Περί εκκλησιασμού (ΙΑ΄)

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

Those of us who have been together for our other talks will know that we are speaking about churchgoing: what a person should keep in mind when he thinks of going to the church, when he enters the church, what the things are that he meets there, what all these things remind him of, and what he must pay attention to if he wishes to receive all the spiritual benefits that come to everyone who attends church. For everyone who enters the church must keep in mind that he will encounter the Lord of the church; he will encounter the Saints and our Most Holy Theotokos; he will encounter everything there: Angels and Archangels. It is a whole spiritual realm.

Everything prepares us for a sanctified setting. And we too go in there to receive something, so that we come out different people. As I see from my notes, we had reached the point of what each thing in there symbolizes.

We spoke about the iconostasis, as you remember. We spoke about the Prothesis, the table of oblation; we spoke about the Holy Table. We spoke about the great chandelier, we spoke about the standing candle-stand. We spoke about the censer, and so on, what each one symbolizes and what it reminds a person of.

We had reached about that point, the subject of the church stalls, the stasidia, which of course have existed from the most ancient times. Today, for the most part, they have been replaced by seats.

Seats. Now, seats of course don't serve the purpose of the stall, or the teaching behind it. The stall — the standing stall — is what helps a person to succeed. On the Holy Mountain, and generally in the monasteries that have been careful about the tradition, the stalls are made in such a way that they serve as a reminder to the person. A person ought to be standing — apart from those whose need is obvious: someone lame, an elderly person, a woman who is pregnant, or someone seriously ill, who genuinely needs the seat, who needs that help.

Thank you.

They should help us, not make us comfortable, as we have arranged things today. No, they should help us. A person must make an effort in Church.

If you get tired, that's all right — but there's tiredness and there's tiredness. Satanic tiredness is one thing, and the tiredness a person takes on in order to pray is another. Spiritual people, even though they get tired, are rested; in the very tiredness they find their rest.

There are elders who stand there like pillars throughout the entire service, while there are boys and girls whom you see shifting like horses, lifting first one foot and then the other. If it were possible, they would have worn holes in the floor of the Church from constantly lifting their feet, because they have no spiritual awareness and do not even know how to stand in church.

In church a person must distribute his weight, standing on both his feet, and then he does not get tired. If he loads all the weight onto the one, it is natural that afterward it asks to be rested, and he loads it onto the other, and then that happens which I am telling you about, the thing that happens with horses.

The horses they keep tied up: now it lifts the one leg, and now it lifts the other.

The stall is made in this way, and I say that anyone will see it if he goes to the monasteries of the Holy Mountain. The person is there, out of necessity, in a state of half-rest; in half-rest he prays. You will see it is made so that you can rest your two hands, your elbows; here in the middle they have some supports. It also has a seat.

There is also a seat where a person can sit at certain times. There are prescribed moments for sitting, while the Psalter is being read, during the readings, and during the epistle reading. Then a person can sit and rest his whole body. And down by the feet that support the stasidi, there are small footrests, raised a little above the floor, where he can place his feet.

This lower seat folds up, and on its underside there is another little perch, a small crescent-shaped board. A person sits there almost like an orangutan, only half-resting; he is not sitting fully sprawled out, with his legs stretched out and so on.

For when he sits right down, he cannot reach to place his hands up above; because a person, if it were possible, ought always to have his hands open. Throughout the whole service you are praying with holy hands lifted up. For then there are good results. And those who made these stalls had in mind an image, which is found in Moses, in Aaron, and in Hur, spelled with an omega.

Moses, you know, had a brother, Aaron the high priest, and he had a brother-in-law through his sister Miriam, Hur. When they had crossed the Red Sea and were journeying toward the land of the Promise, they met many peoples ahead, and these peoples took the Hebrews for their enemies and wanted to hinder them. But the Hebrews had not come to conquer them; they had come to pass through their land and go on to their mission.

They could have understood this, yet they made war on them; and these unarmed ones, these so peaceable men, people who had not even been trained for war, were forced to make war. And where were they to find the munitions, and where find the weapons?

These people had had four hundred years of slavery; how could they resist an organized state? Now, if you want to find these things, you will read the sixteenth chapter of Exodus, and from the fifteenth you will go on to the seventeenth to see this whole movement; you will benefit.

Moses said to Joshua the son of Nun, who was his assistant and who, together with just one other man, was counted worthy to enter the Promised Land. Because the others did not enter; Moses himself did not enter the Promised Land. Even this Moses, the God-seer, the man who beheld God, was punished. He was not counted worthy to enter the Promised Land, because he disobeyed.

"Take," he says to him, "about three hundred."

There were six hundred thousand fighting men — about three million people in all, counting the women and children. And go down, he tells him, down into the plain. I myself, he says, will go up the mountain. Go down, he tells him, and fight them, so we can open a way through and get past. And Joshua the son of Nun obeyed.

Moses indeed went up the mountain, and he went up to the third little peak of Mount Sinai. On Mount Sinai there are three summits: the highest, of Saint Catherine; the second, where Moses received the tablets; and the third, where Moses stood, the incident of which you will hear now.

There are three mountains there. So, when Moses had gone up the mountain, he raised his hands and prayed.

The others were watching. For as long as he held his hands open in prayer, Joshua the son of Nun kept defeating the Amalekites. He had them on the run, driving them back. But Moses was an old man, some eighty years old. So he would grow tired and let his hands come down. And the moment he lowered his hands, the others would sweep our men back, pushing them right back here in front.

They realized that only when his hands were open did they keep winning. So what do they do? They set a stone and seat Moses upon it. Then they lift him up: one goes to one side and holds his hand, another to the other side and holds his hand, and they keep him in that position, in the posture of one crucified on the Cross, until the sun went down.

And they cleared them away, broke through, and pushed forward. Here is the Cross and the Crucified One, who was defeating the Amalekites, the type of Satan. From this incident, then, the person who is a living cross likewise stands with his hands open and entreats God; he entreats the Lord of Sabaoth to bless him, just as He blessed the case of Moses back then.

Do you understand? So it comes from this, and also from the fact that Paul writes that it must be done with clean hands, raised up into the air; there is a case like this. We say it, after all, in 'Let my prayer be set forth.'

"Let my prayer be set forth as incense before You, the lifting up of my hands as an evening sacrifice." "The lifting up of my hands" — that is, the raising of my hand toward heaven. It's in Psalm 140, verse 2, if you'd like to look it up. And Paul writes to Timothy, in the first epistle, chapter two, verse eight: "I will" — that is, I desire — "that the men pray in every place," wherever they happen to be, "lifting up holy hands" — raising their hands, clean hands, hands not defiled by sin, not dirty in the physical sense — lifting up holy hands, "without wrath or disputing," and so on.

It was because of this, then, that the choir stalls were devised, so that a person could rest his hands there and make his supplications in the form of a cross. That was the whole reason the stalls were invented. This is why you will see that the old churches had no seats inside, no stools, none of that; these are new inventions.

They're Catholic, really — the pews came to us from over there and pushed their way in; and we like that sort of thing too. We find them comfortable: we just sit there without getting the least bit tired. And in the old churches they had stalls not only all around the walls but in the middle as well. And with those stalls, some faced one way, some another, some sideways, and so on.

And you would see how they had made full use of the space with stalls in their old churches. And in Thessaloniki, if you go and see the way they have arranged these things, you will see it; it will bring this to your mind.

But this is kept above all in the holy monasteries of the Holy Mountain, where the tradition is still preserved.

So a person should bear in mind, when he comes in and sees the stall, that he is called to take his place there and stand upright. When he is not tired, he raises the seat a little, as I told you, and sits down; he sits as though he were sitting while the front of his heels stay planted on the floor.

Yes, the balls of his feet. The stall also has high supports, and he sits there in such a way that it is almost as though he were not sitting. In other words, he rests a little, but not comfortably, not comfortably. For when a person sits comfortably, he will not pray.

He has to labor a little, to suffer a little. That is how they were ordained from that time, and that is how they came to be. Now, apart from these stalls and so on that are inside, you will also often see the exapteryga.

The precious Cross and so on. People who do not know call them 'exhyfteria.' 'The exhyfteria are coming,' they say. They are not exhyfteria. They are exapteryga; that is where the word comes from, exapteryga, the six-winged ones. When you see these exapteryga coming, at once you will remember Angels and Archangels, Cherubim and Seraphim.

In the sixth chapter of Isaiah, that is where they took this from, it says that Isaiah at a certain time saw God. And he saw God in a strange way, seated upon a throne, high and lifted up, so it says.

And the Seraphim and the Cherubim cried out to one another and said: Holy, Holy, Holy, Lord of Sabaoth.

“Sabaoth”—this is said for the benefit of the Jehovah’s Witnesses: the Lord Sabaoth is “Holy, Holy, Holy.” It does not say two times, or once, or four times. Sabaoth is three-hypostatic, corresponding to the three Persons. So, “Holy, Holy, Holy, Lord Sabaoth; heaven and earth are full of Your glory,” they cried one to another. Each of these cherubim had six wings, and they cried out.

With two wings, it says, they covered the head of God; with the other two wings, which they had below, they covered the feet of God; and with the other two they flew and cried out what I told you.

So, apart from what it teaches, and I will tell you what this scene teaches, we have this six-winged Cherub. Our Church took it from there, and you saw that they have made it into a little angel with its wings crossed, in whatever proportions each craftsman pleases.

The craftsman, for the most part, is an unbeliever, someone doing it as a job; what do they know about these things? And the parish councillors who buy them are people who have no idea — one is a grocer, another a pharmacist; what do they know about these things?

'They're pretty,' and they buy them. What each one is called and where it belongs, they do not know. That is why many distortions have crept into our Church. But this one has its proper source, Isaiah, the sixth chapter.

Those of you who have the Old Testament, please take the trouble to read it and see for yourselves. Since I have touched on it, I was just explaining where this passage comes from: why the seraph covers God's head with two wings, why he covers God's feet with two, and what he leaves of God uncovered, exposed.

Only the body was left uncovered. The nous it covered, the feet it covered. Why cover them? Because these things are hidden from men. Who has ever interpreted the nous of God? It is foreign to you, he says.

Leave that alone — and good day to you. Who has ever explained where God comes from? No one. Who made God? If God had been made, then the craftsman who made God would be greater than God. It simply cannot work that way.

So the feet are covered. You do not know. What does he show us? The body. One day God will become man, and him you will see. Where he comes from, how he thinks, do not examine that. To you he will remain covered. But one day you will see God clothed in flesh. And God came in Christ, as Paul writes in his Second Epistle to the Corinthians, chapter 5, verse 19: God was in Christ, reconciling the world to himself. God was in Christ, he says, and put on flesh and came into the world.

So when we see these things, our nous goes straight there. Consequently, a person must believe that everything within the Orthodox Church is God-inspired. The grace of the Holy Spirit has placed it there.

Except for certain innovations, the ones I told you about, which are the cause of the trouble. Certain wardens who want to prettify things, as though they were decorating their own living room. And they put in things that they do not know where they belong.

And the trade, which wants to make something new. Have you heard what the women say? If some dressmaker shows them a fashion plate, that one has already been worn. Others have worn it; I want something new, I cannot wear that one. Is that not how you put it, you women?

Well, the same thing happens here too. To put in something new, to be original, regardless of whether it teaches anything.

I just spoke to you about the candle stand, the manoualion. The candle stand has three branches at the top, you see. Then it has a wide, flat rim; then it has a column going down, and it ends in three feet. Some of them, though, don't end in three. Underneath you see something like a mule's hoof, a round thing. But it ought to end in three, because one Person out of the three came and became man on a certain day, yet He never ceased to be God; He is still with the Father and with the Holy Spirit.

How is it that you make a round thing there just to be original? Why do you put that inside the Church? But you do not know what it seeks to teach: what those three at the top are, what the wide platform is where we go up and light our candle, what that trunk is that comes down below. It is Christ who came into the world, but again he was with the Father and with the Son and with the Holy Spirit.

Do not make it round, do not put a lion on it or such things. These are not right; they depart from what the Church wants to teach, what she wants to proclaim. Because she wants, through the ear and also through the eye, to remind the faithful.

What is this, and why is it so? I already told you about the throne there, where the bishop's seat stood. No vigil lamp burns there; does that not strike you? Why should a lamp not burn there too, a single lamp there as well?

Go over there, because there Christ’s lamp is burning. Is there not one burning at the Beautiful Gate as well? There is judgment. Judgment is without mercy; here there is mercy. “Through the intercessions of the Theotokos, O Saviour, save us.” Here you will plead your case. You will not believe, you will not repent, you will not go to Holy Confession, you will not receive Holy Communion. But one day you will come here, right here, and then woe to you. Thus, the Church teaches each person and reminds him that judgment has no mercy. Thousands of things, wherever you turn, all speak, all teach, all remind you. Why is the Most Holy Theotokos on the right and not on the left?

It stands on the left, because that is how the Prophet perceived it. For when the priest performs the proskomide, he takes out the portion of the Most Holy Theotokos, places her on the right and places her on the left, places her in front and places her behind. That is how the Prophet perceived it.

"The Queen stood at Your right hand." Everything is God-inspired. We have nothing; we have no storerooms, no halls, like the various people who keep statues and stones inside them.

