Περί εκκλησιασμού (Ι΄)

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

Those of us who have been together in our other talks will remember that this series of lessons has to do with what a person should keep in mind during church attendance. It is his most serious concern, because only in the Church can a person be made whole.

That, after all, is where Christ has left man to be healed, at the inn, in the hands of the innkeepers and by the means our Christ left there at the inn. The truth is that most of us attend church, but only outwardly.

I am not speaking of those who come only seasonally, at Christmas, Pascha, Theophany, the fifteenth of August, or of those who are brought to church for their baptism, their wedding, their funeral. I am not speaking of them. I am speaking of those who truly do attend church, but who do not know what is taking place inside that church.

They do not gain all the good fruits they would gain if they knew what is inside the church, who it is that awaits them, and what in general takes place in there for their immortal soul. That is why we made this series; today is the ninth or the tenth lesson, if I remember rightly, in which we discuss and try to bring to the surface, so that when a person enters the church he may see that this is happening now, this symbolizes that, that reminds me of something else, and so on.

And once a person knows what takes place there, then he enters somewhat differently, he comes prepared in a different way, and afterward he is watchful when he leaves the Church.

The day before yesterday, as I see here from my notes, we had reached the point where we spoke about the lighting of the candle. What this candle means, and that it is not simply 'I light a candle' or 'I lit my little candle.' That a kind of confession is made in every season and at every moment when a person lights his candle.

There is only one case where it reminds us of nothing and symbolizes nothing. And in fact the one who lights his candle then sins mortally, at the hour of the holy Apostle, at the hour when the epistle reading is being read. When certain women in particular push through the crowd to go up front and light a candle.

For whom will the candle be lit at this hour, he asks? For the dead. And what does the epistle reading and the candle have to do with the dead? Nothing at all.

None whatsoever. The priest said, “Wisdom! Let us attend!” Pay attention; stop where you are. Open your ears and your eyes, and listen carefully to what the Apostle is about to say. How can you be so indifferent, walking across the church, pushing past people, and distracting others so that they notice you and where you are going to light your candle, while ignoring the words, “Wisdom! Let us attend”? This is perhaps the one instance in which a person sins—I would even add, “mortally”—more readily than he is edified. It serves no purpose at all.

Lighting a candle then has nothing to do with the departed; at that moment, it is more a matter of superstition. The person has misunderstood and been wrongly informed that lighting a candle during the epistle reading has some connection with the departed.

In another case, yes, it does have to do with the dead. You are reminding others, yes, but not at that hour. And again I want to say, this is about the women, not the men, because the gentlemen do not do such things.

As for those ladies who keep going up and down to the iconostasis during the Divine Liturgy to light a candle on the plate of wheat placed there, never do that, if you want the blessing of the Church rather than the curse of the Church. When the memorial prayers are said over the kollyva, then you may go and light your candle. The plate should be placed there with the candle on it unlit, so that no one feels obliged to keep adding candles to it merely to keep one burning. No. Light your candle when the prayers are said over the kollyva. And, if possible, others who have not brought kollyva should not go up to light candles either, treating that moment as an opportunity. When the prayers are said over the kollyva, you may light a candle, as may the person who brought the kollyva. That is the proper order, because some people do not pay attention to these things. I was obliged to say this.

What I was saying about the candles, about their meaning: a person makes one confession of faith when they hold a candle at their baptism, another at a wedding, another at a funeral, another at a memorial service, another at the Resurrection service at Pascha. Because in every place and at every season when a candle is lit, it carries a confession of its own.

Moving on now, I wanted to dwell on the polyeleos. Almost all churches have a polyeleos; some have a large one, some a small one, and some have not only the central one but other smaller ones as well.

Usually, however, the chandelier is not merely decoration; it expresses doctrine and serves as a reminder. Nothing in the Church has been placed there without purpose. Everything reminds us of something; everything has something to say.

You will have noticed that the polyeleos, for the most part,

For the most part. Mr. Archisane? Mr. Archisane? Mr. Archisane, please ask your question.

especially in churches that have a dome above and have also been adorned with iconography, we see for the most part a chandelier hanging down.

The great chandelier, this large light fixture, usually hangs from three chains. But even when it appears to have only one, three shorter chains begin high above at the dome and join into a single chain, from which the main chandelier is suspended. The chandelier is the counterpart of the candle stand. The candle stand symbolizes

The Church Militant, the Church still in the struggle — us, who are still here on earth. And the polyeleos, the great chandelier, symbolizes the Church Triumphant, those who have left the candle stand below and have gone up to the polyeleos. Now of course, how many of them have gone up to the polyeleos, only God knows.

We do not know. Those who passed the examinations, they ascended to the polyeleos. That is why, when the doxology is chanted, we kindle the light and we also call upon those above. Those on high celebrate the feast together with those below.

Usually this chain, this rope, this wire that holds the polyeleos comes down from the Pantokrator.

That is, the Church too, the Triumphant, depends on Christ, on the Pantokrator. He holds all things; He is the Lord and Pantokrator of all. Blessed are the people who will manage one day to ascend from the manoualion, the candle stand, to the polyeleos.

Blessed are these people.

This shows that all things belong to Him, that He holds all things together, as John so beautifully says: 'All things were made through Him, and without Him was not anything made that was made.' There is nothing that He did not make; Christ made all things.

This is why Christ says, 'All authority in heaven and on earth has been given to Me.' Up there, if you pay attention to the iconography, you will find some remarkable things. Apart from the Lord, who holds all things, in the first circle you will meet angels and powers, angels and powers, that is, spirits, angels, a whole choir of angels.

Further down you will find a circle, a choir of prophets. Further down still you will find four corners, and there you will have the four Evangelists.

The Pantokrator, the angels, the prophets, the Evangelists, and below them, us. But within that first circle you will also find our Most Holy Theotokos and the honorable Forerunner, John the Baptist, among the angels. In that first spiritual circle you will also find our Most Holy Theotokos and the honorable Forerunner.

Why is the Most Holy Theotokos there? What is her place up there?

Because our Most Holy Theotokos was within the plan of God. This is why we say that the Theotokos was foreordained in history. And the honorable Forerunner too was within the plan of God, for it is written, as our Lord says, 'Behold, I send My messenger before Your face.' He is speaking of John, and this is why our Church, as we spoke one evening here about the honorable Forerunner, when it composed his apolytikion, dwelt on the Lord's testimony concerning him: 'The testimony of the Lord is sufficient for you, O Forerunner.' Our Most Holy Theotokos is within the plan of God from the foundation of the world, and this is why we say 'more honorable than the Cherubim and beyond compare more glorious than the Seraphim,' and the honorable Forerunner too stands in that first company, in that spiritual circle.

For they were part of God's plan, and when they came into the world God would use them, so that each would play their own part alongside our Christ in the work of the salvation of the human race.

Then come the prophets, and at the end the four, the four corners, the four Evangelists, and each of them has beside him one of the living creatures that Ezekiel saw. You have read the Old Testament: Ezekiel, in his first chapter, speaks of four living creatures.

And of course I include the man among them: a man, an ox, an eagle, and a lion. On the basis of these is the phrase used in the Church: 'singing the triumphant hymn, shouting, crying aloud, and saying.'

These are the expressions of these four living creatures.

The apostolic mission comes last. This is how God fashioned the angelic world; then He sent the prophets, and after that He sent the apostles, and they preached to the world below, so that these too might one day come and return to their longed-for homeland, to come back up again, as we say.

Then, if a person looks ahead of him, he will find himself standing before the templon, the iconostasis.

If they know, if they read, their mind will go straight back to the old Church, to the Church of the Old Testament. The icon screen, the templon, was already there in the Old Testament as a type, a foreshadowing of what was to come, and in fact it was torn open on the day our Christ was crucified.

The veil was torn from top to bottom. Our Christ was being crucified outside the city, while the templon, this veil as we would call it, was torn in the temple of Solomon inside Jerusalem. The templon is a type of sin, and sin had come in like a partition between God and man.

When our Christ came and poured out His blood upon the Cross, He accomplished the union, and this union takes place today with man through the Beautiful Gate.

At the Beautiful Gate stand the new Adam and the new Eve. This icon screen, this curtain—this sin, this wall between God and man—was erected by the disobedience of Adam and Eve. The first-created man and woman, Adam and Eve, put up this curtain and separated man from God.

Because of the sin of disobedience. The new Adam and the new Eve—Christ and the Theotokos—came and obeyed in the very place where the first ones disobeyed. And they opened it again, they created communion with God, and they made what is called the Beautiful Gate.

Through this gate, man enters the Kingdom of Heaven; he cannot enter by any other way. The Holy Forerunner, through his intercession, leads people to metanoia, to repentance, and to the Beautiful Gate.

The two other gates, the one on the right and the one on the left toward the sanctuary in the templon, are guarded by an angel. And the angel forbids anyone to enter from there by any other way, and he leads him through the Beautiful Gate.

If a person wants to return to the Kingdom of Heaven — "Grant me the homeland I long for; make me a citizen of Paradise once again" — they will come through the Beautiful Gate. They cannot get there by any other route. The angels are guarding all the other paths.

If you want to pass through, this is where you will go. These are the ones who will receive you.

You have seen many times that he also holds a sword. He stands there, and he threatens, and he forbids entry. Do not take us as your example when we enter the sanctuary without fear and trembling. Even the clergy enter without fear and trembling.

How much more so for us laypeople. Some people, of course, those who give their property to the church, are of the opinion that they have this right. Unfortunately, they do not have that right. And to enter the sanctuary you have to be a reader, or a chanter, or a priest.

You cannot simply enter there whenever you please. It is accessible only to the clergy. Since a reader or chanter serves the Church as a member of the lower clergy, he must first receive the prescribed blessing, the cheirothesia, or laying on of hands. This cannot be given by a priest, for a priest has no such authority, but only by a bishop. Only then may he enter.

And far more so the women who go inside. Woe to them on the day of judgment. Pay careful attention to this matter. Today the days are evil, and so are these things. Because the men do not offer themselves to help in the church.

In the supporting duties it is many women who come forward. And in the province where I go, for the most part I see women inside the sanctuary, and the priest accepts them because he has no men to serve in his church.

Let the priest serve the church himself, and let the woman sit outside. She has no business inside the sanctuary. She herself falls into sin — so guard against this thing as much as you can. Our Christ does not accept being served by us in an act of disobedience.

He does not want to set us to sinning so that we may supposedly serve him. God is not in any danger. It is we who are in danger. Some way must be found.

In any case, I say this only for the record. The one thing I want to tell you is that, when you look at the Beautiful Gate, you will remember that I must by all means pass through here, inside.

On the right is the Lord, the Adam who closed the first door, and on the right is Eve. On the left the Lord, and on the right Eve. As we of course see it there, we have it to the left and to the right. These two, the first ones, became the cause of man being cast out.

But these two now who have been set in place, the new ones, became the cause of man being saved. He is the one who gives the free passage into the Kingdom of Heaven, whose entrance is the Beautiful Gate. For besides being called the solea, it is also called the Beautiful Gate.

For it is through there that souls enter, and essentially nowhere else, in the way I explained to you and as the angels and archangels signify. A person must therefore pay close attention to those beautiful words that our Church addresses to our Most Holy Theotokos and to our Lord.

Save us, O Son of God. That is what saves. Through the intercessions of the Theotokos, O Savior, save us. The Panagia intercedes. The Theotokos does not save; the Theotokos intercedes. She mediates. She is the one who stands in between, pleading with our Christ. And that is because she held Him in her arms.

