet altogether.

Were they not under the same flesh, the same temptations as we? Were they not, like us, set between Satan and Christ? And yet they struggled, they fought, they gave themselves wholly. That is precisely why they had the results that they have.

I go in order to pray, and then a person will get used to it and will see good results.

If you want to, change your life. Make a struggle of it, and the results will be very different. And they have to be, if we want to go there one day, we must change the way we live starting here and now, and not simply light a candle, and not simply go to church, content that we went to church, but go in order to receive something.

Remember the woman with the flow of blood. Well, what did Christ say? “Somebody touched Me, for I perceived power going out from Me.” And Peter says, “But what about me? I’m touching You. And this other one touching You — nothing?” Here was one woman who came with forethought, with preparation, with reverence; and for her it was different.

“Someone touched me,” because I felt power going out from me. So when you go to church, ask Christ: “My Christ, did You notice me today when I came here? My Panagia, did You see me today when I came here? And You, my saint?” And it may be that they will tell us — and I pray it never happens — they may tell us: “I did not see you at all when you came here.”

Because you did not come with intention and with the proper preparation. Let us stop here for tonight as well. And, God willing, we will continue in our next talk.

Τη σειρά που μιλούσαμε αναφορικώς με τα Κυριακά θέματα, για την ερχομένη Κυριακή έχει μία παράξενη, εντυπωσιακή παραβολή ο Κύριός μας

εξαιτίας μιας άλλης συζητήσεως που είχε με τους ανθρώπους των ημερών εκείνων. Είναι όπως βλέπω εδώ από το 21ο κεφάλαιο του Ματθαίου. Στο εδάφιο 23 υπάρχει ο εξής διάλογος: «Και ελθόντι αυτώ εις το ιερόν, προσήλθον αυτώ διδάσκοντι οι αρχιερείς και οι πρεσβύτεροι του λαού λέγοντες».

Εν ποια εξουσία ταύτα ποιείς, που το βρήκες αυτό το δικαίωμα, αυτό το κύρος, αυτή την αυθεντία; Ποιος έστειλε σένα, ποιος είσαι εσύ; Εν ποια εξουσία ταύτα ποιείς και τις σοι έδωκε την εξουσίαν ταύτην;

Οι άνθρωποι έθετον το ερώτημα στο Θεό που τη βρήκε την εξουσία.

Αποκριθείς δε ο Ιησούς είπε αυτοίς: Εφόσον δηλαδή με ρωτάτε, να μου επιτρέψετε να σας ερωτήσω κι εγώ κάτι, και τότε θα σας απαντήσω. «Ερωτήσω υμάς καγώ λόγον ένα». Επιτρέψετε μου να σας θέσω κι εγώ ένα ερώτημα. «Ὃν ἐὰν εἴπητέ μοι», στον οποίο αν μου απαντήσετε, «κἀγὼ ὑμῖν ἐρῶ ἐν ποίᾳ ἐξουσίᾳ ταῦτα ποιῶ». Τότε θα σας απαντήσω κι εγώ με ποια εξουσία κάνω αυτά που κάνω.

Το ερώτημα του Κυρίου μας είναι το εξής: Το βάπτισμα Ιωάννου πόθεν ήν;

Πόθεν είναι; Εξ ουρανού ή εξ ανθρώπων; Ο Ιωάννης βαφτίζει, εσείς πηγαίνετε και βαφτίζεστε στον Ιωάννη. Αυτός πού το βρήκε το δικαίωμα; Ποιος του έδωσε την εξουσία; Άνθρωποι, μόνος του, ή από τον ουρανό έχει την εντολή; Αυτοί το κλείσαν, το κλείσαν, γιατί και εκεί την είχανε, κατά το δη λεγόμενον, λερώσει τη φωλιά τους. Οἱ δὲ διελογίζοντο παρ’ ἑαυτοῖς λέγοντες. Σκέφτηκαν αμέσως τας συνεπείας, ότι έπεσαν σε παγίδα. Εάν είπωμεν εξ ουρανού, αν πούμε ότι είναι σταλμένος από τον Θεό, ερεί ημίν, θα μας πει: «Διατί οὖν οὐκ ἐπιστεύσατε αὐτῷ;» Αυτός κηρύττει τη μετάνοια. Γιατί δεν μετανοείτε, εφόσον ο ουρανός σας ειδοποιεί να μετανοήσετε; Εάν δε είπωμεν εξ ανθρώπων, φοβούμεθα τον όχλον, γιατί ο κόσμος τον Ιωάννη τον είχε για προφήτη.

και μεγάλο πρόσωπο, πάντες γαρ έχουσι τον Ιωάννην ως προφήτην.

Ερώτημα που αυτό ισχύει, ισχύει πάντοτε το ερώτημα αυτό.

Και σήμερα ισχύει αυτό.

Διότι βλέπουμε ότι ο Κύριος και στην εκκλησία του και στον άμβωνα γενικά μας ειδοποιεί, μας ομιλεί.

Ομιλεί, παραδείγματι, ο Παναγόπουλος αυτή την ώρα, ε! Ή ομιλεί κάποιος άλλος, έτσι!

Έτσι, ερωτήσαμε πώς ομιλεί και γιατί ομιλεί αυτός. Τι λέει; Λέγει λόγια τα οποία έφερε από το σπίτι του; Εσηκώθηκε μόνος του ένα πρωινό και ανέβηκε πάνω στην έδρα με τη φιλοδοξία του να ομιλήσει στους ανθρώπους τις γνώμες του ή είναι απεσταλμένος από τον Θεό για να κάνει αυτή τη διακονία; Αν είναι απεσταλμένος από τον Θεό, έχουμε υποχρέωση να τον ακούσουμε, και εμείς δεν τον ακούμε. και δεν πράττουμε εκείνα τα οποία το πρόσωπο αυτό ομιλεί για λογαριασμό του Θεού ή μάλλον ομιλεί ο Θεός δια του προσώπου αυτού εις μας.

Αυτό σας λέγω, αυτό ισχύει πάντοτε και τότε και τώρα. Γιατί ο Θεός εξακολουθεί ακόμα από την πλευρά Του να κάνει το έργο Του στους ανθρώπους, αλλά οι άνθρωποι δεν θέλουν, διότι τους ελέγχει τον παράνομο βίο τους και εκεί δεν τα συμφωνούν με το Θεό.

Εν πάση περιπτώσει, αποκριθέντες, έπρεπε να πούνε, ή είναι από το Θεό ή είναι από τον κόσμο. Αποκριθέντες στο Ιησού είπαν, ουκ οίδαμεν, δεν ξέρουμε. Ο Θεός τον έστειλε, δεν ξέρουμε. Και έτσι δεν μπορεί να μας πεις γιατί δεν τον ακούμε, αφού τον έστειλε ο Θεός.

Ο κόσμος τον έκανε, δεν ξέρουμε. Ώστε να μην μπορεί να μας πει, θα σας λιντσάρει ο κόσμος γιατί ο κόσμος τον έχει για προφήτη. Δεν ξέρουμε. Πονηρό βέβαια αυτό, δικολαβικό. Ουκ οίδαμεν λέει, έφη αυτοίς, αυτός, απαντά λοιπόν και ο Κύριός μας.

Ουδέ εγώ λέγω υμίν, εν ποία εξουσία ταύτα ποιώ. Ότι εγώ σας απαντώ, διέφυγε ο λεπτός. Δεν μπορώ να σας απαντήσω στο ερώτημα που μου θέσατε, εφόσον εσείς δεν απαντήσατε στο δικό μου. Ο Κύριος ήξερε και έβλεπε ότι πονηρά απήντησαν.

Και εξαιτίας αυτών λέγει δύο παραβολές, εξαιτίας αυτού του διαλόγου. Η πρώτη παραβολή την οποία αντιπαρέρχεται η Εκκλησία και στέκεται στη δεύτερη που είναι και το κείμενο της Κυριακής. Λέγει το εξής.

Τι δε ημινδοκή, τι νομίζετε Προσέχτε τι θα σας πω, λέγει, να μου απαντήσετε. Άνθρωπός τις είχε τέκνα δύο.

Τέκνα δύο. Και προσελθών τω πρώτω είπε: «Τέκνον, ύπαγε σήμερον, εργάσου εν τω αμπελώνι μου». Ο δε αποκριθείς είπε: «Ου θέλω, δεν πηγαίνω». Ύστερον δε μεταμεληθείς, απήλθε. Έπειτα όμως μετενόησε και πήγε, παρότι είπες στην αρχή ότι δεν πηγαίνω. Και προσελθών τω δευτέρω είπε ωσαύτως, είπε και στο άλλο παιδί: «Πήγαινε να εργαστείς στο αμπέλι». Ο δε αποκριθείς είπε: «Εγώ, κύριε, θα πάω αμέσως». Και ουκ απήλθε. Ο μεν ένας είπε: «Δεν πηγαίνω», όμως έπειτα πήγε.