Everything speaks. And these icons are persons. If you strike one, it will bleed, even though it is made of wood. In Asia Minor, a Turk was pursuing an Orthodox Christian. With nowhere to hide, the Orthodox Christian fled as the Turk followed close behind with a pistol. He went and hid behind an icon of the Most Holy Theotokos. The icon had been placed there on a tripod, and the Orthodox Christian hid behind it. What protection could it offer him now? The Turk then stopped and took aim at him.

And he takes aim at his head; but in front of his own head, what was behind was the head of the Most Holy Theotokos, and he fires. The shot meant for the other man's head, aimed to find him where he stood, strikes the Most Holy Theotokos here on the head; but the bullet turns and kills the Turk.

Dinious. And that icon of the Panagia is still there in Aidipsos — just outside Aidipsos — the icon of Our Lady of Dinious, pierced right here. It is a living thing. And let me tell you about some other incidents, in the city and elsewhere. A Jewish man took a knife and struck an icon of the Panagia that was lying on the table, because he did not believe in these things, and the icon had been left there by accident. The house he was renting belonged to Orthodox people. And our Panagia poured out blood, and it anointed them all.

They are not merely wood, nor colours; they are also persons.

So act accordingly, Christian, you who go to church. In any case, I'd like to go on now and tell you about one more serious matter that a person needs to keep in mind — the one who attends church, the believer.

It is the matter of the so-called offering, the prosphora. There is no Liturgy without an offering. It is indispensable.

Christian women and Christian men should acknowledge this and keep in their homes, if they wish to be called Christians, everything that helps them to make an offering to the Church every Sunday, or every Saturday and Sunday: a clean offering, worthy, so that it may become the Body of Christ. For you must not think, "I will just bring an offering." There is a chance that your offering will be the one brought forward. Indeed, if you are in a village where the offerings are few, you should bear in mind that there is a chance your offering will be the one used. Is what you are bringing, the bread, worthy to become the Body of Christ? That is where you will begin.

Many of us do not know this. There is no sieve in the house. There is no prosphora seal in the house. There is not even the knowledge to make an offering. Our young girl knows how to make ice cream,

She can make sweets, too, anything connected with satisfying the stomach, and even show off about it. You see, our own people taught her all that, but she does not know how to bake a prosphoron, the offering bread for the Divine Liturgy. And the mother will learn. When will she learn? When she dies and passes into the next life; then she will see what harm she did to herself, to her child, and to others. For when someone bakes a prosphoron that will be offered at a Divine Liturgy, many people partake of that prosphoron. You are not the only one who eats from it. In fact, the prosphoron may be taken to the Church, and even the person who brought it may not eat any of it. For, as you know, there are people who have vowed to have a Divine Liturgy served. At some point, circumstances pressed them hard, and they made that vow. Because unless we are put under pressure, we do not make such vows, to put it mildly.

So they go to celebrate the Liturgy, they even open up a church, and not a single person receives Holy Communion. Then why are you celebrating the Liturgy? Why did you bring God down? Why did the Body and the Blood come to be? Only the priest communes; Priest, did you commune yesterday?

Does it make any sense to celebrate the Liturgy and then not receive Communion? Could there be a greater blasphemy than that, a greater indifference? It saves nothing, not if you're not going to take part, not if you're not going to receive that sanctification. That is the whole purpose of the Liturgy: so that the faithful may receive Holy Communion.

The whole purpose of the Liturgy is that call, 'With the fear of God.' If you do not come forward at the 'With the fear of God,' what is everything from there on? You have no place in 'We have received the heavenly Spirit,' nor in 'We have seen the true Light,' nor in 'Save, O God, Your people and bless Your inheritance.'

The heirs are the ones who receive Holy Communion. The others, the ones who do not commune, are not heirs of God.

For are not those who receive Holy Communion brothers and sisters of Christ? They become brothers and sisters of Christ. “He who eats My flesh and drinks My blood abides in Me, and I in him.” If you do not receive Christ in Holy Communion, you are not a child of the Father either. You are not a brother or sister of Christ, nor are you a child of the Father. You cannot say the “Our Father,” since you are not a brother or sister of Christ. Do you understand? Today, then, the matter of preparing the prosphora has been reduced to the neighborhood baker: a paper bag with the prosphora inside, five or ten drachmas, perhaps a name, and so on. Very often the prosphora does not arrive until the priest is already saying, “Through the prayers of our holy fathers...” I would therefore like to explain this matter to you in order. If people reflected on their obligations, they would understand that they are obliged to knead their own prosphora at home. The lady of the house should do so, or, if necessary, even the man. In Athens, I myself know three men who knead the prosphora. It is not the woman’s privilege alone; it belongs to the man as well.

In the Old Testament they kneaded with such care, both for the offering and for the oil they burned in the lamp and for the incense, that God had given a separate command for each.

So the faithful must bear in mind, I continue, that in the Old Testament God had given a special command concerning the wheat that was to become flour and to become an offering.

The prosphoron, which becomes the Holy Body of Christ. In those days, they simply brought it to the temple, and it had to remain there. This was typological, a foreshadowing: the wheat had to be kept separate, specially selected, washed separately, and milled separately. It remained there and was used to make the offerings that were brought to the temple. The same was done with the oil that burned in the lamp. The oil had to come from specially selected olives, pressed separately and stored separately.

Likewise, the incense had to be prepared separately: one kind to be used at home, and separately the kind that would go to the church. If the incense meant for the church was used at home, the person had to be stoned.

God considered it so serious, and He had given commands so strict, for things that back then were only typological, while we have the reality itself. Now that this Bread is to become the Body of Christ, think what it must be, and what care there must be, and how pure the person must be who undertakes it. It is therefore an impiety of enormous magnitude to go off to the bakery that simply cut a piece from the whole batch, from the whole dough out of which it made ordinary loaves and made rolls, snipped off a few, and stamped a seal on top which cannot even be seen, so that the priest does not even know what he is meant to take out of it.

Where is he to find the portion of the Lamb, where the portion of the Theotokos, where the portion of the ranks of angels and all the rest, where is he to find these things? What is done there is done with great impiety. It absolutely must be done with fervor, with knowledge, with care: a person should learn at home, one consulting another, to make a little offering both for himself and for his departed and for all the others dear to him, and for the others he can put on his little paper when he brings it to the Church.

Nowadays this is quietly slipping away and is no longer even considered a concern. Today they will do their nails, but they will not stoop to set their hands to work and knead a prosphoron. And it is a fundamental matter; it is a great blessing to the soul that kneads a prosphoron with care.

At the bakery it is quite possible that you will not obtain a real prosphoron. Make a solemn vow, even invoking a curse upon yourself, not to obtain prosphoron from the bakery. The priests ought to protest that the prosphora you bring us from the bakery cannot be offered up at the proskomide.

First of all, nothing can be brought out of it. It is a puff, a thing you cannot get hold of anywhere. It cannot be incised to bring out a Lamb; it will only yield dough, a tangled mush. It cannot. The wheaten prosphoron is the one that is truly offered, the one with which the priest can do his work properly: to bring out the Lamb beautifully and set it in the middle, to bring out the portion of the Most Holy Theotokos and place the ranks, and so on. And then to bring out a further portion and begin to read, 'Panagiotis, Nikolaos, Katerini, Vasileios... Remember, O Lord; remember, O Lord; remember, O Lord,' and to bring out little souls. Does that come out of this dough, out of this puff?

Can little souls come out of it, for the priest to commemorate, whether departed or living? They cannot. He has to pinch it, to cut it with his finger; it does not come out of this dough, it simply cannot be done. And yet, with no diligence, with no care at all, we make our offering, those few of us who do offer.

A prosphoron, because it is a feast day, because it is a Saturday of Souls, or for some such occasion—a prosphoron from there. So I take this opportunity to tell you: do not ever do that again. Find a prosphoron seal from the Holy Mountain. You will have it for the rest of your life. Your children will have it, and your grandchildren will have it. Leave behind both a blessing and a curse.. The prosphoron should be made at home. Today, when we have so many conveniences, why should a prosphoron not be made at home once a week? Make a second loaf as well, and eat a little of that sweet wheat bread yourself. Enjoy its sweetness and give glory to God, instead of eating that puffed-up stuff from the shop. Why do you not do it? Because it is irreverent. And if it is not irreverence, then at the very least it is ignorance. And ignorance in matters of faith is punishable. You have no right to plead ignorance. Even the secular law does not accept ignorance as an excuse. It will punish you. You cannot tell the prosecutor, “I did not know.” You should have learned; you are a citizen.

Is it really possible, then, for a person to say "I don't know" when it comes to matters of faith? And here certain objections come up, from a good many people, women and men alike. "You know, I do go, but the priest doesn't take my offering, my prosphoron, at the proskomide, the preparation of the gifts" — and excuses of that sort. You don't actually know that. He may have taken your brother's, or someone else's, or that other lady's. And if you have brought up offerings like that, do you mean to say he never once took yours? He simply cut it up and gave it to you as antidoron — and that is not antidoron. He cut up your own offering to hand out as antidoron, and it is not antidoron. You'll say to me, "How is it not antidoron?" Do you know what antidoron really is?

It is the remainder of the offering from which the priest took out the Lamb. Anything else is not antidoron. From the offering out of which he took the Lamb, our Christ, the remainder is cut as antidoron. Antidoron. He took out the Gift, which is Christ, and there remains the antidoron, that which is given in place of the Gift, the remainder. The offering that is prepared, if it is prepared rightly, is the Most Holy Theotokos. And it must be brought either the evening before to the church, or very early in the morning, before the proskomide begins, and so on.

The women who come in during the Doxology, during the epistle reading, during the Gospel, during the Creed, and so on: for that day these are too late. The priest will set your slip of paper aside, and when he serves the Liturgy again over the weekend he'll go over it then. But on that day, no, the proskomide has already been done. The person you brought it for is not in the reckoning. That prosphora will not be commemorated in Communion that day, nor will the person you brought it for. Many don't know this, and, unfortunately, neither do the priests. The moment he sees that other lady coming and bringing it up during the Creed, 'Ah, take it back.'

If he does it once, ten or twenty others will learn from it, and so they'll be edified. But he doesn't do it, or he doesn't want to hand it back. Print up thousands of little cards at the church, and tell your sacristan: when they bring you a prosphora in this situation, where the proskomide has already been done, you'll hand them a slip like this.

On it you'll say: next time, if you want your prosphora to have an effect, to bear good fruit, bring it either in the evening at Vespers or very early at Matins.

Otherwise it waits for another time. If we live and serve the Liturgy again, your case will be taken up.

As for your case, if we do not live and do not serve the Divine Liturgy, it has not helped you in the least. They do not understand this. They think that whenever they go to church, all sorts of extraordinary things will happen. I will tell you many things that you will hear, and you must pay close attention to what I am telling you. There was no antidoron, the blessed bread distributed after Liturgy, in the Church. It was introduced later, and it has done great harm. If you want to see what it means to go to church and not receive Holy Communion, then go...

On the day the Liturgy of Saint James the Brother of God is served, there you'll see what that very first Liturgy was like. The priest will come out with 'With the fear of God,' and five, ten, twenty will come forward to commune. And meanwhile the others will be getting ready to take the antidoron. When the deacon has gone back inside, the priest will come out to the gate and say, 'Depart in peace,' 'Come here to me.' He'll pull the gate shut and go back inside, with no antidoron given.

Then you'll understand what I meant.

You sit there for three hours and you don't even get antidoron. The purpose of taking part in the Liturgy is not to take the antidoron, that is the whole misunderstanding, it is to receive the Gift. But because the Gift requires you to cut off sin, you don't want to fast, you don't want to confess, you don't want to have children, you don't want to stop stealing and give back what you took unjustly, and so on, so you go and take the antidoron instead. And don't imagine you've received something. That thing you took in your hand, ask it, 'What's your name?'

"My name is Antidoron." And why am I called antidoron — "in place of the Gift"? Because I am not the Gift; the Gift is something else. I stand in place of the Gift. I am a blessing, I am not salvation. A blessing — "Lord, have mercy on us" — that is what I am; I am not salvation. If you want salvation, you receive the Gift itself: the forgiveness of sins and life everlasting. Eat a whole basketful of antidoron, and you will still be on your way to hell. But receive Communion, and you are joined to Christ — you take on His identity, you become one with Him. Do you feel this? Are you grasping what I am telling you? That is how things really stand. "Aren't you going to give me any antidoron?" I will give it to you. But why don't you receive the Gift instead, so that your life may be changed? I am serious — and there you were, laughing. You took the antidoron, and now you think you are saved.

The purpose of the Divine Liturgy is not to hand out antidoron, the blessed bread. The Church is always blessing; but her purpose is not to give you a blessing, she offers you salvation. And your purpose in coming here — you came to receive Holy Communion, to be in communion with your Christ. If you have been given a penance, if there is some serious reason that keeps you from the Cup, then she comforts you with this blessing that she gives you. But if you came simply to take the antidoron — and some people even tuck it away, because they arrived having already had their breakfast, their milk, their coffee, and with the morning newspaper in their pocket. They save it for some other time, after they have had their cigarette, and so on. It counts for nothing.

So fix this in your mind: it is a great blessing for a person to remember those who have fallen asleep. To remember those who are travelling, to remember the soldiers, to remember those people who cannot get to church; these commune indirectly.

We who are present will commune with Christ directly.

So I say the prosphora should be brought the evening before, if possible. And the priests, properly, if they want to learn to do their job, and those who already know it, will set out the prosphora they intend to lift up in the morning, to take out the Lamb, upon the Holy Table.