She nursed him as an infant, she gave him her milk to drink, and so on. She has great boldness before God, as you can understand. And we make use of her, and so does our Church. The Orthodox offers no prayer to Christ without speaking of the Most Holy Theotokos.

"Of our all-holy, most pure Lady." He says just two words — "all-holy, most pure" — and at once the person of the Most Holy Virgin is set right there in the middle of the prayer. And that is quite apart from the saints he brings in at the other litanies, in those prayers he says at the end, where he calls up the whole company of the martyrs, the saints, the ancestors of God, and so on.

In any case, our Church keeps the Theotokos alongside every prayer we make, small or great. That is why she has placed the two of them right there on the icon screen, the templon, where people can see them and think about the work these two are doing, and about the work they came to set right.

These two set right, and more swiftly, what the others had torn down. By the intercessions of the Theotokos, O Savior, save us; save us, O Son of God. So then, Christ saves, and the Theotokos intercedes. What is the manner of it? Christ saves; man's salvation begins from his Baptism and ends, of course, in martyrdom.

But if he wants to keep his Baptism, he must keep up a contact with Christ at the Beautiful Gate. Man's meeting with Christ happens first at the Beautiful Gate, and afterward in heaven.

For in Heaven we shall see Him, whether we want to or not. If we see Him as Judge and only from afar, He will say to us, “Depart,” and we shall not even draw near. Those who are reconciled with Christ believe in Him, beseech Him, accept Him, and acknowledge Him.

They receive him. But as many as received him, to them he gave power to become children of God. A person can neither be a child of God nor say “Our Father” unless he receives Jesus. And Christ Jesus is received when he is partaken through Holy Communion, Holy Communion of Jesus, a divine communion with Christ. This meeting, then, this communion, this saving communion, takes place before the templon, and specifically in the middle, there where the solea is, where the Beautiful Gate is, where the creature meets its Creator. And it partakes of its Creator and is transformed, from corruptible to incorruptible, from temporal to eternal, from dust to something higher.

You understand, there. Imagine it, and always, the moment he steps inside, he should say: Count me worthy, my Christ, to meet you here, and grant me the grace. Here that small, humble prayer has its power, the one that says: Before your doors I have stood, and from my terrible logismoi, my intrusive thoughts, I do not depart. It is there that you stand before him and wait for Christ in the Holy Chalice to come and offer himself to you, so that you may commune with him, so that your nature may be changed and made fit for the Kingdom of Heaven. And the person who meets Christ there, at the center of the templon, has free passage through the heavens.

If a person does not meet Christ in this world, then neither will he meet Christ in that world. From far off he will be given the sign: «Go to the devil and his angels.» So if we want, and if we believe, that our place is in heaven — and the Church has placed in the funeral service the words, «Grant me the homeland for which I long, making me once again a citizen of Paradise», make me a citizen of Paradise again — then we have to put this into practice right there, in front of the icon screen.

The Honourable Forerunner, John the Baptist, is the one who leads us to Christ, and our Most Holy Theotokos is the one who intercedes with Christ. They are the closest circle around the Lord: people of the Old Testament, people written from the foundation of the world in the books as those who would come to play their part for this human race, to bring it back to Paradise, from which the disobedience of Adam and Eve had cast it out.

Now, then, this is what happens when you see the things I have told you about. Christ spoke clearly to us about all these things. After He came down and did what He did, He sent them out, saying: “Go therefore and make disciples of all nations, baptizing them in the name of the Father and of the Son and of the Holy Spirit.” That is where it all begins, and everything else follows from there. Afterward, a person may also reflect on other things concerning all this.

A person should look at the Despotikon. He should look at the other vigil lamps that burn, as we have said before, inside the Church. Compared with the other lamps that burn, there is still a light before Christ here too. There is a lamp that burns oil.

At the Despotikon he will notice that there is no lamp burning oil. And here is what we said once before. There, at the Despotikon, is the place of judgment. Here, before the sanctuary, is mercy, metanoia (repentance), the return. There is judgment. That is exactly why no oil, no mercy, burns there, because at the judgment there is no mercy. A person must make his peace with Christ here. Otherwise judgment awaits him over there, and at the judgment there is no mercy. As you laboured, as you thought, as you lived, so precisely will you receive. Within the Church there are two places that remind us of the judgment: on the one hand the Despotikon, and on the other the axe that lies at the root of the tree, beside the Honourable Forerunner.

And this is the justice of God. The Honourable Forerunner thought at that time that Christ, when He came, would take up the axe and clear the threshing floor. But that is not what happened. Our Christ did not come to judge the world then, but that the world might be saved through Him. Nor did He come to save the world; rather, that the world might be saved through Him. That is the right way to put it.

God wills it. But for a person to be saved, that person must also will it. God desires everyone to be saved and to come to the knowledge of the truth. Yet when a person does not want to be saved, even God cannot save him. That is why it says that the world might be saved through Him. God cast into the world this saving rope, which is called Christ. And we are down here, at the bottom of the well.

For our own sake we are bound to lay hold of this saving rope, so that it may draw us up. For it is through Jesus that a person returns to Paradise. He does not return by his own works.

By grace you have been saved, not by our own righteousness. Let us not do good works merely to put people under obligation, so that our name may be written among the benefactors, so that they may see our name in the newspaper. We do such works so that those we have helped will wag their tails at us, always smiling to keep us pleased, so that we can hold it over them, but nothing comes of that.

It is a matter of life and death. A person must become a new person, and only Christ can make a person new.

Christ must transform him; human nature must change, and what is Adamic in man must change. He must partake of the blood of Christ and become a new man, so that he may enter again. Christ, the Christ of all these worlds, accomplishes this entire work, and man is obliged to avail himself of Christ. Christ, then, did not come into the world to judge the world; for if He had intended to judge it, the world would have been judged by Christ every time it sinned.

Judged by Christ, none of us should even exist. The justice of God should have wiped us from the face of the earth. But Christ came and gives each person the opportunity to believe in Him, to live as He teaches, to follow the ways and means He gives us, to return to the inn and its innkeepers, and to heal the wounds inflicted by Satan when he fell among the robbers.

The robbers here, and so on, are his sins; and only in this way will he be able to return. These two passages, then, as I was saying, are the passages that remind man of the Judgment. There is the axe laid at the root of the tree, which represents the justice of God. But for an axe to cut wood, someone must take it in hand, and Christ has not yet taken it up. Today we live in the age of God’s grace and longsuffering; we do not live under His justice.

We are speaking of the justice of God. That is why Paul, when he writes to the Hebrews in the fourth chapter, says that we should come with boldness to the throne of grace. And I have heard many who pray and say, 'We present ourselves,' and they say, 'before the throne of Your glory, and we beg You and we implore You.'

No. The throne of grace, not of glory. Before the Father you cannot present yourself.

Christ will present you to the Father, and through Jesus you will come to the Father. “In the name of Jesus crucified, Holy Father,” will be your prayer. Through intercessions, you will pass that way. “No one can come to the Father except through Me,” Christ says. How, then, can you approach the throne of glory? We do not yet have the righteousness of God. God’s justice is exercised in one case out of a million. For now, our repose remains within us.

Neither is wickedness and impiety punished within this present age, nor is righteousness rewarded within this age. In a few cases we will see a condemnation and a reward. The other nine hundred and ninety-nine are held back for the general judgment.

That is why we see many utterly impious people who lived a princely life here. But over there the net of God awaits them, to catch them, as happened with the rich man. Here he devoured, he feasted, and so on, he trampled over corpses, over Lazarus himself.

But from over there he is told, 'You received your good things,' and now here are your evils. This one is comforted, and you will be in torment. The justice of God is always beyond the grave, keep this in mind.

Bear this in mind. Woe to those who imagine that Christ is crippled, as though He were missing one leg, because it suits them to see Him only as good, as love, and as mercy. And who could say that He is not good, that He is not love, that He is not mercy? But He is also justice, and the justice of God always acts beyond the grave, beyond the material world. Will you see the wicked punished and the righteous rewarded here in this life? Perhaps one case in a thousand.

The nine hundred and ninety-nine will be settled then, since, as Paul says, God has provided some better thing, that they should not be made perfect apart from us. For all those who were devoured by wild beasts, who lived in the skins of goats, in caves of the earth, and yet, he says, they were not yet justified; they had not yet received the crown, because God had provided some better thing.

Something better, he says, He has provided, so that on one great day all together, that none should be perfected alone, the great festival may take place, and He may reward the people who laboured, who believed, who suffered in this world for the name of Christ.

And He will also give His answer to those who lived impiously in their own way, telling them, 'Depart from Me, you cursed,' and the like. So this whole image reminds a person how he must act: the templon with all that goes with it, and the Despotikon I told you about, and the axe of the Honourable Forerunner, and the Polyeleos above, and Christ the Pantokrator.

In what way, then, are we to ascend on high through Jesus?

Now, even within that, if a person is willing to bend down and look closely, he will come across many other things as well. People often talk about the Holy Places. Some have been counted worthy and have gone — or rather, some have been vouchsafed it, granted it fully as a gift, and have gone — while others have not been counted worthy to go. Because I don't know whether you pay attention to the expressions the Church uses. Before the Gospel is read, the Church prays that we may be counted worthy to hear it.

It is a great honor to hear the Gospel. A great honor. And if a person had the eyes of Saint Nikon "Metanoeite" — Nikon "Repent" — then, when the deacon or the bishop or the priest reads the Gospel, they would see angels of the Lord taking up the words and carrying them up to heaven.

So here, Saint Nikon “Metanoeite” — “Repent!” — while the priest was reading the Gospel, he would not let those words fall to the ground. Like some kind of contraption, like a well-wheel with its chain of buckets, he kept drawing them up to heaven. But as for us — we are completely in the dark about all this.

We do not even know what is happening at that moment. What it is that he comes out to read, what role the one who reads it plays, and what our own responsibility is toward these things we both see and hear. So then, I say, those who were counted worthy and journeyed to the Holy Lands, they need not have gone; they could have found all those holy places within the Church.

The fathers say that the holy places exist even within the Church. For example, you see the holy paten. The holy paten, he says, signifies the manger, the manger that is in Bethlehem, the Bethlehem that is within the church, the prothesis, that little vaulted alcove on the left, where we go and give our offering.

They see, for example, the Holy Chalice. What is the Holy Chalice? They must remember the cup which Christ took and from which He gave His blood to the Apostles.

How does Luke put it there: 'And he took the cup, and gave thanks, and gave it to them, saying:'

'Drink of it, all of you; this is my blood, of the New Testament, which is shed for you and for many, for the remission of sins.' And so, is that not what happens? The servant of God, the handmaid of God, receives Holy Communion, the Body and Blood of Christ, for the remission of sins and life eternal.

This is one further extension of it.

He sees the sponge — isn't there a sponge in there, the one they keep inside the sanctuary? He sees the Holy Lance. Now, at the Crucifixion, was there a sponge and a lance, or wasn't there? Well, these are those very things. If you watch the priest when he performs the Proskomide, the Service of Preparation, he pricks the Lamb with the lance and pierces its side, and he says, "there came out blood and water," and he takes the bottle and pours in the wine, and he takes the water and pours that in too.

'And he that saw it bore witness, and his witness is true.' That is, John, who was there close by, saw these things happen just so. He bore witness to them and wrote them down, because he is the only Evangelist who followed the events at close hand and writes them from his own experience. He does not have them from second-hand reports; he writes them of himself, for he saw them himself.