Έπειτα πήγε στον άλλο· ο άλλος είπε «εγώ θα πάω», αλλά δεν πήγε.

Τις εκ των δύο εποίησε το θέλημα του πατρός; λέγουσιν αυτώ, απήντησαν εδώ τώρα αυτό. Ο πρώτος, ο οποίος είπε δεν πάω, αλλά επήγε. Λέγει αυτοίς ο Ιησούς, αμήν λέγω υμίν, ότι οι τελώναι και αι πόρναι προάγουσιν υμάς εις την βασιλείαν του Θεού.

Τα λέει για αυτούς αυτά, αλλά κατ' επέκταση έχουν θέσει και σε εμάς αυτά, διότι κι εμείς είμεθα Ισραήλ καινούριο. Τότε είχε εκείνο το Ισραήλ, δια του οποίου εργάστη να μεταδώσει τας αληθείας. Το ίδιο θα κάνουμε και σήμερα δια του νέου Ισραήλ που λέγεται Ελληνισμός, που λέγεται Ελλάς, διότι κι εμείς Εβραίοι είμεθα.

Είμεθα. Η μόνη διαφορά είναι ότι δεν έχουμε βάλει τα χέρια μας στο αίμα του Χριστού μας. Αν έχετε Παλαιά Διαθήκη και διαβάσετε, θα βρείτε στην Α΄ Μακκαβαίων, στην Παλαιά Διαθήκη, στο 12ο κεφάλαιό της, ότι είμεθα εκ του Αβραάμ το γένος. Είμεθα εδώ τότε εμείς. Υπάρχει αλληλογραφία μεταξύ Ιερουσαλήμ και Ελλήνων, ότι είμαστε αδελφοί, και θα δείτε καθαρά ότι είμαστε Εβραίοι. Από εκεί είμαστε, από τον Αβραάμ.

Ο Αβραάμ το γένος είμεθα εμείς.

Βέβαια, τι επέβλεψε ο Θεός σ' εμάς, δεν ξέρω. Δεν είναι η δική μου δουλειά. Η δική μου δουλειά είναι να διακρίνω ότι τον λαόν αυτόν τον προσέχει ιδιαιτέρως. Πώς θα τον χρησιμοποιήσει και τι θα κάνει, δεν ξέρω.

Θα φάμε ξύλο γιατί μας αξίζει, παρότι πρέπει να είμαστε διαφορετικοί μαζί του, εν σχέση με τη δικιά του διαφορά, με το δικό του ενδιαφέρον, με τη δικιά του διαγωγή, ενώ εμείς έπρεπε να είμαστε διαφορετικοί. Και όχι μόνο δεν είμαστε διαφορετικοί, αλλά και τον βλασφημούμε ακόμη, όπως ξέρετε, και με τη ζωή μας αλλά και με το στόμα μας. Λοιπόν, λέγει εδώ, προσέξτε, γιατί εσείς που είστε οι εκλεκτοί, που λέτε ναι, δεν το κάνετε, και αυτός ο λαός έξω, τα έθνη, ο ελληνισμός, οι άλλοι, οι οποίοι λένε όχι, ύστερα θα το κάμουν και «προάγουσιν υμάς», λέγει, «οι τελώνες και οι πόρνες».

Εδώ είναι η αμαρτία της σαρκός, όχι του πνεύματος. Είναι δύο ειδών αμαρτίες. Η αμαρτία του πνεύματος είναι ο εγωισμός. Τον εγωιστή δεν μπορεί να τον πλησιάσει ο Θεός. Δεν μπορεί να του φτάσει ο Θεός του εγωιστού.

Τον αμαρτωλόν στη σάρκα, τον αμαρτωλόν στα χέρια, τον αμαρτωλόν δεν ξέρω πώς, αλλιώς μπορεί να τον βοηθήσει να μετανοήσει, να εξομολογηθεί, να επιστρέψει. τον εγωιστή όπως ήσαν οι Εβραίοι τότε δεν μπορούσε να τους πλησιάσει και σου λέει την παραβολή αυτή και αφήνει να υποδειχτεί στη συνέχεια εδώ ότι κάποιος άλλος θα διαδεχτεί αυτή τη χάρη που έχουν αυτοί σήμερα προσέξετε που θα φτάσω, μάλλον που φτάνει όχι που θα φτάσω εγώ εγώ απλώς το επαναλαμβάνω και του λέει Ήλθε γαρ προς υμάς Ιωάννης εν οδώ δικαιοσύνης, και ουκ επιστεύσατε αυτώ

Πιστεύσατε αυτώ; Έστειλα, ήρθε ο Ιωάννης, σας μίλησε, δεν ήταν πόρνος, δεν ήταν μοιχός, δεν ήταν κλέφτης, ήρθε νηστεύων και προσευχόμενος, τον απορρίψατε. Ούτε πιστεύσατε αυτώ. Οι δε τελώνες και οι πόρνες πίστευσαν αυτώ. Υμείς δε ιδόντες, ου μετεμελήθητε ύστερον του πιστεύσαι αυτώ, και εκ των υστέρων ακόμη δεν μεταμελήθητε να πιστέψετε σε αυτόν. Και σε Αυτόν που τον απέστειλε, γιατί αυτός δεν ήρθε μόνος.

Δεν ήρθε μόνος του, κάποιος άλλος τον απέστειλε και κατά συνέπεια ενεργούσε για λογαριασμό του άλλου. Και συνεχίζει, εδώ το θέμα. Σας έκαμα αυτόν τον πρόλογο να σας δώσω το πνεύμα, τι ήταν η συζήτηση και για ποιο λόγο τα είπα αυτά τα πράγματα.

Άλλην παραβολήν, ακούσατε, συνεχίζει μόνος του.

Ἄνθρωπός τις ἦν οἰκοδεσπότης, ὅστις ἐφύτευσεν ἀμπελῶνα και φραγμὸν αὐτῷ περιέθηκεν και ὤρυξεν ἐν αὐτῷ ληνόν και ᾠκοδόμησεν πύργον και ἐξέδοτο αὐτὸν γεωργοῖς και ἀπεδήμησεν. Εδώ πάλι μιλάει για τον εαυτόν του, μιλάει ο Θεός, ο οποίος λέει φύτευσε αμπελώνα, αμπελώνα λέει αυτούς τους Ιουδαίους, τη συναγωγή, αυτούς λέει αμπελώνα.

Και φραγμόν αυτό περιέθηκε γύρω-γύρω, φραγμός είναι ο νόμος. Μη, Αυτά τα μη και τα ου, μη κλέψεις, μη πορνεύσεις, μη μοιχεύσεις, μη σκοτώσεις τα παιδιά σου, μη, μη, μη. Είναι ο φραγμός που σε φυλάττει, τηρώντας τας εντολάς φυλάττεται η ψυχή σου.

Φυλάττεται ο άνθρωπος, διότι ο άνθρωπος τηρεί τας εντολάς, φυλάττεται μέσα η ψυχή του η αθάνατος. Διότι όταν βγάλει ένα, έβγαλε παράδειγμα ότι ο Ιούδας το πάθος της κλοπής και από εκεί ήρθε ο σατανάς και τον έκανε και κλεφταρά και αυτοκτόνησε.

Όταν ο άνθρωπος δεν τηρεί τας εντολάς, δεν κάνει τίποτα άλλο μόνο να αφήνει απροστάτευτον την ψυχή του. Διότι η ψυχή του ανθρώπου είναι μέσα σε ένα λαμπόγυαλο, όπως είναι η λάμπα του χωριού, που καίει μέσα η θρυαλλίς και έχει το λαμπόγυαλο γύρω γύρω.

Όταν βγάλεις το λαμπόγυαλο ή όταν το σπάεις το λαμπόγυαλο ή όταν το μουτζουρώσεις το λαμπόγυαλο, είτε είναι μέσα είτε δεν είναι το φως, ή θα σβήσει ή δεν θα φωτάει. Έτσι είναι και οι αμαρτίες του ανθρώπου, όταν λερώνει το λαμπόγυαλο αυτό, μέσα υπάρχει η θρυαλλίς της πίστεως, του βαπτίσματος που πήραμε στο βάπτισμα.