From there, in the morning, you take it upon your head and carry it to the Prothesis. Here is the Most Holy Theotokos who entered the Holy of Holies. From there the Theotokos departs and goes to Bethlehem to give birth. The Prothesis up there is Bethlehem; she goes to give birth. And in Bethlehem the Theotokos gave birth to Christ, and to Christ alone. You'll ask me, why do you stress this? I stress it for certain priests who don't do their job properly, because a priest must never serve the Liturgy with a single prosphora.

The Theotokos, who is the prosphora, gave birth to Christ. She did not give birth to herself, nor to the ranks of the saints, nor to the dead, nor to the living. And I take the occasion to tell you that for a priest to serve the Liturgy he needs five prosphora. Failing five, two at the very least; with one, never. Let them be tiny. There's no need for the prosphora to be so big that we'd have to knock the door down to get it through. Small little prosphora, rather, with the seal on top, so the priest can do his job properly, take the Lamb out of one and set it aside, and take another to take out the portion of the Theotokos and the ranks of the saints.

If you go to the Holy Mountain, you'll see that every evening the baker, the one who kneads, sends up a little tray with five small prosphora. It goes up and it's ready for the Liturgy that will be served the next morning. Every evening, because there they serve the Liturgy every day, except for two days when, by the Typikon of our Church, no Liturgies are served.

Here, unfortunately, they don't know these things; they haven't paid attention. I happened once to be at a feast on Saint Theodore's day, which nowadays has been set up as a sort of third Saturday of Souls. It is not a Saturday of Souls; it is the miracle of the kollyva.

There are two Saturdays of Souls: one that falls on another Saturday, and one back at Pentecost. This other one, though, has crept in alongside them.

He had two whole sacks of prosphora, village prosphora, beautiful, well-baked, wheat bread, and he had done the proskomide with a single prosphora. 'Father,' I say to him. 'Why—is this the Occupation?' 'Why?' he says. 'I see,' I tell him, 'you're doing the proskomide with one prosphora.' 'Well,' he says, 'how many should I commemorate with?' 'How many, out of two sacks?' 'Fine then,' he says, 'shall I put them all in?'

I didn't tell you to put them all in; I told you to put in as many as you should. "Holy Scripture, is it?" he says to me. "What's this new thing now?" It isn't new at all, I tell him; it's very old. "Where did you dig that up?" he says to me. "I know all about this. I've been a priest for thirty-five years," he says to me, "and this is how I do it." You've never once opened your service book, I tell him. Open your service book and look inside: "Take another prosphoron" — another offering loaf. Aren't these things written down there? Are you going to make up your own typikon, your own order of service? Are you going to give thanks to God in your own way? How is that supposed to work? You see what I mean? In this business, the responsibility isn't ours.

They're the ones who are obliged to read it. If they don't want to read, let them settle it with the Boss one day.

But when I intend to serve a private Liturgy, as many do for various needs, then I will not order the bread from the baker, and I will not order a single prosphoron.

If I can, I'll make it at home myself, and I'll make two small ones, with the seal stamped on top, so the priest can comfortably take out the portions, the particles, that he needs to take out.

Keep this in mind, unless you know that someone else will also be making prosphora that day and will bring another loaf. Do not treat it as his private responsibility; he will have to answer for that himself. But you should know that you must bring at least two prosphora.

Small ones, with only the seal on top, so he can do his work the way it should be done.

And it should be, I repeat, made by a person we call clean. Not someone who has only changed his underwear, which is the thing we tend to look at. When we ask, "Are you clean?" we mean only, "Have you changed your clothes?"

Clean in the soul, that is what it should be.

And for the most part the woman who kneads her prosphoron to bring to church should know that she stands in the place of Saint Anna. She is Saint Anna, who fashions the Most Holy Theotokos to send her to give birth to Christ, who will be sacrificed on our behalf. A great honor for her, a great honor.

Also, the prosphoron should be made in its own separate pan, not two or three together in one baking tray, not one Saint Anna making them all at once, but each in its own pan, one at a time. In one tray, in one large pan, not two together, not three together.

Also, if it's at all possible — and a way has to be found — the offering shouldn't be taken to church by the errand boy. It shouldn't be taken by the maid. The lady of the house should take it, or the master of the house, or the two of them together, if they want to understand what they have, what it is they're holding in their hands. The Panagia was brought to the Temple by Joachim and Anna. So now it's you who are carrying the Panagia forward, for everything that comes after. So take it upon yourself gladly; it's a great honour. You remember how it was in the old days, don't you? The emperors used to carry the prosphoro, the offering bread, to the church themselves, and offer it with their own hands. Today we just send in an order. Either it arrives with the maid, or the lady of the house is off to the hairdresser's. And I don't know — the master of the house is at the coffee shop, I don't know where he is, maybe at the betting shop putting money on the football pools.

You will take part in all these forms, in all these beautiful things that the Orthodox Church has. No other so-called church has these living things that we have. What do the Catholics have? The wafers they take from the factory. What do the Protestants have? They drink bread and wine there in remembrance and pass it among themselves. Who has them? Only Orthodoxy has these living things.

These living realities connect a person with both the old and the new and help him move forward. It is therefore a great honor. And you women should recognize this and set your minds to it, because once you set your minds on something, you can accomplish whatever you want. You can topple emperors and do all sorts of things when you set your minds on evil. So set your minds on this good thing instead, with good determination, with sacred resolve, with fervor, saying, “I will learn; I will ask questions.”

"I will ask; I will do it; I will make it. One may burn, another may not rise, and another may have some other problem—but do not despair." One thing I have to say to certain women I watch there, in the churches I go to: some of them, even though they make the effort, do not know one small detail.

When the prosphoron, as they say, is formed, they seal it then and put it in the oven. What happens then? The prosphoron, when she seals it at the moment it has already risen, tries to rise again and it does rise. And it leaves a hollow underneath, and the priest goes to cut there to take out the Lamb, and he lifts off the crust on top, and underneath it is as if a mouse had passed through, hollow underneath. Never seal it at that point.

You've made it, you've shaped it, you've put it in the pan. That's when you seal it, so that the seal rises up naturally. And then you won't have that damage. Many people don't know this — I'm saying it for those who don't know.

As for those who do know, may they be blessed. But they have an obligation to tell others as well. One more thing I will tell you.

Never knead a prosphoron to take to church with baker's yeast. Never.

Never. Any prosphoron you make with baker’s yeast, if it remains in the church for one reason or another, will grow mold. Use sourdough starter. “Where am I supposed to find it?” someone may ask. Where can you find sourdough starter? From the feast of the Cross or the Veneration of the Cross. Take a little basil from the sinful priest. For we have this notion that priests are sinful and cannot transmit grace; let the Old Calendarists hear that too. I do not know whether any of them are here. Let them take it from whichever priest they wish, as long as he is canonical and ordained, and then go home.

For this purpose, put a little flour with water in a bowl and mix them together. And place the basil on top as well, the one you took from the Cross, either now or at the Feast of the Cross, on the fourteenth of September.

Cover it and set it aside. Do not put it in the refrigerator; leave it in a slightly warm place. If you see it rising by the afternoon, leave it there to continue rising. Refresh the starter, as we say, because it will overflow.

With this, make your prosphoron. Bring it to the church for the living and for the departed. And keep some of it as your leaven. Take it out, take it out like a little bag and hang it up. It will dry out. When you knead again, you put it the night before in a little water.

It spreads out again. And in this way you will have the true leaven, blessed from the Church, from the Holy Spirit.

Because basil never has any properties of its own.

Take another flower, because some people say that basil has special properties and so on. That is not true. Take another flower from among those there in the Church. It is enough that it has been associated with the Cross, with this precious Cross. It produces the yeast organisms, brings ordinary store-bought flour to life, and gives it vitality. Take some basil from your own flowerpot and try the same thing. Nothing will happen. It will begin to stink, and you will throw it away. But the basil from the Church will bring the flour to life, and you will make sourdough starter.

You will make a leaven. With this you will make your prosphora, and you will keep some so you have it all year long. Do not lend it out; never lend your leaven. You don't know what the other housewife is or who she is.

If you want your leaven to stay pure, don't take offense at me. Tell her: this is the way to do it, make your own. I won't give you mine. I'll make you a prosphora today when I make my own, yes. But my leaven I will not give you.

You will keep it pure there so you know what you are making. Because you know where you are taking it and why you are taking it. Then you will have a blessing from God. These things we are discussing here now are no laughing matter.

Because this will fall into the blood of Christ.

Allow me to tell you how the matter stands. We have someone who is sick and cannot come to church. We have someone who is traveling.

Or someone is on duty, we have someone who's a soldier, someone else, whatever the case may be. You'll bring your little slip of paper up for them. These people can't come to church themselves. Now on a separate slip — and pay attention to this — don't put the living and the dead on the same piece of paper. Two slips. And don't use the front and back of one, either. On the one slip, “For the health of,” and then the names, the living ones. The priest knows. On the other slip, put a cross at the top. You don't need to write “For the repose of.” The fathers know.

because the fathers know that if it has a cross on it, it is for those who have fallen asleep, the departed. And you write down George, say, or your father, your grandfather, your neighbour, your enemies, and so on: whoever they were that you want commemorated.

So when you go, and in the morning the priest takes these little prosphora and goes there to make the sacrifice, first of all he takes out Christ, the Lamb, and sets it in the middle upon the Holy Paten. Then he takes out the portion of our Most Holy Theotokos from another prosphora and places it on the right.

There is our Christ, and there is our Most Holy Theotokos. Then the priest takes out particles for the various ranks: the prophets and the others, recounting all their wondrous deeds as he reads their commemorations. They are all gathered here. Who, then, is missing? Here is Christ, here is our Most Holy Theotokos, and here are the angels, archangels, Saints, and all the rest.

Who is missing now? Now the living are missing, those who are not in church for legitimate reasons, and the dead who have departed. We are present. We are obliged, since Christ comes down from Heaven to sanctify us, when the priest comes out and says 'With the fear of God, with faith and love draw near,' to be ready to come forward.

But what about the others, the ones who aren't present — those who have fallen asleep, who can't lift a finger to do anything for themselves? How are they going to be helped? Listen to the details. Once that threefold arrangement has been set on the holy diskos, the paten — the Lord, the Theotokos, the saints, and so on — the priest then takes the names of those who have fallen asleep, either from his own book or, in addition to that, from the slips of paper we bring him along with our offerings.

And he begins to take out another portion, the one that says 'Jesus Christ Conquers,' and this one above it, another portion, because the prosphora, on its seal, has three lambs. The middle one he takes out for Christ; of the other two, one is used for the portion of the living who for legitimate reasons are not there, and the other for the departed.

And he takes those out there as well. And he commemorates them, and in front there are some little souls, small ones, if you look at the Holy Paten. These are souls, which then fall into the blood of the Lamb. It is a matter that has still more to it.

I see that time is running out on me, so allow me to stop here and take up this matter again next time. God is our helper. God is our helper.

Όσοι είμαστε μαζί στις άλλες μας ομιλίες, θα ξέρετε ότι ομιλούμε περί του εκκλησιασμού. Τι πρέπει να έχει υπόψη ο άνθρωπος όταν σκέφτεται να πάει στο ναό, όταν εισέρχεται στο ναό, τι είναι αυτά τα οποία συναντάει εκεί πέρα, Τι του υπενθυμίζουν και τι πρέπει να προσέχει, εάν θέλει να έχει όλα τα αγαθά αποτελέσματα τα οποία έχει κάθε εκκλησιαζόμενος άνθρωπος, διότι κάθε ένας που μπαίνει μέσα στο ναό θα πρέπει να έχει υπόψη του πως θα συναντήσει τον Κύριον του ναού, θα συναντήσει τους Αγίους, θα συναντήσει την Παναγία μας, θα συναντήσει τα πάντα εκεί, Αγγέλους, Αρχαγγέλους. Είναι ένα περιβάλλον όλο.

Όλα προϊδεάζουν για ένα περιβάλλον αγιασμένο. Και πηγαίνουμε μέσα εκεί κι εμείς κάτι να πάρουμε, να βγούμε διαφορετικοί άνθρωποι. Είχαμε φτάσει, όπως βλέπω από τις σημειώσεις μου, στο τι το καθένα συμβολίζει μέσα εκεί.

Μιλήσαμε για το τέμπλο, όπως ενθυμείστε. Μιλήσαμε για την πρόθεση, μιλήσαμε για την Αγία Τράπεζα. Μιλήσαμε για τον πολυέλαιο, μιλήσαμε για το μανουάλι. Μιλήσαμε για το θυμιατήριον και λοιπά, τι συμβολίζει το καθένα και τι υπενθυμίζει στον άνθρωπο.

Είχαμε φτάσει κάπου εκεί στο θέμα των στασιδίων, στα στασίδια, τα οποία υπάρχουν βέβαια από αρχαιοτάτων χρόνων. Σήμερα έχουν αντικατασταθεί αυτά ως επί το πλείστον από καθίσματα.

Καθίσματα. Τα καθίσματα βέβαια δεν ανταποκρίνονται στον σκοπόν και στην διδασκαλία του στασιδίου. Το στασίδι είναι εκείνο το οποίο βοηθάει τον άνθρωπο να επιτύχει. Στο Άγιον Όρος και γενικά στα μοναστήρια που έχουν προσέξει την παράδοση, τα στασίδια είναι έτσι φτιαγμένα που υπενθυμίζουν τον άνθρωπο. Ο άνθρωπος, εκτός από εκείνους που έχουν έκδηλον την ανάγκη, δηλαδή κάποιον χωλό, κάποιον γέροντα, μια εγκυμονούσα ή κάποιον σοβαρά ασθενή, ο οποίος έχει ανάγκη του καθίσματος, της βοηθείας δηλαδή, πρέπει να είναι όρθιος.