And when the priest does that there, he says, "One of the soldiers pierced His side with a spear, and immediately there came out blood and water" — just as I told you. And in fact, at the moment when the Proskomide, the preparation of the gifts, is being carried out there, the priest says: "You have redeemed us from the curse of the law by Your precious blood. Nailed to the Cross and pierced by the spear, You have poured forth immortality upon mankind. Our Savior, glory to You." These are words taken from that very passage. He pierces the side of Jesus. The Lamb that is taken out of the bread, the one he then pierces, is the side of Christ. The side of Adam — his rib. What is the rib of Adam? Do you know?

Eve. Eve brought forth death through the disobedience. The first side of the old Adam brought forth death, and now the side of the new Adam is given, and it heals death through Baptism and through Holy Communion. The blood and the water symbolize these very things, which already came forth from his side.

And a person must bear in mind that all of this takes place there, above all at the moment of the proskomide, from the prosphoron, which, sadly, today's Christian woman does not want to make and bring to the Church.

A store-bought prosphoron: may you never bring one to church in your life.

It is not fitting, it is not clean, it is not carefully prepared. That cannot become the Body and Blood of Christ. Quite apart from the testimonies we unfortunately have, all it takes is a sieve and a little choice flour to make one small prosphoron to bring for the departed.

When it is our own turn to cross that little bridge to the other side, then we will understand what harm we did, both to those who had gone on before us and to ourselves. Because those who remain behind, if today we buy it from the baker, they in turn will not get it from the baker at all.

They will not send us any at all. And then we will understand what prosphora truly means, what it means for it to be prepared with care, how God receives it, and how He accepts that, in what you have made with your own hands, He should give His Body and His Blood to the people, so that they may receive Him in Holy Communion.

He looks toward the Holy Altar; the Holy Altar is there before him. A person must keep the Holy Altar in mind. It is, first of all, the table upon which the Lord instituted the Mystery, and at the same time it is also the tomb of the Lord.

the Tomb of the Lord. That is why, when the priest comes out with the Holy Gifts and goes back inside, he sets the precious Gifts down there on the Holy Table and says: "The noble Joseph, taking down Your most pure Body from the Tree..." Now what business do those words have there? Because the Holy Table stands for the Tomb: "...wrapped it in clean linen with spices, and laid it in a new tomb." And then he says: "Your tomb, O Christ, has been shown to be the bearer of life, more beautiful than Paradise, and truly more radiant than any royal bridal chamber — the fountain of our Resurrection."

So it is both the table, you will remember, where our Christ gave his Body and his Blood on the evening of Holy Thursday, you see it as that, but you also see it as the tomb where Nicodemus together with Joseph tended him and buried him there.

You see the eiliton; the eiliton is the linen shroud in which they wrapped our Lord. You also see the aer; it is the stone which was laid upon the tomb. It has other small details as well. What does it symbolize when he comes out at the first entrance?

What does it symbolize when he comes out at the other entrance? Notice that a candle is always carried out ahead in front. A light. This is the Honorable Forerunner, John the Baptist, who goes on ahead. Nowadays the extravagance of the ladies and gentlemen on the church councils has made it three forerunners, four forerunners, two forerunners, and so on.

The people don't understand. They meant to make something look nice, to put on a fine service, to bring out the Holy Gifts and so forth, and so they add candles. It should be one. There is one Honorable Forerunner, who goes on ahead. That one small candle has its meaning. Don't set out two or three; set out one. That is it.

Of course the people don't know what it means, and the one presenting it doesn't know either. Now, what God will do about it, I don't know; I hope He doesn't take it the wrong way, because our intentions are good. But this isn't in keeping with what the Church wants to teach us and remind us of.

You also see that when he comes out with the Holy Gifts, it is Christ coming forth into His public life. And then He goes back inside to be sacrificed. He goes in to be sacrificed, and the doors must be shut once He has gone in. It is wrong that the doors are left open; the Beautiful Gate must be closed.

And then it should open again at the words 'with fear of God.' The gate should not stand open; the gate should be closed. The Holy Mountain, Mount Athos, keeps beautiful things. When you go there, that is exactly where you will see how the Divine Liturgy ought to be served.

Unfortunately, our fathers go abroad. Do they not go abroad? They have forgotten that “the light comes from the East,” and they go to the West to bring back the light. It is true that they gain scholarly knowledge there. But this art, the art of celebrating the Divine Liturgy, can be learned only on the Holy Mountain, where the tradition is preserved. A person must go there and see it. There he will see many things that we do not do here because, after all, we were never taught them.

So one should realize that within the church he can find both the Crucifixion and the Nativity in Bethlehem, there at the Prothesis, the table of oblation, that I told you about, and the Crucifixion and the Burial and the Resurrection. That is, he sees the Holy Places within the Church, because all these things are bound up with Christ and with the faithful, who ought to hold a right understanding of them.

Of course, some have been counted worthy and have walked those places and venerated them, once and twice and three and five times over. One gentleman has gone to the Holy Places twenty-one times. And however many times you go, you never have your fill, because whatever we say here is a trifle next to what is there.

Here we have only the aroma coming off the steak, as it were, while there is the steak itself. And if it were possible to be filled by the smell alone, then let a person never go to the Holy Places at all. But he is not filled by the smell; he needs to go, as he sees fit.

For he hears, “With fear of God and faith,” yet he does not draw near. He is deceiving himself if he thinks he will be sanctified merely by hearing the words. He must partake; he must sit at the table. Put into practice what our Christ said: “Taste and see that the Lord is good.”

It is life, then, not theory. However much I tell you that honey is sweet, unless you take a fingerful you do not know how sweet the honey is. That is how it is: Christianity is life, not the way people set it out to be.

Among the other things, there is also the censer.

You often see the priest, or the bishop, or the deacon come out and cense us like this. If it is a bishop, they begin with the bishop. The bishop is the living icon of Christ. When there is a bishop in the church, first the bishop is censed, as we say, and then Christ.

The painted icon is an image of Christ, but here, in the bishop, is the living icon of Christ.

Then he presents himself to the people, holding this censer, whose worth and meaning a person ought to know, and he offers it toward the people: once toward himself, once toward the other, once toward himself, once toward the other, once toward himself, and then he does the same to all the people.

I do not know whether you have noticed what it is like. It has three chains, from which the rest hangs. It cannot stand with two, nor can it stand with one. Three are needed to hold the rest. The three chains support a tomb beneath them, a receptacle. Inside this receptacle is a burning coal, and from the coal rises incense. Above, there are also...

And at the top, above, or below, there is a cross. This whole thing, if a person takes it and holds it in his hand and looks at it, is the entire dogma of the Church. The three chains are the three Persons of the Godhead.

The bowl underneath, where the coal and the incense are, is the Theotokos, who received within herself the burning coal, Christ, and the Holy Spirit, who is the incense. That is the dogma. The twelve little bells are the twelve Apostles. When you hold it like this, you hold the whole dogma. So the priest takes it toward the others and says to you: do you see this? I believe it, do you believe it? I believe it, do you believe it? I believe it, do you believe it? That is what it does.

Then you should put your hand here — here on your chest, here on your heart, here on your belly — and say, 'Yes, I believe it.' Then you make the sign of the cross. You'll bow, and you'll say, 'Yes, I believe it,' or 'Thank you for censing me.' Yes, thank you.

You make a bow. The moment you see something, you cross yourself — but the sign of the cross doesn't belong there; your cross belongs somewhere else. Each thing has its own moment, each thing has its own meaning, its own teaching. That is exactly why he says: there has to be proper instruction — and that includes the priests. Seven bells, four bells; the others fell off and nobody bothered to put them back; eleven bells. But the Apostles are twelve. Why, my dear elder, are you straying from the rule? You buy new ones, and you do the thing properly. Why?

Take the finest incense — it is the spirit of the saints. So how are we going to do that?

So our Church has nothing superfluous within it. I have no room to go on. God willing, we will continue in another homily. But hold on to whatever you find helpful. And when you go in there, consider that you are entering the palace of the King.

And there, within the Church, our life and our very nature will be changed, everything will be changed, so that we may be prepared for the other Kingdom, the great Kingdom of Heaven, which I wish for all the world and for us. Amen.

Όσοι είμαστε μαζί στις άλλες μας ομιλίες θα ενθυμείστε ότι η σειρά αυτή των μαθημάτων έχει σχέση με το τι πρέπει να έχει υπόψη του ο άνθρωπος κατά τον εκκλησιασμόν. Είναι το σοβαρότερό του θέμα, διότι μόνο στην εκκλησία ο άνθρωπος μπορεί να ολοκληρωθεί.

Εκεί τον έχει αφήσει άλλωστε ο Χριστός τον άνθρωπο να αποθεραπευθεί στο πανδοχείο, στους πανδοχείς και με τα μέσα τα οποία άφησε ο Χριστός μας στο πανδοχείο. Εμείς είναι αλήθεια οι περισσότεροι εκκλησιαζόμεθα αλλά τυπικά.

Δεν λέγω για τους εκκλησιαζομένους εποχιακώς, Χριστούγεννα, Πάσχα, Φώτα, 15 Αύγουστο, ή για αυτούς που τους εκκλησιάζουν κατά το βάπτισμα, κατά το γάμο, κατά την κηδεία τους. Δεν λέγω για αυτούς. Λέγω για αυτούς οι οποίοι πραγματικά εκκλησιάζονται, μα διότι δεν γνωρίζουν τι γίνεται μέσα σε αυτή την εκκλησία.

Δεν έχουν όλα τα αγαθά αποτελέσματα που θα είχαν εάν εγνώριζαν τι είναι μέσα στην εκκλησία, ποιος είναι αυτός που τους περιμένει και τι γενικά γίνεται μέσα εκεί για την αθάνατη ψυχή τους. Γι' αυτό κάναμε αυτή τη σειρά, είναι το ένατο ή το δέκατο μάθημα σήμερα αν καλώς ενθυμούμε, όπου γίνεται συζήτηση και κοιτάμε να βγάλουμε στην επιφάνεια ώστε ο άνθρωπος όταν εισέρχεται στην εκκλησία να βλέπει ότι τώρα γίνεται αυτό, αυτό συμβολίζει εκείνο, εκείνο μου υπενθυμίζει εκείνο και ούτω καθεξής.

και ο άνθρωπος ξέρει το τι γίνεται εκεί, τότε μπαίνει κάπως διαφορετικά, έρχεται ετοιμασμένος κάπως διαφορετικά, και προσέχει έπειτα όταν φύγει από την Εκκλησία.

Προχθές, όπως βλέπω εδώ από τα χαρτιά μου, είχαμε φτάσει κάπου εκεί που εμιλήσαμε για το Άναμμα του Κεριού. Τι σημασία έχει αυτό το κερί και ότι δεν είναι απλώς ανάβω ένα κερί ή άναψα το κεράκι μου. Ότι γίνεται κάποια ομολογία σε κάθε εποχή και σε κάθε στιγμή που θα ανάψει ο άνθρωπος το κερί του.

Μόνο μία περίπτωσις δεν υπενθυμίζει τίποτα, δεν συμβολίζει τίποτα. Και μάλιστα αμαρτάνει θανάσιμα αυτός που θα ανάψει το κερί του, την ώρα του Αγίου Αποστόλου, την ώρα που διαβάζεται ο Απόστολος. Που ορισμένες κατεξοχήν γυναίκες διασχίζουν τον κόσμο να πάνε μπροστά, να ανάψουνε κερί.