Όμως η αμαρτία είναι τόση που δεν έχει κανένα αποτέλεσμα και χρειάζεται καθάρισμα αυτό το λαμπόγυαλο. Είναι η μετάνοια, είναι η εξομολόγηση που μας έχει αφήσει, ώστε όταν το λερώνουμε είτε γνώση είτε άγνοια να μπορούμε να το καθαρίζουμε.

Εδώ λοιπόν λέει έναν τύπον στην Παλιά Διαθήκη, με τι τρόπο έφτιαξε τον άνθρωπο, πώς τον φρούρησε γύρω γύρω, του έβαλε και ληνό, ληνός επί το πλείστον είναι το πατητήρι, δεν ξέρετε από χωριά, το πατητήρι που βγαίνει εκεί πέρα, ο ληνός, στην Καινή Διαθήκη είναι η εκκλησία του ο ληνός, στην Παλιά Διαθήκη είναι αυτός ο τύπος, στην Καινή Διαθήκη είναι η εκκλησία του και που βγαίνει το αίμα του, το κόκκινο.

Για τον άνθρωπο. Και τον έβαλε μέσα στον νόμο γύρω γύρω να τον φρουρήσει. Εμπάνες περιπτώσει Σε αυτόν που τα άφησε όλα αυτά τα πράγματα. Ήσαν οι Ιουδαίοι. Ο λαός αυτός ήταν ο Ιουδαϊκός. Εκεί άφησε τον νόμο, εκεί άφησε τους προφήτες.

Εκεί άφησε τους τύπους, εκεί άφησε τις θυσίες. Εκεί άφησε τα πάντα. Αυτόν τον λαόν διάλεξε ο Θεός και του άφησε όλα αυτά που χρειαζόταν για να φωτιστεί ο κόσμος εκ των υστέρων και από εκεί να μεταδοθεί σε όλα τα έθνη η υπόθεση του ενός Θεού, του τριαδικού Θεού, διά του προσώπου και της αποκαλύψεως του Ιησού.

Εν πάση περιπτώσει έφυγε λέει αυτός, ο αφέντης αυτός, ο άνθρωπος, και το άφησε στους γεωργούς. Κάποτε όμως ήρθε να πάρει κι αυτός κάτι από την όλη την υπόθεση. Όταν τον κιάσεις σε παραδείγματι ή βάλεις ένα σέμπρο που λέμε ένα μισάκαρι μέσα και δουλεύει, μη καίουσε κι εσύ κάτι να πάρεις.

Όταν ήγγισε ο καιρός των καρπών, που ήταν πλέον εποχή του θερισμού ή της συλλογής των καρπών, απέστειλε τους δούλους αυτού προς τους γεωργούς, λαβείν τους καρπούς αυτού. Αυτού έστειλε τους δούλους, εδώ είναι οι προφήτες, οι οποίοι απεστάλησαν από τον Θεό για να δουν τι γίνεται με αυτή τη συναγωγή, με αυτόν τον κόσμο, με αυτόν τον αμπελώνα που ο Θεός μέσα σε όλο τον κόσμο, σε όλη την υδρόγειο εφύτευσε με τη δεξιά Του.

Έστειλε λοιπόν λέει τους δούλους αυτού προς τους γεωργούς, λαβείν τους καρπούς αυτού Όμως όχι μόνο δεν έδωσαν τίποτα, αλλά και κακώς τους εδέχτησαν Και λαβόντες οι γεωργοί τους δούλους αυτού, όν μεν έδειραν, όν δε απέκτειναν, όν δε ελιθοβόλησαν Κατά διαφόρους τρόπους Και πράγματι έτσι είναι.

Τον Ιερεμία τον εκτύπησαν, τον λιθοβόλησαν, τον Ισαΐα τον επριόνισαν, και άλλους προφήτες τους μετεχειρίστησαν κατά τρόπον πολύ σκληρόν. Όχι μόνο δεν είχαν κάνει τίποτα, όχι μόνο δεν αισθάνθηκαν ότι πρέπει να αποδώσουν κάτι έναντι αυτών των οποίων έλαβαν δωρεάν, αλλά και έτσι τους περιποιήθησαν αυτούς.

Συνεχίζει τώρα και μιλάει Ύστερον δε απέστειλεν προς αυτούς τον Υιόν αυτού Λέγων, έρχεται ο ίδιος τώρα Θεός πρώτα έστειλε τους προφήτες και ζήτησε, δεν έγινε τίποτα Όμως έπειτα έστειλε τον Υιόν αυτού Και ο Υιός αυτού είναι ο Ιησούς Χριστός, ο οποίος τα λέει για αυτά τα πράγματα Λέγων, εντραπήσονται τον Υιόν μου Θα ντραπούν τον Υιό μου και κατά συνέπεια κάτι θα δώσουν, κάτι θα προσφέρουν Οι δε γεωργοί ιδόντες τον υιόν, είπον εν εαυτοίς, ούτος εστίν ο κληρονόμος. Δεύτε αποκτείνωμεν αυτόν και κατάσχωμεν την κληρονομίαν αυτού. Και λαβόντες αυτόν, εξέβαλον έξω του αμπελώνος και απέκτειναν. Ακριβώς αυτά που κάμαν στον Χριστό.

Προσκυνήματα. Τότε, επί των ημερών, ήτο έξω ο Γολγοθάς και υπήρχε μία πόρτα. Δεν ξέρω αν έχετε πάει εκεί πέρα· είναι από εκεί που βγήκε ο Κύριός μας. Υπάρχει μέχρι σήμερα, το έχουν Λατίνοι αυτό, στο ναό του Αγίου Αλεξάνδρου. Μέσα εκεί, όταν μπείτε, υπάρχει ακόμη η αψίδα της πύλης. Υπάρχουν οι στήλες της πύλης από την οποία εξήλθε ο Κύριός μας εκ της πόλεως.

και παρέκαμψε λίγο και πήγε και σταυρώθηκε στον Γολγοθά. Όταν έφυγε από το ναό του Αγίου Χαραλάμπους, εκεί από το μοναστήρι υπάρχει ο τόπος· εκεί έχει άρωμα δε, εκεί που στάθηκε και εδάρη την τελευταία στιγμή. Υπάρχει η κολώνα που τον δέσανε και υπάρχει και η καταδικαστική απόφαση του Πιλάτου, γραμμένη.

Τι ακριβώς περιείχε η καταδικαστική απόφαση του Πιλάτου. Από εκεί πλέον σηκωτόν. Τον πήρανε σε 200 βήματα ήτο η πόρτα, τον βγάλανε απ' έξω και τον ανεβάσαν στον Γολγοθά και τον εσταυρώσανε. Ακριβώς αυτό λέγει εδώ τώρα.

Δεύτερο λέγει· αποκτείνωμεν αυτόν και κατάσχωμεν την κληρονομίαν αυτού· και λαβόντες αυτόν εξέβαλον έξω του αμπελώνος, όπως ακριβώς θα έκαναν· τους τα λέει προκαταβολικώς· και απέκτειναν Αυτόν. Και συνεχίζει και τους λέγει, όταν ουν έλθει ο κύριος του αμπελώνος, τι ποιήσει τοις γεωργοίς εκείνοις; Σας το λέγω, λέει, εσάς τώρα· είχατε εσείς το αμπέλι, το εφτιάξατε, το τακτοποιήσατε, βάλατε ανθρώπους και αυτοί να ζήσουνε και εκείνος κάτι να πάρει.

Τι να πάρει; Έστειλε να πάρει, όχι μόνο δεν επήρε, αλλά όλους τους εξαφάνισαν. Ούτε το γιο του δεν άφησαν, τον σταύρωσαν έξω της πόλεως. Τι πρέπει να κάνει λοιπόν τώρα, σαν να λέγαμε, ο Θεός σ' αυτούς τους ανθρώπους; Απήντησαν αυτοί τώρα, λέγουσαν αυτό: «Κακούς κακώς απολέσει αυτούς και τον αμπελώνα εκδώσεται άλλοις γεωργοίς, οἵτινες αποδώσουν αυτώ τους καρπούς εν τοις καιροίς αυτών».

Εδώ είπαν την καταδίκη τους. «Κακούς κακώς», λέει, πρέπει να απολέσει αυτούς. Και να πάρει τον αμπελώνα και να τον δώσει σε άλλους, οι οποίοι πράγματι θα ενδιαφερθούν και θα αποδώσουν τους καρπούς. Έτσι έγινε ακριβώς.