Ευχαριστώ.

Βοηθητικών, όχι αναπαυτικών όπως το έχουμε εμείς θεσπίσει. Όχι, βοηθητικών. Ο άνθρωπος στην εκκλησία πρέπει να κουράζεται.

Αν κουράζεστε, δεν κάνει τίποτα, αλλά η κούραση είναι κούραση και κούραση· άλλο η σατανική κούραση και άλλο η κούραση για να προσευχηθεί ο άνθρωπος. Οι άνθρωποι οι πνευματικοί, παρότι κουράζονται, ξεκουράζονται· εν τη κουράσει ξεκουράζονται.

Υπάρχουν γέροντες οι οποίοι κάθονται κολώνα εκεί σε ολόκληρη την ακολουθία, και υπάρχουν παιδιά και κορίτσια τα οποία τα βλέπεις σαν τα άλογα, σηκώνουν τα πόδια τους πότε το ένα και πότε το άλλο. Αν υπήρχε τρόπος, θα είχαν ανοίξει τρύπες κάτω στο δάπεδο της Εκκλησίας από το συνεχές σήκωμα των ποδιών, διότι δεν υπάρχει πνευματικότης και ούτε ξέρουν να σταθούν στην εκκλησία.

Στην εκκλησία ο άνθρωπος πρέπει να μοιράζει το βάρος, να στέκεται και στα δυο του πόδια, και τότε δεν κουράζεται. Αν το φορτώνει όλο το βάρος στο ένα, είναι φυσικό έπειτα να του ζητάει να ξεκουραστεί, και το φορτώνει στο άλλο, και γίνεται αυτό που σας λέγω, που γίνεται στα άλογα.

Που τα έχουν δεμένα Πότε σηκώνει το ένα και πότε σηκώνει το άλλο

Το στασίδι είναι φτιαγμένο έτσι Και λέγω θα το δει Κανείς αν πάει σε μονές του Αγίου Όρους Είναι ο άνθρωπος στην ανάγκη Εν ημιαναπάυση Ημιαναπάυση προσεύχεται Θα δείτε, είναι φτιαγμένο Να ακουμπάς τα δυο σου χέρια Τους αγκώνας σου Εδώ έχουν κάτι υποστηρίγματα στη μέση Έχει επίσης ένα κάθισμα

Κάθισμα που μπορεί να καθίσει ο άνθρωπος κάποτε είναι, και καθίσματα που λέει μέσα, ορισμένες στιγμές που διαβάζεται το Ψαλτήρι, που διαβάζονται αναγνώσματα, που διαβάζεται ο Απόστολος, μπορεί ο άνθρωπος να καθίσει και κάθεται και ξεκουράζεται ολόκληρο το σώμα. Και κάτω, στα πόδια, στα πόδια που κρατάει το στασίδι, έχει κάτι τάκους, τάκους όχι κάτω κάτω, και βάνει τα πόδια του στον τάκο. Και το...

Αυτό το κάθισμα κάτω το έχει ανάποδα και απάνω στο ανάποδα υπάρχει ένα άλλο μικρό, ένα μικρό σκαμνατάκι σαν μισοφέγγαρο, μια ταβλίτσα, που κάθεται εκεί σαν ουρακοτάγκος· κάθεται, μισοαναπαύεται, δεν κάθεται τετρακούβαρτα ξαπλωμένος κάτω, τα πόδια κλπ.

Διότι όταν καθίσει κάτω δεν φτάνει τα χέρια να τα βάλει επάνω Γιατί ο άνθρωπος αν ήταν δυνατόν θα έπρεπε να είναι με ανοιχτά τα χέρια πάντοτε Καθ' όλη την ακολουθία προσεύχεσαι με οσίας χείρας υψωμένας Διότι τότε είναι αγαθά αποτελέσματα και εκείνοι που τα φτιάξαν αυτά Είχαν υπόψη τους μία εικόνα, η οποία υπάρχει στον Μωσή, στον Ααρών και τον Όρ με ωμέγα.

Ο Μωσής ξέρετε είχε ένα αδελφό αρχιερέα των Ααρών και είχε ένα γαμβρό επαδελφή από τη Μαριάμ τον Όρ. Όταν περάσαν στην Ερυθρά Θάλασσα και οδεύαν προς τη γη της Επαγγελίας, συνάντησαν πολλούς λαούς μπροστά που οι λαοί αυτοί τους εξέλαβαν ως εχθρούς τους Εβραίους και ήθελαν να τους εμποδίσουν. Αυτοί δεν πήγαν να τους κατακτήσουν, πήγαν να περάσουν δι' αυτών και να πάνε στην Αποστολή τους.

Αυτό μπορούσε να το καταλάβουν αυτοί και τους έκαναν πόλεμο και αναγκάστηκαν αυτοί οι άοπλοι, αυτοί οι τόσο μαρθαϊκοί, οι άνθρωποι οι οποίοι δεν είχανε καν εκπαιδευτεί για πόλεμο να κάνουν πόλεμο και που να τα βρουν τα πολεμοφόδια και που να βρουν τα ντουφέκια.

400 χρόνια δουλεία είχαν οι άνθρωποι, τι μπορούσαν να αντισταθούν σε ένα κράτος οργανωμένο Τότε, άμα θέλετε αυτά να τα βρείτε, θα διαβάσετε το 16ο κεφάλαιο της Εξόδου και από το 15ο θα φτάσετε στο 17ο να δείτε όλη την κίνηση αυτή, θα ωφεληθείτε

Είπε ο Μωσής στον Ιησού του Ναυή, ο οποίος ήταν βοηθός του και αξιώθηκε μαζί με έναν άλλον ακόμη να μπει στη γη της Επαγγελίας. Διότι οι άλλοι δεν μπήκαν· ο Μωσής δεν μπήκε στη γη της Επαγγελίας. Και αυτός ο θεόπτης Μωσής ετιμωρήθη. Δεν αξιώθηκε να μπει στη γη της Επαγγελίας, διότι παρήκουσε.

Πάρε, του λέει, καμιά τρακοσαριά.

Ήσανε 600.000 άντρες, τρία εκατομμύρια περίπου, όλοι, γυναίκες και παιδιά. Και κατέβα, του λέει, κάτω στον κάμπο. Εγώ, του λέει, θα ανέβω στο όρος. Κατέβα, του λέει, να πολεμήσεις με αυτούς, να ανοίξουμε δίοδο, να περάσουμε. Έκαμε υπακοή ο Ιησούς του Ναυή.

Ο Μωσής ανέβη πράγματι στο όρος, ανέβη και στο τρίτο βουναλάκι του όρους Σινά. Στο όρος Σινά είναι τρεις κορυφές. Η ψηλότερη της Αγίας Αικατερίνης, η δευτέρα εκεί που πήρε ο Μωσής τις πλάκες, και η τρίτη, εκεί που εστάθη ο Μωσής, που θα ακούσετε το περιστατικό τώρα.

Είναι τρία βουνά εκεί. Λοιπόν, όταν ανέβη ο Μωσής στο όρος, σήκωσε τα χέρια του και προσηύχετο.

Οι άλλοι παρακολουθούσαν. Κάθε στιγμήν είχε ανοιχτά τα χέρια του και προσηύχετο, ενικούσε τους Αμαληκίτας ο Ιησούς του Ναυή. Τους είχε πάρει φαλάγγι. Αλλά ήταν γεροντάκι, 80 τόσο ετών. Λοιπόν, κουραζόταν λοιπόν, κατέβαζε τα χέρια του. Όταν κατέβαζε τα χέρια του, τους πέρνανε οι άλλοι φαλάνοι μπροστά εδώ.

Αντελήφθησαν ότι μόνο όταν ήτο με ανοιχτά τα χέρια ενικούσαν, και τι κάνουν, βάζουν ένα λιθάρι και τον καθίζουν επάνω τον Μωσή. Ανάληψη, πάει ένας στο ένα μέρος και του κρατάει το χέρι, άλλος στο άλλο μέρος και του κρατάει το χέρι Και τον κρατούν σε αυτή την κατάσταση, σε θέση σταυρού εσταυρωμένου, μέχρι που έπεσε ο ήλιος.

Και τους ξεκαθάρισαν, και άνοιξαν και πέρασαν μπροστά. Εδώ είναι ο Σταυρός και ο Σταυρωμένος, που νικούσε τους Αμαληκίτας, τον τύπο του σατανά. Εξ αυτού λοιπόν του περιστατικού, ο άνθρωπος που είναι ζωντανός σταυρός στέκεται με ανοιχτά τα χέρια κι αυτός και παρακαλεί το Θεό, παρακαλεί το Σαβαώθ να τον ευλογήσει Όπως ευλόγησε την περίπτωση τότε του Μωσέως.

Καταλάβατε; Εξ αυτού λοιπόν, αφενός, και από το ότι ο Παύλος γράφει ότι πρέπει με χέρια καθαρά και στον αέρα δηλαδή θα πρέπει να είναι, έχει μια τέτοια περίπτωση, το λέμε άλλωστε στο κατευθυνθήτω η προσευχή μου.

Κατευθυνθήτω η προσευχή μου ως θυμίαμα ενώπιόν σου, έπαρσις των χειρών μου θυσία εσπερινή. Έπαρσις των χειρών μου, σήκωμα του χεριού μου προς τον ουρανό. Είναι στον 140ό ψαλμό, στίχος 2, αν θα το βρείτε αυτό, και ο Παύλος γράφει στον Τιμόθεο, στην πρώτη επιστολή, στο δεύτερο κεφάλαιο, στίχος 8: βούλομαι, επιθυμώ, να προσεύχονται οι άνδρες εν παντί τόπω όπου βρίσκονται, επαίροντας οσίας χείρας, σηκώνοντας τα χέρια τους, καθαρά χέρια, μη μεμολυσμένα από αμαρτία, όχι από βρωμιές· οσίας χείρας επαίροντας, χωρίς οργής και διαλογισμού κ.λπ.

Εξαιτίας λοιπόν αυτού εφεύροντας τα στασίδια, ίνα ο άνθρωπος ακουμπάει τα χέρια του εκεί και σε σχήμα σταυρού κάνει τας δεήσεις του. Τόσο ήταν ο λόγος που εφευρέθησαν τα στασίδια. Γι' αυτό θα δείτε, οι παλαιές εκκλησίες δεν είχαν μέσα καθίσματα, ούτε σκαμνιά, τίποτα αυτά, είναι εφευρέσεις καινούργιες.

Καθολικοί μάλλον, έχουν έρθει από εκεί και εισεπήδησαν· μας αρέσει και εμάς αυτό το πράγμα. Και τα έχουμε και ξεκούραστα, έτσι καθήμεθα χωρίς να κουραστούμε καθόλου. Και είχαν όχι μόνο γύρω-γύρω στασίδια αλλά και στο μέσο στασίδια. Και εδώ στα στασίδια, άλλα έβλεπαν έτσι, άλλα αλλιώς, άλλα πλάγια και λοιπά.

Και έβλεπες είχαν εκμεταλλευτεί τον χώρο με στασίδια στις παλιές εκκλησίες του. Και στη Θεσσαλονίκη αν πάτε να δείτε τι είναι ο τρόπος που τα έχουν αυτά τα πράγματα, θα δείτε, θα σας το υπενθυμίσει αυτό.

Όμως αυτό γίνεται κατ' εξοχήν στας Ιεράς Μονάς του Αγίου Όρους, εκεί που κρατιέται η παράδοση ακόμη.

Θα πρέπει λοιπόν ο άνθρωπος να έχει υπόψη του όταν μπαίνει μέσα και βλέπει το στασίδι ότι καλείται να κάτσει εκεί, να σταθεί ορθός. Όταν δεν κουράζεται, να σηκώσει λίγο ελαφρώς, αυτό που σας είπα, το κάθισμα και να κάτσει, κάθεται σαν να κάθεται και να πατάνε οι μπροστινές του φτέρνες.

Ναι, τα πέλματά του τα μπροστινά. Και έχει και τάκους ψηλούς και κάθεται εκεί πέρα και είναι σαν να μην κάθεσαι, δηλαδή ξεκουράζεσαι λίγο, αλλά όχι αναπαυτικά, όχι αναπαυτικά. Διότι όταν ο άνθρωπος κάθεται αναπαυτικά, δεν πρόκειται να προσευχηθεί.

Πρέπει κάπως να δεινοπαθήσει, κάπως να υποφέρει. Έτσι είχαν θεσπιστεί από τότε και έτσι εγένοντο. Εκτός αυτών τώρα των στασιδίων κλπ που υπάρχουν μέσα. Υπάρχουν επίσης πολλές φορές βλέπετε και τα εξαπτέριγα.

Τημιοσταυρός κλπ Οι άνθρωποι που δεν ξέρουν τα λένε εξηφτέρια. Έρχονται λέει τα εξηφτέρια. Δεν είναι εξηφτέρια. Είναι εξαπτέριγα. Από εκεί είναι οι λέξεις. Εξαπτέρηγα. Την αιτία τους όταν τα βλέπεις αυτά τα εξαπτέρηγα και έρχονται, αμέσως θα θυμάσαι Αγγέλους και Αρχαγγέλους, Χερουβείμ και Σεραφείμ.