Για ποιον θα ανάβει το κερί αυτή την ώρα, λέει για τους πεθαμένους. Και τι δουλειά έχει ο Απόστολος και το κερί με τους πεθαμένους; Ουδεμία.

Ουδεμία. Είπε ο πάτερ: «Σοφία, ορθή». Πρόσεξε, σταμάτησε. Άνοιξε τα αυτιά σου και τα μάτια σου και πρόσεξε εδώ τι θα πει ο Απόστολος. Πώς αδιαφορείς και εσύ διασχίζεις, διαγκωνίζεσαι, ενοχλείς άλλους να προσέξουν εσένα, πού θα πας να ανάψεις το κερί σου, και δεν ακούς εκεί πέρα που σου είπε «Σοφία, ορθή»; Είναι η μόνη περίπτωση η οποία μάλλον αμαρτάνει ο άνθρωπος, έβαλα τη λέξη «θανασίμως», γρηγορότερα παρά ωφελεί. Δεν έχει καμιά σημασία.

Καμιά σχέση το κερί εκείνο, εκείνη την ώρα· η δεισιδαιμονία είναι μάλλον. Ο άνθρωπος δεν το έχει πιάσει καλά, κακώς το έχει πληροφορηθεί, ότι την ώρα του Αποστόλου αν ανάψει το κερί, έχει σχέση με τους νεκρούς.

Σε άλλη περίπτωση, έχει σχέση με τους νεκρούς. Υπενθυμίζεις, ναι, αλλά όχι όμως εκείνη την ώρα. Όπως επίσης, για αυτές πάλι θέλω να πω, όχι για αυτούς, γιατί οι κύριοι δεν κάνουν τέτοιες δουλειές.

Τέτοιες κυρίες που ανεβοκατεβαίνουν μέχρι το τέμπλο να ανάψουνε κερί κατά την ώρα της λειτουργίας, σε ένα πιάτο σιτάρι που βρίσκεται εκεί πέρα, ποτέ σας να μην πάτε να το κάνετε αυτό, αν θέλετε να μην έχετε την κατάρα της Εκκλησίας αλλά την ευχή της Εκκλησίας. Την ώρα που θα διαβαστούν τα κόλλυβα, τότε θα πας να ανάψεις το κερί σου. Το πιάτο θα μπει εκεί με το κερί επάνω, χωρίς να είναι αναμμένο, ώστε να μην βρεις εσύ την ανάγκη να το τροφοδοτείς, το πιάτο, με κεριά για να μένει. Όχι, την ώρα που θα διαβαστεί, τότε θα ανάψεις το κερί σου. Και, αν είναι δυνατόν, να μην πηγαίνουν και οι άλλοι, παρότι δεν έχουν πάει κόλλυβα, να ανάβουν κεριά. Το θεωρούν μια ευκαιρία. Την ώρα που θα διαβαστούν τα κόλλυβα, θα μπορείς εσύ να ανάψεις ένα κερί ή και εκείνος που έχει πάει τα κόλλυβα. Αυτή είναι η σειρά του πράγματος, διότι ορισμένοι δεν τα προσέχουν αυτά. Είχα υποχρέωση.

Αυτό που μίλησα για τα κεριά, για τη σημασία, ότι άλλη ομολογία κάνει ο άνθρωπος κατά το βάφτισμα που το κρατάει, άλλη κατά τον γάμο, άλλη κατά την κηδεία, άλλη κατά το μνημόσυνο, άλλη στην Ανάσταση, γιατί σε κάθε μεριά και σε κάθε εποχή που θα αναφθεί το κερί, έχει και μία ομολογία.

Περνώντας τώρα στη συνέχεια ήθελα να σταθώ στον πολυέλαιο. Πολυέλαιο σχεδόν όλες τις εκκλησίες έχουν, άλλοι έχουν μεγάλο πολυέλαιο, άλλοι μικρόν, άλλοι δεν έχουν μόνο τον κεντρικό αλλά έχουν και άλλους μικροτέρους.

Συνήθως όμως ο ένας έχει όχι στόλισμα αλλά δόγμα, υπενθυμίζει. Δεν υπάρχει τίποτα που να έχει μπει περιττό στην εκκλησία. Τα πάντα κάτι υπενθυμίζουν, κάτι λένε.

Θα έχετε δει ότι ο Πολυέλεος ως επί το πλείστον

Το πλείστον, κύριε Αρχίσανε. Κύριε Αρχίσανε. Κύριε Αρχίσανε, ρωτήστε.

Κατ' εξοχήν στις εκκλησίες που έχουν τρούλο από πάνω και έχουν μάλιστα και αγιογραφηθεί βλέπουμε ως επί το πλείστον να κρέμεται ένας Πολυέλεος

Πολυέλαιος, αυτό το φως το μεγάλο, συνήθως έχει τρεις αλυσίδες, αλλά αν δεν έχει τρεις, έχει μία. Ξεκινάνε τρεις μικρές από ψηλά, από τον τρούλο, και καταλήγουν σε μία, από την οποία κρεμιέται ο κυρίως πολυέλαιος. Πολυέλαιος είναι το αντίθετο από το μανάλι. Το μανάλι συμβολίζει

Την στρατευομένη Εκκλησία, εμάς που είμεθα ακόμη εδώ στη γη. Ο Πολυέλεος συμβολίζει την θριαμβεύουσαν Εκκλησία, αυτούς που έφυγαν από το μανουάλιο και ανέβηκαν στον Πολυέλεο. Τώρα βέβαια πόσοι ανέβηκαν στον Πολυέλεο, ο Θεός το ξέρει.

Εμείς δεν το ξέρουμε. Όσοι επέτυχαν στις εξετάσεις αυτοί ανέβηκαν στον Πολιέλεο. Γι' αυτό και όταν γίνεται δοξολογία, ανάβουμε το φως και καλούμε και τους επάνω. Συνεορτάζουν οι άνω με τους κάτω.

Συνήθως φεύγει από τον Παντοκράτορα αυτή η αλυσίδα, αυτό το σχοινί, αυτό το σύρμα που κρατάει τον πολιέλεο.

Δηλαδή και η Εκκλησία, η Θριαμβεύουσα εξαρτάται από το Χριστό. Από τον Παντοκράτορα, αυτός τα πάντα κρατεί, των πάντων είναι Κύριος και Παντοκράτωρ. Χαρά στους ανθρώπους οι οποίοι θα το κατορθώσουν να ανέβουν μια μέρα από το Μανάλη στον Πολιέλαιο.

Χαρά στους ανθρώπους αυτούς.

Αυτό δείχνει ότι τα πάντα είναι δικά του, αυτός τα κρατάει, όπως λέγει και ωραία ο Ιωάννης Πάντα δι' αυτού λέει εγένετο, και χωρίς αυτού εγένετο ουδέ εν ο γέγονεν. Δεν υπάρχει τίποτα που να μην το έφτιαξε αυτός, τα πάντα τα έφτιαξε ο Χριστός.

Γι' αυτό και ο Χριστός λέει εδόθη μοι εξουσία εν ουρανώ και επί της γης. Εκεί επάνω αν κανείς προσέξει την εικονογραφία θα βρει μερικά παράξενα πράγματα Εκτός από τον Κύριο ο οποίος κρατάει τα πάντα, στον πρώτο κύκλο θα συναντήσει αγγέλοι και δυνάμεις, αγγέλους και δυνάμεις, δηλαδή πνεύματα, αγγέλους, ένα χορό με αγγέλους.

Παρακάτω θα συναντήσει έναν κύκλο, ένα χορό από προφήτες. Παρακάτω θα συναντήσει τέσσερες γωνίες και θα έχει τους τέσσερες ευαγγελιστές.

Παντοκράτωρ, Άγγελοι, Προφήτες, Ευαγγελιστές Και κάτω εμείς Μέσα στον πρώτο κύκλο όμως θα συναντήσει και την Παναγία μας και τον Τίμιο Πρόδρομο Μεταξύ των Αγγέλων Στον πρώτο πνευματικό κύκλο θα συναντήσει και την Παναγία μας και τον Τίμιο Πρόδρομο

Γιατί η Παναγία εκεί, τι δουλειά έχει εκεί πέρα;

Διότι η Παναγία μας ήτο μέσα στο σχέδιο του Θεού Γι' αυτό λέμε ότι η Θεοτόκος προέσιαν ιστορία Κι ο Τίμιος Πρόδρομος ήτανε μέσα στο σχέδιο του Θεού Περαυτού γάρ γεγραπτέ, λέγει ο Κύριός μας Ιδού αποστέλω τον Αγγελό μου προπροσώπους Για τον Ιωάννη μιλεί και γι' αυτό και η Εκκλησία μας όπως μιλήσαμε κάποιο βράδυ εδώ περί του Τιμίου Προδρόμου όταν έκανε το απολυτίκιό του εστάθηκε στη μαρτυρία του Κυρίου ΣΥ ΔΕ ΑΡΚΕΣΗ Η Μαρτυρία Του Κυρίου Πρόδρομαι Παναγία μας είναι στο σχέδιο του Θεού από καταβολής κόσμου γι' αυτό λέμε τὴν τιμιωτέραν τῶν Χερουβὶμ καὶ ἐνδοξοτέραν ἀσυγκρίτως τῶν Σεραφίμ και ο Τίμιος Πρόδρομος μέσα στο πρώτο περιβάλλον, στον πνευματικό αυτόν κύκλο

Διότι ήσαν μέσα στο σχέδιο του Θεού και θα χρησιμοποιηθούν, όταν θα έρθουν στον κόσμο, για να παίξουν τον ρόλο τους μαζί με τον Χριστό μας στο έργο της σωτηρίας του ανθρωπίνου γένους.

Στη συνέχεια υπάρχουν οι προφήτες και στο τέλος οι τέσσερις τέσσερες γωνίες, οι τέσσερις ευαγγελιστές που μαζί τους έχει ο καθένας ένα από τα ζώα που είδε ο Ιεζεκιήλ. Έχετε διαβάσει την Παλαιά Διαθήκη, ο Ιεζεκιήλ στο πρώτο του κεφάλαιο αναφέρει για τέσσερα ζώα.

Βέβαια βάζω και τον άνθρωπο. Έναν άνθρωπο, έναν βοῦν, έναν αετόν και έναν λέοντα. Με βάση αυτά είναι και εκείνο που λέει στην Εκκλησία τον επινίκιον ύμνον άδοντα, ο αετός βοώντα και κεκραγότα και λέγοντα.

Είναι του ανθρώπου και των τεσσάρων άλλων οι εκδηλώσεις.

Η αποστολή είναι η τελευταία. Έτσι έφτιαξε τον αγγελικό κόσμο ο Θεός, έπειτα έστειλε τους προφήτες και στη συνέχεια έστειλε τους αποστόλους και κήρυξαν στον κόσμο κάτω για να έρθουν κι αυτοί κάποια φορά να επιστρέψουν στην ποθηνή πατρίδα, να ξανάρθουν επάνω που λέμε.

Έπειτα αν κοιτάξει μπροστά του ο άνθρωπος θα βρεθεί μπροστά στο τέμπλο.

Θα πάει αμέσως ο νους του, αν ξέρει, αν διαβάζει πίσω στην παλιά εκκλησία, στην εκκλησία της Παλαιάς Διαθήκης. Το τέμπλαιο υπήρχε ως τύπος στην Παλαιά Διαθήκη και μάλιστα υπέστη ρωγμήν κατά την ημέρα που ο Χριστός μας εσταυρώθη.