Θυμόσαστε τι είπε ο Παύλος;

Στρεφόμεθα προς τα έθνη, σας εγκαταλείπουμε. Θυμόσαστε τι είπε ο Χριστός μας; Αφίεται ο οίκος υμών έρημος, μέχρι που θα πείτε: Ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου. Και έμεινε έρημος και είναι έρημος μέχρι σήμερα.

Μόνοι τους είπαν την καταδίκη τους, χωρίς να το καταλάβουν. Λέγει λοιπόν ο Χριστός, λέγει αυτοίς ο Ιησούς.

Ουδέποτε ανέγνοτε εν τες γραφές Λίθον ον απεδοκίμασαν οι οικοδομούντες, ούτος εγενήθη εις κεφαλήν γωνίας. Αυτό το έχετε λέει στα χαρτιά σας. Ο λίθος είναι ο ίδιος ο Χριστός. Αυτόν που τον απεδοκίμασε, εντούτοις ήρθε αυτός και έγινε κεφαλή γωνίας.

Ξέρετε στα σπίτια, στις γωνίες, στα οικοδομήματα βάζουν ογκολίθους μεγάλους να δέσουν τη μία πλευρά με την άλλη. Αυτός έγινε ο Χριστός που ήνωσε τον Εβραϊσμό με τα έθνη. Μπήκε στην κεφαλή της γωνίας ο Χριστός.

Αυτόν τον οποίον τον πέταξαν, δεν τον εδέχτησαν. Όμως αυτός ευρέθηκε έπειτα και μπήκε κεφαλή γωνίας. Και εκτός αυτού δεν μπήκε μόνο κεφαλή γωνίας. Αλλά μπήκε και θεμέλιος. «Θεμέλιον γὰρ ἄλλον οὐδεὶς δύναται θεῖναι παρὰ τὸν κείμενον, ὅς ἐστιν Ἰησοῦς Χριστός», λέει. Είναι ο ίδιος ο θεμέλιος της εκκλησίας λίθος, είναι ο ίδιος ο Χριστός.

Αυτό λοιπόν λέει δεν το διαβάσατε ποτέ σας.

Παρά Κυρίου οὖν ἐγένετο αὕτη και ἔστι θαυμαστὴ ἐν ὀφθαλμοῖς ἡμῶν. Αυτά τα οποία λέει έγιναν και γίνονται, τα έκανε λέει ο Κύριος ή τα κάνει ο Κύριος. Και θα είναι σαν θαύμα, θαυμαστό στα μάτια σας, εσείς να νομίζετε ότι θα τον βγάλετε από τη μέση, όμως αυτός θα σας βρεθεί καρφί στο μάτι σας έπειτα και θα είναι αυτός ο οποίος θα συνδέσει και το οικοδόμημα της Εκκλησίας.

Δια τούτο, τους βγάζει τώρα απόφαση, «Δια τούτο λέγω υμίν ότι αρθήσεται αφ’ υμών η Βασιλεία», θα σας την πάρω τη Βασιλεία του Θεού. «Καὶ δοθήσεται ἔθνει» — ἔθνει με ψιλό γιώτα, σε ένα έθνος, όχι σε ἔθνη με ήτα, πολλά — «ἀλλὰ δοθήσεται ἔθνει ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς. Καὶ ὁ πεσὼν ἐπὶ τὸν λίθον τοῦτον συνθλασθήσεται», θα συντριβεί, «ἐφ’ ὃν δ’ ἂν πέσῃ, λικμήσει αὐτόν». Ο οποίος χτυπήσει επάνω σε αυτόν τον λίθο, που είναι ο Χριστός, θα συνθλαστεί, και πάνω σε όποιον πέσει ο Χριστός, θα τον λικμήσει, θα τον κάνει άχυρα.

Εδώ μιλάει για μας. Το έθνος αυτό που λέει «δοθήσεται έθνει» είναι οι Έλληνες, είναι η Ελλάδα. Σε αυτούς εδώ δεν υπάρχει πουθενά στον κόσμο η μόνος των ελληνισμών και στην ορθοδοξία. Η ορθόδοξος πίστη, η σωστή πίστη.

Δεν υπάρχει θυσιαστήριο αλλού ή μόνο στην ορθοδοξία. Αυτό να το έχετε υπόψη σας. Γι' αυτό η ευθύνη μας είναι παράλληλος με τους Εβραίους.

Τους Εβραίους. Όπως τότε είχε δώσει ευλογία στους Εβραίους και δια των Εβραίων φρόντισε να μεταδώσει τον Χριστιανισμό, και οι πρώτοι Χριστιανοί ήσαν εξ Εβραίων έτοιμοι, έπειτα ήρθε και μας βρήκε ο Παύλος εδώ πέρα και μας μετέδωσε. Αυτό τούτο θα γίνει στη συνέχεια. Και μέσα στην ιστορία των αιώνων και των λαών, η Ορθοδοξία και ο Ελληνισμός θα παίξουν τον πρωτεύοντα ρόλο. Θα την πάρει δε από σένα και θα δοθεί σε ένα έθνος που θα κάνει τους καρπούς.

Πάρτε τον Άτλαντα στο χέρι σας, πάρτε τη γεωγραφία όλη στο χέρι σας και πείτε μου που υπάρχει, σε ποιο έθνος, σε ποια εκκλησία υπάρχει αυτό που γίνεται στην Ορθοδοξία. Είτε στο εσωτερικό να βρείτε είτε στο εξωτερικό.

Όλη τη ζωή, από το 1300 που έγινε ο Πανάγιος Τάφος μέχρι σήμερα, κάθε βράδυ γίνεται παρόν. Είστε στον Γολγοθά, είστε στον Πανάγιο Τάφο.

Όλο το Άγιον Όρος πυρακτούται κάθε βράδυ από προσευχές. Το Σινά, άλλο παρόν.

Όλοι οι αιμονέοι Ορθόδοξοι καθημερινώς έχουν λειτουργία ή προσευχή. Όπου και αν σταθείς υπάρχει θυσία πραγματική. Θυσιάζεται αναιμάκτως και πάλιν ο Χριστός στα μάτια του Θεού. Δεν υπάρχει πουθενά αλλού να γίνεται αυτό που γίνεται.

Όλοι είναι άμοιροι από μυστήριο, από χάρη, είναι άμοιροι. Οι λεγόμενοι αγιασμοί τους μη τον βρωμούν, δεν υπάρχουν. Μόνο στην Ορθοδοξία υπάρχει ζωντάνια, η στην Εκκλησία και στα μυστήρια. Αυτό είναι το έθνος.

Και είναι μεγάλη η υπόθεση σε αυτή. Και θα δώσουμε μεγάλο λόγο. Διότι ο Θεός τόσα μας ενεπιστεύθη και εμείς δεν κάνουμε τίποτα σχετικό εν σχέση με αυτά που έχουμε αναλάβει ως υποχρέωση. Δεν υποχρεώνει ο Θεός, όμως, στον άνθρωπο που υπενθυμίζει ποια είναι η θέση τους.

Η ελληνική αλφαβήτος έχει α και ω, που σας έλεγα κάποτε. «Εγώ είμαι», λέει, «το α και το ω». Ποια αλφαβήτος έχει α και ω; Και ποια αλφαβήτος και ποια γλώσσα μπορεί να αποδώσει τα υψηλά νοήματα της θεολογίας;

Θεολογίας είναι μόνον η Ορθόδοξος γλώσσα. Καμιά γλώσσα δεν μπορεί να δώσει το νόημα που δίδει η γλώσσα η ελληνική. Γι' αυτό και οικονόμησε να κατέβει ο Μέγας Αλέξανδρος, να πάει κάτω, να βρεθεί ελληνική γλώσσα εκεί, ονόματα ελληνικά κ.λπ., και διά της ελληνικής γλώσσης να μεταφερθούν όλες οι αλήθειες και τα νοήματα τα υψηλά στην οικουμένη. Η γραφή των Ευαγγελίων εγράφη σε ελληνική γλώσσα. Και γι' αυτό ακριβώς και βάλλεται η γλώσσα να φύγει από τη μέση. Όχι για να γίνουμε σπουδαιότεροι και τα παιδιά μας ανώτερα από μας· να μην καταλαβαίνει ο άνθρωπος το Ευαγγέλιο και τα κείμενα της Εκκλησίας. Αυτός είναι ο σκοπός που απεμπολήθηκε η γλώσσα η καθαρεύουσα και η αρχαία και δόθηκε αυτή σήμερα, η δημοτική. Καταλάβατε; Αυτός είναι ο λόγος. Γι' αυτό προσέξετε, σαν Έλληνες και σαν Ορθόδοξοι, κρατήστε την πίστη σας σωστά, όπως πρέπει, παρακαλώντας τον Θεό μέρα νύχτα, ώστε όταν φύγουμε, μπορεί να φύγουμε με αμαρτίες, αλλά να φύγουμε με πίστη ορθή, ώστε να μπορεί ένας παπάς να μας διαβάσει από εδώ ένα τρισάγιο ή ένα, όπως το λένε, μνημόσυνο, για να μπορέσουμε να βοηθηθούμε εκεί που θα πάμε. Αυτά είχα να πω απόψε το βράδυ, εν συνδυασμό με τα άλλα που είπα στην αρχή. Εύχομαι στο Θεό μαζί σας να μας ελεήσει προς τούτο. Αμήν. Η συνέχεια των μαθημάτων. Περί της ανάγκης του εκκλησιασμού.