Στο έκτο κεφάλαιο του Ισαΐου, από εκεί το έχουν πάρει αυτό το πράγμα, αναφέρεται ότι ο Ισαΐας σε κάποια χρονολογία είδε το Θεό. Είδε δε το Θεό παράξενα, καθήμενον επί θρόνου υψηλού και επηρμένου, έτσι αναφέρει.

Και Σεραφείμ και Χερουβείμ έκραζον μεταξύ τους και έλεγαν Άγιος, Άγιος, Άγιος Κύριος Σαβαώθ.

Σαβαώθ, το λέγει για τους Ιεχωβάδες αυτό, ότι ο Κύριος Σαβαώθ είναι Άγιος, Άγιος, Άγιος. Δεν είπε δύο, ούτε μία, ούτε τέσσερας. Ο Σαβαώθ είναι τρισυπόστατος, ανάλογα. Λοιπόν, Άγιος, Άγιος, Άγιος Κύριος Σαβαώθ, πλήρης ο ουρανός και η γη της δόξης, έκραζεν έτερον προς έτερον. Αυτά τα χερουβείμ είχαν έξι πτέρυγες στο ενί και έξι πτέρυγες στο ενί και έκραζον

Με τις δύο λέει πτέρυγες σκέπαζαν την κεφαλή του Θεού, με τις άλλες δύο πτέρυγες που είχαν κάτω σκέπαζαν τα πόδια του Θεού και με τις άλλες δύο επέτων και έκραζαν αυτό που σας είπα.

Εκτός αυτού λοιπόν που διδάσκει, θα σας πω τι διδάσκει την περίπτωση αυτή, έχουμε το Χερουβείμ αυτό εξαπτέρηγον. Από εκεί η Εκκλησία μας το έχει πάρει και είδατε το έχουν φτιάξει ένα αγγελάκι μικρό με σταυρωμένα και κατά αναλογίες όπως θέλει ο κάθε μάστορας φτιάχνει.

Ο μάστορας, ως επί το πλείστον, είναι άπιστος, επαγγελματίας· τι ξέρει από αυτά τα πράγματα; Οι επίτροποι που τα αγοράζουν είναι άνθρωποι με άγνοια, άλλοι μπακάληδες, άλλοι φαρμακοποιοί· τι ξέρουν από αυτά τα πράγματα;

Όμορφα είναι, τα παίρνουν. Το τι λέγεται και πού στέκεται το καθένα δεν το ξέρουν αυτό το πράγμα. Γι' αυτό έχουν μπει πολλά στραβά μέσα στην Εκκλησία μας. Αυτό έχει την αιτία του οικείου όμως, τον Ισαΐα, το έκτο κεφάλαιο.

Όσοι έχετε Παλαιά Διαθήκη, να καταδεχτείτε να το διαβάσετε και να το δείτε. Τώρα σας έλεγα, μια και το έθιξα, αυτό πού είναι παρμένο, γιατί του καλύπτει το κεφάλι με τα δύο και γιατί του καλύπτει τα πόδια με τα δύο και τι του άφησε ξεσκέπαστο, ακαλυπτό.

Το σώμα μόνο του άφησε ακαλυπτό. Το νουν τον εκάλυψε, τους πόδες του τους εκάλυψε. Γιατί τα καλύπτεις; Γιατί αυτά είναι κρυφά στους ανθρώπους. Ποιος ποτέ ερμήνευσε τον νου του Θεού; Είναι ξένο λέει για σένα.

Άσ' το αυτό, καλή μέρα. Ποιος ποτέ ερμήνευσε από πού έρχεται ο Θεός; Κανένας. Ποιος έχει φτιάξει τον Θεό; Αν είχε φτιαχτεί ο Θεός, ο μάστορας που έφτιαξε τον Θεό θα ήταν μεγαλύτερος από τον Θεό. Έτσι δεν γίνεται.

Σκεπασμένα λοιπόν είναι τα πόδια. Δεν ξέρεις. Τι μας δείχνεις; Το σώμα. Κάποια μέρα ο Θεός θα γίνει άνθρωπος, αυτόν θα δείτε. Πού θα έρχεται, πώς σκέπτεται, αυτό μην το εξετάζετε. Θα είναι και καλυμμένος σε εσάς. Σας θα δείτε το Θεό σαρκοφορεμένο μια μέρα. Και ήρθε ο Θεός εν τω Χριστώ, όπως γράφει ο Παύλος στη Δευτέρα του Επιστολή προς Κορινθίους στο έψιλον 19, Θεός είναι εν Χριστώ κόσμον καταλλάσσων εαυτώ. Ο Θεός ήταν μες το Χριστώ λέγει και φόρεσε σάρκα και ήρθε στον κόσμο.

Όταν λοιπόν βλέπουμε αυτά αμέσως πηγαίνει ο νους μας εκεί πέρα. Κατά συνέπεια ο άνθρωπος θα πρέπει να πιστεύει ότι ό,τι υπάρχει μέσα στην Ορθόδοξη Εκκλησία είναι θεόπνευστον. Το έχει τοποθετήσει η χάρις του Πνεύματος του Αγίου.

Εκτός ορισμένων νεοτερισμών, αυτών των οποίων σας είπα που είναι αιτία. Ορισμένοι επίτροποι που θέλουν να καλοποίσουν, λες και φτιάχνουν το σαλόνι τους. Και κάνουν κάτι πράγματα που δεν ξέρουν πού στέκονται.

Και το εμπόριο το οποίο θέλει να φτιάξει κάτι το νέο. Έχετε ακούσει τις γυναίκες τι λένε; Αν τους δείχνει ένα φιγουρίνι κάποια μοδίστρα, αυτό εφορέθη. Φόρεσαν οι άλλοι, εγώ θέλω κάτι το καινούργιο, δεν μπορώ να φορέσω εγώ εκείνο. Έτσι δεν το λέτε εσείς γυναίκες;

Λοιπόν, το ίδιο συμβαίνει και εδώ. Να βάλουν κάτι το καινούργιο, να πρωτοτυπήσουν αδιαφόρως, εάν αυτό δεν διδάσκει.

Μόλις έτσι σας είπα για το μανάλι. Το μανάλι έχει τρία επάνω, έτσι. Έπειτα έχει ένα πλατύγυρο, έπειτα έχει μια κολόνα κάτω και τελειώνει σε τρία. Ορισμένα όμως δεν τελειώνουν σε τρία. Βλέπεις από κάτω σαν του μουλαριού το πόδι, ένα στρογγυλό πράγμα, μα πρέπει να τελειώνει σε τρία, διότι ένα πρόσωπο από τα τρία ήρθε και έγινε άνθρωπος κάποια μέρα, αλλά δεν έπαψε να είναι Θεός, είναι και με τον Πατέρα και με το Πνεύμα το Άγιο.

Πώς σε ζητώ, κάνεις εκεί πέρα ένα στρογγυλό για να πρωτοτυπήσεις, γιατί το βάζεις μέσα στην Εκκλησία αυτό; Δεν ξέρεις όμως τι θέλει να διδάξει, τι είναι εκείνα τα τρία επάνω, τι είναι το πλατύσκαλο που ανεβαίνουμε εμείς επάνω και ανάβουμε το κεράκι μας, τι είναι αυτός που κατεβαίνει κάτω ο κορμός, είναι ο Χριστός που ήρθε στον κόσμο, αλλά πάλι ήταν με τον Πατέρα και με τον Υιόν και με το Πνεύμα το Άγιον.

Μη το κάνεις στρογγυλό, μην του κάνεις ένα λιοντάρι από εκεί κάτι πράγματα. Αυτά δεν είναι σωστά, ξεφεύγουνε από εκείνο που θέλει να διδάξει, που θέλει να κηρύξει η Εκκλησία. Γιατί θέλει και με το αυτί αλλά και με το μάτι να του υπενθυμίσει του πιστού.

Τι είναι αυτό, γιατί αυτό; Ήδη σας είπα για το θρόνο εκεί που στέθηκε το Δεσποτικό. Δεν καίει καντήλι, δεν σου κάνει αίσθηση; Γιατί να μην καίει καντήλι, ένα καντήλι και εκεί πέρα;

Πήγαινε εκεί πέρα, γιατί εκεί καίει καντήλι ο Χριστός. Στην Ωραία Πύλη εκεί δεν καίει; Εκεί είναι η κρίση. Η κρίση είναι ανέλεος, εδώ είναι έλεος. Ταις πρεσβείαις της Θεοτόκου, Σώτερ, σώσον ημάς. Εδώ θα συνηγορήσεις. Δεν θα πιστέψεις, δεν θα μετανοήσεις, δεν θα εξομολογηθείς, δεν θα κοινωνήσεις. Εδώ θα έρθεις, εδώ, μια μέρα, και εδώ αλίμονό σου. Το διδάσκει, λοιπόν, του υπενθυμίζει ότι η κρίση δεν έχει έλεος. Χιλιάδες πράγματα, όπου να γυρίσεις, όλα ομιλούν, όλα διδάσκουν, όλα υπενθυμίζουν. Γιατί η Παναγία είναι δεξιά και δεν είναι αριστερά;

Ευχή είναι αριστερά, γιατί έτσι συνείδησε ο Προφήτης. Γιατί ο Πάτερ όταν κάνει την προσκομιδή βγάζει την Παναγία, τη βάζει δεξιά και τη βάζει αριστερά. Τη βάζει μπροστά και τη βάζει πίσω. Έτσι συνείδησε ο Προφήτης.

Ωραία στη Βασίλισσα εκ δεξιών σου. Όλα είναι θεόπνευστα. Δεν έχουμε τίποτα εμείς, δεν έχουμε αποθήκες, ούτε αίθουσες, όπως έχουν οι διάφοροι με αγάλματα και με λιθάρια μέσα.

...κάρια μέσα. Όλα μιλούν. Και αυτές οι εικόνες είναι πρόσωπα. Και αν υπάρχει λόγος να τη χτυπήσεις, θα βγάλει αίμα. Ας είναι ξύλο. Στη Μικρά Ασία ένας Τούρκος δίωκε έναν Ορθόδοξο. Και αυτός, μην έχοντας πού να κρυφτεί, τον πήγαινε με το πιστόλι κοντά. Πήγε και κρύφτηκε πίσω από την εικόνα της Παναγίας. Ήταν μια εικόνα της Παναγίας εκεί, βαλμένη επάνω σε ένα τρίποδο, και πήγε και κρύφτηκε ο Ορθόδοξος. Τι να φυλάξει αυτό τώρα; Αυτός, λοιπόν, στέκεται και τον σημαδεύει.

και τον σημαδεύει στο κεφάλι, αλλά μπροστά από το κεφάλι το δικό του, αυτό ήταν πίσω, ήταν το κεφάλι της Παναγίας και πυροβολεί αυτός, το κεφάλι της Παναγίας, για να βρει το κεφάλι του άλλου, τον έβλεπε που είναι με τον, τον έπιανε και ρίχνοντας γυρίζει η σφαίρα, χτυπάει την Παναγία εδώ στο κεφάλι, αλλά γυρίζει η σφαίρα και σκοτώνει τον Τούρκο.

Ντινιούς. Και υπάρχει αυτή η εικόνα της Παναγίας στην Αιδηψό, έξω από την Αιδηψό, της Ντινιούς, τρυπημένη εδώ. Ζωντανό πράγμα. Άσε να σας διηγηθώ άλλα περιστατικά στην πόλη κ.λπ. Ένας Εβραίος πήρε το μαχαίρι και χτύπησε την Παναγία πάνω στο τραπέζι, γιατί δεν πίστευε σε αυτά και κατά λάθος είχε μείνει εκεί. Το σπίτι που νοίκιαζε το είχαν Ορθόδοξοι, και πέταξε αίμα η Παναγία μας και τους έχρισε όλους.

Δεν είναι απλώς ξύλα, ούτε χρώματα, είναι και πρόσωπα.

Πάρε τα μέτρα σου, χριστιανέ που πηγαίνεις στην Εκκλησία. Εν πάση περιπτώσει, στη συνέχεια θα σας έλεγα για ένα ακόμη άλλο σοβαρό γεγονός που πρέπει να έχει υπόψη του ο άνθρωπος, αυτός που εκκλησιάζεται, ο πιστός.

Είναι το θέμα το λεγόμενο της προσφοράς. Δεν εννοείται λειτουργία χωρίς προσφορά. Απαραίτητο.