Το καταπέτασμα εσχίσθη από άνωθεν έως κάτω. Ο μεν Χριστός μας σταυρωνόταν έξω της πόλεως, το τέμπλαιο όπως θα λέγαμε, το καταπέτασμα αυτό εσκίζεται στο ναό του Σολομώντος μέσα στα Ιεροσόλυμα. Το τέμπλαιο είναι τύπος της αμαρτίας και η αμαρτία είχε μπει σαν ένα παραβάν μεταξύ του Θεού και του ανθρώπου.

Ερχόμενος ο Χριστός μας και χύνοντας το αίμα του επί του Σταυρού, επέτυχε την ένωση και γίνεται αυτή η ένωση σήμερα με τον άνθρωπο δια της ωραίας πύλης.

πύλης, δια της Ωραίας Πύλης. Στην Ωραία Πύλη είναι τοποθετημένος ο νέος Αδάμ και η νέα Εύα. Αυτό, στο τέμπλο, αυτό το παραπέτασμα, αυτή την αμαρτία, τον τοίχο μεταξύ Θεού και ανθρώπου, το έβαλε η παρακοή του Αδάμ και της Εύας. Οι δύο πρωτόπλαστοι, ο Αδάμ και η Εύα, έβαλαν αυτό το παραπέτασμα και χώρισαν τον άνθρωπο από τον Θεό.

Για την αμαρτία της παρακοής. Ο νέος Αδάμ και η νέα Εύα, ο Χριστός. Ήρθανε, υπήκουσαν εκεί που πρώτοι παρήκουσαν. Και ξανάνοιξαν, δημιούργησαν επικοινωνία με τον Θεό. Και δημιούργησαν την ωραία λεγόμενη πύλη.

Δια της οποίας ο άνθρωπος εισέρχεται στη Βασιλεία των Ουρανών. Αλλά αλλαχόθεν δεν μπορεί να εισέλθει. Ο Τίμιος Πρόδρομος είναι αυτός ο οποίος με τη μεσιτεία του οδηγεί τους ανθρώπους στη Μετάνοια και στην Ωραία Πύλη.

Οι δύο άλλες πύλες, η δεξιά και η αριστερά προς το Ιερό που είναι στο Τέμπλεο, φρουρούνται παρά Αγγέλου. και ο Άγγελος απαγορεύει την είσοδο σε κανέναν από εκεί αλλαχόθεν και τον οδηγεί δια της Ωραίας Πύλης.

Αν θέλει ο άνθρωπος να επιστρέψει στη Βασιλεία των Ουρανών. Ποθεινήν πατρίδα παράσχου μοι, Παραδείσου πάλι ποίησον πολίτην με. Θα έρθει δια της ωραίας πύλης. Από άλλο μέρος δεν μπορεί να πάει. Οι άγγελοι φρουρούν τα άλλα τα μονοπάτια.

Θέλεις να περάσεις, εδώ θα πας. Αυτοί θα σε παραλάβουν.

Είδατε πολλές φορές έχει και μια σπάθα. Κρατάει εκεί και απειλεί και απαγορεύει την είσοδο. Μην κοιτάζετε εμείς που εισερχόμεθα εις το ιερόν, άνε φόβου και τρόμου. Και κληρικοί ακόμη εισέρχονται άνε φόβου και τρόμου.

Πολλῷ μᾶλλον εμείς οι λαϊκοί. Ορισμένοι βέβαια, όσοι τις περιουσίες τους προσφέρουν εις τον ναόν, έχουν τη γνώμη ότι έχουν αυτό το δικαίωμα. Δυστυχώς δεν το έχουν το δικαίωμα. Και για να εισέλθεις εις το ιερόν πρέπει να είσαι αναγνώστης ή ψάλτης ή ιερεύς.

Δεν μπορεί να εισέλθεις εκεί και ως έτυχε. Είναι μόνον τοις ιερεύσι βατόν, και διότι ο αναγνώστης ή ο ψάλτης είναι διάκονος της Εκκλησίας σε αυτόν τον κατώτερο κλήρο, θα πρέπει απαραιτήτως ο άνθρωπος να έχει τη λεγομένη ευχή, τη χειροθεσία, όχι από ιερέα, ο ιερεύς δεν έχει τέτοιο δικαίωμα, αλλά από επίσκοπο, για να εισέλθει.

Πολύ μάλλον οι γυναίκες οι οποίες εισέρχονται μέσα. Αλλοίμονό τους εν ημέρα κρίσεως. Προσέχετε το θέμα αυτό. Σήμερα οι ημέρες είναι άσχημες, αυτά τα πράγματα. Διότι δεν προσφέρονται οι άνδρες για να βοηθήσουν στην εκκλησία.

Στις βοηθητικές υπηρεσίες, και προσφέρονται πολλές γυναίκες. Και στην επαρχία που πηγαίνω ως επί το πλείστον βλέπω γυναίκες μέσα στο ιερό και ο ιερεύς τις δέχεται γιατί δεν έχει άντρες να εξυπηρετεί στην εκκλησία του.

Να την εξυπηρετήσει ο ίδιος, η γυναίκα να καθίσει απ' έξω. Δεν έχει καμιά δουλειά στο ιερό. Αμαρτάνει η ιδία και φυλαχτείτε όσο το μπορείτε αυτό το πράγμα. Δεν δέχεται ο Χριστός μας εν τη παρακοή να τον διακονήσουμε.

Δεν θέλει να μας βάλει να αμαρτήσουμε για να δήθεν να τον διακονήσουμε. Δεν κινδυνεύει ο Θεός. Εμείς κινδυνεύουμε για να βρεθεί κάποιος τρόπος.

Πάση περιπτώσει αυτό το λέγω έτσι για την ιστορία. Εκείνο μόνο που θέλω να σας πω είναι ότι βλέποντας την ωραία πύλη θα θυμηθείς ότι πρέπει οπωσδήποτε να περάσω από εδώ πέρα μέσα.

Δεξιά είναι ο Κύριος, ο Αδάμ που έκλεισε την πρώτη πόρτα και δεξιά είναι η Εύα. Αριστερά ο Κύριος και δεξιά η Εύα. Όπως βλέπουμε βέβαια εμείς εκεί, το έχουμε αριστερά και δεξιά. Οι δύο αυτοί έγιναν αιτία να εξωσθεί ο άνθρωπος, οι πρώτοι.

Οι δύο αυτοί τώρα που έχουν τοποθετηθεί οι νέοι έγιναν αιτία να σωθεί ο άνθρωπος. Αυτός που δίδει το ελευθέρας για τη Βασιλεία των Ουρανών. Που η είσοδος είναι η ωραία πύλη, εκτός από σολέας που λέγεται, λέγεται και ωραία πύλη.

Διότι από εκεί εισέρχονται οι ψυχές. Ουσιαστικά πουθενά αλλού, για τον τρόπο που σας είπα και αυτό που δηλώνουν οι άγγελοι και οι αρχάγγελοι. Θα πρέπει απαραιτήτως ο άνθρωπος να προσέχει εκείνο το ωραίο που λέγει η Εκκλησία μας προς την Παναγία μας και προς τον Κύριό μας.

Σώσον ημάς, Υἱὲ Θεοῦ. Αυτό σώζει. Ταῖς πρεσβείαις τῆς Θεοτόκου, Σῶτερ, σῶσον ἡμᾶς. Η Παναγία πρεσβεύει. Δεν σώζει η Θεοτόκος, πρεσβεύει η Θεοτόκος. Μεσολαβεί. Είναι μεσάζον πρόσωπο που παρακαλεί τον Χριστό μας. Και διότι τον κράτησε στην αγκαλιά της.

Τον βρεφούργησε, τον επότισε το γάλα της και λοιπά. Έχει μεγάλη παρρησία όπως καταλαβαίνετε. Και εμείς τη χρησιμοποιούμε και η εκκλησία μας. Ο Ορθόδοξος καμιά ευχή δεν προσφέρει στον Χριστό. Χωρίς να πει για την Παναγία.

Παναγίας Αχράντου. Δύο λέξεις λέγει της Παναγίας Αχράντου, αμέσως το πρόσωπο της Παναγίας στη μέση, εκτός των Αγίων που φέρει σε άλλες συναπτές, ομιλεί αυτές τις προσευχές που κάνει στο τέλος που επιστρατεύει όλους μάρτυρας, Αγίους, Θεοπάτορας κλπ.

Πάντως την Θεοτόκο την έχει δίπλα σε κάθε μικρή ή μεγάλη προσευχή η Εκκλησία μας. Γι' αυτό τους έχει τοποθετήσει στο τέμπλεο εκεί και τους βλέπει ο άνθρωπος και σκέφτεται τι έργο κάνουν αυτοί και ποιο έργο ήρθαν να διορθώσουν αυτοί.

Αυτοί οι δύο διορθώσαν αυτά που εγκρέμησαν οι άλλοι γρηγορότερα. Τες πρεσβείες Θεοτόκου, Σώτερ σώσον ημάς, σώσον ημάς Υιέ Θεού. Ο Χριστός λοιπόν σώζει, Θεοτόκος πρεσβεύει. Τι είναι ο τρόπος; Σώζει ο Χριστός, η σωτηρία του ανθρώπου αρχίζει από το βάπτισμα του και τελειώνει βέβαια στο μαρτύριο.

Αλλά αν θέλει να διατηρήσει το βάπτισμα του θα πρέπει να διατηρήσει μίαν επαφή με τον Χριστό στην ωραία πύλη. Η συνάντηση του ανθρώπου με τον Χριστό γίνεται πρώτα στην ωραία πύλη και έπειτα στον ουρανό.

Γιατί στον ουρανό θα τον δούμε είτε τον θέλουμε είτε όχι. Αν τον δούμε ως δικαστή και από μακριά θα μας πει πορεύεστε, δεν πλησιάσουμε καν. Όσοι συμφιλιωθούν με τον Χριστόν, τον πιστεύουν, τον παρακαλούν, τον παραδέχονται, τον αναγνωρίζουν.

Τον λαμβάνουν, τον λαμβάνουν, όσοι δε έλαβον αυτόν, έδωκεν αυτοίς εξουσίαν τέκνα Θεού γενέσθαι. Ούτε παιδί του Θεού, ούτε Πάτερ ημών μπορεί να πει ο άνθρωπος εφόσον δεν λαμβάνει τον Ιησού Και ο Χριστός ο Ιησούς λαμβάνεται όταν μεταλαμβάνεται δια της Θείας Κοινωνίας Θεία Κοινωνία Ιησού, Θεία Επικοινωνία με το Χριστό Αυτή λοιπόν η συνάντηση, αυτή η επικοινωνία, η σωτήρια επικοινωνία γίνεται μπροστά στο τέμπλο Συγκεκριμένα στο μέσον, εκεί που είναι ο Σολέας, που είναι η ωραία πύλη Που συναντάται το πλάσμα με τον πλάστη του Και μεταλαμβάνει τον πλάστη του και μεταποιείται Από φθαρτός σε άφθαρτος Από πρόσερος σε όνειος, από χώμα σε

Καταλαβαίνετε, εκεί Φανταστείτε και πάντοτε θα πρέπει μόλις μπαίνει μέσα λέει Αξίωσέ με Χριστέ μου Εδώ να συναντηθώ μαζί σου και να με αξιώσεις Εδώ έχει την ισχύν εκείνη μικρή προσευχή η ταπεινή που λέγει Προ των θυρών σου παρέστηκα και των δεινών λογισμών ουκ αφίσταμαι Είναι εκεί που στέκεσαι μπροστά και περιμένεις τον Χριστό εν τω Αγίω Ποτηρίω να έρθει και να σου προσφερθεί να επικοινωνήσεις μαζί του Να αλλάξει η φύση σου, να γίνει κατάλληλος δια την Βασιλεία των Ουρανών και ο άνθρωπος ο οποίος συναντάται εκεί στο κέντρο του τέμπλου με τον Χριστό έχει ελευθέρας δια των Ουρανών.