Έχει ως εξής· ο άνθρωπος πηγαίνοντας στην εκκλησία πρέπει να γνωρίζει πού πηγαίνει. Πολλοί νομίζουν ότι πηγαίνουν σε ένα γνωστό τους κέντρο, που πήγανε πολλές φορές, που τους υπεδέχτηκαν, που τους εκτιμούν, που τους έχουν κρατήσει μια καρέκλα και τους περιποιούνται και χίλια δυο άλλα πράγματα, που τους δίνουνε μεγάλο κομμάτι άρτο, που τους δίνουνε ύψωμα.

Το βλέπουν κάτι που τους περιποιείται κατά κάποιον τρόπο το εγώ τους.

Διότι και στην Εκκλησία ακόμη πολλές φορές που πηγαίνουμε αμαρτάνουμε. Διότι δεν έχουμε το φρόνημα και τη συναίσθηση πού πηγαίνουμε, τι είναι εκεί και ότι έχουμε μόνο υποχρεώσεις προς τα εκεί και ουχί δικαιώματα.

δικαιώματα, και αν ο άνθρωπος δεν πηγαίνει με αυτή την ταπείνωση, με αυτή την γνώμη και με αυτό το φρόνημα, δεν ωφελείται πολλά πράγματα από την Εκκλησία. Δεν λέγω για τους ανθρώπους που πηγαίνουν αδιάφορα, ότι κι αυτοί θα έπρεπε να έχουν υπόψη ορισμένα πράγματα, όμως ομιλώ για αυτούς που πηγαίνουν και πηγαίνουν αθεόφοβα στην Εκκλησία. Ακούστε μια σκέψη επάνω σε αυτά που σας ομιλώ τώρα.

Ανάρθιξ Φερυπίν της Εκκλησίας

Ξέρετε τι σημαίνει η γη αυτή που μένουμε εδώ; Όταν μπαίνεις στον Νάρθηκα της Εκκλησίας είμαι ακόμη στη γη, στον κόσμο, στη ζωή αυτή

Περνώντας από τον Νάρθηκα μέσα, γιατί εμείς δεν έχουμε Ορθόδοξες Εκκλησίες εδώ Ορθόδοξες Εκκλησίες θα βρείτε στα Μοναστήρια και κατ' εξοχήν στο Άγιον Όρος Εκεί θα δείτε Νάρθηκα, εκεί θα δείτε Κυρίως Ναόν, εκεί θα δείτε Ιερόν.

Στους ενοριακούς ναούς νάρθηκας δεν υπάρχει και οι λιτές δεν γίνονται έξω και δεν υπάρχει πύλη κεκλεισμένη· «Ἄνοιξον ἡμῖν, εὐλογημένη, τὴν πύλην». Τα Απόδειπνα δεν διαβάζονται πολλές φορές καθόλου, αλλά κι όταν διαβάζονται, διαβάζονται μέσα στην εκκλησία και όχι έξω στον νάρθηκα, όπως θα έπρεπε.

Υπάρχει λοιπόν κλιμακωτή, ούτως ειπείν, η εκκλησία. Εδώ είναι ο Νάρθηξ που εικονίζει την γη. Όταν περάσεις όμως στον Ναόν μέσα, πάνω που είναι ο Παντοκράτωρ, από εκεί που είναι το Δεσποτικό, από εδώ που είναι τα υπόλοιπα κλπ., κρεμασμένος ο πολυέλαιος, τότε εισέρχεσαι στον Ναόν που είναι τύπος του Ουρανού.

Τύπος του ουρανού, τύπος του ουρανού. Και το βήμα. Και είναι όχι απλώς τα ουράνια, αλλά τα επουράνια. Και είναι ο ίδιος ο Θεός μέσα, ο Χριστός, το Πνεύμα το Άγιο, η Παναγία και λοιπά. Φτάνεις πλέον στο θρόνο. Φτάνεις πλέον στο σαλόνι, μέσα του Θεού. Κάπως έτσι. Έτσι πρέπει να έχει στο νου του ο άνθρωπος όταν σηκώνει το πόδι του. και πατάει το σκαλοπάτι της Εκκλησίας και εισέρχεται.

Θα πρέπει να έχει υπόψη του πρώτα-πρώτα, εισερχόμενος μέσα, και να διακατέχεται από την παρουσία του Θεού. Εδώ είναι αλλιώς τα πράγματα, δεν είναι άνθρωποι. Βλέπω ανθρώπους να διακονούν, αλλά όμως υπάρχει Θεός αόρατος.

Πρέπει ακόμη να διακατέχεται από τον φόβο και από το συναίσθημα. Είμαστε ότι μέσα στην εκκλησία υπάρχει και η παρουσία του αχράντου σώματος του Χριστού. Πάνω στην Αγία Τράπεζα είναι η Παναγία, το Αρτοφόριον, που έχει μέσα το σώμα του Χριστού μέρα νύχτα για τας εκτάκτους ανάγκας του πιστού από πέρυσι τη Μεγάλη Πέμπτη.

Θα πρέπει ακόμη να διακατέχεται από το συναίσθημα της παρουσίας της Παναγίας μας. Όχι μόνο που τη βλέπει μέσα στην αχιβάδα από πάνω από την Αγία Τράπεζα, με ανοιγμένη την αγκαλιά της ως Πλατυτέρα αλλά και ως το μάννα έχουσα και φέρουσα μέσα αυτό που σας είπα, επάνω στην Αγία Τράπεζα.

Το αρτοφόριο, αυτό το στρογγυλό που είναι καλυμμένο επάνω για ασφάλεια, είναι τύπος της Παναγίας, και ό,τι βλέπει να βλέπει την Παναγία κατά κάποιον τρόπο στο θρόνο. Επίσης τα εξαπτέρυγα, χερουβείμ, όλα αυτά, ο άγγελος της βορείας πύλης, ο άγγελος της δεξιάς πύλης που κάθεται με τη ρομφαία εκεί και φυλάττει την οδό η οποία πηγαίνει προς τον παράδεισο.

Θα πρέπει να έχεις το συναίσθημα και το αίσθημα της παρουσίας των αγγέλων και των αρχαγγέλων.

Επίσης μέσα εκεί θα πρέπει να έχει υπόψη του ο άνθρωπος ότι υπάρχουν, και να το έχει αυτό το συναίσθημα, οι φίλοι του Θεού, οι Άγιοι, όλοι αυτοί που απεικονίζονται μέσα με τις Άγιες εικόνες ή στη μνήμη του οποίου είναι ο Ναός, του Αγίου Νεκταρίου, του Αγίου Ιωάννου, του Αγίου Γεωργίου, ότι είναι όλος αυτός ο κόσμος ο πνευματικός και η Άγια μέσα στην Εκκλησία που πηγαίνει ο άνθρωπος.

Γι' αυτό ένας πατήρ της Εκκλησίας, συνοψίζων αυτό το συναίσθημα που πρέπει να διακατέχει κάθε άνθρωπον, λέγει το εξής· Εκκλησία εστίν εν η ο επουράνιος Θεός ενοικεί και εμπεριπατεί. Εκκλησία, λέει, αυτός ο ναός είναι, λέγει, θα βλέπει επουράνιος, είναι ένα μέρος που ο επουράνιος Θεός ενοικεί, μένει μέσα, και εμπεριπατεί.

Εμείς βλέπουμε βέβαια τους επιτρόπους που είναι εκεί πέρα στο παγκάρι και διαχειρίζονται τα οικονομικά και την ευταξία της Εκκλησίας. Βλέπουμε ίσως και τους ψάλτες, βλέπουμε ίσως και τον ιερέα ή τον αρχιερέα.