Χριστιανές και οι χριστιανοί επεναγνωρίζουν περί αυτού και να έχουν στο σπίτι τους αν θέλουν να λέγονται χριστιανοί όλα αυτά τα οποία βοηθούν να προσφέρουν στην Εκκλησία κάθε Κυριακή ή κάθε Σάββατο και Κυριακή Προσφορά καθαρή, ανάλογον, ώστε να γίνει σώμα Χριστού Διότι δεν πρέπει να σκεφτείς πάω μια προσφορά Υπάρχει εκδοχή να προσκομιστεί η προσφορά σου Μάλιστα αν είσαι σε χωριό που είναι λίγες οι προσφορές Θα πρέπει να είσαι υπόψη ότι υπάρχει εκδοχή να προσκομιστεί η προσφορά σου Αξίζει λοιπόν αυτό που πηγαίνεις Το ψωμί να γίνει σώμα Χριστού Από εκεί θα ξεκινήσεις

Πολλοί μας δεν το ξέρουμε αυτό Δεν υπάρχει μια σύτα στο σπίτι Δεν υπάρχει μια σφραγίδα στο σπίτι Δεν υπάρχει η γνώση ακόμη να γίνει μια προσφορά Ξέρει η κοπελίτσα μας Η τιτή μας να φτιάξει και παγωτό Να φτιάξει και γλυκό

και γλυκό να φτιάξει, όλα που έχουν σχέση με την κοιλιά, και να επιδειχτεί μάλιστα. Ξέρεις, αυτό της το έμαθαν οι δικοί μας, αλλά δεν ξέρει όμως να φτιάξει ένα πρόσφορο. Και θα μάθει η μάνα. Πότε θα το μάθει η μάνα; Όταν πεθάνει και πάει από εκεί, τότε θα ειδεί τι κακό έκαμε στον εαυτόν της, στο παιδί της και στους άλλους. Διότι, όταν ένας φτιάχνει ένα πρόσφορο που θα γίνει μια λειτουργία, τρώνε πολλοί από αυτό το πρόσφορο. Δεν τρως εσύ μόνον, γιατί υπάρχει εκδοχή να πάει το πρόσφορο στην εκκλησία και να μην φάει ούτε εκείνος ο οποίος πήγε το πρόσφορο. Γιατί, ξέρετε, υπάρχουν άνθρωποι που έχουν τάξει μια λειτουργία. Τους έσφιξαν κάποτε οι καταστάσεις και τάξαν μια λειτουργία. Γιατί, όταν δεν μας σφίξουν, δεν τα τάζουμε εμείς. Λίγο να το πούμε.

Λοιπόν, πηγαίνουν να κάνουν τη λειτουργία, ανοίγουν και εκκλησία ακόμη και δεν κοινωνάει κανένας. Τότε γιατί τι κάνετε τη λειτουργία; γιατί κατεβάσατε τον Θεό κάτω; γιατί έγινε το σώμα ή το αίμα; κοινωνείς ο παπάς, κοινώνησες εχθές ο παπάς;

Εννοείται να κάνεις λειτουργία και να μην κοινωνήσεις; Θα υπάρχει μεγαλύτερη βλασφημία, μεγαλύτερη αδιαφορία; Δεν σώζει τίποτα, εφόσον δεν θα συμμετάσχεις, δεν θα πάρεις τον αγιασμόν αυτό. Ο σκοπός της λειτουργίας είναι αυτός, για να κοινωνήσουν οι πιστοί.

Όλος ο σκοπός της λειτουργίας είναι για το μεταφόβου. Άμα το μεταφόβου δεν προσέλθεις, από και κάτω τι είναι. Δεν έχεις θέση ούτε στο ελάβομεν πνεύμα επουράνιον, ούτε το είδομεν φως το αληθινόν, ούτε σώσον ο Θεός τον λαόν σου και ευλόγησε την κληρονομία σου.

Κληρονόμοι είναι εκείνοι που κοινωνούν. Οι άλλοι που δεν κοινωνούν δεν είναι κληρονόμοι του Θεού.

Διότι, δεν είναι αδελφοί του Χριστού εκείνοι που κοινωνούν; Γίνονται αδελφοί του Χριστού. «Ο τρώγων μου τη σάρκα και πίνων μου το αίμα, εν εμοί μένει καγώ εν αυτώ». Δεν κοινωνείς τον Χριστό, δεν είσαι ούτε παιδί του Πατέρα. Δεν είσαι αδελφός του Χριστού, δεν είσαι ούτε παιδί του Πατέρα. Δεν μπορείς να πεις το «Πάτερ ημών», εφόσον δεν είσαι αδελφός του Χριστού. Νιώθετε; Το θέμα, λοιπόν, της προσφοράς σήμερα έχει κατασταλάξει στον φούρναρη της γειτονιάς: μια σακούλα χάρτινη, προσφορά μέσα, ένα τάλιρο, ένα δεκάρικο, κανένα όνομα κ.λπ., και πηγαίνει και στο «Δι’ ευχών» πολλές φορές, φτάνει η προσφορά. Θα ήθελα, λοιπόν, να σας πω με τη σειρά το πράγμα αυτό. Αν σκεπτόταν ο άνθρωπος τις υποχρεώσεις του, ήτο υποχρεωμένος να ζυμώνει την προσφορά του στο σπίτι μόνος του. Δηλαδή η κυρία, εν ανάγκη και ο άντρας ακόμα. Στας Αθήνας γνωρίζω τρεις εγώ, οι οποίοι ζυμώνουν αυτή την προσφορά. Δεν είναι δικαίωμα μόνο της γυναικός. Είναι και του ανδρός.

Ζυμώνουν αυτοί, στην παλιά διαθήκη, τόσον στην προσφορά, όσον και στο λάδι που καίγανε στο καντήλι, τόσον και στο θυμίαμα, είχε δώσει εντολή ξεχωριστή ο Θεός. Το σιτάρι το οποίο θα γινόταν αλεύρι, που θα γινότανε...

Θα πρέπει λοιπόν να έχει υπόψη του, συνεχίζω, ο πιστός ότι στην παλιά διαθήκη ο Θεός είχε δώσει ειδική εντολή ώστε το σιτάρι που θα γινόταν αλεύρι και θα γινόταν προσφορά

Πρόσφορο. Το Άγιο Σώμα Χριστού απλώς το πήγαιναν στο ναό τότε και εκεί έπρεπε να μένει. Τυπικό ήταν, έπρεπε να είναι ξεχωριστό το σιτάρι, διαλεμένο ξεχωριστά, πλυμένο ξεχωριστά, αλεσμένο ξεχωριστά, το οποίο έμενε εκεί, από το οποίο γίνονταν οι προσφορές που πήγαιναν στο ναό τότε. Το ίδιο γινόταν και με το λάδι που έκαιγε στο καντήλι. Το λάδι θα ήταν από ξεχωριστές ελιές, διαλεμμένες, θλιμμένες ξεχωριστά και αποθηκευμένο ξεχωριστά.

Επίσης, το θυμίαμα θα ήταν ξεχωριστά φτιαγμένο αυτό που θα χρησιμοποιούσε στο σπίτι και ξεχωριστά εκείνο που θα πήγαινε στην εκκλησία. Αν εκείνο που πήγαινε στην εκκλησία χρησιμοποιούσε στο σπίτι έπρεπε να λιθοβοληθεί.

Τόσο σοβαρό το θεωρούσε ο Θεός και τόσο εντολές σκληρές είχε δώσει για πράγματα τυπικά τότε που έχουμε ουσία Τώρα που ο Άρτος αυτός θα γίνει σώμα Χριστού, τι πρέπει να είναι και τι προσοχή θα πρέπει να είναι Και πόσο καθαρός θα πρέπει να είναι ο άνθρωπος ο οποίος θα καταπιαστεί Είναι ασέβεια λοιπόν μεγάλου μεγέθους το να πηγαίνεις στο φούρνο που έκοψε απλώς ένα κομμάτι από το όλο φύραμα Από το όλο ζυμάρι, πόκαμε και καρβέλια, πόκαμε και φρατζόλες, διάκοψε μερικά και έβαλε μια σφραγίδα επάνω, η οποία ούτε καν φαίνεται, ούτε καν ξέρει τι να βγάλει ο Πάτερ από πάνω.

Πού να βρει μερίδα του αμνού, πού να βρει μερίδα της Θεοτόκου, πού να βρει μερίδα ταγμάτων και των υπολοίπων, πού να τα βρει αυτά τα πράγματα. Με μεγάλη ασέβεια αυτό που γίνεται πρέπει απαραίτητα, με πάθος, με γνώση, με προσοχή ο άνθρωπος να μάθει στο σπίτι του ο ένας με τον άλλον να συμβουλεύεται να κάνει ένα προσφοράκι και για τον εαυτόν του και για τους κεκοιμημένους του και για όλους τους άλλους προσφιλείς και τους άλλους που μπορεί να βάλει στο χαρτάκι του όταν θα το πάει στην Εκκλησία.

Αυτός σήμερα σιγά σιγά φεύγει από τη μέση και δεν είναι πρόβλημα πλέον Είναι και σήμερα τα νύχια τους φτιάχνουν, δεν καταδέχονται να τα βάλουνε να ζυμώσουν ένα πρόσφορο. Και είναι ένα βασικό θέμα, μεγάλη ευλογία στην ψυχή η οποία με προσοχή ζυμώνει πρόσφορο.

Στο φούρνο είναι δυνατόν να μην πάρετε πρόσφορο. Να βάλτε ευχή και κατάρα και στον εαυτό σας να μην πάρετε πρόσφορο. Οι ιερείς έπρεπε να διαμαρτυρηθούν ότι τα πρόσφορα που μας φέρνετε από το φούρνο δεν προσκομίζονται.

Δεν μπορεί να βγάλει πρώτα-πρώτα, είναι μια φούσκα, ένα πράγμα που δεν πιάνεται από πουθενά. Δεν μπορεί να χαράξει και να βγάλει αμνόν, θα βγάλει ένα ζυμάρι, ένα πλέγμα θα βγάλει. Δεν μπορεί. Το σιτάρινο πρόσφορο είναι εκείνο το οποίο προσφέρεται και ο ιερέας μπορεί να κάνει σωστά τη δουλειά του Να βγάλει ωραία τον αμνόν και να τοποθετήσει στη μέση, να βγάλει τη μερίδα της Θεοτόκου να τοποθετήσει και τα τάγματα κλπ Και να βγάλει και μια μερίδα έπειτα και να αρχίσει να διαβάζει Παναγιώτου Νικολάου Κατερίνης Βασιλείου κυπά Μνηστή Κύριε, μνηστή Κύριε, μνηστή Κύριε Και να βγάλει ψυχούλες μικρές Βγαίνει από αυτό το ζυμάρι, από αυτή τη φούσκα

Μπορούν να βγουν ψυχούλες μικρές Να μνημονεύσει ο παπάς είτε και κοιμημένος είτε ζωντανός Δεν πρόκειται Πρέπει να το τσιμπάει, να το κόβει με το δάχτυλό του εκείνο Δεν βγαίνει από αυτό το ζυμάρι, δεν γίνεται Και εντούτοις χωρίς καμιά σπουδή, χωρίς καμιά προσοχή Προσφέρουμε, ορισμένοι όσοι προσφέρουν

Πρόσφορο, διότι είναι γιορτή, γιατί είναι Ψυχοσάββατο, για κάτι τέτοιο. Πρόσφορο από εκεί. Δράττομαι, λοιπόν, της ευκαιρίας να σας πω: μην ξανά το κάμετε αυτό το πράγμα. Βρείτε μια αγιορείτικη σφραγίδα. Θα την πάρετε για όλη σας τη ζωή. Θα την έχουν τα παιδιά σας, θα την έχουν τα εγγόνια σας. Και αφήστε ευχή και κατάρα πίσω. Το πρόσφορο θα γίνεται στο σπίτι. Σήμερα που υπάρχουν τόσα μέσα, γιατί να μη γίνεται ένα πρόσφορο στο σπίτι μια φορά τη βδομάδα; Κάμε και δεύτερο πρόσφορο και φάε κι εσύ λίγο ψωμάκι στάρινο, γλυκό. Να γλυκαθείς και να δοξάζεις τον Θεό, που τρως αυτή τη φούσκα από εκεί πέρα. Γιατί δεν το κάνεις; Γιατί είναι ασέβεια. Και αν δεν είναι ασέβεια, το λιγότερο είναι άγνοια. Και η άγνοια στα θρησκευτικά πράγματα τιμωρείται. Δεν έχεις δικαίωμα. Άγνοια νόμου δεν παραδέχεται ούτε ο κόσμος εδώ. Θα σε τιμωρήσει. Δεν μπορεί να του πεις, του εισαγγελέα, «δεν ήξερα». Έπρεπε να μάθεις, είσαι πολίτης.

Αν είναι δυνατόν τώρα στα θέματα τα θρησκευτικά να λέει ο άνθρωπος «δεν ξέρει»; Εδώ δημιουργούνται ορισμένες ενστάσεις από πολλές και από πολλούς. «Ξέρεις, πηγαίνω, αλλά δεν μου προσκομίζει την προσφορά μου», και τα αίτια αυτά. Δεν το ξέρεις. Μπορεί να προσκόμισε του αδελφού σου, του άλλου ή της άλλης κυρίας. Αν πήγες προσφορές τέτοιες, δεν σου προσκόμισε ποτέ; Απλώς σου έκοψε αντίδωρο, και δεν είναι αντίδωρο. Σου έκοψε τη δική σου προσφορά για αντίδωρο, και δεν είναι αντίδωρο. Θα μου πεις: «Πώς δεν είναι αντίδωρο;» Αντίδωρο ξέρετε ποιο είναι;

Το υπόλοιπο της προσφοράς που έβγαλε τον αμνόν ο Πάτερ. Το άλλο δεν είναι αντίδωρο Από την προσφορά που έβγαλε τον αμνόν τον Χριστό μας Το υπόλοιπο κόπτεται αντίδωρο Αντίδωρον. Έβγαλε το δώρον που είναι ο Χριστός και μένει το αντίδωρον, το υπόλοιπο. Προσφορά που φτιάχνεται, αν φτιάχνεται, είναι η Παναγία. Και πρέπει να πηγαίνει ή από βραδύ στην εκκλησία ή λίγαν πρωί, πριν αρχίσει την προσκομιδή κλπ.