Εάν δεν συναντηθεί ο άνθρωπος με τον Χριστό στον κόσμο τούτο, ούτε στον κόσμο εκείνο θα συναντηθεί με τον Χριστό. Από μακριά θα πάρει το νεύμα: «Πορεύου τω διαβόλω και τοις αγγέλοις αυτού». Αν, λοιπόν, θέλουμε και πιστεύουμε ότι η θέση μας υπάρχει στον ουρανό, και η Εκκλησία έχει θέσει στην εξόδιο ακολουθία «Την ποθεινήν πατρίδα παράσχου μοι, Παραδείσου πάλιν ποιῶν πολίτην με», να με ξανακάνεις πολίτη του Παραδείσου, θα πρέπει να εφαρμόσουμε αυτό μπροστά εκεί στο τέμπλο.

Ο Τίμιος Πρόδρομος είναι αυτός που οδηγεί στο Χριστό, η Παναγία μας είναι αυτή που πρεσβεύει στο Χριστό, είναι το στενό περιβάλλον του Κυρίου, άνθρωποι της Παλαιάς Διαθήκης, άνθρωποι από καταβολής κόσμου γραμμένοι στα βιβλία ότι θα ήρθαν να παίξουν το ρόλο αυτού του ανθρωπίνου γένους να το επαναφέρουν εις τον Παράδεισο εκεί που του έξωσε η παρακοή του Αδάμ και της Εύας.

και το σέβασμα. Τώρα, λοιπόν, είναι όταν βλέπεις αυτά που σας είπα. Ο Χριστός μας είπε σαφώς για όλους αυτούς, όταν κατήρθε κάτω και έκαμε αυτά που έκανε, έστειλε: «Πορευθέντες, μαθητεύσατε πάντα τα έθνη, βαπτίζοντες αυτούς στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος». Δηλαδή, από εκεί ξεκινάει και γίνονται και όλα τα υπόλοιπα στη συνέχεια. Τώρα, στη συνέχεια, μπορεί ο άνθρωπος να σκεφτεί και άλλα πράγματα αναφορικώς με αυτά.

Θα πρέπει να δει το Δεσποτικό. Θα πρέπει να δει τις άλλες καντήλες οι οποίες καίνε, όπως έχουμε πει και άλλη φορά, μέσα στην Εκκλησία. Εν σχέση με τις άλλες καντήλες που καίνε και σε αυτόν τον Χριστό ακόμη υπάρχει φως. Υπάρχει κανδήλα που καίει έλεον.

Στο Δεσποτικό θα δει ότι δεν υπάρχει κανδήλα να καίει λάδι. Και εσύ εκείνο που έχουμε πει κάποτε άλλοτε. Εκεί είναι οι κρίσεις Εδώ μπροστά στο ιερό είναι το έλεος, η μετάνοια, η επιστροφή Εκεί είναι οι κρίσεις Γι' αυτό ακριβώς δεν καίει έλεος, έλεον διότι δεν υπάρχει έλεος κατά την κρίση Ο άνθρωπος πρέπει εδώ να τα συμβιβάσει με τον Χριστό Διαφορετικά τον περιμένει η κρίση εκεί πέρα Και στην κρίση δεν υπάρχει έλεος Όπως εργάστηκες, σκέφτηκες, επολιτεύτηκες, έτσι ακριβώς θα απολαύσεις Μέσα στην εκκλησία υπάρχουν δύο μέρη που υπενθυμίζουν την κρίση Είναι το δεσποτικό αφενός και η αξίνη η οποία κείται στη ρίζα του δέντρου του Τιμίου Προδρόμου

Και αυτή είναι η δικαιοσύνη του Θεού Ο Τίμιος Πρόδρομος ενόμισε τότε ότι ο Χριστός ερχόμενος θα πάρει την αξίνη και θα καθαρίσει το αλώνι Αλλά δεν έγινε αυτό Ο Χριστός μας δεν ήρθε να κρίνει τον κόσμο τότε Αλλά είναι να σωθεί ο κόσμος δι' αυτού Ούτε να σώσει τον κόσμο Να σωθεί ο κόσμος δι' αυτού Αυτή είναι η σωστή τοποθέτηση

Ο Θεός θέλει. Διότι, για να σωθεί ο άνθρωπος, πρέπει να θελήσει και ο άνθρωπος. Ο Θεός πάντας θέλει σωθήναι και εις επίγνωσιν αληθείας ελθείν. Όταν ο άνθρωπος, όμως, δεν θέλει, δεν μπορεί ούτε ο Θεός να τον σώσει. Γι' αυτό, να σωθεί ο κόσμος δι' αυτού. Έριξε ο Θεός το σωτήριον αυτό σχοινί εις τον κόσμο, που λέγεται Χριστός. Και εμείς, οι οποίοι κάτω είμεθα στο πηγάδι εδώ.

Είμαστε υποχρεωμένοι από το συμφέρον μας να πιαστούμε από αυτό το σωτήριον σχοινί να μας βγάλει επάνω. Διότι δια του Ιησού επιστρέφει ο άνθρωπος στον Παράδεισο. Δεν επιστρέφει από τα έργα του.

Χάριτι εστέ σεσωσμένοι, όχι απ' τη δικαιοσύνη μας. Μη κάνουμε καλά έργα αλλά για να υποχρεώσουμε, για να γραφτεί το όνομά μας μεταξύ των ευεργετών, να δουν το όνομά μας στην εφημερίδα. Κάνουμε τέτοια έργα για να μας κουνάνε την ουρά τους οι ευεργετημένοι, να μας χαμογελούν πάντοτε για να υποχρεώνουμε, αλλά από αυτό δεν βγαίνει τίποτα.

Είναι θέμα ζωής και θανάτου. Ο άνθρωπος πρέπει να γίνει καινούριος άνθρωπος και καινούριον άνθρωπο τον κάνει μόνο ο Χριστός.

Πρέπει να αλλάξει ο Χριστός, πρέπει να αλλάξει η φύση του ανθρώπου, πρέπει να αλλάξει το αδαμιαίο του ανθρώπου και να κοινωνήσει το αίμα Χριστού, να γίνει καινούργιος άνθρωπος, για να ξαναπεράσει μέσα. Όλη αυτή τη δουλειά την κάνει ο Χριστός των κόσμων τούτων και ο άνθρωπος είναι υποχρεωμένος να τον χρησιμοποιήσει, τον Χριστό. Δεν ήρθε, λοιπόν, ο Χριστός στον κόσμο για να κρίνει τον κόσμο, διότι, αν είχε πρόθεση να κρίνει τον κόσμο, και ανά πάσα στιγμή που αμάρτανε ο κόσμος, εκρίνετο από τον Χριστό.

Από τον Χριστόν δεν έπρεπε να υπάρχει κανένας. Η δικαιοσύνη του Θεού έπρεπε να μας έχει απαλείψει από της γης. Αλλά ήρθε και δίδει ευκαιρία στον άνθρωπο να πιστεύσει στον Χριστόν, να κάνει τη ζωή που λέει ο Χριστός, να χρησιμοποιήσει τους τρόπους και τις μεθόδους που λέει ο Χριστός, να επιστρέψει στο πανδοχείο και στους πανδοχείς, να θεραπεύσει τα τραύματά του από τον σατανά, όταν περιέπεσε στους ληστές.

Λιστάς εδώ και λοιπά ότι έχει τις αμαρτίες του, και έτσι μόνο θα μπορέσει να επιστρέψει πίσω. Τα δύο λοιπόν, λέγω, μέρη αυτά είναι τα μέρη τα οποία υπενθυμίζουν στον άνθρωπο την κρίση. Τόσον το τσεκούρι αυτό που υπάρχει στη ρίζα του δέντρου, που είναι η δικαιοσύνη του Θεού, και για να κόψει ένα τσεκούρι κάποια ξύλα, πρέπει κάποιος να το πάρει στο χέρι του, και δεν το πήρε ακόμη ο Χριστός. Και σήμερα ζούμε στον αιώνα της χάριτος και της μακροθυμίας του Θεού, δεν ζούμε στη δικαιοσύνη.

Λέγουμε στη δικαιοσύνη του Θεού. Γι' αυτό και ο Παύλος, όταν γράφει προς Εβραίους, το τέταρτο κεφάλαιο, λέει να προσέλθουμε μετά παρρησίας Στων θρόνων της χάριτος Και έχω ακούσει πολλούς που προσεύχονται Και λένε Παρουσιαζόμαστε, Λέει στων θρόνων της δόξης σου και σε παρακαλούμε και σε ικετεύουμε.

Όχι Της χάριτος, όχι της δόξης. Στον Πατέρα δεν μπορείς να παρουσιαστείς.

Ο Χριστός θα σε παρουσιάσει στον Πατέρα και δια Ιησού θα περάσει στον Πατέρα. «Εν ονόματι Ιησού Εσταυρωμένου, Πάτερ Άγιε», θα είναι η προσευχή σου. Πρεσβείες, θα περάσεις από εκεί. Ουδείς μπορεί να φτάσει στον Πατέρα ει μη δι’ εμού, λέει ο Χριστός. Πώς εσύ φτάνεις στο θρόνο της δόξης; Δεν έχουμε ακόμη δικαιοσύνη Θεού. Η δικαιοσύνη του Θεού ενεργεί ένα τοις εκατομμυρίοις. Είναι εν ημίν η ανάπαυση.

Ούτε η κακία και η ασέβεια τιμωρείται στον αιώνα, ούτε η δικαιοσύνη αμείβεται στον αιώνα. Σε λίγες περιπτώσεις θα έχουμε μία κατάκριση και έναν έπαινο. Οι 999 μένουν για την γενική κρίση.

Γι' αυτό βλέπουμε πολλούς ανθρώπους ασεβέστατους που έκαμαν ζωή εδώ πέρα πριγκιπική. Τους περιμένει όμως από εκεί του Θεού η άγρα να τους πιάσει, όπως συνέβη στον Πλούσιον. Από εδώ τάφαγε, γλέντησε και λοιπά, πάτησε επί πτωμάτων και επί αυτού του Λαζάρου ακόμη.

Όμως από εκεί, απέλαβες του λέει τα αγαθά σου, τώρα εδώ τα άσχημά σου. Αυτός παρηγορείται και εσύ θα οδυνάσαι. Δικαιοσύνη του Θεού είναι πάντοτε πέραν του τάφου, να έχετε υπόψη σας.

Υπόψη σας. Αλλοίμονο σ' αυτούς που νομίζουν ότι ο Χριστός είναι ανάπηρος, του λείπει το ένα πόδι, γιατί έτσι τους συμφέρει να τον βλέπουμε μόνο σαν καλόν, σαν αγάπη, σαν έλεος. Και ποιος μπορεί να πει: δεν είναι καλός, δεν είναι αγάπη, δεν είναι έλεος; Αλλά είναι και δικαιοσύνη, και η δικαιοσύνη του Θεού ενεργεί πάντοτε πέραν του τάφου, πέραν της ύλης. Θα δεις από εδώ τον κακό να τιμωρείται και τον καλό να αμείβεται; Ένα τοις χιλίοις.