Αλλά τίποτα άλλο παραπίσω δεν βλέπουμε. Και εν τούτοις, όταν μπαίνει ο άνθρωπος μέσα εκεί, να γνωρίζει ότι μπαίνει σε ένα μέρος που ναι μεν είναι υλικά πρόσωπα, άνθρωποι στην ανθρώπινη φύση τους, αλλά κατεξοχήν υπάρχουν τα κυρίως αυτά πρόσωπα, τα οποία και συμβολίζονται και υπάρχουν εν τη Εκκλησία. Μέσα στην Εκκλησία είναι ολόκληρη η οικογένεια η χριστιανική του Θεού. Όπως υπάρχει υλικό στερέωμα, ήλιος, σελήνη, άστρα, έτσι και εκεί υπάρχει πνευματικό στερέωμα, όπως έχουμε πει κι άλλοτε, που είναι ο ήλιος ο Χριστός μας, η σελήνη η Παναγία μας και τα άστρα οι Άγιοι. Πράγμα το οποίο πρέπει να συμβαίνει και στα σπίτια μας.

Ο πατέρας πρέπει να παίζει ρόλον Χριστού, μητέρα Θεοτόκου και τα παιδιά των Αγίων Και να είναι η κατ' οίκον ευλογημένη Εκκλησία του Θεού Βέβαια αυτά πράγματα δεν υπάρχουν σήμερα, όμως υπάρχουν Παρότι δεν υπάρχουν, υπάρχουν, υπάρχουν λίγα, υπάρχουν όμως Ακόμη όταν βλέπει ο άνθρωπος την Αγία Τράπεζα Πρέπει να βλέπει το Γολγοθά, επί του οποίου πάει να σταυρωθεί ο Χριστός Πρέπει να βλέπει το θρόνο του Θεού, όπου κάθεται εκεί επάνω Έχει μια ωραία ευχή, η δευτέρα νομίζω ευχή είναι των προηγιασμένων Εκεί που ομιλεί η Εκκλησία και λέγει ότι αναπαύεται στα δώρα ταύτα Αναπαύεται ο Υιός Του, είναι προσευχή προς τον Θεό Πατέρα

και ότι μέσα στα τίμια δώρα αυτά τα οποία μεταφέρονται αναπαύεται ο Υιός Του δηλαδή είναι καθισμένος ο Υιός Του για να κάθεται σε ένα μέρος ο Θεός έστω και εν τω άρτω είναι θρόνος του Θεού εκείνη την ώρα και δίδεται έπειτα εις βρώσιν και αγιασμό δικό μας όταν επίσης βλέπει ο άνθρωπος επί της Αγίας Τραπέζης το Ιερό Ευαγγέλιο πρέπει να βλέπει καθήμενον ως βασιλέα το Χριστό Διότι όταν λέμε Ευαγγέλιο δεν λέμε ένα βιβλίο, λέμε το νόημα που εμπεριέχει αυτό το βιβλίο.

Είναι σύνθετος η λέξη όπως ξέρετε, ευαγγελία και διότι το βιβλίο αυτό μέσα αναφέρει για τον Χριστό την καλή αγγελία περί της σωτηρίας του ανθρώπου λέγεται Ευαγγέλιο. Στις ημέρες τους οι άνθρωποι τότε είχανε τον Χριστό εν σαρκή.

Εμείς έχουμε τον Χριστό στο χαρτί. Όταν βλέπεις τον ιερέα και σκώνει το Ευαγγέλιο, σκώνει αυτόν τούτον τον Χριστόν. Τι είπε ο Χριστός στους Εβραίους που διαβάζανε τις Γραφές.

Ερευνάτε τας γραφάς, εσείς έχετε σχέση με τας γραφάς, ότι δοκείτε εν αυταίς ζωήν αιώνιον έχειν. Διότι νομίζετε, δοκείτε, νομίζετε, ότι υπάρχει αιώνια ζωή μες στις γραφές. Και αυτές εισίν αι μαρτυρούσαι περί εμού. Αυτές λέει μιλάνε για μένα.

«Καὶ οὐ θέλετε ἐλθεῖν πρός με», αλλά εσείς δεν θέλετε εμένα. «Ἐν αὐταῖς ζωὴν αἰώνιον ἔχειν» νομίζετε. Δεν είναι η Γραφή η αιώνιος ζωή που λένε οι Προτεστάντες και οι άλλοι. Είναι ο Χριστός, για τον οποίο γράφει μέσα η Γραφή. Όταν λοιπόν βλέπεις το Ευαγγέλιο επί της Αγίας Τραπέζης, να βλέπεις τον Χριστόν.

Και όταν βλέπεις τον Ιερέα και τον παίρνει αυτόν τον Χριστόν και βγαίνει έξω στο Ευαγγέλιο και λέει «Σοφία, ορθοί», προσέχτε, σταθείτε όρθιοι και βάζετε μυαλό τι λέει τούτο μέσα.

Είστε τρελοί, θα πεθάνετε και θα έρθετε σε κρίση για την πιο μικρή αμαρτία. Βάλτε σοφία, λογικευτείτε, παραμερίστε τη σάρκα, παραμερίστε τον κόσμο, τις μόδες, το εγώ, το συμφέρον, τα πάντα και σταθείτε όρθιοι στην πίστη σας.

Στην πίστη σας ορθή, διότι κινδυνεύετε, δι' αυτού μας απειλεί και δι' αυτού μας προτρέπει σε ορθή πίστη και σε πράξη.

Όταν βλέπετε επίσης την Παναγία μας, θα βλέπετε τη σκηνή εκείνη που είδε ο Δαβίδ, που την είδε χίλια χρόνια π.Χ. να στέκεται στα δεξιά του Κυρίου. «Παρέστη ἡ βασίλισσα ἐκ δεξιῶν σου, ἐν ἱματισμῷ διαχρύσῳ, πεποικιλμένη». Είναι λόγια του ψαλμωδού αυτά από τον 44ο ψαλμό, που τα βλέπει προφητικώς διά Πνεύματος Αγίου και μας τα γράφει χίλια χρόνια π.Χ. ο Δαβίδ, που έγραψε στον 44ο ψαλμό του. Έτσι πρέπει να βλέπεις τη Θεοτόκο στα δεξιά του Κυρίου. Και μάλιστα όταν κάνει την Αγία Προσκομιδή το πρωί ο ιερεύς, που του πηγαίνουμε το πρόσφορο, όταν βγάζει τη μερίδα της Παναγίας μας, την τοποθετεί στα δεξιά του Κυρίου, που είναι εν τω αμνώ επάνω στο Άγιο Δισκάριο, στην Αγία Προσκομιδή, και λέγει αυτά τα λόγια: «Παρέστη η Βασίλισσα», όπως σας είπα, «εκ δεξιών σου, εν ιματισμώ διαχρύσω, πεποικιλμένη» κλπ.

Όταν βλέπεις επίσης τους Αγίους μέσα σε εικόνες θα πρέπει να βλέπεις όλων αυτών των διακόσμων των πνευματικών που υπάρχει στον ουρανό Το αφεντικό, ο Χριστός, η Μητέρα δίπλα, η Βασίλισσα, οι Άγιοι, τα Πριγκιπόπουλα όλοι μέσα σε ένα ωραίο μεγάλο σαλόνι φανταχτερό Έτσι θα πρέπει να βλέπετε, μεταφέρεται αμέσως ο νου σου στον ουρανό Δεν υπάρχουν αυτές οι σκέψεις εδώ σε εμάς τους Ορθοδόξους Και μάλιστα το δείχνουμε αυτό το πράγμα πολλές φορές με την ασέβειά μας Με το ότι δεν έχουμε καμιά σειρά, δεν έχουμε κανένα σεβασμό στις πιο δύσκολες στιγμές Δεν σας είπα έρχεται στο νου μου αναφορικώς με τον εκκλησιασμό των ανθρώπων αυτών

Ο ένας πίσω του άλλου θα πάει να κοινωνήσει Ο ένας πίσω του άλλου θα περάσει να πάρει το αντίδωρο Όταν πει το «Δι' ευχών» ο ιερεύς, καθίστε σου λέει Το πρώτο θρανίο Και βγαίνει τώρα από το θρανίο το πρώτο Και παίρνουν και παίρνουν το αντίδωρο Ασπάζουν την εικόνα, οι αγιαλήψανα και προχωρούν Έπειτα μόνοι τους Το δεύτερο θρανίο, το τρίτο θρανίο Τελειώνει αυτό, το μεσανό.