Αυτές που πηγαίνουν στη δοξολογία, που πηγαίνουν στον Απόστολο, που πηγαίνουν στο Ευαγγέλιο, που πηγαίνουν στο Πιστεύω κλπ Είναι στον κλείδον αυτά για την ημέρα εκείνη Ο πάτερ θα κρατήσει στην άκρη το χαρτί και όταν ξαναλειτουργήσει το Σαββατοκύριακο θα το μελετήσεις γι' αυτό Την ημέρα εκείνη όμως όχι έγινε η προσκομιδή Το πρόσωπο για το οποίο το πήγες δεν είναι μέσα στο λογαριασμό Δε θα κοινωνήσει την ημέρα εκείνο το πρόσφορο Την ημέρα εκείνη το πρόσωπο για το οποίο το πήγες Πολλοί δεν το ξέρουν Και οι ιερείς δυστυχώς Όσο τη βλέπει την κυρία την άλλη και το πηγαίνει στον πιστεύοντσο Ωπ, παρ' το πίσω

Άμα τους το κάνει μία θα το μάθουνε δέκα είκοσι Κι έτσι θα ωφεληθούνε Δεν το κάνει ή δεν θέλει να τους δώσει πίσω Φτιάξε έντυπα στην εκκλησία χιλιάδες και πες στον νεοκόρο σου όταν σου φέρουν πρόσφορα κατά αυτήν την έννοια που έχει γίνει ήδη προσκομιδή θα τους δίνεις ένα χαρτάκι τέτοιο.

Μέσα θα λες ότι το πρόσφορο σου άλλοτε αν θέλεις να έχει αντίκτυπον, να έχει αποτελέσματα άγαθα θα το φέρεις ή το βράδυ στον εσπερινό ή λίαν πρωί στον όρθρο.

Διαφορετικά μένει για περαιτέρω. Αν ζήσουμε και λειτουργήσουμε θα συζητηθεί η υπόθεσή σου.

Η υπόθεσή σου, δεν ζήσουμε, δεν λειτουργήσουμε, η υπόθεσή σου δεν σε βοήθησε σε τίποτα. Αυτό δεν το ξέρουν αυτοί. Νομίζουν ότι οποιαδήποτε ώρα πάνε στην εκκλησία, ότι θα γίνονται πολλά παλαβά πράγματα. Εγώ θα σας πω πολλά που θα ακούσετε, και να τα προσέχετε αυτά τα πράγματα που σας λέω. Αντίδωρο δεν υπήρχε στην εκκλησία. Εκ των υστέρων επενοήθη και έχει κάνει μεγάλη ζημιά. Αν θέλετε να δείτε τι πάει να πει να πας στην εκκλησία και να μην κοινωνήσεις, θα πας.

Την ημέρα που γίνεται του Αγίου Αδελφοθέου του Ιακώβου η λειτουργία Εκεί θα δεις πως ήταν η λειτουργία η πρώτη Θα βγει στο μεταφόβο και θα πάνε 5, 10, 20 Και οι άλλοι θα ετοιμάζονται τώρα να πάρουν το αντίδωρο Θα βγει όταν γυρίσει μέσα ο Διάκονος Θα βγει στην πύλη και θα πει Εν ειρήνη προέλθετε Κοπιάστε μου Θα τραβήξεις την πύλη και θα πάει μέσα, χωρίς αντίδωρο.

Τότε θα καταλάβεις τι είπα να πει.

Κάθεσαι τρεις ώρες εκεί και δεν παίρνεις ούτε αντίδωρο. Για το σκοπό συλλειτουργίας δεν είναι να πάρεις το αντίδωρο, το μάρτι της κατηγορίας, είναι να πάρεις το δώρο. Αλλά διότι θέλει να κόψεις την αμαρτία, δεν θέλει να νηστέψεις, δεν θέλει να ξομολογηθείς, δεν θέλει να κάνεις παιδιά, δεν θέλει να σταματήσεις να κλέβεις, Να δώσεις τα αδικημένα πίσω και λοιπά, πας και παίρνεις το αντίδωρο Και να μην είσαι ότι κάτι πήρες, αυτό που το πήρες στο χέρι σου ρώτησέ το πώς σε λένε

Αντίδωρο με λένε. Γιατί με λένε αντίδωρο; Δεν είμαι εγώ το δώρο, το δώρο είναι άλλο. Εγώ είμαι αντί του δώρου, εγώ είμαι ευλογία, δεν είμαι σωτηρία. Ευλογία, «Κύριε, ελέησον ημάς», δεν είμαι σωτηρία εγώ. Σωτηρία θα πάρεις το δώρο, η άφεση των αμαρτιών και ζωή αιώνια. Φάε ένα κοφίνι αντίδωρο. Στην κόλαση τα πας. Θα κοινωνήσεις, ταυτοποιείσαι. Τα νιώθετε, τα πιάνετε αυτά που σας τα λέγω. Έτσι έχουν τα πράγματα. «Δεν μου δώσετε αντίδωρο;» «Θα σου δώσω.» Γιατί δεν παίρνεις το δώρο για να αλλάξω ζωή; Σοβαρά, και γέλαγες τώρα. Πήρες το αντίδωρο και σώθηκες.

Σκοπός της Θείας Λειτουργίας δεν είναι να μοιραστεί αντίδωρο. Η Εκκλησία πάντοτε ευλογεί, δεν είναι να δώσει ευλογία, προσφέρει σωτηρία. Και ο σκοπός σου που ήρθες εδώ, ήρθες να κοινωνήσεις, να επικοινωνήσεις με τον Χριστό σου. Αν σου έχουν κανόνα, αν έχεις κάποιον λόγο σοβαρόν, σε παρηγορεί με την ευλογία αυτή που σου δίδει. Αν όμως ήρθες απλώς για να πάρεις το αντίδωρο, και μάλιστα ορισμένοι το φυλάττουν γιατί ήρθανε με το πρωινό τους παρμένο, με το γάλα τους, με τον καφέ τους και με την ακρόπολη στην τσέπη. Το φυλάνε για μια άλλη ώρα, καπνισμένοι κλπ. Τίποτα.

Βάλτε το λοιπόν στο νου σας ότι είναι μεγάλη ευλογία στον άνθρωπο να σκέπτεται τους εκοιμημένους του Να σκέπτεται τους ταξιδεύοντας, να σκέπτεται τους στρατιώτας, να σκέπτεται τους ανθρώπους αυτούς οι οποίοι δεν μπορούν να εκκλησιαστούν, αυτοί κοινωνούν εμμέσως.

Εμείς, οι παρευρισκόμενοι, θα επικοινωνήσουμε αμέσως με το Χριστό.

Θα πρέπει λοιπόν λέγω να πάει από βραδύ ει δυνατόν και οι ιερείς κανονικά αν θέλουν να μάθουν να κάνουν τη δουλειά τους, και όσοι το ξέρουν θα βάλουν την προσφορά, την οποία πρόκειται να υψώσουν το πρωί να βγάλουν τον αμνόν επάνω στην Αγία Τράπεζα.

Από εκεί το πρωί θα την πάρεις στο κεφάλι του και θα την πας στην Πρόθεση. Εδώ είναι η Παναγία που μπήκε στα Άγια των Αγίων. Η Παναγία από εκεί φεύγει και πηγαίνει στη Βηθλεέμ να γεννήσει. Η πρόθεση εκεί επάνω είναι η Βηθλεέμ, πάει να γεννήσει Και στη Βηθλεέμ η Παναγία γέννησε το Χριστό Και μόνο το Χριστό Θα μου πεις γιατί το τονίζεις αυτό Το τονίζω για μερικούς ιερείς που δεν κάνουν σωστά τη δουλειά τους Διότι με μία προσφορά δεν πρέπει να λειτουργεί ο παπάς

Παναγία που είναι η προσφορά, γέννησε το Χριστό Δε γέννησε ούτε τον εαυτό της, ούτε τα τάγματα, ούτε τους νεκρούς, ούτε τους ζωντανούς σαρώστους Και δράττω με την ευκαιρία να σας πω ότι για να λειτουργήσει ένας ιερεύς χρειάζεται πέντε προσφορές Ελλείψει πέντε, δύο απαραιτήτως, με μία ποτέ Ας είναι τόσα δα Δεν υπάρχει να γίνει τόσα η προσφορά ώστε να γκρεμίσουμε την πόρτα να την περάσουμε μέσα Ποιο προσφοράκια μικρά Να έχουν απάνω τη σφραγίδα Να κάνει σωστά ο παπάς τη δουλειά του, να βγάλει τον αμνόν από εκεί και να το βάλει στην άκρη Και να πάρει τ' άλλο να βγάλει τη μερίδα της Παναγίας και τα τάγματα

Αν πάτε στο Άγιον Όρος θα είδετε ότι κάθε βράδυ ο φούρναρης, αυτός που ζυμώνει Θα στείλει ένα δισκάκι με πέντε προσφοράκια Πηγαίνει και είναι έτοιμο για τη λειτουργία που θα γίνει την άλλη μέρα το πρωί Κάθε βράδυ, γιατί εκεί λειτουργούν κάθε μέρα Πλην δύο ημερών που δεν γίνονται λειτουργίες από το τυπικό της Εκκλησίας μας.

Εδώ δυστυχώς δεν τα ξέρουν, δεν τα έχουν προσέξει. Έτυχα μια φορά τον Άγιον Θεόδωρο σε πανηγύρι, που τον Άγιον Θεόδωρο έχει θεσπιστεί σαν ένα τρίτο ψυχοσάββατο σήμερα. Δεν είναι ψυχοσάββατο, είναι το θαύμα των κολλύβων.

Δύο είναι τα ψυχοσάββατα, ένα που θα γίνεται άλλο Σάββατο και ένα πίσω στην Πεντηκοστή. Τ' άλλο έχει μπει κι αυτό όμως κοντά.

Αν είχε δύο τσουβάλια της Ρήγας προσφορές, και προσφορές χωριάτικες, όμορφες, ψημένες, στάρινο ψωμί, είχε προσκομίσει με μία προσφορά. Λέει, παπά, του λέω, γιατί κατοχή είναι, γιατί μου λέει. Του λέω, βλέπω, προσκομίζεις με μία προσφορά. Ε, μου λέει, πόσο προσκομίζεις; Πόσο, σε δύο τσουβάλια; Ε, καλά μου λέει, και θα τις βάλω όλες.

Δεν σου είπα να βάλεις όλες, να βάλεις όσες πρέπει. Αγία Γραφή; Τι καινούργιο είναι αυτό πάλι, μου λέει; Δεν είναι καθόλου καινούργιο, του λέω, είναι πολύ παλιό. Από πού το βρήκες, μου λέει; Εγώ το ξέρω αυτό το πράγμα· εγώ, μου λέει, 35 χρόνια παπάς, έτσι το κάνω. Δεν άνοιξες ποτέ τη φυλλάδα σου, του λέω. Άνοιξε τη φυλλάδα σου μέσα: «Λάβε ἑτέραν προσφοράν». Αυτά γιατί δεν είναι γραμμένα; Θα κάνεις δικό σου τυπικό εσύ; Θα ευχαριστείς με τον τρόπο τον δικό σου τον Θεό; Πώς θα γίνει; Καταλάβατε; Σε αυτό το πράγμα δεν ευθυνόμεθα εμείς.

Υποχρεωμένοι αυτοί να διαβάσουν. Δεν θέλουν να διαβάσουν, να τα βρούνε με το Αφεντικό μια μέρα.

Όταν όμως εγώ πρόκειται να κάνω ιδιωτική λειτουργία που πολλοί κάνουν για διάφορες ανάγκες, τότε ούτε στο φούρναρη θα παραγγείλω, ούτε μία προσφορά θα παραγγείλω.

Αν τη φτιάξω, ει δυνατόν, στο σπίτι, θα κάνω δύο μικρές, να έχουν τη σφραγίδα επάνω, να μπορεί να βγάλει ο παπάς άνετα αυτά που πρέπει να βγάλει.

Αυτό να το έχετε υπόψη σας, εκτός κι αν ξέρεις ότι την ημέρα εκείνη θα κάνει και κάποιος άλλος και θα έχει και μια άλλη. Δεν την κάνεις ως ιδιωτική του υπόθεση· αυτός θα δώσει λόγο. Και όμως να ξέρεις ότι θα πρέπει να πας το ελάχιστον δύο προσφορές.

Μικρές, να έχουν μόνο τη σφραγίδα επάνω, να μπορεί να κάνει τη δουλειά του όπως πρέπει.

Θα πρέπει δε να είναι, επαναλαμβάνω, φτιαγμένη από έναν άνθρωπο που λέμε καθαρόν. Όχι να έχει αλλάξει μόνο τα εσώρουχά του, πράγμα το οποίο εμείς κοιτάμε. Είσαι καθαρός ή είσαι καθαροί, ξέρω εγώ τι, είσαι αλλαξής.

Ψυχικά να είναι.