Τα 1999 θα τακτοποιηθούν τότε, κρήτων τι προβλεψαμένου ή να μην χωρίς σιμών τελείο θόση λέγει ο Παύλος Για όλους αυτούς οι οποίοι τους φάγανε θηρία, ζήσανε μέσα σε δέρματα από κατσίκες, σε σπηλιές της γης, και και εν τούτοις δεν εδικαιώθησαν, λέει, ακόμη· δεν έλαβαν τον στέφανον ακόμη, κρείττον τι προβλεψαμένου.

Κάτι καλύτερο, λέει, έχει βρει, ώστε σε μια μέρα μεγάλη όλοι μαζί, χωρίς μόνοι να τελειωθούν, να γίνει το πανηγύρι το μεγάλο και να αμείψει τους ανθρώπους οι οποίοι εργάστησαν, επίστευσαν, υπέφεραν στον κόσμο τούτον για το όνομα του Χριστού.

Και να δώσει και την απάντηση σ' αυτούς που ασέβησαν με τον τρόπο τους, να τους πει το «πορεύεσθε απ' εμού οι κατηραμένοι» και τα τοιαύτα. ώστε όλη αυτή η εικόνα υπενθυμίζει στον άνθρωπο πως πρέπει να ενεργήσει, και το τέμπλο με τα ανάλογα και το δεσποτικό που σας είπα, και του Τιμίου Προδρόμου η Αξίνη και ο Πολυέλαιος επάνω ο Παντοκράτωρ.

Με τι τρόπο θα πρέπει να ανεβούμε επάνω δια του Ιησού;

του Ιησού. Τώρα, μέσα εκεί ακόμη, αν θέλει ο άνθρωπος να εγκύψει, θα συναντήσει και πολλά άλλα πράγματα. Γίνεται πολλές φορές συζήτηση περί Αγίων Τόπων. Άλλοι έχουν αξιωθεί και έχουν πάει, ή μάλλον άλλοι έχουν καταξιωθεί και έχουν πάει, και άλλοι δεν έχουν αξιωθεί να πάνε. Διότι δεν ξέρω αν προσέχετε τις εκφράσεις της Εκκλησίας. Λέγει, προτού να πει το Ευαγγέλιο. Θα πει το Ευαγγέλιο, ομιλεί να μας καταξιώσει να πούμε το Ευαγγέλιο.

Είναι μεγάλη τιμή να ακούσεις το Ευαγγέλιο. Μεγάλη τιμή. Και αν ο άνθρωπος είχε μάτια Νίκωνος του Μετανοείτε, θα έβλεπε όταν ο Διάκονος ή ο Αρχιερεύς ή ο Πρεσβύτερος αναγινώσκει το Ευαγγέλιο, ότι άγγελοι Κυρίου παίρνουν τα λόγια και τα ανεβάζουν στον ουρανό.

Έτσι εδώ, ο Άγιος Νίκων ο «Μετανοείτε», την ώρα που ο ιερεύς έλεγε το Ευαγγέλιο, τα λόγια αυτά δεν τα άφηνε να πέσουν κάτω. Σαν ένα πράγμα, σαν ένα μαγκανοπήγαδο, τα ανέβαζε στον ουρανό. Εμείς όμως έχουμε μεσάνυχτα από αυτά.

Δεν καν ξέρουμε τι γίνεται εκείνη την ώρα. Τι είναι αυτό που βγαίνει να διαβάσει, τι ρόλο παίζει αυτός που το διαβάζει και ποια η ευθύνη ημών έναντι αυτών των οποίων και βλέπουμε και ακούμε. Αν λοιπόν λέγω όσοι κατηξιώθησαν και πήγαν στους Αγίους τόπους, δεν θα είχαν πάει, θα μπορούσαν όλους αυτούς τους Αγίους τόπους να τους βρουν μέσα στην Εκκλησία.

Οι πατέρες λένε ότι υπάρχουν και μέσα στην Εκκλησία οι Άγιοι τόποι. Ε, παραδείγματι, βλέπεις το Άγιον Δισκάριον, το Άγιον Δισκάριον λέγει, σημαίνει τη φάτνη, η φάτνη που είναι στη Βηθλεέμ, η Βηθλεέμ που είναι μες στην εκκλησία, η πρόθεση, αυτό το θολωτό που υπάρχει αριστερά, εκεί που πάμε και δίνουμε την προσφορά μας,

Μπροστά μας αυτό, λοιπόν, το θολωτό, εκεί που έχει μέσα το Άγιον Δισκάριον, εκεί που γίνεται η προσκομιδή, εκεί είναι η Βηθλεέμ και το Δισκάριον είναι η φάτνη, επάνω στο οποίο ανεβαίνει ο Χριστός. Εγεννήθη ο Χριστός. Μπορείς να τα δεις όταν θα βρεθείς εκεί. Εκεί επάνω στο Δισκάριο είναι και ένα άλλο, ένα αστέρι, ένας σταυρός που είναι σαν αστέρι. Είναι το αστέρι που «ελθών έστη, όπου είναι το παιδίον». Και αν κανείς πάρει την ακολουθία της προσκομιδής και διαβάσει εκεί εκείνα που φτιάχνει ο ιερέας, με όλα εκείνα που υπάρχουν μέσα, θα καταλάβει ότι πράγματι δεν κάνει τίποτα άλλο, ει μη αντιγράφει τους Αγίους Τόπους και τα γενόμενα εις αυτούς. Βλέπει, παραδείγματι, το Άγιον Ποτήριο. Τι είναι το Άγιον Ποτήριο; Θα πρέπει να θυμηθεί. το ποτήριον εκείνο που επήρε ο Χριστός και έδωσε το αίμα του στους Αποστόλους. Και συνεχίζει σήμερα προσφέροντας αυτό το Άγιο Ποτήριο στην Εκκλησία του να το δίδει στους δικούς του τους αδελφούς σήμερα που τον επίστευσαν.

Πώς λέγει εκεί ο Λουκάς, και λαβών λέγει το ποτήριον και ευχαριστήσας έδωκεν αυτοίς λέγων·

Πίετε εξ αυτού πάντες, τούτο εστί το αίμα μου, το της Καινής Διαθήκης, το υπέρ υμών και πολλών εκχυνόμενον, εις άφεσιν αμαρτιών. Έτσι δεν κάνει, μεταλαμβάνει ο δούλος του Θεού, η δούλη του Θεού, το σώμα και το αίμα του Χριστού, εις άφεσιν αμαρτιών και ζωήν την αιώνιον.

Αυτή είναι μια προέκταση.

Βλέπει τον σπόγγο, δεν υπάρχει ένας σπόγγος εκεί μέσα που τον βάζουν μέσα εκεί πέρα; Βλέπει την Αγία Λόγχη. Υπήρξε κατά τη Σταύρωση και σπόγγος και λόγχη ή δεν υπήρξανε; Ε, είναι αυτά. Αν θα δείτε εκεί που κάνει την προσκομιδή ο ιερεύς, κεντάει με τη λόγχη και νύττει την πλευρά, και «εξήλθε», λέει, «αίμα και ύδωρ», και παίρνει το μπουκάλι και ρίχνει κρασί και παίρνει το νερό και ρίχνει.

Και ο εωρακώς μεμαρτύρηκε και αληθινή η μαρτυρία αυτού. Δηλαδή ο Ιωάννης που ήταν από κοντά τα είδε αυτά ότι έτσι έγιναν. Τα μαρτύρησε και τα έγραψε γιατί είναι ο μόνος Ευαγγελιστής ο οποίος παρακολούθησε τα πράγματα από κοντά και τα γράφει εξ εμπειρίας του, δεν τα έχει από πληροφορίες, τα γράφει αφ' αυτού του, τα είδε αυτός.

και όταν εκεί κάνει ο ιερεύς λέει «εἷς τῶν στρατιωτῶν λόγχῃ αὐτοῦ τὴν πλευρὰν ἔνυξε, καὶ εὐθέως ἐξῆλθεν αἷμα καὶ ὕδωρ», όπως σας είπα, και μάλιστα κατά την ώρα που γίνεται εκεί η προσκομιδή λέγει ο ιερεύς «Ἐξηγόρασας ἡμᾶς ἐκ τῆς κατάρας τοῦ νόμου τῷ τιμίῳ σου αἵματι· τῷ σταυρῷ προσηλωθείς καὶ τῇ λόγχῃ κεντηθείς, τὴν ἀθανασίαν ἐπήγασας ἀνθρώποις· Σωτὴρ ἡμῶν, δόξα σοι». Είναι λόγια παρμένα από εκεί. Κεντά την πλευρά του Ιησού. Ο αμνός που βγαίνει, τον οποίο κεντάει έπειτα, είναι η πλευρά του Χριστού. Πλευρά του Αδάμ. Ποια είναι η πλευρά του Αδάμ, ξέρετε;

Η Εύα Η Εύα έτεκε θάνατον με την παρακοή Η πρώτη πλευρά του Αδάμ του Παλιού έτεκε θάνατον και δίδεται τώρα η πλευρά του νέου Αδάμ και θεραπεύει τον θάνατον δια του βαπτίσματος και δια της Θείας Κοινωνίας, το αίμα και το ύδωρ αυτά συμβολίζουν που ήδη ήταν από την πλευρά του.

Και θα πρέπει να έχει ο άνθρωπος υπόψη του ότι όλα λαμβάνουν χώρα εκεί, κατά την ώρα κατεξοχήν της προσκομιδής, από το πρόσφορο εκείνου που δυστυχώς η σημερινή χριστιανή δεν θέλει να φτιάξει να πάει στην Εκκλησία.

Αγόραστο πρόσφορο να μην πάτε στην εκκλησία ποτέ σας.

Δεν είναι κατάλληλο, δεν είναι καθαρό, δεν είναι περιποιημένο. Δεν μπορεί να γίνει σώμα και αίμα Χριστού αυτό. Εκτός των μαρτυριών που έχουμε δυστυχώς, λείπει μια σίτα και λίγο εκλεκτό αλεύρι να γίνει ένα προσφοράκι μικρό να πάει για τους εκοιμημένους.

Όταν με τη σειρά μας περάσουμε και εμείς το γεφυράκι από εκεί, τότε θα καταλάβουμε τι ζημιά εκάμαμε και σε αυτούς που είχαν φύγει μπροστά και στον εαυτό μας. Διότι αυτοί που θα μείνουν πίσω, αν εμείς σήμερα το παίρνουμε από το φούρναρι, εκείνοι δεν θα το πάρουνε καθόλου από το φούρναρι.

Δεν θα μας στείλουνε καθόλου. Και τότε θα καταλάβουμε τι θα πει πρόσφορο, τι θα πει περιποιημένο και πώς το δέχεται ο Θεός και πώς δέχεται μέσα σε εκείνο που φτιάχνεις εσύ με τα χέρια σου να δώσει το σώμα του και το αίμα του στους ανθρώπους να τον κοινωνήσουν.

Βλέπει στην Αγία Τράπεζα, υπάρχει η Αγία Τράπεζα εκεί. Πρέπει, δηλαδή, να ενθυμείται ο άνθρωπος την Αγία Τράπεζα. Είναι η τράπεζα πρώτον η οποία, επί της οποίας μάλλον ο Κύριος παρέδωκε το μυστήριον και ταυτόχρονα είναι και ο τάφος του Κυρίου.