Η άλλη πτέρυγα είναι. Και βλέπεις, κάθεται εκεί πέρα. Δεν σκώνεται να μπει, να πέσει απάνω στον παπά, να του τα πάρει από τα χέρια, να γκρεμίσει κάτω το αντίδωρο, να το πατήσουν οι άνθρωποι αυτό. Δεν υπάρχει τέτοιο πράγμα εκεί.

Θεία κοινωνία ένας-ένας. Ρθούνε, θα μπουν στη σειρά, θα πάρουν δίπλα το αντίδωρό τους και θα ξαναπεράσουν να πάνε στη θέση τους. Λες και δεν είναι Έλληνες, από εδώ φύγανε. Αλλά αφομοιώθησαν εκεί που πήγανε με την αξιοπρέπεια αυτή.

Αλλά τέτοιες σχέσεις έξω στην κοινωνία δεν έχει. Θα σας πω ένα ιστορικό· μου συνέβη εμένα στο σταθμό εκεί. Θα πείτε: «Φάνηκε η πονηράδα η δικιά μου, που ήθελα να πάω μπροστά». Παρότι είχα φτάσει γρηγορότερα, είχα σειρά.

Αλλά κάτι μου έλειπε από τα χαρτιά μου και πρέπει να τα φτιάξω. Και δεν είχα δικαίωμα να πάω τώρα. Γιατί αν πάει άλλη θα περιμένεις πάλι πίσω στη σειρά να έρθει η σειρά σου. Γιατί ο άλλος δεν ξέρει ότι εσύ είχες περάσει από εδώ.

και πήγες κάτι να συμπληρώσεις, θα σκανδαλιστεί, και για να μην σκανδαλιστεί, θα μείνεις πίσω, θα περιμένεις τη σειρά σου. Και αυτός που με συνόδευε, ένας νεαρός Εγγλέζος, με έβλεπε και γελούσε σαν κοπελίτσα ντροπαλή. Πού να ξέρει, να πούμε, τι Έλληνας πονηρός είμαι εγώ. Σαν να του λέγαμε: «Ρε, περιμένουμε εμείς, είχαμε σειρά». «Είχες, αλλά τώρα θα κάτσεις εδώ πέρα με τη σειρά σου». Αυτά τα πράγματα που συμβαίνουν στον κόσμο, εκεί συμβαίνουν και στην Εκκλησία, και εμείς δεν τα έχουμε αυτά που συμβαίνουν στον κόσμο, δεν τα έχουμε ούτε

Ευαγγελισμός. Βλέπετε τι γίνεται, πολλές φορές χύνουμε και το Άγιον Ποτήριον. Και η θηλιά είναι στο λαιμό μας, δεν ξέρω ποιος θα μας τη βγάλει. Βέβαια η μετάνοια όλα τα θεραπεύει και όλα τα τακτοποιεί.

Αλλά δεν ξέρω ποιος θα μας τη βγάλει αυτή τη θηλιά.

Κάπως έτσι λοιπόν εγώ βέβαια δεν μπορώ να τα αποδώσω 100%. Θα πρέπει να έχει υπόψη του που ο άνθρωπος όταν μπαίνει μέσα στην εκκλησία, το κάθε τι που έχει τοποθετηθεί εκεί έχει το λόγο του, να υπενθυμίζει κάτι από τον άνθρωπο. Πάντως εκείνο που θέλω να σας μείνει ζωηρό μέσα στο νου σας είναι τα Άγια πρόσωπα αυτά. Ότι εδώ μπες, μπαίνω τώρα στο βασιλιά το σπίτι και της βασίλισσας. Είναι ο Χριστός μου εδώ, με περιμένει στην πύλη, είναι η βασίλισσα εδώ η Παναγία μου, είναι οι Άγιοι, είναι ο Γολγοθάς του, είναι ο Θρόνος του, είναι ο Τάφος του, είναι η Βηθλεέμ, είναι, είναι, είναι τα πάντα. Όλοι Άγιοι οι τόποι, διότι είναι ότι η Θεία Λειτουργία από τον εσπερινό το βράδυ που θα πάμε την προσφορά μας, την οποία θα τη βάλεις στην άκρη για να προσκομίσεις την άλλη μέρα, είναι υπενθύμιση των 33 ετών του Κυρίου μας στη γη.

Αν υπάρχει ένας άνθρωπος να ερμηνεύει, τώρα λαμβάνει χώραν αυτό. Τώρα στη μικρά είσοδο γίνεται αυτό, στη μεγάλη είσοδο γίνεται αυτό. Τώρα που λέει πάντων ημών φεύγει, είναι η Ανάληψη. Τώρα, τώρα, τώρα, τώρα, θα δεις ότι είναι τα 33 χρόνια του Χριστού στη Γη.

Και πρέπει να τα ζήσεις αυτά. Δεν λέγω εγώ ότι μπορούμε να είμαστε όλη την ώρα μέσα στο Ναό. Παρότι με το σώμα και με το κοστούμι ήμεθα στο Ναό, αλλά με τον νου δεν ήμεθα.

Δεν ήμεθα. Πρέπει να γίνει ένας αγώνας να ήμεθα όλη την ώρα εκεί, διότι σε δυο-τρεις στροφές λέγει «Πάσαν την ζωήν ημών Χριστό το Θεό παραθώμεθα» και εμείς λέμε ψέματα εκείνη την ώρα, διότι καθόλου, ίσα ίσα, δεν είμαστε καθόλου εδώ και δεν έχουμε καθόλου εμπιστοσύνη. Ο νους μας είναι εκεί: πώς θα λυθούν τα προβλήματά μας, τούτο, το άλλο και λοιπά, πού θα πάω το απόγευμα και πώς θα γίνει και τι θα φορέσω και τα συνηθισμένα τα δικά μας. Δεν έχουμε καμιά σχέση με εκείνα τα οποία πήγαμε.

Ευαγγελισμός. Ωφεληθούμε εξ αυτών των οποίων ομολογήσαμε. Λέγει σε ένα μέρος η εκκλησία έτσι χαρμόσυνα, ουρανός πολύφωτος η εκκλησία.

Το πιάνει ο άνθρωπος αυτό. Η εκκλησία είναι ουρανός πολύφωτος με μεγάλα αστέρια, με μεγάλους γλώμπους. Χριστό με Παναγία με Αγίους και λοιπά. Και σε ένα άλλο μέρος λέγει, ἐν τῷ ναῷ ἑστῶτες τῆς δόξης σου, ἐν οὐρανῷ ἑστάναι νομίζομεν.

Ευρισκόμενοι λέει μέσα εις το ναό θα πρέπει να νομίζουμε ότι βρισκόμαστε στον ουρανό. Γιατί είναι μια προτύπωση του επάνω κόσμου. Κατεξοχήν ο Ορθόδοξος Βυζαντινός Ναός. Με τους τρούλους του, με τον πρώτο κύκλο των αγγέλων, αγιογραφία, με τους προφήτας, με τους αποστόλους ευαγγελιστάς, με τους αγίους.

Με όλα αυτά τα πράγματα πρέπει να υπενθυμίζω στον άνθρωπο πώς είναι στον ουρανό και πώς είναι εκεί που θα βρεθούμε μία ημέρα.

Σε μια του ομιλία ο θείος Χρυσόστομος λέγει, τα δε στοιχεία εις μέσον τέθηκεν, όλα αυτά τα πράγματα, στο μέσον τέθηκε, ομού μεν δηλώνω ότι προτιμοτέρα και ουρανού και γης η Εκκλησία. Για να υπενθυμίζουν λέει στον άνθρωπο ότι και από τον ουρανό τον υλικό και από τη γη την υλική με όλα τα αγαθά και τα κομφόρ που προσφέρουν για ευκολία ζωής και ηδονής στον άνθρωπο είναι προτιμωτέρα η εκκλησία.

Και κατά συνέπεια ο άνθρωπος πρέπει να χωρίζεται του εαυτού του, γιατί όλη η ακολουθία είναι μια προσευχή. Και για να προσευχηθεί ο άνθρωπος σωστά πρέπει να πεθαίνει εν τη προσευχή. Θα πει κανείς, αν πεθάνει, τι προσευχή θα κάνει;

Δεν λέγω την προσευχή των θανόντων· ό,τι λαμβάνει χώραν εις το θάνατο, αυτό πρέπει να γίνεται και όταν πάμε στην εκκλησία.