Να γνωρίζει δε η γυναίκα ως επί το πλείστον η οποία ζυμώνει το προσφορό της να πάει στην εκκλησία, Ότι επέχει την θέση της Αγίας Άννας Είναι η Αγία Άννα που φτιάχνει την Παναγία να τη στείλει να γεννήσει το Χριστό ο οποίος θα θυσιαστεί για λογαριασμό μας Μεγάλη της τιμή, μεγάλη της τιμή

Επίσης η προσφορά να γίνεται σε ξεχωριστό σαγανάκι, όχι σε ένα ταψί δυο τρεις μαζί, όχι μία Αγιάνα μία έκαμε, σε άλλο σαγανάκι άλλη, σε άλλο σαγανάκι άλλη, μία Σε ένα ταψί, σε ένα σαγάνι μεγάλο, όχι δυο μαζί, όχι τρεις μαζί

Επίσης, εάν είναι δυνατόν, και πρέπει να βρεθεί ο τρόπος, την προσφορά στην Εκκλησία δεν θα την πάει ο μικρός. Δεν θα την πάει η υπηρέτρια· θα την πάει η κυρία ή ο κύριος ή και οι δύο μαζί, αν θέλουν να καταλάβουν τι έχουν, τι είναι αυτό που κρατάνε. Την Παναγία την πήγαν ο Ιωακείμ και η Άννα στην Εκκλησία. Συ λοιπόν πηγαίνεις τώρα την Παναγία για τα περαιτέρω. Καταδέξου το λοιπόν, μεγάλη η τιμή. Θυμόσαστε παλιά, ε; Οι αυτοκράτορες πήγαιναν το πρόσφορο μόνοι τους στον ναό και το προσέφεραν. Εμείς σήμερα στέλνουμε παραγγελία. Ή έρχεται με την υπηρέτρια, ή θα πάει στην κομμώτρια η κυρία. Δεν ξέρω, ο κύριος είναι στο καφενείο, δεν ξέρω πού είναι, ίσως στο ΠΡΟΠΟ.

Θα συμμετάσχεις μέσα σε όλους αυτούς τους τύπους Σε όλα αυτά τα ωραία που έχει η Ορθόδοξη Εκκλησία Καμιά άλλη λεγόμενη εκκλησία δεν έχει αυτά τα ζωντανά πράγματα που έχουμε εμείς Ποια, έχουν οι καθολικοί τα χάπια που παίρνουν από το εργοστάσιο Τι, έχουν οι προτεστάντες πίνουν εις ανάμνηση ψωμί και κρασί εκεί πέρα και τα πίνουν μεταξύ τους Ποιοι, μόνο η Ορθοδοξία έχει αυτά τα ζωντανά πράγματα

...πράγματα που τον άνθρωπο τον μεταφέρουν και παλιά και στα καινούργια και τον βοηθάνε για τα περαιτέρω. Τιμή, λοιπόν, μεγάλη είναι. Και να το δείτε, γυναίκες, αυτό, το βάλετε πείσμα, γιατί εσείς, άμα βάλετε πείσμα, ό,τι θέλετε το κάνετε. Αυτοκράτορες γκρεμίζετε, δεν ξέρω τι φτιάχνετε, άμα το βάλετε μέσα σας το κακό. Να βάλετε το καλό, λοιπόν, αυτό μέσα με πείσμα, με αγαθό πείσμα δηλαδή, με ιερό πείσμα, με πάθος, που λέμε, ότι «θα το μάθω, θα ρωτήσω».

Θα ρωτήσω, θα κάνω, θα φτιάξω, θα μου καεί μία, δεν θα σκόσει άλλη, θα κάνει τ' άλλο, μία απελπιστής. Ένα έχω να πω σε μερικές οι οποίες το παρακολουθώ εκεί, στις εκκλησίες που πηγαίνω, ορισμένες, παρότι κάνουν την προσπάθεια, δεν ξέρουν μια λεπτομέρεια.

Όταν γίνει το πρόσφορο που λένε, το σφραγίζουν τότε και το φουρνίζουν. Τι γίνεται τότε, το πρόσφορο όταν το σφραγίσει την ώρα που είναι γινωμένο Κάνει την προσπάθεια να ξανασηκωθεί και σηκώνεται Και αφήνει από κάτω ένα κενό και πάει ο Πάτερ να σφάξει εκεί να βγάλει Και βγάζει από πάνω τη φλούδα και από κάτω είναι σαν να έχει περάσει ποντικός Κούφιο από κάτω Ποτέ σας μη σφραγίσετε τότε.

Το έφτιαξες, το έπλασες, το έβαλες μέσα σε σαγανάκι. Σφράγισέ το τότε, ώστε η σφραγίδα να σηκωθεί φυσιολογικά επάνω. Και δεν θα πάθεις αυτή τη ζημιά. Πολλοί δεν το ξέρουνε, εγώ το λέγω για εκείνους που δεν το ξέρουνε.

Οι άλλοι που το ξέρουν να είναι ευλογημένο. Έχουν υποχρέωση όμως να το πουν και σε άλλους. Ένα ακόμη θα σας πω.

Ποτέ σας είναι δυνατόν να μην ζυμώσετε πρόσφορο να πάτε στην Εκκλησία με μαγιά; Ποτέ σας.

Ποτέ σας; Όποιο πρόσφορο φτιάχτε με μαγιά και μείνει στην εκκλησία για τον α ή β λόγο, θα μουχλιάσει. Με προζύμι. «Πού να το βρω;» θα πει κανείς. Το προζύμι πού να το βρεις; Του Σταυρού ή Σταυροπροσκυνήσεως. Να πάρεις λίγο βασιλικό από τον αμαρτωλό παπά. Γιατί έτσι έχουμε εμείς, ότι είναι αμαρτωλοί και δεν μεταδίδουν, και να τα ακούσουν και οι παλαιοημερολογίτες. Αυτό δεν ξέρω αν είναι εδώ. Να πάρουνε από όποιον παπά θέλουνε, αρκεί να είναι κανονικός, χειροτονημένος, και να πας στο σπίτι σου σαν.

Επί τούτου σε ένα μπολ μέσα να βάλεις λίγο αλεύρι με νερό και να τα ανακατέψεις. Και βάλε και το βασιλικό επάνω, αυτό που πήρες από το σταυρό, ή τώρα ή του σταυρού, στις 14 Σεπτεμβρίου.

Σκέπασέ το και βάλ' το σε μια άκρη, μην το βάλεις στο ψυγείο, βάλ' το σε μια άκρη που να έχει μια θαλπωρή λίγο αυτό. Αν το είδες το απόγευμα, αφήνεις αυτό, να φουσκώνει. Ανάπιασέ το όπως λέμε, θα χυθεί απ' έξω.

Με αυτό κάνε προσφορά. Πήγαινε αυτό στην Εκκλησία για τους ζωντανούς και για τους πεθαμένους. Και κράτησε από αυτό προζύμι. Βγάλ' το, βγάλ' το σαν ένα σακουλάκι και κρέμασέ το. Θα ξεραθεί αυτό. Όταν θα ξαναζυμώσεις, το βάνεις από βραδίς μέσα σε λίγο νερό.

Απλώνει ξανά. Και δι' αυτού του τρόπου θα έχεις το πραγματικό προζύμι. Από την Εκκλησία ευλογημένο, από το Πνεύμα το Άγιο.

Γιατί ο βασιλικός δεν έχει ποτέ ιδιότητες δικές του.

Πάρε ένα άλλο άνθος, γιατί ορισμένοι λένε ότι ο βασιλικός έχει ιδιότητες και λοιπά. Είναι ψέματα αυτά. Πάρε ένα άλλο άνθος που θα ’ναι από εκεί πέρα μέσα. Αρκεί να έχει σχέση με τον Σταυρό, τον Τίμιον αυτόν Σταυρόν. Αυτό βγάζει μύκητες, ζωντανεύει το αλεύρι του μπακάλη και κάνει ζωή. Πάρε και από βασιλικό από τη γλάστρα σου και λοιπά. Δεν θα κάνεις τίποτα. Θα βρωμίσει, θα το πετάξεις. Αυτό όμως από την εκκλησία θα ζωοποιήσει το αλεύρι και θα κάνεις προζύμι.

Θα κάνεις προζύμι. Με βάση αυτό θα φτιάξεις το πρόσφορό σου και θα κρατήσεις να έχεις για όλον τον χρόνο. Μην το δανείζεις, το προζύμι ποτέ να μην το δανείζεις. Δεν ξέρεις την άλλη την οικοκυρά τι είναι και ποια είναι.

Αν θέλεις το προζύμι σου να είναι καθαρό, μη μου καγκιώνεις, πες της, ο τρόπος είναι αυτός, φτιάξε δικό σου. Δεν σου το δίνω. Σου φτιάξω ένα πρόσφορο σήμερα που θα φτιάξω και δικό μου, ναι. Το προζύμι μου δεν σου το δίνω.

Θα το κρατήσεις καθαρό εκεί για να ξέρεις τι φτιάχνεις. Διότι ξέρεις πού το πας και γιατί το πας. Τότε θα έχεις ευλογία από τον Θεό. Δεν είναι αστεία αυτά τα πράγματα τα οποία συζητούμε εδώ τώρα.

Διότι αυτό θα πέσει μέσα στο αίμα του Χριστού.

Επιτρέψτε μου να σας πω πώς έχει το θέμα. Έχουμε έναν άρρωστο που δεν μπορεί να πάει στην εκκλησία. Έχουμε έναν που ταξιδεύει. Έχουμε έναν που είναι υπερησία

Ή κάποιος είναι σε υπηρεσία, έχουμε έναν που είναι στρατιώτης, έναν, ξέρω εγώ. Θα πας το χαρτάκι σου. Αυτοί δεν μπορούν να έρθουν στην εκκλησία. Σε ένα άλλο χαρτάκι, προσέξτε αυτό: μην βάλετε στο ίδιο χαρτί ζωντανούς και πεθαμένους. Δυο χαρτάκια, ούτε μπρος πίσω. Στο ένα χαρτάκι «Υπέρ υγείας», τα ονόματα, τα ζωντανά. Ξέρει ο πάτερ. Στο άλλο χαρτάκι έναν σταυρό επάνω. Δεν χρειάζεται «Υπέρ αναπαύσεως». Ξέρουν οι πατέρες.

που ξέρουν οι πατέρες ότι, αν έχει σταυρό, είναι για κεκοιμημένους. Και γράφεις Γεώργιο, ξέρω γω, τον πατέρα σου, τον παππού σου, τον γείτονά σου, τους εχθρούς και λοιπά, ποιοι ήσαν αυτοί που θέλεις να μνημονεύσεις.

Όταν πας λοιπόν, και το πρωί ο ιερέας πάρει τα προσφοράκια αυτά και πάει εκεί να κάνει τη θυσία, βγάζει πρώτα πρώτα τον Χριστό, τον Αμνό, και το βάζει μέσα στη μέση επάνω στο Άγιο Δισκάριο. Έπειτα βγάζει τη μερίδα της Παναγίας μας από άλλη προσφορά και τη βάζει στα δεξιά.

Να σου ο Χριστός μας, να σου η Παναγία μας. Έπειτα βγάζει εδώ τάγματα κλπ. Προφήτες, πράγματα, θαύματα, όλα τα διαβάζει εκεί. Όλοι εδώ. Ποιος λείπει τώρα; Να ο Χριστός, να η Παναγία μας, να οι άγγελοι, αρχάγγελοι και Άγιοι κλπ.

Ποιοι λείπουν τώρα; Τώρα λείπουνε οι ζωντανοί που δεν είναι στην Εκκλησία για ευλόγους αιτίας, και οι πεθαμένοι οι οποίοι έχουν φύγει. Εμείς είμαστε παρόντες. Εμείς είμαστε υποχρεωμένοι, εφόσον ο Χριστός έρχεται από τον Ουρανό να μας αγιάσει, όταν βγει ο πάτερ και πει «Μετά φόβου Θεού, πίστεως και αγάπης προσέλθετε», ελάτε, να είμαστε έτοιμοι να προσέλθουμε.

Οι άλλοι όμως που δεν είναι παρόντες, οι κεκοιμημένοι που δεν μπορούν να κάνουν τίποτα με τα χέρια τους για τον εαυτόν τους, πώς θα βοηθηθούνε; Άκουσε τις λεπτομέρειες. Όταν τοποθετηθεί επί του Αγίου Δισκαρίου αυτό το τρίμορφο, Κύριος, Θεοτόκος και Άγιοι κ.λπ., έπειτα παίρνει ο πάτερ τους κεκοιμημένους ή από το βιβλίο του και, συμπληρωματικά, από τα χαρτιά που του πηγαίνουμε εμείς με τις προσφορές μας.

Και αρχίζει, πώς να βγάλει μια άλλη μερίδα, που λέει «Ιησούς Χριστός Νικά», και αυτή επάνω, μια άλλη μερίδα, διότι η προσφορά, επάνω στη σφραγίδα, έχει τρεις αμνούς. Το μεσαίον βγάζει για Χριστό, τα άλλα δύο, το μεν ένα χρησιμοποιείται για τη μερίδα των ζώντων, που δια ευλόγους αιτίας δεν βρίσκεται εκεί, και το άλλο για τους κεκοιμημένους.

Και βγάζει εκεί πέρα κι αυτούς. Και μνημονεύει, και μπροστά υπάρχουν κάτι ψυχουλάκια μικρά, αν κοιτάξεις το Άγιο Δισκάριο. Αυτές είναι ψυχές, οι οποίες έπειτα πέφτουν μέσα στο αίμα του αρνιού. Είναι μια υπόθεση που έχει ακόμη.

Βλέπω ότι δεν με παίρνει η ώρα και επιτρέψτε να σταματήσω εδώ και να το συνδυάσω στην ερχομένη ξανά την υπόθεση αυτή. Ο Θεός βοηθός. των Αγίων Πατέρων ημών, Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός ημών, ελέησε και σώσε, ελέησον και σώσον ημάς αμήν. Ο Θεός βοηθός.