ο Τάφος του Κυρίου, γι' αυτό όταν βγαίνει με τα Άγια και επιστρέφει μέσα, βάζει τα τίμια δώρα εκεί επάνω στην Αγία Τράπεζα και λέγει: «Ο Ευσχήμων Ιωσήφ, από του ξύλου καθελών το άχραντόν σου σώμα...» Τι δουλειά έχουν αυτά εκεί πέρα; Συμβολίζει τον Τάφον: «σινδόνι καθαρά ειλήσας και αρώμασιν, εν μνήματι καινώ κηδεύσας απέθετο». Και στη συνέχεια λέγει: «Ως ζωηφόρος, ως Παραδείσου ωραιότερος, όντως και παστάδος πάσης βασιλικής αναδέδεικται λαμπρότερος, Χριστέ, ο τάφος σου, η πηγή της ημών Αναστάσεως».

Είναι λοιπόν και η τράπεζα, θα θυμάσαι, που έδωσε ο Χριστός μας το σώμα του και το αίμα του τη Μεγάλη Πέμπτη το βράδυ θα βλέπεις, το βλέπεις όμως και ως τον τάφον όπου ο Νικόδημος με τον Ιωσήφ τον περιποιήθησαν και τον έθαψαν εκεί.

Βλέπεις τον Ειλητόν, ο Ειλητόν είναι η Σινδόνα που εδίπλωσαν τον Κύριό μας. Βλέπεις επίσης τον Αέρα, είναι η πέτρα η οποία ετέθη επί του τάφου. Έχει επίσης κι άλλες μικροεκδηλώσεις. Τι συμβολίζει όταν βγαίνει στην πρώτη είσοδο;

Τι συμβολίζει όταν βγαίνει στην άλλη είσοδο; Βλέπετε πάντοτε προηγείται μπροστά ένα μανάλι. Ένα φως. Αυτός είναι ο τίμιος πρόδρομος που πηγαίνει μπροστά. Σήμερα η πολυτέλεια των κυρίων και κυριών συμβούλων στην εκκλησία έχει κάνει τρεις προδρόμους, τέσσερις προδρόμους, δύο προδρόμους κλπ.

Δεν ξέρουν οι άνθρωποι. Ήταν να δείξουν κάτι όμορφο, να φτιάξουν μια ακολουθία, να βγούνε τα Άγια, ξέρω 'γω, και βάζουν ένα, πρέπει να είναι. Ένας είναι ο Τίμιος Πρόδρομος, ο οποίος προηγείται. Έχει το λόγο του αυτό το μαναλάκι το μικρό. Μη βάνεις δύο τρία, ένα. Αυτό είναι.

Δεν το ξέρει βέβαια ο κόσμος, τι σημαίνει, ούτε ο άλλος που το παρουσιάζει το ξέρει. Τώρα τι θα κάνει ο Θεός δεν ξέρω εγώ, ελπίζω να μην μας παρεξηγεί, για καλό πάμε. Αλλά αυτό δεν είναι σύμφωνο με εκείνο που θέλει να διδάξει και να υπενθυμίσει η Εκκλησία.

Βλέπεις επίσης όταν βγαίνει στα Άγια είναι που έρχεται στο δημόσιο βίο ο Χριστός. Και έπειτα εισέρχεται μέσα για να θυσιαστεί. Πηγαίνει μέσα να θυσιαστεί, πρέπει να κλείσουν οι πόρτες όταν μπει μέσα. Κακώς δεν κλείνουν οι πόρτες, η ωραία πύλη πρέπει να κλείσει.

Και να ξανανοίξει έπειτα στο μετά φόβου. Δεν πρέπει να είναι ανοιχτή η πύλη, πρέπει να είναι κλειστή η πύλη. Ωραία πράγματα έχει το Άγιον Όρος. Όταν πάτε εκεί, εκεί θα δείτε ακριβώς πως πρέπει να γίνεται η λειτουργία.

Λειτουργία. Δυστυχώς οι πατέρες μας πηγαίνουν στο εξωτερικό. Στο εξωτερικό δεν πάνε; Ξέχασαν το «εξ ανατολών το φως» και πηγαίνουν στη Δύση για να φέρουν το φως. Είναι αλήθεια ότι μαθαίνουν επιστήμη. Αλλά αυτή την τέχνη όμως, του λειτουργείν, μόνο στο Άγιον Όρος ο άνθρωπος θα πάει να τη βρει, εκεί που κρατιέται η παράδοση, και θα δει. Και ο άνθρωπος θα δει πολλά πράγματα, τα οποία εμείς δεν τα κάνουμε εδώ, διότι δεν τα διδαχθήκαμε, εν πάση περιπτώσει.

Ώστε θα πρέπει να νομίζει ότι μπορεί να βρει και τη Σταύρωση και τη Γέννηση δηλαδή στην Βηθλεέμ εκεί που σας είπα στην πρόθεση και τη Σταύρωση και την Ταφή και την Ανάσταση. Βλέπει δηλαδή τους Αγίους τόπους μέσα στην Εκκλησία διότι όλα αυτά είναι συνδεδεμένα με τον Χριστό και με τους πιστούς οι οποίοι πρέπει από αυτά να έχουν μια γνώμη.

Βέβαια ορισμένοι αξιώθησαν και τα πάτησαν και τα προσκύνησαν και μια και δυο και τρεις και πέντε. Ένας κύριος έχει πάει 21 φορές στους Αγίους Τόπους. Και όσες φορές να πας δεν χορταίνεις γιατί όσα να λέμε εδώ εμείς είναι αστεία εν σχέση με εκείνα εκεί.

Εδώ είναι η κνίσα από την μπριζόλα, εκείνη η μπριζόλα. και αν είναι δυνατόν να χορτάσει κανείς με τη μυρουδιά τότε να μην πάει ποτέ στους Αγίους Τόπους. αλλά δεν χορταίνει με τη μυρουδιά, είναι ανάγκη να πάει όπως νομίζει.

διότι ακούει «μετά φόβου Θεού, πίστεως» και αυτός δεν προσέρχεται. Ότι μόνο με τη φωνή θα αγιαστεί είναι γελασμένος· θα πρέπει να μετάσχει, να παρακαθήσει. Να εφαρμόσετε εκείνο που είπε ο Χριστός μας: «Γεύσαστε και είδετε ότι χρηστός ο Κύριος».

Είναι δηλαδή ζωή, δεν είναι θεωρία. Όσο να σας λέγω εγώ ότι είναι γλυκό το μέλι, άμα δεν τραβήχτε μια δαχτυλιά δεν ξέρετε πόσο είναι γλυκό το μέλι. Έτσι είναι, είναι ζωή ο χριστιανισμός, δεν είναι όπως τον τοποθετούν οι άνθρωποι.

Μέσα στα άλλα υπάρχει και το θυμιατήριον.

Βλέπετε πολλές φορές ο ιερεύς ή ο αρχιερεύς ή ο διάκονος εξέρχονται και μας θυμιούν έτσι. Αν είναι αρχιερεύς αρχίζουν από τον αρχιερέα. Ο αρχιερεύς είναι η ζωντανή εικόνα του Χριστού. Όταν είναι αρχιερεύς στην εκκλησία πρώτα θα λιβανιστεί που λέμε ο αρχιερεύς και έπειτα ο Χριστός.

Χριστός είναι η εικών του Χριστού, εδώ είναι η ζωντανή εικών του Χριστού.

Στη συνέχεια παρουσιάζεται στους ανθρώπους, κρατάει αυτό το θυμιατήριο που θα πρέπει να γνωρίζει ο άνθρωπος και αυτού την αξία και τη σημασία και το προβάλλει στους ανθρώπους και μια στον εαυτόν του, μια στον άλλον, μια στον εαυτόν του, μια στον άλλον, μια στον εαυτόν του και αυτό κάνει στη συνέχεια όλους τους ανθρώπους.

Ανθρώπους. Δεν ξέρω αν το έχετε προσέξει πως είναι. Έχει τρεις αλυσίδες, από τις οποίες εξαρτάται το υπόλοιπο. Με δυο δεν μπορεί να σταθεί. Με ένα δεν μπορεί να σταθεί. Χρειάζονται τρεις για να κρατήσουν το υπόλοιπο. Οι τρεις αλυσίδες κρατούν έναν τάφο από κάτω, μια υποδοχή. Μέσα, αυτή η υποδοχή έχει έναν άνθρακα. Από τον άνθρακα βγαίνει ένα θυμίαμα. Επάνω επίσης υπάρχουν...

και στην κορυφή επάνω ή από κάτω ένας σταυρός. Ολόκληρο αυτό αν το πιάσει το κρεμάς ένας άνθρωπος στο χέρι και το κοιτάξει είναι ολόκληρο το δόγμα της Εκκλησίας. Οι τρεις αλυσίδες είναι το τρισυπόστατο της Θεότητος.

Η κοιλία από κάτω, ένθα ο άνθραξ και το θυμίαμα, είναι η Θεοτόκος που εδέχθη μέσα τον άνθρακα το Χριστό και το Πνεύμα του Άγιου που είναι το θυμίαμα. το δόγμα. Τα 12 κουδουνάκια είναι οι 12 Απόστολοι. Όταν το κρατήσεις έτσι, έχεις ολόκληρο το δόγμα. Το παίρνει λοιπόν στις άλλες ο ιερεύς και σου λέει, το βλέπεις αυτό, εγώ το πιστεύω, εσύ το πιστεύεις, εγώ το πιστεύω, εσύ το πιστεύεις, εγώ το πιστεύω, εσύ το πιστεύεις, αυτό δεν κάνει.

Τότε ο άνθρωπος πρέπει να βάλει το χέρι του εδώ, εδώ στο στέρνο του, εδώ στην καρδιά του, εδώ στην κοιλιά του, και να πει: «Ναι, το πιστεύω». Ύστερα κάνει τον σταυρό του. Θα κλίνεις και θα πεις: «Ναι, το πιστεύω» ή «Σε ευχαριστώ που με θυμιάζεις». Ναι, ευχαριστώ.

Κάνεις υπόκλιση. Άμα θα δεις, κάνεις τον σταυρό σου· δεν είναι ο σταυρός εκεί, αλλού είναι ο σταυρός σου. Το κάθε ένα έχει την ώρα του, το κάθε ένα έχει τη δική του σημασία, τη δική του διδασκαλία. Γι’ αυτό ακριβώς λέει: παιδεία και παπάδες. Επτά κουδούνια, τέσσερα κουδούνια· πέσαν τα άλλα, δεν τα μαζέψανε· έντεκα κουδούνια. Μα είναι δώδεκα οι Απόστολοι. Γιατί, γέροντά μου, παραστρατείς; Αγοράζεις καινούργια, το κάνεις σωστό. Γιατί;

Πάρε θυμίαμα εκλεκτό, είναι το πνεύμα των Αγίων· πώς θα το κάνουμε αυτό;

Δεν έχει τίποτα λοιπόν η Εκκλησία μας μέσα περιττό. Δεν έχω περιθώριο να συνεχίσω. Θεού θέλοντος, συνεχίσουμε σε μια άλλη ομιλία. Όμως κρατείτε ό,τι νομίζετε. Και όταν μπαίνετε μέσα εκεί, να νομίζετε ότι μπαίνετε στο παλάτι του βασιλιά.

Και εκεί μέσα θα αλλάξει η ζωή μας, η φύση μας το παν για να ετοιμαστούμε για την άλλη, τη μεγάλη βασιλεία των Ουρανών την οποία την εύχομαι σε όλο τον κόσμο και σε εμάς. Αμήν.