Στην εκκλησία να μην ζούμε για το παγκάρι, ούτε για τη μόδα, ούτε για τον λόγο, ούτε που θα μπαίνουμε μέσα και κοιτάμε σαν τον τότε Φαρισαίο: «Ούτε και ως αυτός ο τελώνης». Τον πήρε το μάτι του πίσω στο παγκάρι, παρότι είχε φτάσει στο ιερό μπροστά αυτός. Το μάτι του όμως ερχόταν μέσα σβούρα. Μόνο εκεί δεν είχε τον νου του, σε αυτά που έλεγε. Ο άνθρωπος, κατά την ώρα της προσευχής, είτε στο σπίτι του είτε στην εκκλησία, πρέπει να πεθαίνει. Τι λαμβάνει χώρα κατά τον θάνατο; Το μεν σώμα μένει κάτω και αδρανεί, το δε πνεύμα πετάει επάνω. Έτσι πρέπει να γίνει. Ξέρετε ότι άνθρωποι, κατά την ώρα της προσευχής, εδήχθησαν από σκορπιό, δηλαδή δαγκώθηκαν από σκορπιό, και δεν διέκοψαν την προσευχή; Το ξέρετε; Που εμείς, το τηλέφωνο θα χτυπήσει, θα πάμε να τ' ακούσουμε, να το σηκώσουμε. Κάποιος θα περάσει απ' έξω, θα διακόψουμε την προσευχή, θα πάμε στο παράθυρο. Α, για να δω τι έγινε. Που και το τηλέφωνο πρέπει, με όλες τις προσευχές, να το καθίσεις κάτω. Εκτός αν είναι κάτι το έκτακτο, ξέρω εγώ, περιμένεις κάτι, τότε ο Θεός συγκαταβαίνει.

Διαφορετικά το τηλέφωνο το καθίσεις κάτω, το κουδούνι το διακόψεις, να σταθείς 5-10 λεπτά να προσευχηθείς, την κουζίνα θα την έχεις κλείσει, σε βάλει ο διάβολος πήρε φωτιά από εκεί και διακόψεις, κατά αυτός έρχεται να σε διακόψεις, θα πάρεις όλα τα μέτρα αυτά που θα σε αφήσουν αμέριμνο να σταθείς 2 λεπτά μπροστά στο Θεό να του πεις 2 λόγια, όχι με το στόμα, με την ψυχή σου, με το είναι σου, γι' αυτό λέγω θα πεθάνεις την ώρα της προσευχής, όπως πρέπει να πεθάνεις στην ώρα της λειτουργίας.

Δεν ξέρω αν σας έχω πει σε μια άλλη στροφή, στα Πάτρα. Προ ετών έλαβε χώρα το εξής. Στην Ευαγγελίστρια των Πατρών, επί της οδού Μαιζώνος είναι. Έπιασε πυρκαγιά το πρωί. Μπαίνοντας μέσα από την πόρτα, στο αριστερό μέρος, που είναι η σκάλα που ανεβαίνει επάνω στο κωδωνοστάσιο, πήρε πυρκαγιά, πήρε φωτιά.

Φέρανε πυροσβαστική. Βασική, ρίξανε νερό, πράγματα, θάματα και λοιπά. Μέσα σε όλον αυτόν τον κόσμο που ήταν στην εκκλησία από πρωί-πρωί, ήτο και ένας γέρον, ο οποίος πάντοτε πήγαινε και στεκότανε όρθιος μπροστά στο δεξιό αναλόγι, μπροστά στο τέμπλο.

Τη φωτιά τη σβήσανε βέβαια έπειτα, κατόπιν προσπαθειών και λοιπά· δεν την αφήσανε να επεκταθεί. Έπειτα, στα κεριά εκεί δεν ξέρω τι είχαν· ήταν κάτι τσουβάλια, κάτι τέτοια πράγματα. Όταν έβγαινε έπειτα τελείως ο κόσμος και περνούσε έξω και έβλεπε εκεί τα νερά κάτω, τη μαυρίλα και τα λοιπά που είχε κάνει η πυρκαγιά, ερώτησε ο γέροντας: «Τι είναι», λέει, «εδώ πέρα; Πότε έγινε αυτό;» «Εδώ ήμουν», λέει. «Πότε ήρθες και δεν πήρες μυρωδιά τι έγινε;» «Όχι», λέει, «δεν κατάλαβα τίποτα». Δεν κατάλαβε τίποτα, γιατί ήρθε να προσευχηθεί· δεν ήρθε για την πυρκαγιά, να δει αν έγινε πυρκαγιά, ούτε αν έγινε σεισμός να πέσει κάτω. Ήρθε να προσευχηθεί και δεν τα είδε αυτά τα πράγματα. Μαζεύτηκε η Πάτρα όλη απ’ έξω, ο κόσμος όλος βγήκε· αυτός είχε σταθεί εκεί πέρα και προσευχόταν.

Έχετε διαβάσει την Αγία Συγκλητική, αν τη διαβάσαμε δεν έχει διαβάσει, το γονατιστή και προσεύχεται, ο σατανάς πήρε το κερί, δεν μπορούσε να την ανθέξει και πήγε, της έβαλε φωτιά και άρχισε και κεκόταν και μύριζε, Αυτή τα χέρια της έχει πέρα.

Και πήγε κάποια καλόγρια να τη σβήσει. «Τι μου έκανες, δηλαδή, τι μου έκανες; Δεν μ’ αγαπάς; Ήθελα», λέει, «να είμαι στεφάνι στον άγγελο· δεν μ’ αγαπάς;» Πράγματα! Γιατί εμείς είμεθα από άλλο κόσμο, από άλλο πλανήτη.

Δεν ήμεθα κάτω από την ίδια σάρκα τους Υιούς Πειρασμούς. Δεν ήμεθα κάτω από τον Υιό Σατανά και από τον Υιό Χριστό, και αγωνιστήκανε, παλέψανε, αφοσιώθησαν. Γι' αυτό ακριβώς είχαν τα αποτελέσματα αυτά τα οποία έχουν.

Εμείς λοιπόν κι αν εκκλησιαζόμεθα δεν παίρνουμε αυτά τα αγαθά που απορρέουν από τον εκκλησιασμό. Θα μου πείτε γιατί, για τους λόγους στους οποίους σας είπα. Ότι δεν προσέχουμε, δεν παλεύουμε, δεν αγωνιζόμεθα, εγώ πάω να προσευχηθώ. και ο άνθρωπος θα συνηθίσει τότε και θα έχει αγαθά αποτελέσματα. Δεν ξέρω πώς μέχρι σήμερα πηγαίνετε στην Εκκλησία. Αυτά τα λόγια που σας είπα δεν είναι δικά μου· τα πήρα όλα και από τη Γραφή και από τους Πατέρες.

Αν θέλετε αλλάξετε ζωή, κάντε ένα αγώνα και τα αποτελέσματα θα είναι πολύ διαφορετικά. και πρέπει να είναι, αν θέλουμε εκεί να πάμε μια μέρα, από εδώ να αλλάξουμε τον τρόπο της ζωής, και όχι απλώς να ανάψουμε το κερί και όχι απλώς να πάμε στην Εκκλησία, απλώς ότι πήγαμε στην Εκκλησία, αλλά να πάμε για να πάρουμε.

Θυμηθείτε την αιμορροούσα. Ε, τι είπε ο Χριστός; «Ἥψατό μού τις· ἐγὼ γὰρ ἔγνων δύναμιν ἐξελθοῦσαν ἀπ’ ἐμοῦ». «Ώστε εγώ που ακουμπάω;» Ο Πέτρος λέει, «ο άλλος που ακουμπάει, τίποτα;» Μία που ήρθε με υπολογισμό, με ετοιμασία, με σεβασμό· γι’ αυτήν όμως ήταν διαφορετικά.

«Ἥψατό μού τις», που ένιωσα δύναμη να εξέρχεται από εμένα. Ρωτήστε, λοιπόν, τον Χριστό όταν πάτε στην Εκκλησία: «Χριστέ μου, με κατάλαβες σήμερα που ήρθα εδώ; Παναγία μου, με είδες σήμερα που ήρθα εδώ; Αγιέ μου;» Και πιθανόν να μας πούνε, που το απεύχομαι, να μας πούνε: «Δεν σας είδα καθόλου που ήρθατε εδώ».

Γιατί δεν ήρθατε με υπολογισμό και με την ανάλογη προετοιμασία. Ας μείνουμε και απόψε το βράδυ εδώ. Και Θεού θέλοντος να συνεχίσουμε στην άλλη μας ομιλία.